
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="10176" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://archives.nrct.go.th/histdept/items/show/10176?output=omeka-xml" accessDate="2026-11-19T01:44:15+07:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="15128" order="1">
      <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/c5ae486b6413ff973a2f43fd25181d73.jpg</src>
      <authentication>94429da17be39722eb774e3ab25dea47</authentication>
    </file>
    <file fileId="15119" order="2">
      <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/183cd4c273fd709a23a5f3b864154175.pdf</src>
      <authentication>57a9669e08dbcda5d58cd02838cefd8b</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="4">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="135">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="227857">
                  <text>รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
&#13;
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๕๘&#13;
&#13;
�รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๕๘&#13;
&#13;
�รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
ชื่อผู้แต่ง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
จัดพิมพ์โดย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พิมพ์ครั้งที่ ๑&#13;
จ�ำนวนพิมพ์ ๑,๐๐๐ เล่ม&#13;
&#13;
ข้อมูลทางบรรณานุกรมของส�ำนักหอสมุดแห่งชาติ&#13;
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data&#13;
เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระ, ๒๔๙๘- .&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙.-นครนายก: โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า สังกัดกระทรวงกลาโหม, ๒๕๖๑.&#13;
๒๑๖ หน้า.&#13;
๑. เพลงพระราชนิพนธ์. I. ชื่อเรื่อง.&#13;
782.42&#13;
ISBN 978-616-8035-40-5&#13;
&#13;
พิมพ์ที่ หจก. อรุณการพิมพ์&#13;
๔๕๗/๖-๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐&#13;
โทร. ๐-๒๒๘๒-๖๐๓๓-๔ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๒๑๘๗-๘&#13;
E-mail: art_aroonprinting@hotmail.com&#13;
www.aroonkarnpim.co.th&#13;
&#13;
�“รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ” รวมบทร้องไพเราะเหมาะขับขาน&#13;
กึ่งศตวรรษพระราชนิพนธ์หลากผลงาน พระราชทานจารึกไว้ในแผ่นดิน&#13;
(พันเอก จิระ เหล่าจิรอังกูร: ร้อยกรอง)&#13;
&#13;
��สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๕๘&#13;
พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล)&#13;
ต� ำ แหน ่ ง ทางวิ ช าการคื อ ศาสตราจารย ์ ต� ำ แหน ่ ง ทางบริ ห ารคื อ ผู ้ อ� ำ นวยการกอง&#13;
วิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา และผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
(พ.ศ. ๒๕๕๓ - ปัจจุบัน) เนื่องจากปีที่ทรงเกษียณอายุราชการ ตรงกับวาระโอกาส&#13;
ฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า&#13;
จึงขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติ&#13;
รวม ๒ เล ่ ม ได ้ แ ก ่ รวมบรรเลงเพลงดนตรี มี่ เ สนาะ: รวมพระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ ง&#13;
เพลงไทย และ สายธารแห่งประวัติวิทยา: รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
เมือ่ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการ&#13;
นอกจากทรงสอนแล้ ว ยั ง มี พ ระราชกรณี ย กิ จ อี ก นานั ป การที่ ก ่ อ เกิ ด คุ ณู ป การ&#13;
ใหญ่หลวงหลายด้านแก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและชุมชนจังหวัดนครนายก&#13;
พระราชกรณียกิจส�ำคัญด้านหนึ่งที่ต่อเนื่องตลอดการทรงรับราชการคือ ทรงพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าเพือ่ ขับร้องและบรรเลง&#13;
ดนตรี ไ ทยเนื่ อ งในวั น ป ิ ย มหาราช ๒๓ ตุ ล าคม เริ่ ม ทรงพระราชนิ พ นธ ์ พ ระราชทาน&#13;
ครั้งแรกปีพุทธศักราช ๒๕๒๔ และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานเป็นประจ�ำทุกปี&#13;
มาจนถึงปัจจุบัน รวม ๓๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
5&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์จ�ำนวน ๓๖ บทนี้ เป็นชุดที่ใหญ่ที่สุดในงานพระราชนิพนธ์&#13;
บทร ้ อ งเพลงไทยและเป็ น หลั ก ฐานทางประวัติศาสตร์แสดงถึงการทรงงานที่โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าอย่างเอาพระทัยใส่ และมีคุณค่ายิ่ง ใน ๔ ด้าน ได้แก่ เนื้อหา&#13;
พระราชด�ำริ วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ ทั้ง ๔ ด้านนี้แสดงถึงพระอัจฉริยภาพในพระองค์&#13;
ได้เป็นอย่างดียิ่ง ในแง่เนื้อหาและพระราชด�ำริ ทรงพรรณนาเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์&#13;
เกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการปฏิรูปบ้าน&#13;
เมืองด้านต่าง ๆ ตามพระราชด�ำริหรือมุมมองของพระองค์ที่มีต่อประวัติศาสตร์ไทย&#13;
ในห้วงเวลาดังกล่าว ส่วนในแง่วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ การทรงพระราชนิพนธ์ด้วย&#13;
ร้อยกรองเพือ่ ใช้ขบั ร้อง ซึง่ ต้องให้สอดคล้องกับท�ำนองดนตรีไทยนัน้ แสดงถึงพระอัจฉริยภาพ&#13;
ด้านศิลปะแห่งการแต่ง คือวรรณศิลป์ และศิลปะแห่งการดนตรี คือดุริยางคศิลป์ได้อย่างดี&#13;
โดยเฉพาะด้านดุริยางคศิลป์นั้น นอกจากพระองค์ทรงก�ำหนดเพลงหรือร่วมบรรจุเพลง&#13;
กับครูดนตรีไทยแล้ว ยังทรงบรรเลงดนตรีรว่ มกับชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเป็นประจ�ำ&#13;
ทุกปีอย่างต่อเนื่องเช่นกัน หรือบางปีทรงขับร้องด้วย นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่าง&#13;
หาที่สุดมิได้แก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตลอดจนวงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์&#13;
ของไทย&#13;
ในการจัดพิมพ์หนังสือ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตอัญเชิญพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จ&#13;
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวข้างต้น และบทร้องเพลงไทยที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม&#13;
พระราชทานแก่บุคคลหรือหน่วยงานอื่น ๆ ในโอกาสต่าง ๆ มาจัดพิมพ์รวมกันเป็นชุดเดียว&#13;
เพื่อการศึกษาและการใช้ประโยชน์ด้านวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์สืบไป&#13;
โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า ขอขอบพระคุ ณ บุ ค คลจ� ำ นวนมากท่ี ร ่ ว ม&#13;
เฉลิมพระเกียรติครั้งนี้ด้วยการให้ความช่วยเหลือในทุกด้านในการจัดเตรียมต้นฉบับและ&#13;
การตีพิมพ์ ดังมีรายนามส่วนหนึ่งปรากฏตอนท้ายเล่ม และหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือ&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมเี่ สนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย จะมีสว่ นสนับสนุน&#13;
วงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ของไทยตามรอยพระบาทในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งทรงเป็นองค์ราชูปถัมภ์ส�ำคัญตลอดมา&#13;
&#13;
6&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ส�ำคัญยิ่งเหนืออื่นใด โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ารู้สึกส�ำนึกในพระมหา&#13;
กรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตให้โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าด�ำเนินการจัดพิมพ์พระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยชุดนี้ อีกทั้งทรงพระกรุณาไขข้อสงสัยในบางประเด็น จนกระทั่งหนังสือ&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ส�ำเร็จเป็นรูป&#13;
เล่มด้วยดี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือนี้จักเป็นประโยชน์&#13;
แก่ผู้สนใจโดยทั่วกัน&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
7&#13;
&#13;
�สารบัญ&#13;
หน้า&#13;
&#13;
สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พระราชประวัติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
&#13;
๕&#13;
๑๕&#13;
&#13;
เริ่มบรรเลงเพลงดนตรี&#13;
ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง&#13;
&#13;
๒๓&#13;
๓๕&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษาตอนปลาย&#13;
		&#13;
- กลางพนา : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ความฝัน : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- คืนวันเพ็ญ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ชายทะเลพัทธยา : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ชมทะเล : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ดอกบัว : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ไปไกล : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- พลบค�่ำ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ไม่ลืม : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ยามจาก : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- รัก : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- รักร้าง : ๒๕๑๐&#13;
- แลจันทร์ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
		&#13;
- ลอยกระทง : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- เสียดาย : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- หนาว : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- หวนคิด : ๒๕๑๐&#13;
&#13;
๓๕&#13;
&#13;
8&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
๓๙&#13;
๓๙&#13;
๔๐&#13;
๔๑&#13;
๔๒&#13;
๔๓&#13;
๔๔&#13;
๔๔&#13;
๔๕&#13;
๔๕&#13;
๔๖&#13;
๔๗&#13;
๔๘&#13;
๔๙&#13;
๔๙&#13;
๕๐&#13;
๕๐&#13;
&#13;
�		&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
-&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๕๒&#13;
๕๔&#13;
๕๕&#13;
๕๖&#13;
๕๗&#13;
&#13;
ส้มต�ำ : ๒๕๑๓&#13;
เพ็ญจันทร์ : ๒๕๑๔&#13;
โลกปัจจุบัน : ๒๕๑๔&#13;
ปิตุเรศมารดร : ๒๕๑๕&#13;
ดุจบิดามารดร : ๒๕๑๖&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๒ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาตรี - ปริญญาโท&#13;
		&#13;
- พระราชาเป็นประมุขของประชาชน : ๒๕๑๗&#13;
		&#13;
- อาทร : ๒๕๑๗&#13;
- นกขมิ้น : ๒๕๑๗&#13;
		&#13;
		&#13;
- เมนูไข่ : ๒๕๑๘&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
			 เนื่องในวันเกิด&#13;
			 พัดชา - นางนาค - ขึ้นพลับพลา : ๒๕๑๘&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์จากการทรงศึกษาวิชา “วรรณคดีกับดนตรีไทย”&#13;
			 สมิงทอง - จ�ำปานารี - ลมพัดชายเขา เถา : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์พระราชทานชมรมดนตรีไทย&#13;
			 สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)&#13;
			 ลมพัดชายเขา - กล่อมนารี - สร้อยเพลง : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- เต่าเห่ : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- เต่ากินผักบุ้ง : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
- ปลาทอง เถา : ๒๕๒๐&#13;
- อกทะเล : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ “รับขวัญบัณฑิตใหม่”&#13;
			 เนื่องในงานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 ขึ้นพลับพลา - แขกบรเทศ : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
- ต�ำนานลอยกระทง : ๒๕๒๑&#13;
		&#13;
- ไทยด�ำเนินดอย : ๒๕๒๓&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
๕๙&#13;
๖๐&#13;
๖๑&#13;
๖๒&#13;
๖๓&#13;
๖๕&#13;
๖๖&#13;
๗๐&#13;
๗๒&#13;
๗๔&#13;
๗๖&#13;
๗๘&#13;
๘๐&#13;
๘๒&#13;
๘๓&#13;
&#13;
9&#13;
&#13;
�หน้า&#13;
๘๔&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๓ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาเอก&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภช&#13;
๘๕&#13;
			 พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร 		&#13;
			 กินนรร�ำ - เอกบท - เหาะ - ฉิ่งพระฉัน - มอญแปลง - มหาฤกษ์ : ๒๕๒๕&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
๘๘&#13;
			 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
			 เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ : ๒๕๒๖&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
๘๙&#13;
			 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เนื่องในโอกาส&#13;
			 ทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ : ๒๕๒๗&#13;
		&#13;
- ไอยราชูงวง เถา : ๒๕๒๘&#13;
๙๐&#13;
		&#13;
- ตับชมสวนขวัญ&#13;
๙๑&#13;
			 เทวาประสิทธิ์ - ดอกไม้ไทร - ดอกไม้ไพร - ดอกไม้ร่วง 			 ไทรหวน - มาลีหวน - คลื่นกระทบฝั่ง : ๒๕๒๘&#13;
		&#13;
- ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี : ๒๕๒๘&#13;
๙๓&#13;
&#13;
รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙&#13;
		&#13;
- พระอาทิตย์ชิงดวง : ๒๕๒๙&#13;
		&#13;
- วิหคเหิน เถา : ๒๕๓๐&#13;
		&#13;
- อนงค์สุชาดา เถา : ๒๕๓๐&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
			 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
			 เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
		 “มหาราชาศิรวาท”&#13;
			 มหาราชะ - อาศิรวาท : ๒๕๓๐&#13;
&#13;
10&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
๙๕&#13;
๙๕&#13;
๙๖&#13;
๙๘&#13;
๙๙&#13;
๑๐๐&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
-&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในปีมหามงคล&#13;
เฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานกรมศิลปากร&#13;
มหานิมิต - ทยอยนอก - ปลาทอง : ๒๕๓๐&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในปีมหามงคล&#13;
เฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์&#13;
อัครราชกุมารี : ๒๕๓๐&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ&#13;
ครอบจักรวาล - สะสม : ๒๕๓๑&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้าดวงจิตร จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษาครบ ๘๐ ปี&#13;
นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย : ๒๕๓๑&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากรณิกา จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ&#13;
มหาชัย - ตะลุ่มโปง - กราวร�ำ - ตระนิมิต - แขกลพบุรี : ๒๕๓๑&#13;
ฟังเพลงกวี : ๒๕๓๒&#13;
อาศิรวาทราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
ชมดงกลาง - ลีลากระทุ่ม - สะสม : ๒๕๓๓&#13;
จีนเด็ดดอกไม้ เถา : ๒๕๓๓&#13;
แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก : ๒๕๓๗&#13;
ทะเลหนาว : ๒๕๓๗&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๐๑&#13;
&#13;
๑๐๓&#13;
&#13;
๑๐๔&#13;
๑๐๕&#13;
๑๐๖&#13;
๑๐๘&#13;
๑๐๙&#13;
๑๑๐&#13;
๑๑๑&#13;
๑๑๒&#13;
&#13;
11&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
			&#13;
		&#13;
-&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี&#13;
วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
ขึ้นพลับพลา - น�้ำลอดใต้ทราย - กล่อมพญา - กระบองกัน : ๒๕๔๓&#13;
เพลงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า : ๒๕๕๕&#13;
บทพระราชทานพรแด่ผู้มีมุทิตาจิต&#13;
ขึ้นพลับพลา : ๒๕๕๘&#13;
เพลงภาษา : ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๕ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรี&#13;
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์&#13;
เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย - กระบองกัน : ๒๕๓๒&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๖ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 แสนค�ำนึง เถา : ๒๕๔๖&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๐ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 อาหนู - อาซิ้ม : ๒๕๕๐&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๒ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 แขกขาว เถา ออกเพลงระบ�ำนางโคปีและระบ�ำอาบัง : ๒๕๕๒&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๓ ปี&#13;
		&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 ตับนางซิน ตอนท�ำครัว : ๒๕๕๓&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๔ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 เกษตร - กษัตริย์ : ๒๕๕๔&#13;
&#13;
12&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๑๔&#13;
๑๑๖&#13;
๑๑๘&#13;
๑๒๐&#13;
๑๒๔&#13;
๑๒๕&#13;
๑๒๖&#13;
๑๒๗&#13;
๑๒๙&#13;
๑๓๒&#13;
๑๓๔&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๓๘&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๕ ปี&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
พระผู้ให้ : ๒๕๕๕		&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๖ ปี&#13;
๑๔๒&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
หม่องปอกกะเยี่ยง : ๒๕๕๖&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๗ ปี&#13;
๑๔๗&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส : ๒๕๕๗&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๙ ปี&#13;
๑๕๐&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
นเรนทราทิตย์ วีรกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม : ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๖ บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี&#13;
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว&#13;
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
๑๕๕&#13;
&#13;
13&#13;
&#13;
�14&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�พระราชประวัติ ๑&#13;
&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ&#13;
สยามบรมราชกุมารี เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์ที่ ๓ ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั&#13;
ภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระราชสมภพ&#13;
เมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๘&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส�ำเร็จการศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน&#13;
จากโรงเรียนจิตรลดา ทรงสอบไล่ได้อนั ดับที่ ๑ ในการสอบทัว่ ประเทศ ทัง้ ในระดับประถมศึกษา&#13;
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๑ และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (สายศิลป์) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ ทรงศึกษา&#13;
ต่อระดับอุดมศึกษาในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิชาเอกประวัติศาสตร์&#13;
วิชาโทภาษาไทย และภาษาบาลี - สันสกฤต จนทรงส�ำเร็จการศึกษาได้รับพระราชทาน&#13;
ปริญญาอักษรศาสตรบัณฑิต เกียรตินยิ มอันดับ ๑ และทรงรับพระราชทานรางวัลเหรียญทอง&#13;
สาขาประวัติศาสตร์พร้อมครุยกิตติมศักดิ์ในฐานะที่ทรงได้คะแนนสูงสุดในชั้น&#13;
ในระดับบัณฑิตศึกษา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงรับพระราชทานปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาตะวันออก&#13;
มหาวิทยาลัยศิลปากร เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ และปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา&#13;
บาลี - สันสกฤต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๔ ต่อมาทรงศึกษาต่อระดับ&#13;
ปริญญาเอก ทรงรับพระราชทานปริญญาการศึกษาดุษฎีบณ&#13;
ั ฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษาศาสตร์&#13;
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๙&#13;
&#13;
เรียบเรียงและปรับปรุงจาก Connect The World : Empowering People using ICT,&#13;
Ministry of Information and Communication Technology, 2008.&#13;
๑&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
15&#13;
&#13;
�สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ใฝ่พระราชหฤทัยยิ่งในด้าน&#13;
การศึกษา แม้ทรงส�ำเร็จการศึกษาแล้วยังทรงเรียนรู้ตลอดเวลา ทรงใฝ่เรียนรู้ศาสตร์ใหม่ ๆ&#13;
อยู่เสมอ พระราชปณิธานที่จะทรงช่วยเหลือประชาชนเป็นแรงบันดาลพระทัยให้ทรงค้นหา&#13;
แนวทางและวิธีการใหม่ ๆ อยู่เป็นนิจ&#13;
ด้วยความสนพระราชหฤทัยในศิลปะและวัฒนธรรมไทย จึงทรงศึกษาดนตรีไทย&#13;
และนาฏศิลป์ไทย รวมทั้งศิลปะและหัตถกรรมไทยเกือบทุกแขนง ทรงเป็นเลิศทางวรรณคดี&#13;
ไทยและวรรณคดีต่างประเทศ และมีพระอัจฉริยภาพด้านการประพันธ์อย่างยอดเยี่ยม&#13;
ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง ทรงศึกษาภาษาต่างประเทศหลายภาษา ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส&#13;
เยอรมัน จีน เขมร บาลี สันสกฤต และละติน และเสด็จพระราชด�ำเนินเยือนประเทศต่าง ๆ&#13;
มากมาย นอกจากนี้ ทรงสร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมฝีพระหัตถ์ทั้งที่เป็นศิลปะดั้งเดิม&#13;
และศิลปะร่วมสมัย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นเจ้าฟ้าที่ทรงงานหนัก&#13;
เพื่อความอยู่ดีกินดีของประชาชนมาโดยตลอด เมื่อทรงพระเยาว์ได้โดยเสด็จพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถไปยังถ่ินทุรกันดารในชนบท จึงทรง&#13;
เข้าพระทัยในความต้องการของประชาชน ทรงทราบดีว่าการที่จะยกระดับมาตรฐานความ&#13;
เป็นอยู่ของประชาชน ต้องอาศัยความรู้ด้านภูมิศาสตร์ พฤกษศาสตร์ การปรับปรุงพันธุ์พืช&#13;
การจัดการแหล่งน�ำ้ แผนที่ และอืน่ ๆ ทรงเชีย่ วชาญการใช้เทคโนโลยีและทรัพยากรธรรมชาติ&#13;
อย่างเหมาะสมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ทรงเน้นเรื่องสุขอนามัยและโภชนาการด้วยมีบทบาท&#13;
ส�ำคัญต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต รวมทั้งทรงส่งเสริมงานศิลปะและหัตถกรรมเพื่อให้&#13;
ประชาชนมีรายได้เสริม&#13;
ด้วยเหตุทที่ รงตระหนักถึงความส�ำคัญของศาสตร์ตา่ ง ๆ ในการพัฒนา จึงทรงศึกษา&#13;
ค้นคว้าวิทยาการต่าง ๆ ทั้งด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมทั้งด้านสังคมศาสตร์และ&#13;
มานุษยวิทยา แล้วน�ำไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อประโยชน์สุขของ&#13;
ประชาชนดังเป็นทีป่ ระจักษ์แจ้งชัดโดยทัว่ ไป โครงการตามพระราชด�ำริมที งั้ โครงการพัฒนา&#13;
เด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ซึ่งเน้นด้านการศึกษาและโภชนาการในโรงเรียนกันดาร&#13;
ห่างไกล โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และโครงการธนาคารพืชพรรณอันเนื่องมาจาก&#13;
&#13;
16&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�พระราชด�ำริ เป็นต้น ด้านการช่วยเหลือผูพ้ กิ าร ทรงน�ำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสือ่ สาร&#13;
(ICT) มาช่วยพัฒนาทักษะการเรียนรู้ของผู้พิการ รวมทั้งช่วยให้พวกเขาช่วยเหลือตนเอง&#13;
ได้มากขึ้นด้วย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงงานในองค์กรการกุศล&#13;
และมูลนิธิต่าง ๆ มากมาย ทรงเป็นอุปนายิกาสภากาชาดไทยตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๐ และ&#13;
ทรงเป็นประธานมูลนิธิต่าง ๆ อาทิ มูลนิธิชัยพัฒนาในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งดูแล&#13;
โครงการพัฒนาและโครงการอนุรกั ษ์สงิ่ แวดล้อม มูลนิธอิ านันทมหิดลเพือ่ ส่งเสริมการศึกษา&#13;
ระดับอุดมศึกษา มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
เพื่ออนุรักษ์และส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทย มูลนิธิสายใจไทยเพื่อช่วยเหลือทหารที่ได้รับ&#13;
บาดเจ็ บ หรื อ พิ ก ารจากภารกิ จ เพื่ อ ความมั่ น คงของประเทศ และมู ล นิ ธิ ร างวั ล สมเด็ จ&#13;
เจ ้ า ฟ ้ า มหิ ด ลเพื่ อ มอบรางวั ล ระดั บ นานาชาติ แ ก ่ ผู ้ มี ผ ลงานดี เ ด ่ น สาขาการแพทย ์ แ ละ&#13;
สาธารณสุข ทรงเป็นที่ปรึกษาของคณะกรรมการสารานุกรมไทยส�ำหรับเยาวชนตาม&#13;
พระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อีกทั้งทรงเป็นประธานกิตติมศักดิ์&#13;
ของมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี เพื่อพระราชทานรางวัลระดับนานาชาติ Princess&#13;
Maha Chakri Award ครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ แก่ครูผู้เป็นแบบอย่างที่ดีเยี่ยมแก่ครู&#13;
ทุกชาติทุกภาษา เป็นต้น&#13;
ในระดับนานาชาติ ทรงเป็นทีป่ รึกษาพิเศษด้านสุขภาพของประชากรกลุม่ ชายขอบ&#13;
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และแปซิฟิกตะวันตกขององค์การอนามัยโลก (World&#13;
Health Organization) กรรมการกิตติมศักดิ์ของคณะกรรมการที่ปรึกษาสาขาสุขภาพ&#13;
ของ Bloomberg School of Public Health, Johns Hopkins University มนตรีของ&#13;
Refugees Education Trust ทูตพิเศษด้านอาหารในโรงเรียนของ World Food Program&#13;
แห่งสหประชาชาติ สมาชิกสภากิตติมศักดิ์ (Honorary Senate) ของทีป่ ระชุมนักวิทยาศาสตร์&#13;
รางวัลโนเบล (Lindau Nobel Laureate Meetings) อุปถัมภกกิตติมศักดิ์ (Honorary&#13;
Patron) ในโครงการ Connect the World ของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ&#13;
(International Telecommunication Union : ITU) สมาชิกรางวัลผู้น�ำการจัดการ&#13;
เทคโนโลยีขององค์กรการประชุมนานาชาติ ด้านการจัดการวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยี&#13;
แห่งนครพอร์ตแลนด์ (Portland International Conference on Management of&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
17&#13;
&#13;
�Engineering and Technology : PICMAT) และสมาชิกกิตติมศักดิข์ องสถาบันเอเชียตะวัน&#13;
ออกเฉียงใต้ศึกษา (Institute of Southeast Asian Studies : ISEAS) เป็นต้น&#13;
เป็นทีท่ ราบกันดีทงั้ ภายในประเทศและต่างประเทศว่า สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ&#13;
สยามบรมราชกุมารี ทรงอุทิศพระวรกายทรงงานอย่างหนักเพื่อช่วยเหลือประชาชนอย่าง&#13;
ต่อเนื่อง จึงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายรางวัลแมกไซไซด้านการบริการสาธารณะเมื่อ พ.ศ.&#13;
๒๕๓๔ นักโภชนาการดีเด่นจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ เมื่อ พ.ศ.&#13;
๒๕๓๕ ด ้ ว ยพระราชกรณี ย กิ จ โครงการเกษตรเพื่ อ อาหารกลางวั น โล ่ เ กี ย รติ ย ศจาก&#13;
The International Council of Iodine Deficiency Disorders เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗&#13;
ในฐานะที่ทรงอุทิศพระองค์เป็นผู้น�ำในการก�ำจัดภาวะบกพร่องไอโอดีนให้หมดไปจาก&#13;
ประเทศไทยอย่างยั่งยืน รางวัลอินทิรา คานธีจากรัฐบาลอินเดีย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗ ด้วย&#13;
พระราชกรณียกิจดีเด่นด้านสันติภาพและการพัฒนา ทูตสันถวไมตรีด้านการศึกษาของ&#13;
UNESCO เม่ือ พ.ศ. ๒๕๔๘ รางวัลพิเศษสหพันธ์โภชนาการนานาชาติ (International&#13;
Union of Nutritional Sciences, IUNS) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ ในฐานะทรงอุทิศพระองค์&#13;
เพื่อพัฒนาโภชนาการและคุณภาพชีวิตของผู้ยากไร้ เหรียญและโล่สดุดีพระเกียรติคุณ ๑๐&#13;
มิตรชาวต่างชาติที่ดีที่สุดในโลกของจีน จากสภาที่ปรึกษาทางการเมืองของจีน (Chinese&#13;
People’s Political Consultative Conference : CPPCC) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ และรางวัล&#13;
ดิอาร์แพดบ็อกซ์ เมมโมรี่ เมดัล พร้อมประกาศนียบัตร จากสมาพันธ์นักประดิษฐ์นานาชาติ&#13;
(International Federation of Inventor’s Association : IFIA) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๔&#13;
ในฐานะที่ทรงสนับสนุนการสร้างสรรค์นวัตกรรมในประเทศไทยอย่างต่อเนื่องตลอดมา&#13;
โดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็นต้น&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเริ่มพระราชกรณียกิจ&#13;
ด้านการสอนเมือ่ พ.ศ. ๒๕๒๒ ระยะแรกทรงร่วมสอนในหมวดวิชาศึกษาทัว่ ไปทีจ่ ฬุ าลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย ปลายปีถัดมาทรงเข้ารับราชการสังกัดกองวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์&#13;
ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้อ�ำนวยการกองวิชา&#13;
ประวัติศาสตร์ ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้มีการปรับปรุงหลักสูตรให้ทันสมัยอยู่เสมอ และทรง&#13;
ส่งเสริมชมรมดนตรีไทยของสถาบันการศึกษานี้ด้วย นอกจากนั้นทรงรับเชิญบรรยาย&#13;
ในหลายสถาบัน และทรงเข้าร่วมประชุมสัมมนาวิชาการทั้งในประเทศและต่างประเทศ&#13;
อยู่เป็นนิจ&#13;
18&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระปรีชายิ่งด้าน&#13;
อักษรศาสตร์และการประพันธ์ พระราชนิพนธ์จ�ำนวนมากที่พิมพ์เผยแพร่ทั้งบทกวี ภาษา&#13;
วรรณคดี ประวัตศิ าสตร์ โบราณคดี ศาสนา โภชนาการ การพัฒนาชนบท และอืน่ ๆ สะท้อน&#13;
ให้เห็นอย่างเด่นชัด พระราชนิพนธ์ชดุ เสด็จพระราชด�ำเนินเยือนต่างประเทศได้รบั ความนิยม&#13;
อย่างมาก รายได้จากการจ�ำหน่ายพระราชทานเข้ามูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา&#13;
เพื่อสนับสนุนการศึกษานักเรียนและนักศึกษาทั้งสายอาชีวะและสายสามัญที่ขาดแคลน&#13;
ทุนทรัพย์&#13;
ผู้ที่ศึกษาพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ&#13;
สยามบรมราชกุมารี จะประทับ ใจในความสนพระราชหฤทัยใฝ ่ศึกษาแสวงหาความรู้&#13;
และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณหาที่สุดมิได้ ที่ทรงถ่ายทอดและประยุกต์ความรู้ด้วย&#13;
พระวิริยอุตสาหะเพื่อช่วยเหลือประชาชนทุกหมู่เหล่าให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
19&#13;
&#13;
����เริ่มบรรเลงเพลงดนตรี&#13;
ในวันศิลปินแห่งชาติ วันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖ คณะกรรมการวัฒนธรรม&#13;
แห่งชาติ ได้น้อมเกล้าฯ ถวายพระสมัญญาแด่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารีว่า “วิศิษฏศิลปิน” ซึ่งมีความหมายว่า ผู้เป็นเลิศทางศิลปะ ประเสริฐกว่าศิลปิน&#13;
ทั้ ง ปวง เพื่ อ เทิ ด พระเกี ย รติ แ ละยกย ่ อ งพระอั จ ฉริ ย ภาพพระปรี ช าสามารถในศิ ล ปะ&#13;
หลากหลายสาขา ทั้งวรรณศิลป์ คีตศิลป์ วิจิตรศิลป์ รวมถึงความเป็นปราชญ์เมธีด้วยทรง&#13;
รอบรู้ศาสตร์สาขาต่าง ๆ อย่างดี เช่น ภาษา ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ฯลฯ การทรงเป็น&#13;
“วิศิษฏศิลปิน” นี้นับได้ว่ามีคุณูปการอย่างยิ่งต่อศิลปินและศิลปวัฒนธรรมของชาติไทย&#13;
กล่าวเฉพาะงานวรรณศิลป์ ซึ่งหมายถึง ศิลปะในการประพันธ์หนังสือ ศิลปะ&#13;
ทางวรรณกรรม วรรณกรรมที่ถึงข้ันเป็นวรรณคดี และหนังสือที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดีนั้น&#13;
งานพระราชนิพนธ์ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรองซึ่งมีจ�ำนวนมากและหลากหลายประเภท&#13;
เป็นหลักฐานยืนยันถึงพระอัจฉริยภาพและพระปรีชาสามารถด้านนี้เป็นอย่างดี&#13;
การ “แต่งดี” ในงานพระราชนิพนธ์ตา่ ง ๆ นัน้ ไม่ใช่เพียงการมีศลิ ปะในการประพันธ์&#13;
แต่หมายถึงการน�ำเสนอเนื้อหาที่มีการผสานหรือบูรณาการความรู้ศาสตร์สาขาต่าง ๆ&#13;
เข้าด้วยกันอย่างตกผลึก โดยเฉพาะอย่างยิง่ บทพระราชนิพนธ์รอ้ ยกรอง ไม่เพียงดีดว้ ยวิธกี าร&#13;
ประพันธ์และเนื้อหาที่น�ำเสนอ แต่ยังสามารถน�ำไปผสานใช้ได้ดีกับงานศิลปะแขนงอื่น&#13;
เช่น ดนตรี ซึ่งช่วยขับสุนทรียภาพแห่งบทพระราชนิพนธ์ให้ปรากฏเด่นชัดและท�ำให้ผู้ฟัง&#13;
ซึมซาบได้ด้วยการฟังอีกโสดหนึ่ง&#13;
พระอัจฉริยภาพด้านการประพันธ์ร้อยกรอง ปรากฏชัดเจนตั้งแต่ทรงพระเยาว์&#13;
ขณะทรงศึกษาในชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗ โรงเรียนจิตรลดา ปีการศึกษา ๒๕๑๐ ดังปรากฏ&#13;
ในหนังสือ “วรรณวลี”(พ.ศ. ๒๕๑๑) ซึ่งคณะ ป.ศ. ๗ (พระองค์และพระสหาย) ได้ช่วยกัน&#13;
จั ด ท� ำ ขึ้นเพื่อเผยแพร่ผลงานร้อยกรองของเพื่อนนักเรียนร่ว มชั้นเรียน บทร้อยกรอง&#13;
ในหนังสือมีทั้งหมด ๓๓ บท เป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระองค์ ๑๖ บท และทรงแต่งร่วมกับ&#13;
พระสหาย ซึง่ ใช้นามปากกา “คลืน่ กระทบฝัง่ ” (ภักดีพร สุจริตกุล) ๖ บท และของพระสหาย&#13;
ร่วมชัน้ เรียน ๑๑ บท อีก ๒๐ ปีตอ่ มาได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานพระราชานุญาตให้อญ&#13;
ั เชิญ&#13;
บทพระราชนิพนธ์ไปใส่ท�ำนองเพลงรวม ๑๗ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
23&#13;
&#13;
�เมื่อแรกนั้น มิได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองเพื่อเป็นบทร้อง แต่ภายหลัง&#13;
มีผู้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทย ที่เรียกว่าบรรจุเพลง&#13;
หรือแต่งท�ำนองขึ้นใหม่เพื่อขับร้องในวงดนตรีไทย และอัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทยสากล&#13;
หรือเพลงไทยลูกทุ่งที่ประพันธ์ขึ้นใหม่ ท�ำให้บทพระราชนิพนธ์เหล่านั้นกลายเป็นบทรอ้ ง&#13;
เพลงแรกคือ แลจันทร์ (พ.ศ. ๒๕๑๐) ซึ่งนายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตอัญเชิญไปขับร้องด้วยการบรรจุเพลงไทย เพลงแขกปัตตานี (ห่วงอาลัย)&#13;
ต่อมาได้อัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทยสากลด้วย๑&#13;
ส�ำหรับบทที่ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้อง เพลงแรกคือ ส้มต�ำ (พ.ศ. ๒๕๑๓)&#13;
ใส่ท�ำนองเพลงไทยลูกทุ่ง ขณะนั้นทรงศึกษาอยู่ในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ส่วนบทร้อง&#13;
ส�ำหรับท�ำนองเพลงไทยนัน้ เริม่ ทรงพระราชนิพนธ์ครัง้ แรกใน พ.ศ. ๒๕๑๙ คือ เพลงสมิงทอง&#13;
เพลงจ�ำปานารี เพลงลมพัดชายเขาเถา ทรงพระราชนิพนธ์หลังจากทรงศึกษาวิชา “วรรณคดี&#13;
กับดนตรีไทย” กับอาจารย์เด่นดวง พุม่ ศิริ ซึง่ ถวายการสอนวิธแี ต่งเนือ้ ร้องส�ำหรับเพลงเถา๒&#13;
(บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑) ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๒๔ ได้เริ่มทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง&#13;
และพระราชทานแก่ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
เพื่ อ ขั บ ร ้ อ งและบรรเลงถวายราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว&#13;
ในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พระองค์ยังทรงพระราชนิพนธ์บทร้องชุดนี้พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยมาจนถึงปัจจุบัน (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๖)&#13;
ส�ำหรับการอัญเชิญบทพระราชนิพนธ์รอ้ ยกรองไปใส่ทำ� นองเพลงไทยสากล เริม่ ใน&#13;
ปี พ.ศ. ๒๕๓๒ เมื่อนายสมาน กาญจนผลิน ได้อัญเชิญบทร้อยกรอง แลจันทร์ (พ.ศ. ๒๕๑๐)&#13;
ไปใส่ท�ำนองเพลงที่ประพันธ์ขึ้นใหม่๓ ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๓๓ สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย&#13;
ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมกับบริษัทผู้ผลิตและจ�ำหน่ายเทปเพลง ๓ บริษัทคือ บริษัท&#13;
คีตาแผ่นเสียงและเทป จ�ำกัด บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นต์ จ�ำกัด และบริษัท&#13;
รถไฟดนตรี จ�ำกัด ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญบทพระราชนิพนธ์อื่น ๆ ไปใส่&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, มณีพลอยร้อยแสง : รวมพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (กรุงเทพฯ : เหรียญทองการพิมพ์, ๒๕๓๓),&#13;
หน้า ๑๙๐.&#13;
๒&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๑๙๔ - ๑๙๖.&#13;
๓&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๑๙๐.&#13;
๑&#13;
&#13;
24&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
25&#13;
&#13;
�เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานมหกรรมมหาดุริยางค์ไทย&#13;
การแสดงดนตรีไทยมัธยมศึกษาครั้งที่ ๑๐&#13;
ณ หอประชุมมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ๓ มกราคม ๒๕๒๘&#13;
&#13;
26&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ท�ำนองเพลงไทยสากล จัดท�ำเป็นเทปและจ�ำหน่ายเพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิสายใจไทย&#13;
ในพระบรมราชูปถัมภ์ในโอกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๓ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๓๓ จึงเกิดเพลงพระราชนิพนธ์รวม ๑๒ เพลง&#13;
ได้แก่ กลางพนา เสียดาย ลอยกระทง ความฝัน ยามจาก คืนวันเพ็ญ ชายทะเลพัทธยา&#13;
ชมทะเล รักร้าง แลจันทร์ ดอกบัว (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑) บทพระราชนิพนธ์นี้&#13;
รวบรวมไว้ครั้งแรกในจุลสาร “วรรณวลี” (พ.ศ. ๒๕๑๑) และเพลงแรกในเทปชุดนี้ คือ&#13;
พระราชาเป็นประมุขของประชาชน เป็นบทพระราชนิพนธ์ในหนังสือ “พุทธศาสนสุภาษิต&#13;
ค�ำโคลง” พระราชนิพนธ์ในพระองค์ (พ.ศ. ๒๕๑๗) (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๒)&#13;
ในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทยได้ขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตจัดท�ำเทปเพลงพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารี ชื่อชุด “มณีพลอยร้อยแสง” จ�ำนวน ๑๒ เพลง ได้แก่ ส้มต�ำ ไม่ลืม ไปไกล&#13;
โลกปัจจุบัน นกขมิ้น รักร้าง หวนคิด หนาว รัก อาทร ฟังเพลงกวี และปิตุเรศมารดร&#13;
(บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑, ๒ และ ๔)&#13;
ต่อมา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ&#13;
พระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญบทพระราชนิพนธ์ร้อยกรองอื่น ๆ ไปบรรจุเพลง&#13;
หรือประพันธ์ทำ� นอง และทรงพระราชนิพนธ์บทร้องส�ำหรับขับร้องในโอกาสต่าง ๆ กันขึน้ ใหม่&#13;
โดยเฉพาะทีพ่ ระราชทานแก่จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลัยเนือ่ งในโอกาสวันสถาปนามหาวิทยาลัย&#13;
(บทพระราชนิ พ นธ ์ ส ่ ว นที่ ๕) พระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ งเพลงไทยในสมเด็ จ พระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารีจึงมีการอัญเชิญไปขับร้องในหลากหลายท�ำนอง&#13;
ทั้งเพลงไทย เพลงไทยสากล หรือเพลงไทยลูกทุ่ง ในโอกาสต่าง ๆ กัน แสดงถึงการ&#13;
สอดประสานกลมกลืนระหว่างวรรณศิลป์และคีตศิลป์ ซึ่งสะท้อนถึงพระอัจฉริยภาพ&#13;
ของพระองค์ได้อย่างชัดเจน&#13;
เนือ่ งในโอกาสทีส่ มเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารี ทรงเจริญ&#13;
พระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงได้ขอ&#13;
พระราชทานพระราชานุญาตรวบรวมบทพระราชนิพนธ์ร้อยกรองซึ่งอัญเชิญมาเป็นบทร้อง&#13;
ภายหลัง และบทพระราชนิพนธ์ที่มีสถานะเป็นบทร้องตั้งแต่ต้น หรือเรียกให้ชัดเจนคือ&#13;
“บทร้องเพลงไทย” มาจัดพิมพ์รวมทั้งสิ้น ๑๐๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
27&#13;
&#13;
�พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยนี้จัดแบ่งตามที่มาได้เป็น ๒ ประเภท คือ&#13;
ประเภทแรก มิได้ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้องตั้งแต่แรก ต่อมาภายหลัง จึงมี&#13;
ผู้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปบรรจุเพลง แต่งท�ำนองหรือประพันธ์ท�ำนอง&#13;
ขึน้ ใหม่เพือ่ น�ำมาขับร้อง เช่น “เพ็ญจันทร์” (๒๕๑๐) “ต�ำนานลอยกระทง” (พ.ศ. ๒๕๒๑) ฯลฯ&#13;
ประเภทที่สอง ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้องตั้งแต่ต้น เพื่อพระราชทาน&#13;
ในโอกาสต่าง ๆ เช่น บทร้องเพลงไทยพระราชทานวงดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า ส�ำหรับน�ำไปขับร้องเนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม หรือตาม&#13;
ที่มีผู้กราบบังคมทูลขอพระมหากรุณาธิคุณ ส่วนการบรรจุเพลงหรือประพันธ์ท�ำนองนั้น&#13;
โปรดเกล้าฯ ให้ครูดนตรีก�ำหนดแต่เนื่องจากพระองค์มีพระปรีชาสามารถด้านดนตรี&#13;
โดยเฉพาะดนตรีไทย บางครั้งจึงทรงก�ำหนดเพลงหรือมีพระราชวินิจฉัยท�ำนองเพลงร่วมกับ&#13;
ครูดนตรีด้วย&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยที่น�ำมาบรรจุเพลงหรือประพันธ์ท�ำนองมีทั้ง&#13;
เพลงไทย เพลงไทยสากล และเพลงไทยลูกทุ่ง ส�ำหรับเพลงไทย เมื่อพิจารณาในด้านเนื้อหา&#13;
ของเนื้อเพลงพระราชนิพนธ์พบว่า มีความหลากหลายขึ้นอยู่กับวาระและโอกาสที่ทรง&#13;
พระราชนิพนธ์ พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยที่รวบรวมไว้ แบ่งเป็น ๒ ภาค ได้แก่&#13;
ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง เป็นบทพระราชนิพนธ์ทฉี่ ายให้เห็นพระอัจฉริยภาพ&#13;
ด้านการประพันธ์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ได้อย่างชัดเจน และทรงมีพัฒนาการมากขึ้นเป็นล�ำดับ&#13;
อย่างไรก็ดีปีพุทธศักราชที่ระบุไว้ในแต่ละส่วน เป็นปีที่ทรงพระราชนิพนธ์ ไม่ใช่ปีการศึกษา&#13;
แบ่งเป็น ๓ ส่วน ดังนี้&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษาตอนปลาย รวม ๒๒ บท&#13;
ส่วนที่ ๒ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ปริญญาตรีและปริญญาโท รวม ๑๔ บท&#13;
ส่วนที่ ๓ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ปริญญาเอก รวม ๖ บท&#13;
&#13;
28&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทรงโทน - ร�ำมะนา ในงานพระราชทานเลี้ยงอาหารค�่ำ เนื่องในวันพระราชสมภพ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๒๐ ณ พระต�ำหนักเรือนต้น สวนจิตรลดา&#13;
&#13;
ซ้อมทรงระนาดเอก ที่บ้านครูประสิทธิ์ ถาวร โดยใช้ผ้าคลุมผืนระนาดไว้&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
29&#13;
&#13;
�ทรงระนาดเอก ในงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ที่จังหวัดเชียงใหม่ พุทธศักราช ๒๕๒๙&#13;
&#13;
ลองทรงซอด้วงขนาดเล็กส�ำหรับเด็กซึ่งครูเตือน พาทยกุล สร้าง ทูลเกล้าฯ ถวาย&#13;
เมื่อครั้งเสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเปิดงานดนตรีไทยมัธยมศึกษา ครั้งที่ ๗&#13;
ณ หอประชุมสตรีวิทยา ๑๙ ธันวาคม ๒๕๒๔&#13;
30&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญใน ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง ได้แก่ “รัก” (พ.ศ.&#13;
๒๕๑๐) “เมนูไข่” (พ.ศ. ๒๕๑๘) ด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
มีพระมหากรุณาธิคุณพระราชนิพนธ์ท�ำนองเพลงพระราชทาน และ “ส้มต�ำ” (พ.ศ. ๒๕๑๓)&#13;
เนื่องจากเป็นบทพระราชนิพนธ์ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรง&#13;
พระราชนิพนธ์ใ ห้เ ป ็นบทร้องตั้ง แต่ต้น ตามพระราชกระแสรับสั่งในพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ยังทรงขับร้องเพลงส้มต�ำนี้เป็นปฐมฤกษ์เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ ครั้งที่พระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดชเสด็จพระราชด�ำเนินเป็นการส่วนพระองค์ไปทรงดนตรี&#13;
ณ วิทยาลัยวิชาการศึกษา ประสานมิตร (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ)&#13;
รืน่ รสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส เป็นบทพระราชนิพนธ์ทที่ รงพระราชนิพนธ์&#13;
ในโอกาสส�ำคัญเฉพาะกิจ เช่น “มหาราชาศิรวาท” เพือ่ ถวายพระพรชัยมงคลพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชเนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม&#13;
๒๕๓๐ “แด่ผู้มีมุทิตาจิต” พระราชทานในการแสดงดนตรีไทยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์&#13;
วงบ้านปลายเนิน เพือ่ พระราชทานพรและขอบใจชาวไทยทุกหมูเ่ หล่าทีไ่ ด้รว่ มกันน้อมเกล้าฯ&#13;
ถวายพระพรชัยมงคลในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ ฯลฯ รวมถึง&#13;
บทพระราชนิพนธ์ที่พระราชทานต่อเนื่องมา ด้วยเป็นงานที่จัดขึ้นเป็นประจ�ำ ได้แก่&#13;
บทพระราชนิพนธ์ที่โปรดเกล้าฯ พระราชทานชมรมดนตรีไทยสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย และชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
แบ่งเป็นอีก ๓ ส่วน ดังนี้&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙ รวม ๑๘ บท&#13;
ส่วนที่ ๕ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรีในรายการแสดงดนตรี&#13;
ไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม&#13;
รวม ๑๐ บท&#13;
ส่วนที่ ๖ บทพระราชนิ พ นธ ์ ถ วายราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า&#13;
เจ้าอยูห่ วั พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙ รวม ๓๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
31&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญใน รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส ได้แก่&#13;
บทพระราชนิพนธ์ซึ่งพระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุ ล จอมเกล ้ า ส� ำ หรั บ น� ำ ไปเป ็ น บทร ้ อ งเนื่ อ งในวั น ป ิ ย มหาราช จ� ำ นวน ๓๖ บท&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์เป็นประจ�ำทุกปี&#13;
ตัง้ แต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๔ ขณะทรงรับราชการในส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
(พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๕๘) และหลังทรงเกษียณอายุราชการ ในปี พ.ศ. ๒๕๕๙ ก็ยังทรง&#13;
พระราชนิพนธ์พระราชทานมา โดยพระราชนิพนธ์บทร้องนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับพระมหา&#13;
กรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่มีต่อประเทศชาติ ยิ่งไปกว่านั้น&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารียังทรงร่วมบรรเลงดนตรีไทยกับชมรม&#13;
ดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยทุ ก ป ี บางครั้ ง ก็ ท รงร ่ ว มขั บ ร ้ อ งด ้ ว ยในรายการร� ำ ลึ ก ถึ ง&#13;
พระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ออกอากาศทางสถานี&#13;
โทรทัศน์กองทัพบก ในวันปิยมหาราชเป็นประจ�ำทุกปี&#13;
การรวบรวมพระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ งเพลงไทยครั้ ง นี้ ได ้ อ าศั ย “วรรณวลี ”&#13;
(พ.ศ. ๒๕๑๑) ซึ่งเป็นจุลสารรวบรวมบทร้อยกรองของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗&#13;
ปีการศึกษา ๒๕๑๐ โรงเรียนจิตรลดา และ “มณีพลอยร้อยแสง” ซึ่งเป็นหนังสือรวม&#13;
พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (พ.ศ. ๒๕๓๒)&#13;
เป็นฐานในการรวบรวมบทพระราชนิพนธ์และอรรถาธิบายต่าง ๆ แต่ได้ค้นคว้าเพิ่มเติมและ&#13;
ตรวจทานกับหนังสือและแหล่งข้อมูลอื่น ๆ ตลอดจนกราบบังคมทูลถามสมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และผู้รู้เท่าท่ีจะสามารถท�ำได้ จึงมีการแก้ไขบท&#13;
พระราชนิพนธ์ที่คลาดเคลื่อนบางแห่งให้เป็นไปตามต้นฉบับเดิมและปรับอรรถาธิบายให้&#13;
ชัดเจนยิ่งขึ้น&#13;
&#13;
“มณีพลอยร้อยแสง”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๒๘ กันยายน ๒๕๓๓&#13;
ตามค�ำกราบบังคมทูลขอของพระสหาย เพื่ออัญเชิญขึ้นปกหนังสือ&#13;
รวมบทพระราชนิพนธ์ มณีพลอยร้อยแสง ที่พระสหายอักษรศาสตร์&#13;
รนุ่ ที่ ๔๑ รว่ มกบั ธนาคารไทยพาณชิ ย์ จดั ทำ� เพอื่ เปน็ ของขวญั ทลู เกลา้ ฯ ถวาย&#13;
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบสามรอบ พุทธศักราช ๒๕๓๔&#13;
&#13;
32&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ประทับบนผาหมอน พระต�ำหนักภูพิงคราชนิเวศน์ พุทธศักราช ๒๕๒๘&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
33&#13;
&#13;
�34&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษา&#13;
ตอนปลาย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงศึกษาระดับประถมศึกษา&#13;
ตอนต ้ น (ป.๑ - ๔) ประถมศึ ก ษาตอนปลาย (ป.๕ - ๗) ระดั บ มั ธ ยมศึ ก ษาตอนต ้ น&#13;
(ม.ศ.๑ - ๓) และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.ศ.๔ - ๕) แผนกศิลปะ ที่โรงเรียนจิตรลดา&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยในส่วนที่ ๑ นี้ เกือบทั้งหมดมีที่มาจากบทร้อยกรองท่ีทรง&#13;
พระราชนิพนธ์เพื่อฝึกฝนทักษะด้านวรรณศิลป์ขณะทรงศึกษาอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗&#13;
ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๑๐ - ๒๕๑๕ (พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖)&#13;
แม้ยงั ทรงพระเยาว์ พระองค์กท็ รงสามารถใช้ลลี าภาษาทีส่ อื่ ถึงอารมณ์กวีได้อย่างกระจ่างชัด&#13;
ไม่ว่าอารมณ์สนุกสนานหรืออารมณ์เศร้า รวมทั้งทรงสอดแทรกแนวคิดต่าง ๆ ไว้ได้อย่าง&#13;
แนบเนียน&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยในส่วนที่ ๑ นี้ มี ๒๒ บท ได้แก่ กลางพนา&#13;
ความฝัน คืนวันเพ็ญ ชายทะเลพัทธยา ชมทะเล ดอกบัว ไปไกล พลบค�่ำ ไม่ลืม ยามจาก&#13;
รัก รักร้าง แลจันทร์ ลอยกระทง เสียดาย หนาว หวนคิด ส้มต�ำ เพ็ญจันทร์ โลกปัจจุบัน&#13;
ปิตเุ รศมารดร และดุจบิดามารดร ส่วนใหญ่เป็นบทพระราชนิพนธ์ใน พ.ศ. ๒๕๑๐ ซึง่ รวบรวม&#13;
อยู่ในจุลสาร “วรรณวลี” ยกเว้นส้มต�ำ เพ็ญจันทร์ โลกปัจจุบัน ปิตุเรศมารดร และ&#13;
ดุจบิดามารดร แต่ทั้ง ๒๒ บท ได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญไปใส่ท�ำนอง&#13;
เพลงไทยสากลหรือเพลงไทยลูกทุ่ง ทั้งนี้แลจันทร์เป็นบทพระราชนิพนธ์แรกที่ได้อัญเชิญ&#13;
ใส่ท�ำนองเพลงไทยสากล เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๒ ส่วนบทอื่น ๆ อยู่ในเทปเพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ซึ่งด�ำเนินการโดยสมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๓๔&#13;
และสมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๓๗๕&#13;
ไดแ้ ก่ กลางพนา ความฝนั คนื วนั เพญ&#13;
็ ชายทะเลพทั ธยา ชมทะเล ดอกบวั ยามจาก รกั รา้ ง แลจนั ทร์&#13;
ลอยกระทง เสียดาย และพระราชาเป็นประมุขของประชาชน (ทรงพระราชนิพนธ์ใน พ.ศ. ๒๕๑๗)&#13;
๕&#13;
ได้แก่ ไปไกล ไม่ลืม รัก รักร้าง หนาว หวนคิด ส้มต�ำ โลกปัจจุบัน และปิตุเรศมารดร&#13;
๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
35&#13;
&#13;
�ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ บทร้องเพลงไทยในส่วนนี้ ๑๐ บทได้อัญเชิญไปขับร้อง&#13;
ร้อยเรียงบอกเรือ่ งราวเกีย่ วกับพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ครัง้ กองทัพบกและโรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุลจอมเกล้าจัดการแสดง “คอนเสิร์ตเฉลิมพระเกียรติ ๕ รอบ สยามบรมราชกุมารี&#13;
สืบสานบทกวีเพลงพระราชนิพนธ์: คีตาบรมราชกุมารี” เนือ่ งในโอกาสทีส่ มเด็จพระเทพรัตน&#13;
ราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงเจริญพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ บทเพลง&#13;
พระราชนิพนธ์ที่ปรากฏในการแสดงทั้ง ๖ องก์ คือ&#13;
องก์ที่ ๑ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เพลง โลกปัจจุบัน๖&#13;
องก์ที่ ๒ สืบสานภูมิแผ่นดิน เพลง ปิตุเรศมารดร๗&#13;
องก์ที่ ๓ รักดังจินตนา เพลง รัก๘ และเพลง ดอกบัว๙&#13;
องก์ที่ ๔ หรรษาหฤทัย เพลง ส้มต�ำ๑๐ เพลง เมนูไข่๑๑ เพลง แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก๑๒&#13;
เพลง ลอยกระทง๑๓ และ เพลง หวนคิด๑๔&#13;
องก์ที่ ๕ พระราชหฤทัยพัฒนา เพลง ยามจาก๑๕&#13;
องก์ที่ ๖ ราษฎร์ รัฐ กษัตรา เพลง กลางพนา๑๖ และเพลง ดุจบิดามารดร๑๗&#13;
การแสดงคอนเสิร์ตเฉลิมพระเกียรติครั้งนี้จัดขึ้น ณ โรงละครแห่งชาติ กรุงเทพฯ&#13;
เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
มีพระมหากรุณาธิคุณเสด็จพระราชด�ำเนินไปทอดพระเนตรการแสดงด้วย&#13;
&#13;
๖&#13;
๗&#13;
๘&#13;
๙&#13;
๑๐&#13;
๑๑&#13;
๑๒&#13;
๑๓&#13;
๑๔&#13;
๑๕&#13;
๑๖&#13;
๑๗&#13;
&#13;
36&#13;
&#13;
กองทัพบก, คีตาบรมราชกุมารี (กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์, ๒๕๕๘), หน้า ๒๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๔๒.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๔๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๕๐.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๕๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๑.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๒.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๓.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๔.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๗๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๘๔.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๘๗.&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
37&#13;
&#13;
�38&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�กลางพนา&#13;
โอ้คืนนี้หฤทัยแสนสุดเศร้า&#13;
มองดูดวงเพ็ญจันทร์ดวงดารา&#13;
      รัตติกรเคลื่อนคล้อยลอยสว่าง&#13;
อยู่เดียวดายกลางป่าพนาลัย&#13;
      พยัคฆาค�ำรามเสียงดังก้อง&#13;
ทั้งหนาวใจหนาวกายสุดจาบัล&#13;
&#13;
สุดจะเหงาเปลี่ยวใจให้ผวา&#13;
ในวิญญาณ์ระทมตรมดวงใจ&#13;
สุดอ้างว้างดวงจิตมิสดใส&#13;
วิหคไพรร่อนร้องก้องอรัญ&#13;
ดวงจิตหมองหวั่นใจไม่สุขสันต์&#13;
ดวงชีวันเกือบม้วยมรณา&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : มงคล อมาตยกุล&#13;
&#13;
ความฝัน&#13;
ยามนิทรา&#13;
ในดวงจิต&#13;
ในห้วงฝัน&#13;
สุขวิญญาณ์&#13;
ยามตื่นนอน&#13;
แสนโศกา&#13;
คิดถึงฝัน&#13;
ชีวิตนี้&#13;
&#13;
พาใจ&#13;
พร�่ำเพ้อ&#13;
เรืองรอง&#13;
อารมณ์&#13;
พลันคิด&#13;
ยามตื่น&#13;
ยิ่งอาดูร&#13;
ไม่ใช่ฝัน&#13;
&#13;
คะนึงคิด&#13;
ละเมอหา&#13;
ชื่นอุรา&#13;
สมฤดี&#13;
จิตผวา&#13;
ไม่สุขศรี&#13;
พูนทวี&#13;
อันภิรมย์&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
39&#13;
&#13;
�คืนวันเพ็ญ&#13;
จันทร์เพ็ญลอยเด่นฟ้า&#13;
จันทร์เด่นงามสุกใส&#13;
แสนเศร้าโศกหทัย&#13;
พี่คะนึงเจ้าต้อง&#13;
ดวงจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
ใจพี่สุดอาลัย&#13;
จากไปไกลสุดไกล&#13;
ใจพี่สุดอาวรณ์&#13;
เพ็ญจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
หวนคิดถึงน้องยา&#13;
ค�่ำคืนจันทร์วันเพ็ญ&#13;
งามซึ้งตรึงจิตใจ&#13;
โอ้วันเพ็ญคืนนี้&#13;
แสนเศร้าเฝ้าแต่ตรม&#13;
ดูจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
โอ้เจ้าดวงจันทรา&#13;
วันเพ็ญดวงจันทรา&#13;
คะนึงถึงเจ้าพลาง&#13;
เสียดายนวลหน้าน้อง&#13;
เหมือนจันทร์เพ็ญเด่นดวง&#13;
&#13;
นภาลัย&#13;
เช่นน้อง&#13;
ยามจาก&#13;
ร�่ำไห้ถึงเธอ&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามสดใส&#13;
คิดถึงคืนวันเพ็ญก่อน&#13;
แสนอาลัยเมื่อจากจร&#13;
หทัยรอนจ�ำคลาดคลา&#13;
จันทร์ลอยเด่นในนภา&#13;
พี่ต้องจ�ำจากดวงใจ&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามสุกใส&#13;
ดวงหทัยสุดระทม&#13;
ดวงฤดีไม่สุขสม&#13;
เจ้าอยู่ไกลสุดนัยน์ตา&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามโสภา&#13;
ช่างวิไลเหมือนนวลนาง&#13;
เด่นนภาแสนอ้างว้าง&#13;
ช่างเหมือนจันทร์เพ็ญเด่นดวง&#13;
งามมิหมองพี่สุดหวง&#13;
สว่างแสงยามราตรี&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
40&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ชายทะเลพัทธยา&#13;
ชายทะเล&#13;
รื่นฤดี&#13;
เฝ้าฟังเสียง&#13;
ทั้งลมพา&#13;
แลเรือใบ&#13;
เรือแล่นลิ่ว&#13;
คิดถึงพัท -  &#13;
ในดวงใจ&#13;
&#13;
พัทธยา&#13;
เกษม&#13;
คลื่นซัด&#13;
พัดเย็น&#13;
ลอยเรื่อย&#13;
จดเวหา&#13;
ธยา&#13;
สุขสันต์&#13;
&#13;
พาสุขี&#13;
เปรมหรรษา&#13;
รื่นอุรา&#13;
แสนชื่นใจ&#13;
เฉื่อยเฉื่อยฉิว&#13;
ที่สดใส&#13;
สุดอาลัย&#13;
นิรันดร์เอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนองเพลงไทย เพลงคลื่นกระทบฝั่ง&#13;
&#13;
“แลจันทร์”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๗ มกราคม ๒๕๒๖&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
41&#13;
&#13;
�ชมทะเล&#13;
โอ้ตัวเรานี้ไซร้&#13;
สมคิดสุขหทัย&#13;
ได้ชมทะเลใส&#13;
เรานั่งเรือแต่เช้า&#13;
โอ้ว่าตัวเรานี้&#13;
สมคิดจิตมิหมอง&#13;
ได้ชมทะเลงาม&#13;
นั่งเรือลอยไปไกล&#13;
นกทะเลตัวน้อยน้อย&#13;
ดูซิช่างน่าชม&#13;
มองในสายนที&#13;
น�้ำใสดังดวงใจ&#13;
ท้องฟ้าจะมืดแล้ว&#13;
พราวพร่างดวงดารา&#13;
นาวาแล่นท้าลม&#13;
เกษมเปรมจิตปอง&#13;
ลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยฉิว&#13;
แว่วยินเสียงปักษี&#13;
ดูดาวเด่นโสภา&#13;
เมฆเคลื่อนเลื่อนบังครัน&#13;
&#13;
ชื่นใจ&#13;
ไม่เศร้า&#13;
สวยสด ครามนา&#13;
นั่งเฝ้าชมปลา&#13;
ชื่นชีวีสุขใจปอง&#13;
สุดล�ำพองสุขหทัย&#13;
น�้ำสีครามสวยสดใส&#13;
ในจิตใจแสนภิรมย์&#13;
บินเคลื่อนคล้อยตามสายลม&#13;
ไม่ระทมชื่นหทัย&#13;
ปลาเร็วรี่เร่งว่ายไป&#13;
ที่สดใสสุขวิญญาณ์&#13;
อาทิตย์แคล้วเหลี่ยมภูผา&#13;
น�้ำค้างพาโปรยละออง&#13;
ช่างงามสมไม่มีสอง&#13;
น�้ำเนืองนองมองวารี&#13;
เรือแล่นลิ่วสุดโสภี&#13;
ลืมความโศกวิโยคศัลย์&#13;
บนเวหาล้อมดวงจันทร์&#13;
ควรนิทราขอลาเอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
42&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ดอกบัว&#13;
เมื่อยามเช้า&#13;
ปทุมา&#13;
สีชมพู&#13;
ผุดอยู่ใน&#13;
ครั้นสิ้นแสง&#13;
แลชื่นแช่ม&#13;
แสนสงบ&#13;
โกมุทมี&#13;
ครั้นรุ่งเช้า&#13;
กลีบก็ช�้ำ&#13;
ต้องกล�้ำกลืน&#13;
คนเขาไม่&#13;
&#13;
อาทิตย์&#13;
เบ่งบาน&#13;
ดูงาม&#13;
คงคา&#13;
สุริยัน&#13;
ไปทั่ว&#13;
วังเวง&#13;
หอมหวน&#13;
กลีบเจ้า&#13;
โอ้ยามนี้&#13;
ชลนา&#13;
ปรารถนา&#13;
&#13;
เยี่ยมขอบฟ้า&#13;
แลไสว&#13;
อร่ามไป&#13;
แหล่งวารี&#13;
จันทร์เจิดแจ่ม&#13;
ทุกวิถี&#13;
ยามราตรี&#13;
รัญจวนใจ&#13;
พลอยหมองคล�้ำ &#13;
ไม่สดใส&#13;
สุดอาลัย&#13;
ตัวเจ้าเอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
“ดอกบัวที่สวนปทุม”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๑๔ เมษายน ๒๕๓๘&#13;
ที่พระต�ำหนักบ้านสวนปทุม&#13;
อ�ำเภอเมือง จัหวัดปทุมธานี&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
43&#13;
&#13;
�ไปไกล&#13;
จากไปไกลสุดไกล&#13;
ทนทุกข์เฝ้าล�ำเค็ญ&#13;
สุดจะอาลัยจาก&#13;
ยอดรักในวิญญาณ์&#13;
ยามนอนก็ฝันคิด&#13;
เมื่อตื่นร้างยาใจ&#13;
&#13;
เธอไปไหนไม่ให้เห็น&#13;
มาเหินห่างรักร้างรา&#13;
ยามต้องพรากละเมอหา&#13;
ฉันใฝ่หาเมื่อลาไกล&#13;
ในดวงจิตโศกไฉน&#13;
ดวงหทัยแสนจาบัลย์&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : ประยูร เวชชประสิทธิ์&#13;
&#13;
พลบค�่ำ&#13;
ครั้นพลบค�่ำ &#13;
เย็นพระพาย&#13;
ทิฆัมพร&#13;
สว่างลิ่ว&#13;
รัตติกร&#13;
สุดอ้างว้าง&#13;
โอ้ว่าเธอ&#13;
ดวงวิญญาณ์&#13;
แลดูจันทร์&#13;
ถูกบังบด&#13;
เห็นดาวน้อย&#13;
อกฉันตรม&#13;
&#13;
แสงอุทัย&#13;
กระพือพัด&#13;
เกลื่อนด้วย&#13;
ทิวทัศน์&#13;
เคลื่อนคล้อย&#13;
หนาวใจ&#13;
อยู่ไหน&#13;
คืนนี้&#13;
เหมือนหนึ่ง&#13;
ด้วยเมฆา&#13;
ล่องลอย&#13;
เหมือนดาว&#13;
&#13;
ก็เหือดหาย&#13;
มาเฉื่อยฉิว&#13;
ดาวเป็นทิว&#13;
เทิดนภา&#13;
ลอยสว่าง&#13;
เฝ้าใฝ่หา&#13;
ไม่คืนมา&#13;
สุดระบม&#13;
ดวงใจข้า&#13;
ให้ขื่นขม&#13;
สุดระทม&#13;
ที่อยู่ไกล&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : วิเชียร ค�ำเจริญ (ลพ บุรีรัตน์)&#13;
&#13;
44&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ไม่ลืม&#13;
จะจากกัน&#13;
แล้วหนอ&#13;
ขอลาก่อน&#13;
ต้องจ�ำจร&#13;
จากไป&#13;
ใจคิดถึง&#13;
แสนสงสาร&#13;
น้องเจ้า&#13;
เฝ้าร�ำพึง&#13;
จิตคะนึง&#13;
ถึงกัน&#13;
ทุกวันคืน&#13;
แม้ยามนอน&#13;
ก็ฝัน&#13;
ถวิลหา&#13;
ในวิญญาณ์&#13;
อาลัย&#13;
ใจสุดฝืน&#13;
แสนเทวษ&#13;
เหลือล�้ำ &#13;
ทนกล�้ำกลืน&#13;
ทุกทุกคืน&#13;
คะนึง&#13;
ถึงเธอเอย&#13;
					&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : พนม เพชรสงคราม&#13;
&#13;
ยามจาก&#13;
จะจากกันแล้วหนอ&#13;
ใจพี่สุดอาวรณ์&#13;
โอ้เห็นใจพี่บ้าง&#13;
ระบมตรมอุรา&#13;
หวนคิดถึงวันเก่า&#13;
ความรักสมใจปอง&#13;
ยามนี้พี่ต้องจาก&#13;
โอ้ว่าใจเอ๋ยใจ&#13;
จ�ำจรจ�ำลาแล้ว&#13;
โปรดตอบด้วยวาจา&#13;
&#13;
น�้ำตาคลอเมื่อจากจร&#13;
นิราศรอนร้างแก้วตา&#13;
เมื่อจ�ำร้างพี่ใฝ่หา&#13;
ชลนาหลั่งเนืองนอง&#13;
วันที่เราเคียงคู่สอง&#13;
สุขล�ำพองสองหทัย&#13;
จ�ำต้องพรากสุดอาลัย&#13;
เจ้าปล่อยให้พี่ผวา&#13;
เจ้าน้องแก้วพี่ขอลา&#13;
ให้วิญญาณ์พี่ชื่นชม&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
45&#13;
&#13;
�รัก&#13;
รักทะเล&#13;
รักท้องฟ้า&#13;
รักท้องทุ่ง&#13;
รักป่าเขา&#13;
รักพฤกษา&#13;
รักปักษา&#13;
รักอุทัย&#13;
รักทั้งรัต -  &#13;
รักดารา&#13;
รักน�้ำค้าง&#13;
รักทั้งหมด&#13;
รักนวลนาง&#13;
&#13;
อันกว้าง&#13;
โอฬาร&#13;
ท้องนา   &#13;
ล�ำเนาไพร&#13;
รุกขชาติ&#13;
ร้องกู่&#13;
สว่าง&#13;
ติกร&#13;
ส่องแสง&#13;
อย่างมณี&#13;
ทั้งสิ้น&#13;
รักจน&#13;
&#13;
ใหญ่ไพศาล&#13;
สีสดใส&#13;
ดังดวงใจ&#13;
แสนสุนทร&#13;
ที่ดาษป่า&#13;
บนสิงขร&#13;
กลางอัมพร&#13;
ในนภดล&#13;
สุกสว่าง&#13;
มีโภคผล&#13;
ที่ได้ยล&#13;
หมดสิ้นใจ&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐๑๘&#13;
ท�ำนอง : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระราชด�ำรัสกับพระสหายที่จัดท�ำหนังสือ&#13;
มณีพลอยร้อยแสงใน พ.ศ. ๒๕๓๓ ว่า พระองค์ทรงเป็นผู้แต่งบทกลอนชื่อ รัก แต่การพิมพ์เผยแพร่&#13;
ครั้งแรกในจุลสาร วรรณวลี พิมพ์ผิดพลาดไปว่า ผู้แต่งคือ คลื่นกระทบฝั่ง (นามปากกาของภักดิพร&#13;
สจุ รติ กลุ พระสหายรว่ มชนั้ เรยี นทโี่ รงเรยี นจติ รลดา) สว่ นบทกลอนทชี่ อื่ วา่ แลจนั ทร์ ซงึ่ พมิ พว์ า่ พระองคท์ รง&#13;
แต่งนั้น ที่ถูกต้องแล้ว ทรงแต่งร่วมกับ คลื่นกระทบฝั่งอ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๕.&#13;
		 ในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กราบบังคมทูลพระกรุณาพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชขอให้ทรงพระราชนิพนธ์ท�ำนองเพลงส�ำหรับบทพระราชนิพนธ์&#13;
รัก นี้ เพื่อให้วง อ.ส. วันศุกร์ บรรเลงทุกวันศุกร์และวันอาทิตย์ตลอดเดือนธันวาคม ต่อมาพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวทรงปรับปรุงท�ำนองเพลง แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นายแมนรัตน์ ศรีกรานนท์&#13;
น�ำไปแยกและเรียบเรียงเสียงประสานเพื่อทรงดนตรีร่วมกับวง อ.ส. วันศุกร์ ในงานพระราชทานเลี้ยงส่ง&#13;
ท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๘ ณ พระที่นั่งบรมพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง และทรงพระกรุณา&#13;
โปรดเกล้าฯ ให้น�ำออกอากาศทางสถานี จ.ส. ๑๐๐ ในต้นปี พ.ศ. ๒๕๓๘ จากนั้นมีการอัญเชิญ&#13;
เพลงรักไปขบั รอ้ งในงานตา่ ง ๆ อยา่ งแพรห่ ลาย อา่ นรายละเอยี ดใน “เพลงพระราชนพิ นธ,์ ทม่ี า : https://&#13;
th.wikipedia.org/wiki/รกั&#13;
๑๘&#13;
&#13;
46&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�รักร้าง&#13;
โอ้ว่าความรักเอย&#13;
ยามรักร้างห่างไกล&#13;
โอ้เราเคยชื่นชิด&#13;
ยามห่างแสนระบม&#13;
ไยพี่นี้มาจาก&#13;
ช่างลืมเหมือนอุทัย&#13;
เมื่อพี่มาจากน้อง&#13;
ยามน้องห่างพี่ยา&#13;
ใจน้องยามนี้หนา&#13;
พี่หนีจากตัวฉัน&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ไม่ชื่นเชยสมหทัย&#13;
ดวงหทัยน้องสุดตรม&#13;
ในดวงจิตมิระทม&#13;
ไม่ภิรมย์จิตอาลัย&#13;
ต้องมาพรากน้องไปไกล&#13;
มาห่างไกลลืมนภา&#13;
ใจสุดหมองเศร้าอุรา&#13;
ในวิญญาณ์แสนจาบัล&#13;
เหมือนท้องฟ้าไร้ดวงจันทร์&#13;
ปล่อยให้น้องเฝ้าระทม&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
47&#13;
&#13;
�แลจันทร์&#13;
ครั้นสิ้นแสง&#13;
แสนอ้างว้าง&#13;
น�้ำค้างพรม&#13;
เหมือนน�้ำตา&#13;
โอ้อกข้า&#13;
นวลน้องเจ้า&#13;
เหมือนพระจันทร์&#13;
กระต่ายห่วง&#13;
&#13;
สุริยัน&#13;
จิตใจ&#13;
ลมพัด&#13;
ที่ไหล&#13;
ยามนี้&#13;
ผ่องผุด&#13;
วันเพ็ญ&#13;
ชะแง้&#13;
&#13;
จันทร์กระจ่าง&#13;
เฝ้าใฝ่หา&#13;
กระพือมา&#13;
ลงในทรวง&#13;
ฤดีเศร้า&#13;
เรียมสุดหวง&#13;
เด่นเต็มดวง&#13;
แลดูเดือน&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐๑๙&#13;
ท�ำนองเพลงไทย เพลงแขกปัตตานี (ห่วงอาลัย)&#13;
&#13;
นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปขับร้อง ใช้ท�ำนองเพลง&#13;
แขกปัตตานี (ห่วงอาลัย) เพราะเห็นว่าเนื้อร้องนี้มีอารมณ์เศร้าเหมาะกับท�ำนองเพลง และได้บันทึกเสียง&#13;
มีวงดนตรี “คณะเสริมมิตรบรรเลง” บรรเลงดนตรี แล้วน�ำออกอากาศทางสถานีวิทยุ จ.ส. เอฟเอ็ม&#13;
ปรากฏเป็นที่ถูกใจผู้ฟัง และมีผู้ขอจดเนื้อร้องจ�ำนวนมาก&#13;
		 ในปี พ.ศ. ๒๕๓๒ สมาน กาญจนผลนิ ไดอ้ ญ&#13;
ั เชญ&#13;
ิ ไปประพนั ธท์ ำ� นองเพลงไทยสากล มอบใหท้ นงศกั ดิ์&#13;
ภักดีเทวา ขับร้องถวายหน้าที่นั่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในครั้งที่พระองค์&#13;
เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานแสดงของศิลปินแห่งชาติ เนื่องในโอกาสเสนอผลงานของ&#13;
สมาน กาญจนผลิน&#13;
		 ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ เมื่อสมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยฯ ร่วมกับบริษัทผู้ผลิตและจ�ำหน่าย&#13;
เทปเพลง ๓ บริษัท คือ คีตา แกรมมี่ และรถไฟดนตรี จัดท�ำและจ�ำหน่ายเทปเพลงพระราชนิพนธ์จ�ำนวน&#13;
๑๒ เพลง เพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้ขอให้บรมครูและผู้เชี่ยวชาญ&#13;
ด้านดนตรีรว่ มกันประพันธ์ทำ� นอง เพลงแลจันทร์อยูใ่ นเทปเพลงพระราชนิพนธ์ชดุ นีด้ ว้ ย มี บุปผา ธรรมบุตร&#13;
เป็นผู้ขับร้อง อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๐.&#13;
๑๙&#13;
&#13;
48&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ลอยกระทง&#13;
เดือนสิบสอง&#13;
เราชายหญิง&#13;
เทวดา&#13;
ดวงหทัย&#13;
ดวงพระจันทร์&#13;
มองไปทาง&#13;
กระทงน้อย&#13;
ประชากร&#13;
&#13;
น�้ำนอง&#13;
จัดกระทง&#13;
อารักษ์&#13;
เกษม&#13;
วันเพ็ญ&#13;
ธารา&#13;
ลอยมา&#13;
ทุกคน&#13;
&#13;
เต็มตลิ่ง&#13;
บรรจงไหว้&#13;
คงคาลัย&#13;
เปรมกมล&#13;
เด่นกระจ่าง&#13;
ทุกแห่งหน&#13;
ช่างน่ายล&#13;
ก็เบิกบาน&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
เสียดาย&#13;
เสียดายกาล&#13;
เสียดายเรา&#13;
เสียดายรัก&#13;
เเสนเสียดาย&#13;
เเสนเสียดาย&#13;
ยังครุ่นคิด&#13;
ยามรักร้าง&#13;
เหมือนดวงจันทร์&#13;
ยามเเรกรัก&#13;
ดวงฤดี&#13;
ยามรักโรย&#13;
พิภพพัง&#13;
&#13;
เวลา&#13;
รักกัน&#13;
ภักดี&#13;
ไมตรี&#13;
ความรัก&#13;
เฝ้านึก&#13;
สร่างสุข&#13;
ยามเมฆา&#13;
ปักใจ&#13;
มีเเต่&#13;
โหยไห้&#13;
ชาวโลก&#13;
&#13;
พาใจเศร้า&#13;
มั่นไม่หาย&#13;
ที่มลาย&#13;
มีต่อกัน&#13;
ที่ปักจิต&#13;
ตรองตรึกฝัน&#13;
แสนจาบัล&#13;
มาบดบัง&#13;
ให้สุขขี&#13;
ถวิลหวัง&#13;
ดุจดัง&#13;
โศกโศกา&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
49&#13;
&#13;
�หนาว&#13;
โอ้เหมันต์&#13;
นี้หนา&#13;
พาใจเศร้า&#13;
สุดจะเหงา&#13;
ในจิต&#13;
คิดสงสัย&#13;
โอ้นวลน้อง&#13;
แก้วตา&#13;
ยอดยาใจ&#13;
เจ้าท�ำไม&#13;
จากพี่&#13;
มิคืนมา&#13;
ยามลมหนาว&#13;
พัดมา&#13;
พาดวงจิต&#13;
ให้หวนคิด&#13;
จิตคอย&#13;
ละห้อยหา&#13;
แสนจะเศร้า&#13;
หนาวใน&#13;
ดวงชีวา&#13;
หนาวกายา&#13;
ไม่ร้าว&#13;
เท่าหนาวทรวง&#13;
					&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาน กาญจนผลิน&#13;
&#13;
หวนคิด&#13;
จ�ำใจจ�ำจากเจ้า&#13;
ไปไกล&#13;
ต้องคร�่ำครวญฤทัย&#13;
ร�่ำร้อง&#13;
จ�ำจรจากดวงใจ&#13;
แสนโศก เศร้าแฮ&#13;
ดวงจิตคิดถึงน้อง&#13;
แทบม้วยมรณา&#13;
จ�ำใจจากดวงใจ&#13;
สุดอาลัยหวนไห้หา&#13;
แสนเศร้าเฝ้าโศกา&#13;
โอ้แก้วตาต้องลาไกล&#13;
คิดถึงแต่นวลน้อง&#13;
ดวงจิตหมองเธอไปไหน&#13;
ยามห่างร้างยาใจ&#13;
ดวงหทัยแทบม้วยมรณ์&#13;
							&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : นาวาอากาศเอก สมชาย ขาวส�ำอางค์&#13;
&#13;
50&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
51&#13;
&#13;
�ส้มต�ำ&#13;
ต่อไปนี้จะเล่า&#13;
คือส้มต�ำกินบ่อย&#13;
วิธีการก็ง่าย&#13;
มันเป็นวิธี&#13;
ไปซื้อมะละกอ&#13;
สับสับเฉาะเฉาะ&#13;
ต�ำพริกกับกระเทียม&#13;
มะนาวน�้ำปลาน�้ำตาลทราย&#13;
ปรุงรสให้เยี่ยมหนอ&#13;
อ้ออย่าลืมใส่&#13;
มะเขือเทศเร็วเข้า&#13;
เสร็จสรรพแล้วซี&#13;
กินกับข้าวเหนียว&#13;
กลิ่นหอมยวนยั่ว&#13;
จดต�ำราจ�ำ&#13;
ใครหม�่ำเกินอัตรา&#13;
ขอแถมอีกนิด&#13;
ไก่ย่างด้วยเป็นไร&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ถึงอาหารอร่อย&#13;
รสชาติแซ่บจัง&#13;
จะกล่าวได้ดังนี้&#13;
วิเศษเหลือหลาย&#13;
ขนาดพอเหมาะเหมาะ&#13;
ไม่ต้องมากมาย&#13;
ให้ยอดเยี่ยมกลิ่นอาย&#13;
น�้ำตาลปี๊บถ้ามี&#13;
ใส่มะละกอลงไป&#13;
กุ้งแห้งป่นของดี&#13;
ถั่วฝักยาวเร็วรี่&#13;
ยกออกจากครัว&#13;
เที่ยวแจกให้ทั่ว&#13;
น่าน�้ำลายไหล&#13;
ส้มต�ำลาวเอาต�ำรามา&#13;
ระวังท้องจะพัง&#13;
แล้วจะติดใจใหญ่&#13;
อร่อยแน่จริงเอย&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๓๒๐&#13;
ท�ำนองเพลงไทยลูกทุ่ง&#13;
&#13;
เหตทุ ที่ รงพระราชนพิ นธเ์ พลง “สม้ ตำ� ” กเ็ นอื่ งมาจากในชว่ งเวลานนั้ พระองคโ์ ปรดเขา้ ครวั ทำ� อาหาร&#13;
เป็นงานอดิเรก และโปรดส้มต�ำ เพราะท�ำได้ง่าย เครื่องปรุงหาได้ไม่ยาก รสชาติดี จึงทรงน�ำวิธีท�ำส้มต�ำ&#13;
มาเรียบเรียงให้คล้องจองเป็นเพลง ทรงเล่าถึงเรื่องนี้ในพระราชนิพนธ์ เรื่อง “ลูกทุ่งกับเพลงไทย” ว่า&#13;
“...เมื่อยังเรียนชั้นมัธยม คราวหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จพระราชด�ำเนินทรงดนตรี&#13;
ทมี่ หาวทิ ยาลยั ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ ขา้ พเจา้ จะตอ้ งรอ้ งเพลง ความทเี่ คยชนิ กบั เพลงลกู ทงุ่ นกึ ทำ� นองแหลไ่ ดแ้ ลว้&#13;
๒๐&#13;
&#13;
52&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�นึกถึงส้มต�ำอีสาน ก็เข้าครัวถามป้า ๆ ให้แน่ใจว่าใส่อะไรกันบ้างจะได้ครบเครือ่ ง แล้ววันนัน้ ก็ได้เพลงลูกทุง่&#13;
ชอื่ “สม้ ตำ� ” ออกมารอ้ งได้ เปน็ ทสี่ นกุ สนานกนั มาก ตอ่ มากม็ คี นมาขอเอาไปใชใ้ นภาพยนตรไ์ ทยเรอื่ งหนงึ่&#13;
กใ็ หไ้ ป ทำ� ใหม้ คี วามภมู ใิ จวา่ เรากม็ สี ว่ นรว่ มอยกู่ บั เพลงลกู ทงุ่ เหมอื นกนั ...” อา่ นรายละเอยี ดใน วศิ ษิ ฏศลิ ปนิ&#13;
สรรพศลิ ปส์ โมสร (กรงุ เทพฯ : บรษิ ทั อมรนิ ทรพ์ รนิ้ ตงิ้ แอนดพ์ บั ลชิ ชงิ่ จำ� กดั (มหาชน), ๒๕๕๘), หนา้ ๒๑๖.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
53&#13;
&#13;
�เพ็ญจันทร์&#13;
อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑&#13;
เพ็ญจันทร์ ณ คืนนี้&#13;
เหลืองแจ่มแฉล้มแข&#13;
พรายแสงสว่างส่อง&#13;
น�้ำค้างประธานี&#13;
ยินจักจั่นเสียง&#13;
กลิ่นพฤกษในไพร&#13;
&#13;
รชนีก็ชวนแล&#13;
และกระจ่าง ณ ราตรี&#13;
ศศิต้อง ณ วารี&#13;
ฆรเขตประเทศไทย&#13;
เพราะเจรียงสราญใจ&#13;
กลกลิ่นสุคนธา&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๔&#13;
ท�ำนอง : สมนึก ทองมา (ชลธี ธารทอง)&#13;
&#13;
54&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�โลกปัจจุบัน&#13;
วิชชุมมาลาฉันท์ ๘&#13;
&#13;
โลกเราวันนี้&#13;
ผิดกับแรกแรก&#13;
ตึกรามบ้านช่อง&#13;
ตึกสูงเทียมฟ้า&#13;
&#13;
มักมีแปลกแปลก&#13;
ที่โลกเกิดมา&#13;
หอห้องโสภา&#13;
ปานแข่งดวงดาว&#13;
&#13;
นักปราชญ์ทั้งหลาย&#13;
สร้างยานดัดแปลง&#13;
เดินทางไปมา&#13;
เที่ยวไปทุกคราว&#13;
&#13;
มากมายคิดแต่ง&#13;
ส่งขึ้นสู่หาว&#13;
เวลาไม่ยาว&#13;
ไม่มีทุกข์ทน&#13;
&#13;
การเจ็บการป่วย&#13;
เจ็บป่วยโรคร้าย&#13;
แพทย์เก่งรักษา&#13;
คนป่วยช่วยชนม์&#13;
&#13;
หมอช่วยให้หาย&#13;
ไม่ตายทุกคน&#13;
หยูกยาคิดค้น&#13;
ให้ดลสุขี&#13;
&#13;
เครื่องเล่นมากมาย&#13;
ดนตรีรื่นเริง&#13;
ส�ำราญทุกอย่าง&#13;
คนเราเดี๋ยวนี้&#13;
&#13;
หลากหลายบันเทิง&#13;
ภาพยนตร์ก็มี&#13;
อย่าร้างความดี&#13;
ชักหลงมัวเมา&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๔&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
55&#13;
&#13;
�ปิตุเรศมารดร&#13;
ปิตุเรศมารดรให้ก�ำเนิด&#13;
ท่านถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกมา&#13;
เมื่อท่านเฒ่าแก่ชราอย่าทิ้งทอด&#13;
หวังลูกยาเป็นผู้สืบสกุล&#13;
&#13;
แสนประเสริฐกว่าใครในทิศา&#13;
บุตรธิดาควรจ�ำร�ำลึกคุณ&#13;
เพราะท่านเลี้ยงเรารอดทั้งน�ำหนุน&#13;
จะหาใครการุญเท่าไม่มี&#13;
&#13;
ท่านรักใคร่ในบุตรสุดสวาท&#13;
ให้โอกาสศึกษามีศักดิ์ศรี&#13;
เมื่อลูกรักสบสุขสุดเปรมปรีดิ์&#13;
ด้วยอารีสุดแสนทั้งห่วงใย&#13;
บุญคุณท่านนั้นมีมากล้นเหลือ&#13;
ลูกที่เชื่อท่านชีวิตจิตแจ่มใส&#13;
ท่านเมตตาเรามาจนเจริญวัย&#13;
ได้อาศัยท่านสุขทุกทิวา&#13;
							&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๕ ๒๑&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : สง่า อารัมภีร์&#13;
&#13;
๒๑&#13;
&#13;
56&#13;
&#13;
พิมพ์ครั้งแรกในหนังสือ วันเด็ก พ.ศ. ๒๕๑๗ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๓๓.&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ดุจบิดามารดร&#13;
รักชาติยอมสละแม้&#13;
รักเกียรติจงเจตน์พลี&#13;
รักราชมุ่งภักดี&#13;
รักศาสน์ราญเศิกไสร้&#13;
อันสยามเป็นบ้านเกิด&#13;
ดุจบิดามารดร&#13;
ยามสุขสโมสร&#13;
ยามศึกทุกข์ยากไร้&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ชีวี&#13;
ชีพได้&#13;
รองบาท&#13;
เพื่อเกื้อพระศาสนา&#13;
เมืองนอน&#13;
เปรียบได้&#13;
ทุกเมื่อ&#13;
ปลาตเร้นฤ ควร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๖๒๒&#13;
ท�ำนอง : หม่อมหลวงพวงร้อย อภัยวงศ์&#13;
&#13;
เดิมเป็นโคลงสี่สุภาพ ๒ บท ในบทพระราชนิพนธ์ค�ำโคลงเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จ&#13;
พระพทุ ธยอดฟา้ จฬุ าโลกมหาราช ซงึ่ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธ์&#13;
ระหว่างทรงเรียนอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ โรงเรียนจิตรลดา ปีการศึกษา ๒๕๑๕ เนื่องจากในวิชา&#13;
การประพันธ์ ต้องทรงพระราชนิพนธ์โคลงส่งครูบ่อย ๆ จึงมีพระราชด�ำริที่จะทรงพระราชนิพนธ์ลิลิตหรือ&#13;
บทประพันธ์ค�ำโคลง และทรงเริ่มพระราชนิพนธ์ระหว่างโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล&#13;
อดุลยเดชแปรพระราชฐานไปจังหวัดเชียงใหม่ในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๑๖ เมื่อทรงพระราชนิพนธ์&#13;
เสร็จแล้ว อาจารย์ก�ำชัย ทองหล่อ ผู้ถวายพระอักษรวิชาภาษาไทย ณ โรงเรียนจิตรลดา ตั้งช่ือ&#13;
ถวายว่า “กษัตริยานุสรณ์” ต่อมาในวันเฉลิมพระชนมพรรษา วันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ สมเด็จ&#13;
พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงน�ำบทพระราชนิพนธ์นี้ทูลเกล้าฯ ถวายเป็นพระของขวัญ&#13;
แด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งโปรดโคลงบทที่ขึ้นต้นว่า “รักชาติยอมสละแม้ ชีวี”&#13;
มากทสี่ ดุ จงึ ทรงพระกรณ&#13;
ุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหห้ มอ่ มหลวงพวงรอ้ ย อภยั วงศ์ ประพนั ธท์ ำ� นองและพระราชทาน&#13;
ชือ่ เพลงว่า “ดุจบิดามารดร” อ่านรายละเอียดใน “ดุจบิดามารดร,” วิกพิ เี ดีย, ทีม่ า : https://th.wikipedia.&#13;
org/wiki/ดุจบิดามารดร&#13;
๒๒&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
57&#13;
&#13;
�เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงดนตรีไทยร่วมกับวงของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
บันทึกเทปออกอากาศรายการสังคีตภิรมย์&#13;
ณ สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง ๙ บางล�ำพู ๑๕ ธันวาคม ๒๕๒๐&#13;
&#13;
58&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ส่วนที่ ๒ 	บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาตรี - ปริญญาโท&#13;
สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเมื่อทรงศึกษาในระดับ&#13;
อุดมศึกษา พระองค์ทรงศึกษาระดับปริญญาตรีทคี่ ณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๑๖ - ๒๕๑๙ (พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๐) หลังจากนั้นทรงศึกษาต่อ&#13;
ในระดับปริญญาโท ในมหาวิทยาลัย ๒ แห่งพร้อมกัน ได้แก่ มหาวิทยาลัยศิลปากร&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๒๐ - ๒๕๒๑ (พ.ศ. ๒๕๒๐ - ๒๕๒๒) และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๒๐ - ๒๕๒๓ (พ.ศ. ๒๕๒๐ - ๒๕๒๔)&#13;
บทพระราชนิพนธ์ส่วนนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงพระราชนิ พ นธ ์ ข ณะทรงศึ ก ษาในระดั บ ปริ ญ ญาตรี แ ละปริ ญ ญาโท พระองค ์ ท รง&#13;
พระราชนิพนธ์ไว้หลายบท แบ่งเป็น ๒ กลุ่ม กลุ่มแรกทรงพระราชนิพนธ์ขณะทรงศึกษา&#13;
ระดับปริญญาตรี มีทั้งหมด ๓ บท ได้แก่ อาทร นกขมิ้น และเมนูไข่ ต่อมาอาทรและนกขมิ้น&#13;
ได้ตีพิมพ์ในนิตยสารชาวกรุง และทั้ง ๓ บทมีผู้น�ำไปประพันธ์ท�ำนองส�ำหรับขับร้อง&#13;
กลุ่มที่ ๒ เป็นบทร้องซึ่งทรงพระราชนิพนธ์ต่างโอกาสกัน เช่น เพื่อพระราชทานอาจารย์&#13;
เจริญใจ สุนทรวาทิน เนื่องในวันเกิด เพื่อทรงส่งพระอาจารย์ในวิชาวรรณคดีกับดนตรีไทย&#13;
เพื่อพระราชทานวงดนตรีไทยของชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
(สจม.) เพื่อพระราชทานแก่องค์การสวนสัตว์ในพระบรมราชูปถัมภ์ ส�ำหรับเป็นแบบ&#13;
ให้เด็กอ่านท�ำนองเสนาะในการประกวดหนูน้อยนพมาศ ในงานลอยกระทง ฯลฯ มีทั้งหมด&#13;
๑๓ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
59&#13;
&#13;
�พระราชาเป็นประมุขของประชาชน&#13;
ทะเลเป็นเจ้าแห่ง&#13;
ทิวะสุริยฉัน&#13;
รัตติรัศมีจันทร์&#13;
สงฆ์ประมุขแห่งชาวหล้า&#13;
&#13;
นทีมหันต์&#13;
แจ่มจ้า&#13;
เรืองจรัส&#13;
เหล่าผู้พึ่งบุญ&#13;
&#13;
ผู้ใหญ่ในแว่นแคว้น&#13;
ผู้บ�ำบัดทุกข์ประชา&#13;
เป็นประมุขนาครา&#13;
ทรงทศพิธธรรมเอื้อ&#13;
&#13;
คือรา ชาแล&#13;
ช่วยเกื้อ&#13;
ในรัฐ&#13;
ราษฎร์ให้สวัสดี&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
60&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
�อาทร&#13;
		&#13;
หอมกลิ่นดอกไม้ชายป่า&#13;
ดึกแล้วหนาเรไรไม่ส่งเสียง&#13;
สายลมอ่อนพัดอยู่เป็นคู่เคียง&#13;
พฤกษาเรียงรายประดับรับราตรี&#13;
ใจมนุษย์บางครั้งช่างสับสน&#13;
เคยกังวลบางครั้งยังคิดหนี&#13;
อุปสรรคดังศิลากั้นวารี&#13;
หรือความดียุติธรรม์นั้นคือเงา&#13;
แต่มีคนมากระตุ้นรุนให้สู้&#13;
เราจึงรู้สึกกายหายเงียบเหงา&#13;
มองดูแล้วแววตาอาทรเรา&#13;
ที่ยังเขลาไม่รู้ธรรมประจ�ำใจ&#13;
จันทรา….................&#13;
จะล่วงเลยลับฟ้าหรือไฉน&#13;
วานบอกคนที่เราเฝ้าห่วงใย&#13;
ว่าตัวไกลแต่จิตอยู่คู่นิรันดร์&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗๒๓&#13;
ท�ำนอง : เนรัญชรา&#13;
&#13;
ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๗ บรรณาธิการวารสารอักษรศาสตรพิจารณ์ไม่สามารถเขียนค�ำประพันธ์&#13;
ลงพมิ พใ์ นหนา้ “รอ้ ยกรอง” ของวารสารฉบบั เดอื นกนั ยายน ๒๕๑๗ เนอื่ งจากตดิ ภารกจิ อนื่ จงึ กราบบงั คมทลู&#13;
ขอพระกรุณาให้ทรงพระราชนิพนธ์แทนหลังจากทรงพระราชนิพนธ์เสร็จ ทรงมอบให้พระสหายน�ำไปให้&#13;
บรรณาธิ ก าร ก ่ อ นที่ จ ะโดยเสด็ จ พระบาทสมเด็ จ พระเจ ้ า อยู ่ หั ว ภู มิ พ ลอดุ ล ยเดชแปรพระราชฐาน&#13;
ไปประทับแรม ณ พระต�ำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จังหวัดนราธิวาส เพือ่ ทรงเยีย่ มราษฎรในจังหวัดภาคใต้ใน&#13;
เดือนเดียวกัน แต่เนื่องจากวารสารปิดเล่มไปแล้ว จึงไม่ได้ตีพิมพ์ จนกระทั่งเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
จึงทรงส่งให้นิตยสารชาวกรุง ในพระนามแฝงว่า “แว่นแก้ว” และได้ตีพิมพ์ในนิตยสารชาวกรุง ปีที่ ๒๗&#13;
ฉบับที่ ๙ เดือนมิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๑ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๓๘.&#13;
๒๓&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
61&#13;
&#13;
�นกขมิ้น&#13;
โอ้เจ้านกขมิ้นสีเหลืองอ่อน&#13;
ท้องทุ่งนาสุมทุมพุ่มไม้ไพร&#13;
ค�่ำนี้เชิญเจ้าปักษามาสู่เหย้า&#13;
จงมาเป็นเพื่อนเล่นเจรจา&#13;
หรือเจ้ามีคู่ชมภิรมย์ชิด&#13;
ข้าจะได้ตัดอัคคีที่เผาลาญ&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ถึงยามค�่ำเจ้าจะจรนอนรังไหน&#13;
ได้อาศัยพักนอนแต่ก่อนมา&#13;
จะคอยเฝ้าถนอมกล่อมรักษา&#13;
ให้ตัวข้าหายเหงาเศร้าดวงมาน&#13;
ขอมิ่งมิตรเฉลยค�ำที่ร�่ำขาน&#13;
มิให้ผลาญจนชอกช�้ำระก�ำทรวง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗๒๔&#13;
ท�ำนอง : เนรัญชรา&#13;
&#13;
ทรงได้รับแนวพระราชด�ำริมาจากเพลงไทยเดิมชื่อ “นกขมิ้น” หลังจากทรงพระราชนิพนธ์เสร็จ&#13;
ไม่ได้ทรงส่งให้หนังสือเล่มใด จนกระทัง่ ปลายปี พ.ศ. ๒๕๒๑ จึงทรงส่งไปนิตยสารชาวกรุง ในพระนามแฝงว่า&#13;
“แว ่ น แก ้ ว ” และได ้ ตี พิ ม พ ์ ใ นนิ ต ยสารชาวกรุ ง ป ี ที่ ๒๘ ฉบั บ ที่ ๓ เดื อ นธั น วาคม พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๔๐.&#13;
๒๔&#13;
&#13;
62&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�เมนูไข่&#13;
ไข่เค็มไข่ลวกทั้ง&#13;
กับไข่ต้มสุกนาน&#13;
ไข่ตุ๋นรสเยี่ยมปาน&#13;
ไข่ไก่โอ้เอี่ยมอ้า&#13;
&#13;
ไข่หวาน&#13;
เยี่ยวม้า&#13;
รสทิพย์&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘&#13;
&#13;
					&#13;
&#13;
เมนูไข่&#13;
&#13;
เมนูไข่เมนูไข่&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
ไข่เค็มไข่ลวกทั้ง&#13;
ไข่หวาน&#13;
กับไข่ต้มสุกนาน   &#13;
เยี่ยวม้า&#13;
ไข่ตุ๋นรสเยี่ยมปาน  &#13;
รสทิพย์&#13;
ไข่ไก่โอ้เอี่ยมอ้า   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พ.ศ. ๒๕๓๘๒๕&#13;
&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระราชนิพนธ์ท�ำนอง และโปรดเกล้าฯ&#13;
ให้พลเรือตรี หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช น�ำไปแยกและเรียบเรียงเสียงประสาน เพื่อให้วง อ.ส. วันศุกร์&#13;
ขับร้องบรรเลง เพื่อพระราชทานเป็นของขวัญในงานพระราชทานเลี้ยงฉลองพระชันษา ๗๒ ปี สมเด็จ&#13;
พระเจา้ พนี่ างเธอ เจา้ ฟา้ กลั ยาณวิ ฒ&#13;
ั นา กรมหลวงนราธวิ าสราชนครนิ ทร์ ณ ศาลาดสุ ดิ าลยั วนั ที่ ๘ พฤษภาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๘ ทั้งนี้มีการเพิ่มเนื้อเพลง “เมนูไข่เมนูไข่ อร่อยแท้อยากกิน” เข้าไปด้วย อ่านรายละเอียดใน&#13;
“เมนูไข่” ที่มา : https://th.wikisource.org/wiki&#13;
๒๕&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
63&#13;
&#13;
�64&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน&#13;
อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน เนื่องในวันเกิด&#13;
&#13;
พัดชา - นางนาค - ขึ้นพลับพลา&#13;
พัดชา&#13;
&#13;
ยินเพลงร้องซร้องศัพท์ขับกล่อม&#13;
ดนตรีมี่ประโคมประโลมลาน&#13;
ยามค�่ำสนธยาราตรี&#13;
ฟังเพลงช้าอาจารย์เจริญใจ&#13;
&#13;
นางนาค&#13;
&#13;
ลุวาระวรฤกษ์เบิกดิถี&#13;
ขอเชื้อเชิญทวยเทพเทวดา&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
&#13;
ขออายุยืนยั่งทั้งวรรณะ&#13;
อยู่เป็นศรีคีตการบานใจชน&#13;
&#13;
จิตโน้มน้อมตามเสียงส�ำเนียงหวาน&#13;
สอดบรรสานสวมร้องต้องหทัย&#13;
รัชนีแจ่มแจ้งจรัสไข&#13;
ชวนให้ชื่นชมภิรมยา&#13;
เป็นวันที่อาจารย์ครบชันษา&#13;
จงมาอวยสวัสดิมงคล&#13;
เพิ่มพละสุขล�้ำน�ำผล&#13;
อยู่คู่ดนตรีไทยไปนิรันดร์&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘๒๖&#13;
&#13;
ขณะทรงศึกษาอยูท่ คี่ ณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทรงขับร้องและบรรเลงดนตรีไทย&#13;
ร่วมกับชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในโอกาสส�ำคัญต่าง ๆ มีอาจารย์เจริญใจ&#13;
สุนทรวาทิน เป็นผูถ้ วายการสอนและการฝึกซ้อม เมือ่ อาจารย์เจริญใจมีอายุครบ ๖๐ ปี ในวันที่ ๑๖ กันยายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๑๘ พระองค์จึงพระราชทานผ้ามัดหมี่พร้อมบทพระราชนิพนธ์เป็นลายพระหัตถ์พระราชทาน&#13;
อีกทั้งทรงก�ำหนดให้ใช้เพลงพัดชา เพลงนางนาค เพลงขึ้นพลับพลา ประกอบบทพระราชนิพนธ์บทนี้ด้วย&#13;
ต่อมาได้น�ำบทพระราชนิพนธ์บทนี้ไปขับร้องออกอากาศครั้งแรกในรายการสังคีตสยาม ณ สถานีวิทยุ&#13;
กองพลที่ ๑ รักษาพระองค์ วันที่ ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๘ จันทรา สุขะวิริยะ เป็นผู้ขับร้องใช้วง&#13;
เครื่องสายไทยวงเล็กบรรเลง อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๒.&#13;
๒๖&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
65&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์จากการทรงศึกษาวิชา “วรรณคดีกับดนตรีไทย”&#13;
&#13;
สมิงทอง - จ�ำปานารี&#13;
สมิงทอง ๒ ชั้น&#13;
ชมดวงบุปผาพนาสณฑ์&#13;
กระไรเลยมายากไร้ในดงดอน&#13;
ขอน�ำมาปลูกไว้ในสวนศรี&#13;
จะรับขวัญพวงผกามาลีไพร&#13;
&#13;
เผยสุคนธรสรื่นชื่นเกสร&#13;
ห่างนิกรเขตเรือนอยู่เถื่อนไกล&#13;
ในบุรีแจ่มแจ้งด้วยแสงไข&#13;
มิปล่อยให้โรยร้างห่างจากเรา&#13;
&#13;
จ�ำปานารี ๒ ชั้น&#13;
หรือเจ้ารักแดนป่ามิคลาคลาด&#13;
จังหรีดหริ่งเรไรใจซบเซา&#13;
&#13;
รุกขชาติยามเจ้าลับจะอับเฉา&#13;
หมู่ภมรที่เคยเคล้าจะอาลัย  &#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๗&#13;
&#13;
ประมาณปี พ.ศ. ๒๕๑๙ ทรงเรยี นวชิ า “วรรณคดกี บั ดนตรไี ทย” กบั อาจารยเ์ ดน่ ดวง พมุ่ ศริ ิ อาจารย์&#13;
ได้สอนวิธีแต่งเนื้อร้องส�ำหรับเพลงเถาว่า ในการแต่งเพลงเถา ซึ่งประกอบด้วยเพลงสามชั้น สองชั้น และ&#13;
ชั้นเดียวนั้น เนื้อความของเพลงสามชั้นควรจะมีลักษณะเป็นการบรรยายภาพรวมหรือฉากรอบ ๆ ตัว&#13;
เพลงสองชั้นจะมีกิริยาอาการหรือผู้กระท�ำซึ่งเป็นตัวด�ำเนินเรื่องว่าใครจะท�ำอะไร และเพลงชั้นเดียว&#13;
ควรมี ลั ก ษณะเป ็ น การสรุ ป จบ การหั ก มุ ม หรื อ การหั น เหแนวคิ ด ของเรื่ อ ง หลั ก การดั ง กล ่ า วนี้ เ ป ็ น&#13;
การน�ำวิธกี ารด�ำเนินเรือ่ งของวรรณคดีมาใช้กบั การแต่งเนือ้ ร้องเพลงไทย เนือ่ งจากในเวลานัน้ มีพระราชกิจ&#13;
โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชไปยังท้องถิ่นกันดารและป่าเขาล�ำเนาไพร&#13;
จึ ง ทรงใช้ เ นื้ อ หาเกี่ ย วกั บ ดอกไม้ ใ นล� ำ เนาไพรเพื่ อ ทรงพระราชนิ พ นธ์ บ ทร้ อ งเพลงเถาตามหลั ก&#13;
ดังกล่าวส�ำหรับส่งอาจารย์เด่นดวงในชั้นเรียน&#13;
		 เมื่อทรงพระราชนิพนธ์บทร้องนี้เสร็จ มีพระราชด�ำริว่า น่าจะใช้ร้องส่งกับเพลง ลมพัดชายเขา เถา&#13;
แต่เนื่องจากนักดนตรีไม่พร้อม จึงไม่ได้บรรเลง ต่อมาอาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ได้น�ำไปขับร้อง&#13;
ด้วยเพลงสมิงทอง ๒ ชั้น และเพลงจ�ำปานารี ๒ ชั้น บันทึกเสียงครั้งแรกที่โรงพยาบาลรามาธิบดี&#13;
๒๗&#13;
&#13;
66&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใช้วงเครื่องสายไทยวงเล็กบรรเลง แล้วน�ำไปออกอากาศครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์&#13;
ในรายการสั ง คี ต สยาม ต ่ อ มามี ก ารบั น ทึ ก เสี ย งเผยแพร ่ ทั่ ว ไปใช ้ ว งป ี ่ พ าทย ์ ไ ม ้ น วมบรรเลง ดั ง นั้ น&#13;
บทพระราชนิพนธ์บทนี้จึงใส่ท�ำนอง ๒ ครั้ง ครั้งแรกเพลงสมิงทอง ๒ ชั้น และเพลงจ�ำปานารี ๒ ชั้น&#13;
ครั้งหลังเพลงลมพัดชายเขา เถา&#13;
		 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ ที่ อ าคารชั ย พั ฒ นา สวนจิ ต รลดา ว่ า หลั ง จากที่ ท รงพระราชนิ พ นธ์ ก ลอนบทนี้ แ ล้ ว&#13;
ได้ทรงใช้หลักการแต่งเพลงเถาดังกล่าวข้างต้นส�ำหรับการแต่งบทร้องเพลงเถาเพลงอื่น ๆ ในเวลาต่อมา&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๔ - ๑๙๖.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
67&#13;
&#13;
�ลมพัดชายเขา เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
ชมดวงบุปผาพนาสณฑ์&#13;
กระไรเลยมายากไร้ในดงดอน&#13;
&#13;
สองชั้น&#13;
&#13;
ขอน�ำมาปลูกไว้ในสวนศรี&#13;
จะรับขวัญพวงผกามาลีไพร&#13;
&#13;
ชั้นเดียว&#13;
&#13;
หรือเจ้ารักแดนป่ามิคลาคลาด&#13;
จังหรีดหริ่งเรไรใจซบเซา&#13;
&#13;
68&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
เผยสุคนธรสรื่นชื่นเกสร&#13;
ห่างนิกรเขตเรือนอยู่เถื่อนไกล&#13;
ในบุรีแจ่มแจ้งด้วยแสงไข&#13;
มิปล่อยให้โรยร้างห่างจากเรา&#13;
รุกขชาติยามเจ้าลับจะอับเฉา&#13;
หมู่ภมรที่เคยเคล้าจะอาลัย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
69&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)&#13;
&#13;
ลมพัดชายเขา - กล่อมนารี - สร้อยเพลง&#13;
ลมพัดชายเขา ๒ ชั้น&#13;
“โอ้วันใดมิได้พบประสบพักตร์&#13;
แว่วส�ำเนียงเสียงเสนาะเหมาะหทัย&#13;
ฆ้องเคยคลอซอเคยสีปี่เคยเป่า&#13;
วันประสบพบหน้ายังตราตรึง&#13;
&#13;
ราวหัวอกจะหักเสียให้ได้”&#13;
พาดวงใจรัญจวนหวนค�ำนึง&#13;
บัดนี้ไยเงียบเหงาเราคิดถึง&#13;
ครานี้เราเฝ้าร�ำพึงเพียงเดียวดาย&#13;
&#13;
กล่อมนารี ๒ ชั้น&#13;
วันก่อนก่อนก็มาซ้อมกันพร้อมหน้า&#13;
เคยร้องล�ำท�ำเพลงบรรเลงสบาย&#13;
ถึงเล่นผิดพลาดไปเพื่อนไม่ว่า&#13;
พอเพื่อนร้องเรารับบ้างเหมือนอย่างเคย&#13;
&#13;
ต้องจ�ำจิตจากมาพาใจหาย&#13;
ทั้งเครื่องสายปี่พาทย์ไม่ขาดเลย&#13;
เราขัดมาเพื่อนเล่นล้อไม่รอเฉย&#13;
เพลงเฉลยข้อถามความในใจ&#13;
&#13;
สร้อยเพลง ๒ ชั้น&#13;
ว่าหลงสนิทติดดนตรีที่ไพเราะ&#13;
“หวามอุราน�้ำตาก็ตกใน&#13;
&#13;
เป็นคราวเคราะห์คลาดชมนิยมใกล้&#13;
กลายเป็นไฟเผาร้อนรอนชีวี”&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๘&#13;
&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารโี ปรดบทรอ้ งเพลงพญาโศก ๓ ชนั้ จากเสภาเรอื่ ง&#13;
พระยาราชวังสันซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า&#13;
				&#13;
โอ้วันใดมิได้พบประสบพักตร์&#13;
ราวหัวอกจะหักเสียให้ได้&#13;
หวามอุราน�้ำตาก็ตกใน&#13;
กลายเป็นไฟเผาร้อนรอนชีวี&#13;
		 จึงทรงพระราชนิพนธ์กลอนสุภาพ ๘ ค�ำกลอน แทรกลงระหว่างกลางเพลงพญาโศกข้างต้น&#13;
โดยคงค�ำกลอนแรกและค�ำกลอนสุดท้ายไว้อย่างเดิม แล้วพระราชทานบทร้องนี้แก่อาจารย์เจริญใจ&#13;
สุนทรวาทิน น�ำไปบรรจุเพลง อาจารย์เจริญใจใช้เพลงลมพัดชายเขา ๒ ชั้น กล่อมนารี ๒ ชั้น และ&#13;
สร้อยเพลง ๒ ชั้น บทพระราชนิพนธ์บทนี้จึงกลายเป็นเพลงตับสั้น ๆ ที่มีความไพเราะน่าฟัง บทร้องนี้&#13;
มีแรงบันดาลพระราชหฤทัยมาจากการที่ทรงขาดโอกาสร่วมฝึกซ้อมเพลงไทยกับชมรมดนตรีไทย สจม.&#13;
เนอื่ งจากทรงตดิ พระราชกจิ อนื่ ตอ่ เนอื่ งเปน็ เวลานาน อา่ นรายละเอยี ดใน มณพี ลอยรอ้ ยแสง..., หนา้ ๑๙๘.&#13;
๒๘&#13;
&#13;
70&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
71&#13;
&#13;
�เต่าเห่&#13;
เต่าเห่ ๒ ชั้น&#13;
เห่เอยค�่ำแล้ว&#13;
ดาวประดับท้องนภา&#13;
หลับเถิดนะสายใจ&#13;
จักถนอมกล่อมให้นอน&#13;
เติบใหญ่ให้แกล้วกล้า&#13;
มีเลือดไทยในปางบรรพ์&#13;
จงครองคุณธรรมพร้อม&#13;
จงละอคติสี่&#13;
อุปสรรคจะหนักหนา&#13;
เมื่อหวังปองเทอดผองไทย&#13;
ขวัญข้าวจงอยู่ดี&#13;
แล้วหลับนัยนา&#13;
(ฟังเสียงจังหรีดร้อง&#13;
แก้วเกดสุมามาลย์&#13;
&#13;
อาทิตย์แคล้วครรไลลา&#13;
พระจันทราพารถจร&#13;
เจ้าอย่าอาลัยอาวรณ์&#13;
จะขอพรปวงเทวัญ&#13;
เรืองวิชาทุกสิ่งสรรพ์&#13;
มิเคยหวั่นผองไพรี&#13;
ศรัทธาน้อมปัญญามี&#13;
มีขันตีออมอดใจ&#13;
เจ้าก็อย่าโศกาลัย&#13;
ก็แกร่งไกรดุจศิลา&#13;
ฟังค�ำพี่จ�ำนรรจา&#13;
นิทราให้ส�ำราญ&#13;
กังวานก้องเสียงประสาน&#13;
ก็เบิกบานชม แสงเดือน)&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๙&#13;
&#13;
ในเดือนพฤศจิกายน ปี พ.ศ. ๒๕๑๙ ได้พระราชทานกาพย์บทเห่กล่อมบทหนึ่ง ให้อาจารย์เจริญใจ&#13;
สุ น ทรวาทิ น บรรจุ เ พลง อาจารย์ เ ลื อ กท� ำ นองเพลงเต่ า เห่ ๒ ชั้ น แต่ เ มื่ อ ลองขั บ ร้ อ งแล้ ว ยั ง มี&#13;
เหลืออยู่อีก ๒ ค�ำกลอน อาจารย์ประพจน์ อัศววิรุฬหการ น�ำขึ้นกราบบังคมทูลและขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตตัด ๒ ค�ำกลอนสุดท้ายออก เน่ืองจากเมื่อบรรจุเพลงแล้ว เพลงจบลงพอดีตรงค�ำว่า&#13;
“นิทราให้ส�ำราญ” ก็ทรงพระกรุณาให้ตัดได้ แต่ในการพิมพ์บทร้องได้รับสั่งให้ใส่บทของเดิมที่ตัดออก&#13;
ไว้ด้วย หากจะมีผู้น�ำไปใช้ขับร้องในแนวอื่น อาจจะใช้ได้ครบทั้งหมดตามที่ทรงพระราชนิพนธ์ไว้เดิม&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๙.&#13;
๒๙&#13;
&#13;
72&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
73&#13;
&#13;
�เต่ากินผักบุ้ง&#13;
เที่ยวต้น&#13;
&#13;
ดาวเดือนเลือนดับลับฟ้า&#13;
มวลปักษาลาถิ่นบินออกไกล&#13;
ดอกเอ๋ยเจ้าดอกประยงค์&#13;
เจ้าช่อชงโค เจ้าอย่าโศกาลัย&#13;
&#13;
ท้องนภาแลสว่างกระจ่างใส&#13;
คงจะไปหาเหยื่อเผื่อลูกน้อย&#13;
ขอให้สมประสงค์ทุกประการ เอย&#13;
วันหน้าจะมาใหม่ มารับเอาคู่ใจชงโค&#13;
&#13;
เที่ยวกลับ&#13;
&#13;
นิจจาเอ๋ยเช้าเช้าเคยได้พบพักตร์ จะจากกันนานนักก็เศร้าสร้อย&#13;
แม้มิมีใครเขาเฝ้าหวงคอย&#13;
รักคงถอยใจคงร้าวราวไฟลาญ&#13;
ดอกเอ๋ยเจ้าดอกรัก&#13;
หัวอกจะหักเสียแล้วเอย&#13;
เสียงไก่ขันขาน เสียงกังวานหวานแจ้ว มิเทียมเทียบเสียงเพื่อนแก้ว&#13;
หวานสุดแล้วยามพาที&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๐&#13;
&#13;
เดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ เป็นบทร้องเพลงลาเพลงแรกที่ทรงพระราชนิพนธ์ และพระราชทาน&#13;
บทร้องนี้แก่อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ซึ่งขับร้องออกอากาศครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑&#13;
รักษาพระองค์ เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๐.&#13;
๓๐&#13;
&#13;
74&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
75&#13;
&#13;
�ปลาทอง เถา&#13;
สามชั้น		&#13;
&#13;
ดวงแก้ว&#13;
เหลือจะหายากหาในธาตรี&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกแส&#13;
มองชะแง้ไป่เห็นเอย&#13;
เคยอ�ำลาจากจรตอนเช้าเช้า&#13;
ป่านนี้ยังมิมา&#13;
&#13;
งามเพริศแพร้วประภัสสร์รัศมี&#13;
แต่เคยมีในหล้ามาให้ชม&#13;
เฝ้าชะม้อยคอยแล&#13;
&#13;
อันดวงแก้วจักรพรรดิ์จรัสโลก&#13;
ไม่โชติช่วงดังดวงแก้วแววภิรมย์&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกจ�ำปา&#13;
พุทธชาดน้อยน้อย&#13;
ร�ำลึกพระเมตตา&#13;
&#13;
ล้วนน�ำโชคสวัสดีสุขศรีสม&#13;
เลิศอุดมด้วยบุญคุณธรรม&#13;
หอมรื่นมาทุกยามเอย&#13;
เก็บมาร้อยบูชา&#13;
ปกเกษาค�่ำเช้าเอย&#13;
&#13;
สองชั้น&#13;
&#13;
ชั้นเดียว		&#13;
มวลดอกไม้ดาดดื่นล้วนรื่นรส&#13;
ไม่ประเสริฐเลิศสคราญบานประจ�ำ &#13;
พระพายพัดอ่อนเอย&#13;
&#13;
ค�่ำค�่ำเล่าจะย้อนคืนหา&#13;
ได้แต่โศกาคร�่ำครวญ&#13;
&#13;
สีสวยสดแลอร่ามดูงามข�ำ&#13;
เหมือนกลิน่ อบร�ำ่ ร�ำลึกน�ำ้ ค�ำหนหลังเอย&#13;
ไม่ดับร้อนหทัยเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๑&#13;
&#13;
เดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๒๐ ได้เสด็จพระราชด�ำเนินเยือนประเทศอิสราเอลและประเทศอิหร่าน&#13;
ขณะทีป่ ระทับอยูบ่ นเครือ่ งบินพระทีน่ งั่ ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องปลาทอง เถา เมือ่ เสด็จพระราชด�ำเนิน&#13;
กลับแล้ว ได้โปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ขับร้องออกอากาศทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑&#13;
รักษาพระองค์ ในรายการสังคีตสยามมีรับสั่งว่า “เพลงนี้เป็นของฝากจากอิหร่าน” ออกอากาศครั้งแรก&#13;
วันอาทิตย์ที่ ๒๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๒.&#13;
๓๑&#13;
&#13;
76&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
77&#13;
&#13;
�อกทะเล&#13;
อกทะเล ๓ ชั้น&#13;
นี่ก็ล่วงเวลาเห็นช้าแล้ว&#13;
พระจันทร์แคล้วหลบลี้หนีหน้าหาย&#13;
ได้ฟังเพลงร้องเล่นเย็นใจกาย&#13;
เย็นพระพายพัดเอื่อยเรื่อยเรื่อยเรียง&#13;
ได้อยู่ใกล้ใจคลายทุกข์เป็นสุขศรี&#13;
จนดนตรีที่ได้ยินจะสิ้นเสียง&#13;
ตัวจากไปใจยังอยู่เป็นคู่เคียง&#13;
คอยมองเมียงพบกันวันหน้าเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๒&#13;
&#13;
เดือนมิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๐ ขณะสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโดยเสด็จ&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชแปรพระราชฐานไปประทับแรมที่พระราชวังไกลกังวล&#13;
หัวหิน ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องอกทะเล ที่ชายหาด แล้วโปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
ขับร้องร่วมกับวงเครื่องสายไทย ออกอากาศเป็นครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์&#13;
เป็นที่ถูกใจผู้ฟังมาก ขอให้บรรเลงออกอากาศซ�้ำทุกคืนวันอาทิตย์ในรายการสังคีตสยามติดต่อกัน&#13;
ถึง ๓ สัปดาห์ ต่อมาธนาคารกรุงเทพได้นำ� ไปบันทึกเป็นแผ่นเสียง มีจนั ทรา สุขะวิรยิ ะ ขับร้อง นับเป็นเพลง&#13;
พระราชนิพนธ์เพลงแรกที่ได้บันทึกแผ่นเสียงลองเพลย์ มีวงดนตรีไทยของชมรมดนตรีไทย สจม. บรรเลง&#13;
ทรงซอด้วงในวงดนตรีนั้นด้วย (รายการสังคีตภิรมย์ สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง ๙ บางล�ำพู) เพลงนี้&#13;
เป็นเพลงลาเพลงที่ ๓ ที่ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นในปีเดียวกัน อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๐๕.&#13;
		 ต่อมาได้พระราชทานบทพระราชนิพนธ์นี้แก่วงสายใยจามจุรีในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์&#13;
ดึกด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๘๔ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๔&#13;
๓๒&#13;
&#13;
78&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
79&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ “รับขวัญบัณฑิตใหม่”&#13;
เนื่องในงานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา - แขกบรเทศ&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
&#13;
ทิวาวันผันไปไม่นานช้า&#13;
ถึงวันจุฬารับขวัญบัณฑิตใหม่&#13;
ผู้ส�ำเร็จการศึกษาก้าวหน้าไกล&#13;
มอบกายใจน�ำหนุนคุณความดี&#13;
เคยพากเพียรทุกโมงยามเอาความรู้&#13;
มุ่งเชิดชูชาติไทยเด่นเป็นศักดิ์ศรี&#13;
เพื่อส่วนรวมร่วมสมัครสามัคคี&#13;
สมกับที่ตั้งจิตอุทิศตน&#13;
&#13;
แขกบรเทศ&#13;
&#13;
อธิษฐานขอให้พ้นภัยพาล&#13;
จะมุ่งการกอปรกิจสัมฤทธิ์ผล&#13;
สิ่งศักดิ์สิทธิ์คุณครูบาทั่วสากล&#13;
คุ้มทุกคนบัณฑิตใหม่ให้ก�ำลัง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๓&#13;
&#13;
พระราชทานบทร้องนี้พร้อมทรงก�ำหนดเพลงส�ำหรับบรรเลงในงาน “ลาแล้วจามจุรี” ซึ่งเป็น&#13;
งานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ ๑๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๐&#13;
ณ อาคารใหม่สวนอัมพร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชด�ำเนิน&#13;
ไปทรงร่วมงานด้วยในฐานะบัณฑิตใหม่ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๗.&#13;
๓๓&#13;
&#13;
80&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
81&#13;
&#13;
�ต�ำนานลอยกระทง&#13;
ฤดูเดือนสิบสองน�้ำนองฝั่ง&#13;
สะท้อนเงาเนาชลยลอ�ำไพ&#13;
“ลอยกระทง” ประเพณีมีมาเก่า&#13;
ว่าเมื่อครั้งสุโขทัยไท้ภูบาล&#13;
สนมเอกมีสมญาว่านพมาศ&#13;
ประดิษฐ์จงกลชาติปทุมี&#13;
ตามประทีปแลสว่างกระจ่างน�้ำ&#13;
ท่านนิยมชมกระทงในคงคา&#13;
คติลอยกระทงบ่งความหมาย&#13;
ท่านว่าเพื่อนอบนบอภิวันท์&#13;
บ้างว่าเพื่อตั้งจิตอธิษฐาน&#13;
ขอสมคิดดังจิตหวังตั้งจ�ำนง&#13;
&#13;
แลอีกทั้งจันทร์พรายฉายแสงใส&#13;
สบสมัยพิธีที่ส�ำราญ&#13;
เคยได้รู้ผู้เฒ่าท่านเล่าขาน&#13;
ทอดพระเนตรเทศกาลประจ�ำปี&#13;
เป็นนักปราชญ์ทรงปัญญาสง่าศรี&#13;
ถวายจอมธรณีลอยธารา&#13;
เห็นคลาคล�่ำส่องราตรีดีหนักหนา&#13;
สืบต่อมาแก่เราไทยในปัจจุบัน&#13;
เป็นเหตุผลภิปรายไม่แปรผัน&#13;
บังคมคัลบาทพิสุทธิ์พุทธองค์&#13;
ให้พ้นพาลพิบัติภัยความใหลหลง&#13;
ลอยกระทงลอยทุกข์ก่อสุขเทอญ&#13;
&#13;
							&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๑๓๔&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พยงค์ มุกดา&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๑ เพื่อพระราชทานแก่องค์การสวนสัตว์&#13;
ในพระบรมราชู ป ถั ม ภ ์ ส� ำ หรั บ เป ็ น แบบให ้ เ ด็ ก อ ่ า นท� ำ นองเสนาะในการประกวดหนู น ้ อ ยนพมาศ&#13;
ในงานลอยกระทง วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
		 ต่อมา ในปี พ.ศ. ๒๕๔๒ ครูพยงค์ มุกดา ศิลปินแห่งชาติ ได้ประพันธ์ท�ำนอง และอัญเชิญไปขับร้อง&#13;
ในงาน “๖๐ ปี เล่าขานต�ำนานลูกทุง่ ไทย” ซึง่ ส�ำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการ&#13;
จัดขึ้นเมื่อวันที่ ๑๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย เนื่องในพระราชพิธี&#13;
มหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒&#13;
ในงานนี้ ได้อัญเชิญเพลงพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี อีก ๑ เพลง&#13;
คือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” มาขับร้องเป็นครั้งแรกด้วย อ่านรายละเอียดใน “เปิดตัว ๒ เพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี แดร๊กคูล่าผู้น่ารักและเพลงต�ำนานลอยกระทง,”&#13;
ThaiPR.NET, ๗ กันยายน ๒๕๔๒ ที่มา : www.ryt9.com.&#13;
๓๔&#13;
&#13;
82&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ไทยด�ำเนินดอย&#13;
ลาวด�ำเนินทราย - ลาวด�ำเนินทรายทางเปลี่ยน&#13;
เที่ยวต้น&#13;
ลาวด�ำเนินทราย&#13;
เป็นบุญตัวได้โดยเสด็จประพาส&#13;
ชมพฤกษาตลอดหว่างทางด�ำเนิน&#13;
โอ้ว่าแสนเหนื่อยล้า (ซ�้ำ)&#13;
เมื่อใดจะได้หยุดพัก&#13;
เห็นยอดดอย&#13;
นี่หนาหมู่เฮาเอย&#13;
หายใจหอบ&#13;
เดินอีกนาที หรือสองนาที&#13;
&#13;
พระจอมราชย์สู่ล�ำเนาเขตเขาเขิน&#13;
ท้องถิ่นเถินค่าล้นเป็นต้นธาร&#13;
สงสารสองขายิ่งนัก&#13;
สองขาจะหักเสียแล้วเอย&#13;
ดังคล้อยหนีไป&#13;
&#13;
เที่ยวกลับ&#13;
ลาวด�ำเนินทรายทางเปลี่ยน&#13;
มีพระราชด�ำริตริตรองคิด&#13;
เพื่อได้น�้ำกอปรกิจเกษตรการ&#13;
โอ้ว่าแสนยินดี (ซ�้ำ)&#13;
ดุจเป็นรางวัลพระราชทาน&#13;
ไทยด�ำเนินดอย&#13;
ใช่ไหมไทยเอย&#13;
เห็นขุนเขา&#13;
น�้ำจิตศรัทธา รักไทยหนักหนา&#13;
&#13;
จะกั้นปิดสายชลต้นละหาน&#13;
เพิ่มพูนงานผลิตผลของคนไทย&#13;
เดินไปถึงที่เห็นโครงการ&#13;
เราชาวบ้านดีใจเอย&#13;
เหนื่อยหน่อยต้องอดทน&#13;
&#13;
หัวใจเต้นเร็วรี่ เฮ้อ&#13;
คงตายเอย&#13;
&#13;
แดนดอยงามตา หนอ&#13;
เราเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๓๓๕&#13;
&#13;
ปลายเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๓ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโดยเสด็จ&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชไปทอดพระเนตรโครงการชลประทานทางภาคเหนือ&#13;
เนอื่ งจากตอ้ งทรงพระดำ� เนนิ ขนึ้ ภเู ขานอ้ ยใหญห่ ลายแหง่ จนกระทงั่ มรี บั สงั่ วา่ “เดนิ ขนึ้ เขาเหนอื่ ยหนกั หนา”&#13;
จึงทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและพระราชทานชือ่ ว่า ไทยด�ำเนินดอย เพือ่ ล้อเพลงเก่าคือ ลาวด�ำเนินทราย&#13;
และลาวด�ำเนินเกวียน แล้วพระราชทานแก่นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ให้เป็นผู้ขับร้องคนแรก&#13;
โปรดใหใ้ ชท้ ำ� นองเพลงลาวดำ� เนนิ ทราย ขบั รอ้ งสองเทยี่ วในเทยี่ วกลบั นนั้ โปรดใหใ้ ชเ้ พลงลาวดำ� เนนิ ทราย&#13;
ทางเปลี่ยนของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๐๙.&#13;
๓๕&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
83&#13;
&#13;
�ส่วนที่ ๓ 	บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาเอก 	&#13;
หลังจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงส�ำเร็จการศึกษา&#13;
ระดับปริญญาโทจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยใน พ.ศ. ๒๕๒๔ แล้ว ได้ทรงเข้าศึกษาต่อ&#13;
ระดับปริญญาเอกสาขาพัฒนศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
(ป ี การศึ ก ษา ๒๕๒๔ - ๒๕๒๘) ด้วยทรงเห็นว ่า จะเป็นประโยชน์ต่อการรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทรงเข้ารับราชการเป็นอาจารย์มาตั้งแต่&#13;
เดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๓&#13;
ในขณะทรงศึกษาระดับปริญญาเอกทีม่ หาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
มีวาระส�ำคัญเกิดขึ้น เช่น กรุงเทพมหานครครบ ๒๐๐ ปี ใน พ.ศ. ๒๕๒๕ ซึ่งพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระราชพิธีฉลอง&#13;
กรุงรัตนโกสินทร์ครบ ๒๐๐ ปี วันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว&#13;
ภูมิพลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ และวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทรา&#13;
บรมราชชนนีทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๒๗ โอกาสส�ำคัญเหล่านี้&#13;
คือที่มาของบทพระราชนิพนธ์ ในส่วนที่ ๓ นี้ และนอกจากนั้นยังมีบทพระราชนิพนธ์&#13;
พระราชทานแก่ครูดนตรีหลายท่านตามค�ำกราบบังคมทูลขอ บทพระราชนิพนธ์ในส่วนนี้&#13;
มีจ�ำนวน ๖ บท&#13;
&#13;
84&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภช&#13;
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร&#13;
&#13;
กินนรร�ำ - เอกบท - เหาะ - ฉิ่งพระฉัน - มอญแปลง - มหาฤกษ์&#13;
กินนรร�ำ&#13;
&#13;
(ลา ๑)&#13;
อภิวาทอ้างสิทธิ์กฤษฎา&#13;
มณีรัตนปฏิมากร&#13;
อันองค์เทเวศร์อดิศร&#13;
บันดาลดลด้วยสวัสดี&#13;
ก่อเกิดคุณาบารมี&#13;
อ�ำนวยสิริสรรพบุญญา&#13;
&#13;
พระพุทธมหารังสฤษฎ์บวร&#13;
คู่ไทยธานี&#13;
&#13;
สาธุการ&#13;
เอกบท&#13;
&#13;
เหาะ&#13;
&#13;
จ�ำเดิมพระบรมราชา&#13;
ธิราชเจ้าจักรีวงศ์&#13;
เสด็จปราบดาภิเษกทรง&#13;
คลนามรัตนโกสินทร์&#13;
&#13;
องค์ปฐมกษัตรา-&#13;
&#13;
สร้างพระราชวังบดินทร์&#13;
พร้อมอารามพระศรีรัตน์ชัชวาล&#13;
อัญเชิญพระพุทธรัตน์ประดิษฐาน&#13;
พิสุทธิพิเศษไพบูลย์&#13;
ประดิษฐ์เครื่องทรงจ�ำรูญ&#13;
ประกอบเป็นสามฤดู&#13;
เนาอุโบสถสถานตระการตรู&#13;
จิตรกรรมเชิงช่างเชี่ยวชาญ&#13;
&#13;
แล้วเสร็จดังจินตน์&#13;
&#13;
สถาปนานครมง-&#13;
&#13;
บุษบกพิมาน&#13;
น้อมน�ำท�ำนูล&#13;
บรรเจิดเชิดชู&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
85&#13;
&#13;
�ฉิ่งพระฉัน&#13;
&#13;
อันองค์พิมพ์พุทธพิชิตมาร&#13;
พาชนพ้นทุกข์บรรเทา&#13;
อาจน�ำส�่ำสัตบุรุษเนา&#13;
เอมอิ่มในกองกุศล&#13;
&#13;
มอญแปลง&#13;
&#13;
ทรงคุ้มเขตขัณฑมณฑล&#13;
ปราศทุกข์ท�ำงนบีฑา&#13;
บัดดลมัจฉมังสา&#13;
บังเกิดทั่วทั้งแผ่นไผท&#13;
ทรงบริรักษ์ภูวไนย&#13;
นับเนื่องถ้วนเก้ารัชกาล&#13;
บริรักษ์ปวงนิกรบันดาล&#13;
ประกอบแต่กิจอันควร&#13;
&#13;
มหาฤกษ์&#13;
&#13;
ราชะประชาชักชวน&#13;
ให้รัฐพัฒนาธ�ำรง&#13;
สบสิ่งสมบูรณ์ประสงค์&#13;
อุดมรัตนพิมพ์อ�ำไพ&#13;
&#13;
มละโอฆกันดาร&#13;
ในธรรมน�ำเชาวน์&#13;
ดับร้อนผ่อนปรน&#13;
พืชพันธุ์ธัญญา&#13;
ผู้ผ่านราชัย&#13;
บันเทิงเกษมศานต์&#13;
ตามแบบกระบวน&#13;
ด้วยฤทธีองค์&#13;
&#13;
ตระสันนิบาต&#13;
รัว&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๕๓๖&#13;
&#13;
ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภชพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรนี้ พระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์เพื่อให้คณะครูพราหมณ์และศิลปินกรมศิลปากรอ่านประกอบการบรรเลง&#13;
ซอสามสายสดุ ดี พ ระพุ ท ธมหามณี รั ต นปฏิ ม ากร ในการเลี้ ย งพระและเวี ย นเที ย นสมโภชพระพุ ท ธ&#13;
มหามณีรัตนปฏิมากร เนื่องในพระราชพิธียกช่อฟ้าพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันที่&#13;
๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๕ ในครั้งที่มีการปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ในโอกาสสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ครบ ๒๐๐ ปี&#13;
๓๖&#13;
&#13;
86&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ต่อมาสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
น�ำไปบรรจุเพลง ทรงขับกาพย์ในตอนต้นด้วยเมื่อมีการขับร้องและบรรเลงเพื่อบันทึกเสียง&#13;
		 ภายหลังทรงเลือกเฉพาะลา ๑ พระราชทานแก่วงสายใยจามจุรีน�ำไปเป็นบทร้องในการแสดง&#13;
ดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๐ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
๒๖ มีนาคม ๒๕๔๐ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๗๕.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
87&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖&#13;
ถึงกลางวันนั้นมีสุรีย์ส่อง&#13;
ไทยมีองค์ทรงธรรม์พรรณราย&#13;
สมาชิกมูลนิธิสายใจไทย&#13;
ด้วยอาศัยพระเมตตาบารมี&#13;
พระประดุจมาตุเรศปิตุรงค์&#13;
พระประสิทธ์วิทยาดุจอาจารย์&#13;
วันที่ห้าธันวามาบรรจบ&#13;
ถวายพระพรพิพัฒน์ตั้งสัจจา&#13;
		&#13;
&#13;
จันทรผ่องรัตติวารตระการฉาย&#13;
คุ้มเกศกายทั้งทิวาและราตรี&#13;
ก�ำลังใจแน่นหนักมีศักดิ์ศรี&#13;
หลักชีวีธ�ำรงชาติปราศผองพาล&#13;
ผู้ประสงค์คุ้มครองไทยไม่ร้าวฉาน&#13;
ด้วยเชี่ยวชาญน�ำรัฐวัฒนา&#13;
ถือถ้วนครบเฉลิมพระชนมพรรษา&#13;
ขอเป็นข้ารองพระบาททุกชาติไป&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๖๓๗&#13;
&#13;
วงดนตรีทหารพิการ มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตน�ำไปขับร้องถวายพระพรชัยมงคล เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๓๘.&#13;
๓๗&#13;
&#13;
88&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�		&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ&#13;
&#13;
ทั่วขัณฑ์เขตประเทศไทยอันไพศาล&#13;
สมเด็จพระศรีนครินทรา&#13;
ยามพระชนม์ดลเจ็ดรอบพระชันษา&#13;
ปวงข้าบาทบรรดาสายใจไทย&#13;
		&#13;
&#13;
แม้ท้องธารเถื่อนแถวแนวภูผา&#13;
เสด็จเยี่ยมบรรดาประชาไทย&#13;
ยี่สิบเอ็ดตุลาคมอุดมสมัย&#13;
กราบถวายพระพรชัยใจภักดี&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๗๓๘&#13;
&#13;
วงดนตรีทหารพิการ มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานญ&#13;
ุ าตนำ� ไปเปน็ บทรอ้ งถวายพระพรชยั มงคลสมเดจ็ พระศรนี ครนิ ทราบรมราชชนนี เนอื่ งในโอกาส&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๒๗ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๓๙.&#13;
๓๘&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
89&#13;
&#13;
�ไอยราชูงวง เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
ที่ล�ำเนาอรัญวาพนาเวศ&#13;
รุกขชาติดงชัฏสะบัดใบ&#13;
คณาสัตว์ที่อาศัยในไพรนั้น&#13;
โขลงช้างกินไผ่ใบดกยกงวงชู&#13;
&#13;
สองชั้น		&#13;
&#13;
อันพญาคชาชาติแกร่งกาจกล้า&#13;
อ�ำลาถิ่นพนาสณฑ์หนดงดาน&#13;
เป็นราชพาหนะพระทรงฤทธิ์&#13;
เรียนรู้หลักราชการงานประเทือง&#13;
&#13;
ชั้นเดียว		&#13;
&#13;
อ้ามิ่งมาตงค์ผู้คงบุญ&#13;
สมพระเกียรติอิศเรศราชัย&#13;
&#13;
แถบประเทศเชิงผาศิลาไศล&#13;
ลมพัดไกวกิ่งสล้างช่างน่าดู&#13;
มีหลายอย่างต่างพันธุ์ปนกันอยู่&#13;
จับกิ่งลู่ลงได้ใจส�ำราญ&#13;
เป็นเจ้าป่าสามารถองอาจหาญ&#13;
มาเฝ้าพระภูบาลผู้ผ่านเมือง&#13;
ต้องตั้งจิตคิดพระคุณน�ำหนุนเนื่อง&#13;
ในใต้เบื้องบาทละอองให้ว่องไว&#13;
พิษณุพงศ์อดุลย์ยิ่งใหญ่&#13;
ประจักษ์ในคชลักษณ์งามนักเอย&#13;
&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๓๙&#13;
เพลงไอยราชูงวง เถา เป็นเพลงเก่าคู่กันมากับเพลงไอยเรศชูงา (ปัจจุบันเรียกเพลงไอยเรศ)&#13;
เพลงไอยราชงู วง ๓ ชนั้ เปน็ เพลงของครจู างวางทวั่ พาทยโกศล ครอู าจ สนุ ทร ผเู้ ปน็ ศษิ ยข์ องครจู างวางทวั่&#13;
ได้ต่อเพลงนี้ให้ครูสังเวียน เกิดผล ผู้เป็นศิษย์ของครูจางวางทั่วและครูอาจ สุนทร อีกต่อหนึ่ง ต่อมา&#13;
ครูส�ำราญ เกิดผล ได้ตัดลงเป็นเพลงชั้นเดียว และประดิษฐ์ทางลูกล้อลูกขัดส�ำหรับการบรรเลงเที่ยวกลับ&#13;
		 ครสู งั เวยี น เกดิ ผล หวั หนา้ วงดนตรไี ทย บา้ นใหม่ จงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา ทราบวา่ สมเดจ็ พระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโปรดช้าง จึงกราบบังคมทูลขอพระราชทานบทร้องเกี่ยวกับช้าง&#13;
ซึ่งก็ได้พระราชทานมาในทันทีที่ทรงว่างขณะประทับ ณ พระราชวังไกลกังวล หัวหิน ในเดือนเมษายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๘ ทรงบอกเนื้อร้องเพลงนี้ทางโทรศัพท์ทางไกลด้วยพระองค์เอง นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณ&#13;
กรณีพิเศษจริง ๆ&#13;
		 เพลงนี้ ไ ด้ บั น ทึ ก เสี ย ง แล้ ว น� ำ ออกอากาศในรายการสั ง คี ต ภิ ร มย์ ท างวิ ท ยุ ก ระจายเสี ย ง&#13;
แห่งประเทศไทย ส่วนภูมิภาค จ�ำนวน ๔๑ สถานีทั่วประเทศ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๘ แล้วจึงออกอากาศ&#13;
ในกรุงเทพมหานคร วิภาพร เกิดผล ร้องบันทึกเสียงคนแรก อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๑๐.&#13;
๓๙&#13;
&#13;
90&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ตับชมสวนขวัญ&#13;
เทวาประสิทธิ์&#13;
&#13;
รื่นรมย์ชมพรรณบุปผชาติ&#13;
ประสิทธิ์สร้างบ�ำเรอองค์ไทเทวัญ&#13;
&#13;
ดอกไม้ไทร&#13;
&#13;
เพลินชมสายหยุดพุทธชาด&#13;
การะเกดแกมแก้วกระดังงา&#13;
โอ้ว่าพวงผกา ของข้าเอ๋ย&#13;
กุหลาบหลากสีมีปลูกไว้&#13;
กรองเป็นมาลัยได้ดมดอม&#13;
โอ้ว่าพวงผกา ของข้าเอย&#13;
&#13;
ดอกไม้ไพร&#13;
&#13;
งามปวงไม้ไพรหลายพันธุ์คละ&#13;
จันทน์กะพ้อกร่างไกรในอุทยาน&#13;
ตะขบข่อยตะลิงปลิงขึ้นเคียงกัน&#13;
กันเกราโศกใหญ่ใกล้วารี&#13;
&#13;
ดอกไม้ร่วง&#13;
&#13;
ไทรหวน&#13;
&#13;
งามพิลาสพิสุทธิ์ดุจเทพสรรค์&#13;
สวนสวรรค์อนันต์สุขทุกเวลา&#13;
ชมนาดหอมรื่นชื่นนาสา&#13;
กรรณิการ์สารภีจ�ำปีพะยอม&#13;
อยู่ใกล้กับพุ่มมะลิหอม&#13;
น�ำน้อมโน้มหทัยให้ชื่นบาน&#13;
&#13;
ขึ้นริมสระกิ่งใบแผ่ไพศาล&#13;
กระถินพิมานคูนคางยางนนทรี&#13;
ตะเคียนคั่นมะค่าพฤกษาศรี&#13;
ร่มเงาดียามเย็นเย็นพระพาย&#13;
&#13;
รุกขชาติดาดาษดอกดก&#13;
สันตะวาดอกจอกออกเรียงราย&#13;
สัตตบงกชงามนามโกมุท&#13;
หมู่ภมรแมลงภู่ดูเมามัว&#13;
&#13;
ใบตกร่วงลงชลาสาย&#13;
ฝูงปลาว่ายแหวกเข้าเคล้ากอบัว&#13;
สัตตบุษย์ขาวเด่นเห็นอยู่ทั่ว&#13;
มิได้คิดชีวิตตัวชมเรณู&#13;
&#13;
ที่ในสวนหลวงปวงปักษิน&#13;
หาเหยื่อเผื่อลูกน้อยคอยเอ็นดู&#13;
ครั้นยามค�่ำคืนไปยังไทรหวน&#13;
ส่งเสียงแจ้วจ�ำนรรจาว่าวอน&#13;
&#13;
เป็นหมู่เหล่าโผผินบินเข้าคู่&#13;
ยามเช้าตรู่ออกเที่ยวพเนจร&#13;
ที่ในสวนริมทางหว่างสิงขร&#13;
ในรังนอนพร้อมสหายคลายอารมณ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
91&#13;
&#13;
�มาลีหวน&#13;
&#13;
เนาศาลามาลีที่พงพฤกษ์&#13;
เคยผูกจิตคิดใฝ่ใจนิยม&#13;
ราตรียังมีกลิ่นเกสร&#13;
เสนาะเสียงจังหรีดหริ่งเรไร&#13;
&#13;
คลื่นกระทบฝั่ง&#13;
&#13;
เชิญบรรเลงดนตรีที่สวนขวัญ&#13;
ขับเพลงที่เคยเล่นไม่เว้นวาง&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
หวนร�ำลึกมวลมิตรสนิทสนม&#13;
ชวนชื่นชมบุปผาพนาไพร&#13;
ละอองอ่อนอบรับกับแขไข&#13;
ชวนเพลินเจริญใจในดุริยางค์&#13;
แต่สายัณห์จนวันพรุ่งถึงรุ่งสาง&#13;
จะเลิกร้างอ�ำลาก็อาลัย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๔๐&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงตับชุดนี้ที่พระต�ำหนักภูพานราชนิเวศน์ เมื่อเดือนพฤศจิกายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๘ ตามค� ำ กราบบั ง คมทู ล ของครู สั ง เวี ย น เกิ ด ผล หั ว หน้ า วงดนตรี ไ ทย บ้ า นใหม่&#13;
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นับเป็นเพลงตับที่ยาวมากในบรรดาบทเพลงทั้งหลายที่เคยทรงพระราชนิพนธ์&#13;
มา ประกอบด้วยเพลงต่าง ๆ ในอัตรา ๒ ชั้น รวม ๗ เพลง มาลี เกิดผล และวิภาพร เกิดผล ร่วมกันขับร้อง&#13;
เพลงนี้บันทึกเสียงครั้งแรกในปลายปี พ.ศ. ๒๕๒๘ ที่ศาลาดุสิดาลัย พระต�ำหนักจิตรลดารโหฐาน&#13;
พระราชวังดุสิต ได้พระราชทานพระราชานุญาตให้เผยแพร่ในรายการสังคีตสยาม ณ สถานีวิทยุกองพล&#13;
ที่ ๑ รักษาพระองค์ เป็นครั้งแรก เมื่อต้นปี พ.ศ. ๒๕๒๙&#13;
		 การทรงพระราชนิพนธ์เนื้อร้องเพลงตับนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ว่า ครูสังเวียน&#13;
เกิดผล ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานบทร้องส�ำหรับเพลงดอกไม้ไทร ดอกไม้ไพร ดอกไม้ร่วง&#13;
ไทรหวน มาลีหวน เพลงละ ๔ ค�ำกลอน ขณะที่ทรงพระราชนิพนธ์ได้ทรงนึกถึงชื่อเพลงต่าง ๆ เหล่านี้&#13;
แล้วจึงนึกถึงเนื้อร้อง จึงได้ทรงวางโครงเรื่องว่า บทร้องในเพลงดอกไม้ไทร จะพูดถึงไม้ดอกต่าง ๆ&#13;
ในเพลงดอกไม ้ ไ พร จะกล ่ า วถึ ง ไม ้ ยื น ต ้ น และส� ำ หรั บ เพลงดอกไม ้ ร ่ ว ง จะกล ่ า วถึ ง ดอกไม ้ ที่ ร ่ ว ง&#13;
จากต ้ น ไม ้ ที่ อ ยู ่ ริ ม น�้ ำ ครั้ น ถึ ง เพลงไทรหวน นึ ก ถึ ง ว ่ า ตอนค�่ ำ มี น กมาเกาะที่ ต ้ น ไทร และส� ำ หรั บ&#13;
เพลงมาลีหวน ทรงใช้ความรู้สึกที่พ้องกับชื่อเพลง คือ หวนนึกถึงมิ่งมิตรที่เคยมาชื่นชมดอกไม้ด้วยกัน&#13;
ทั้งยังได้พระราชทานชื่อตับด้วยว่า “ตับชมสวนขวัญ” นับว่าบทร้องเพลงตับชุดนี้เป็นบทร้องที่ทรง&#13;
พระราชนิพนธ์อย่างมีการ “ผูกเรือ่ ง” ไว้เป็นอย่างดี อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๑.&#13;
๔๐&#13;
&#13;
92&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี&#13;
ชื่นชุมนุม&#13;
&#13;
มาร่วมเล่นดนตรีที่ไพเราะ&#13;
น้อมประณตบูชาปวงอาจารย์&#13;
จะบรรเลงเพลงใดอย่าให้พลาด&#13;
ทั้งปี่พาทย์เครื่องสายมโหรี&#13;
&#13;
กลุ่มดนตรี&#13;
&#13;
ดนตรีไทยมีคุณอดุลย์ค่า&#13;
ยามเหนื่อยอ่อนพลันหายได้ก�ำลัง&#13;
ขอเชิญท่านพร้อมกันในวันนี้&#13;
จงร่วมกันบรรเลงเพลงของไทย&#13;
&#13;
ให้เสนาะท�ำนองก้องประสาน&#13;
ช่วยบันดาลดลสุขสวัสดี&#13;
ปฏิภาณชาญฉลาดสมศักดิ์ศรี&#13;
ขอให้มีคนนิยมชื่นชมฟัง&#13;
เสริมสติปัญญาวิชาขลัง&#13;
คลายทุกข์ทั้งยังสุขสนุกใจ&#13;
จะมาจากแหล่งที่ต�ำบลไหน&#13;
เกิดโชคชัยชูช่วยด้วยไมตรี&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๔๑&#13;
&#13;
ในการเตรียมงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ ๑๗ ซึ่งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เป็นเจ้าภาพ ประธาน&#13;
ชมรมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้มากราบขอให้อาจารย์มนตรี ตราโมท ประพันธ์เพลงส�ำหรับ&#13;
ใชบ้ รรเลงเปน็ เพลงประจำ� งานดนตรไี ทยอดุ มศกึ ษา อาจารยม์ นตรแี นะวา่ ควรขอพระราชทานบทรอ้ งจาก&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อท�ำหนังสือกราบบังคมทูล ก็ทรงพระกรุณา&#13;
โปรดเกลา้ ฯ พระราชทานบทรอ้ งนแี้ กอ่ าจารยม์ นตรี เมอื่ วนั ที่ ๑๕ พฤศจกิ ายน พ.ศ. ๒๕๒๘ อาจารยม์ นตรี&#13;
ประพันธ์ท�ำนองเพลง ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี เสร็จในวันที่ ๕ ธันวาคม ปีเดียวกัน และส่งโน้ตเพลงและ&#13;
ตัวอย่างเทปบันทึกเสียงไปให้มหาวิทยาลัยทุกแห่งเพื่อใช้ในการซ้อม&#13;
		 วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๙ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินไปทรงเปิดงานและทรงระนาดเอกน�ำวงดนตรีทุกสถาบันขับร้องและบรรเลงด้วยเพลง&#13;
ชืน่ ชุมนุมกลุม่ ดนตรี ต่อมาได้ใช้เพลงนีข้ บั ร้องและบรรเลงเป็นเพลงเปิดรายการในงานดนตรีไทยอุดมศึกษา&#13;
ทุกปี มาจนถึงทุกวันนี้ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า, ๒๑๙.&#13;
๔๑&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
93&#13;
&#13;
�94&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙&#13;
บทพระราชนิพนธ์ในช่วงเวลานี้ ประกอบด้วยบทพระราชนิพนธ์เฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระมหากษัตริยแ์ ห่งพระบรมราชวงศ์จกั รีและพระบรมวงศานุวงศ์ ได้แก่ อาศิรวาทราชสดุดี&#13;
เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพร&#13;
ชัยมงคลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา&#13;
๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานเจ้านายต่าง ๆ ในงานฉลองวันประสูติ&#13;
และบทพระราชนิพนธ์ที่มีผู้ขอพระราชทาน เพื่อขับร้องในงานแสดงดนตรี หรือเพื่อ&#13;
ออกอากาศทางสถานีวิทยุและโทรทัศน์ รวม ๑๖ บท&#13;
นอกจากนั้น มีบทร้องที่พระราชทานวงสายใยจามจุรี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม และชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุลจอมเกล้า เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม เป็นการเฉพาะอย่างต่อเนื่อง จึงแบ่ง&#13;
เป็นอีก ๒ ส่วนโดยเฉพาะแยกจากส่วนที่ ๔ นี้&#13;
&#13;
“นักดนตรีตีฆ้องวง”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์วาดไว ทรงวาดเมื่อ ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๒&#13;
ที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
เจ้าภาพกราบบังคมทูลขอให้ทรงวาดภาพสีน�้ำ&#13;
ระหวา่ งทมี่ กี ารแสดงดนตรบี นเวที จะทรงวาดภาพอะไรกไ็ ด้&#13;
แต่ก�ำหนดว่าเพลงจบเมื่อใดก็ให้ทรงหยุดวาด&#13;
จึงทรงวาดภาพนักดนตรีบนเวที&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
95&#13;
&#13;
�พระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
จังหวะเหมาะสมท�ำนองก้องประสาน&#13;
สายลมหวนอวลกลิ่นสุมามาลย์&#13;
ชวนชื่นบานเมื่อสดับเพลงขับเอย&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกสารภี หอมกลิ่นมาลี ไม่เว้นวายเอย&#13;
เจ้าดอกล�ำดวนเอย&#13;
เจ้าดอกล�ำดวนเอ๋ย&#13;
ชวนให้ชมเชย&#13;
สังขยาเจ้าเอย&#13;
ทั้งขนมตาล&#13;
ทองหยิบฝอยทอง&#13;
ล้วนแต่ของหวาน&#13;
ช่างน่ารับประทาน&#13;
เสียจริงเอย&#13;
เจ้าขนมครองแครงเอย&#13;
หม้อแกงขนมถ้วย&#13;
ขนมชั้นขนมกล้วย&#13;
กินด้วยกัน&#13;
สามแซ่แช่อิ่ม&#13;
ปลากริมไข่เต่า&#13;
กล้วยแขกข้าวเม่า&#13;
มาแบ่งปัน&#13;
อร่อยทั่วกัน&#13;
ทั้งวงเอย&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกชมนาด อยู่ในวงปี่พาทย์ สบายใจเอย&#13;
		&#13;
&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๙๔๒&#13;
&#13;
เพลง พระอาทิตย์ชิงดวง เป็นเพลงลา ท�ำนองเป็นของพระประดิษฐ์ไพเราะ (ครูมีแขก) แต่งขึ้นไว้&#13;
เป็นเพลงประจ�ำวงดนตรีของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) มีบทร้องของเก่าจาก&#13;
เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนบทหนึ่งและจากพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๖ เรื่องพระยาราชวังสันอีกบทหนึ่ง&#13;
ทางขับร้องนั้น มีอยู่ด้วยกัน ๒ ทาง คือ ทางธรรมดา และทางส�ำเนียงมอญซึ่งเป็นของบ้านพาทยโกศล&#13;
		 วันที่ ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๙ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานประชันปี่พาทย์ระหว่างวงปี่พาทย์ไม้แข็ง ณ มหาวิทยาลัยมหิดล&#13;
ศาลายา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้พระราชทานบทร้อง พระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
แก่วงนายพินิจ ฉายสุวรรณ ส�ำหรับใช้ประชัน มีบุหงา จรัสเพชร เป็นผู้ขับร้องคนแรก ต่อมาได้น�ำไป&#13;
บันทึกเสียงเผยแพร่ในรายการสังคีตภิรมย์&#13;
๔๒&#13;
&#13;
96&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทรงลองเสียงระนาดเอก “จ�ำปา” ของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)&#13;
ซึ่งอาจารย์ประสิทธิ์ ถาวร จัดถวายที่มหาวิทยาลัยมหิดล พุทธศักราช ๒๕๒๙&#13;
&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงลามาก่อนแล้ว ๓ เพลง ได้แก่ เต่ากินผักบุ้ง ปลาทอง เถา&#13;
และ อกทะเล เพลงนี้ จึ ง เป็ น เพลงลาล� ำ ดั บ ที่ ๔ พระราชทานสั ม ภาษณ์ เมื่ อ วั น ที่ ๒ สิ ง หาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา สรุปความว่า เนื่องจากทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง&#13;
หลั ง จากที่ พึ่ ง เสวยพระกระยาหารเย็ น เสร็ จ จึ ง ทรงนึ ก ถึ ง อาหารและขนมต ่ า ง ๆ และทรงนึ ก ถึ ง&#13;
การซ้อมดนตรีที่ชมรมดนตรีไทย สจม. ที่มักจะน�ำขนมมารับประทานกันในหมู่นักดนตรีเสมอ ดังนั้น&#13;
เนื้อร้องจึงทรงกล่าวถึงขนมต่าง ๆ แทนดอกไม้ตามขนบเดิม ซึ่งตามปกติมักได้ยินบทร้อง เช่น “ดอกเอ๋ย&#13;
เจ้าดอกรัก หัวอกจะหักเสียแล้วเอย” หรือ “ดอกเอ๋ย เจ้าดอกราตรี ได้มาวันนี้ยินดีจริงเอย” บทร้อง&#13;
พระอาทิตย์ชิงดวง นับว่าได้ทรงมีความคิดริเริ่มที่ได้ “แหวกขนบ” เนื้อเพลงลา แม้ว่าจะเริ่มต้นด้วย&#13;
“ดอกล�ำดวน” และลงท้ายด้วย “ดอกชมนาด” แต่ในเนื้อเพลงมีแต่ขนม “เจ้าขนมครองแครง หม้อแกง&#13;
ขนมถว้ ย ขนมชนั้ ขนมกลว้ ย สามแซแ่ ชอ่ มิ่ ปลากรมิ ไขเ่ ตา่ ” ยงั ความสนกุ สนานในหมนู่ กั รอ้ งและนกั ดนตรี&#13;
ในวันนั้นมาก และในวันที่บรรเลงจริง มีผู้เชิญถาดขนมมาทูลเกล้าฯ ถวาย รวมทั้งมอบให้นักดนตรี&#13;
ในวงด้วย อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๕.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
97&#13;
&#13;
�วิหคเหิน เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
โอ้ว่าเจ้าปักษาน่าเอ็นดู&#13;
ไปว้าเหว่เซซังล�ำพังตน&#13;
เจ้าเคยได้อยู่ดีมีที่รัก&#13;
เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงอาทร&#13;
สองชั้น		&#13;
โภชนะจะหามีอยู่ที่ไหน&#13;
อันตรายนานาสารพัน&#13;
แต่โลกนี้มีกรรมเป็นธรรมะ&#13;
ชีวิตเราล้วนเปล่าเปลี่ยวอยู่เดียวดาย&#13;
ชั้นเดียว 		&#13;
นภากาศกว้างใหญ่ไพศาลนัก&#13;
อุดมการณ์กระซิบสั่งดั่งใจจินต์&#13;
		&#13;
&#13;
เจ้าโผบินผินอยู่ห้วงเวหน&#13;
ทิ้งบ้านคนที่เคยพักพ�ำนักนอน&#13;
เห็นแปลกนักไปใยในไพรสยอน&#13;
แต่ยังอ่อนเยาว์วัยไม่จากกัน&#13;
ยังเหยี่ยวใหญ่ตัวร้ายคอยหมายขวัญ&#13;
ในไพรสัณฑ์เจ้าจะยากล�ำบากกาย&#13;
อิสระเสรีมีความหมาย&#13;
สิ่งเบื้องหน้าท้าทายวิหคบิน&#13;
พอลมบนร้องทักเจ้าปักษิน&#13;
ละแผ่นดินเหินฟ้ามุ่งหาดาว&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๓&#13;
&#13;
เพลงวิหคเหิน เถา เป็นเพลงเก่าของบ้านพาทยโกศล ซึ่งครูอาจ สุนทร เขียนโน้ตสากลมอบ&#13;
ให้ไว้ที่บ้านครูสังเวียน เกิดผล เป็นทางบรรเลงอย่างเรียบ ๆ ไม่มีบทร้องก�ำกับไว้ ครูสังเวียน เกิดผล&#13;
จึงน�ำขึ้นกราบบังคมทูลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ขอพระราชทานบทร้อง&#13;
พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเสร็จ เมื่อวันที่ ๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๐ ส่วนทางบรรเลง ก�ำนันส�ำราญ&#13;
เกิดผล ได้ประดิษฐ์เที่ยวกลับให้มีลูกล้อลูกขัดเพิ่มขึ้นจากของเดิมเล็กน้อย ผู้ร้องเพลงนี้เป็นคนแรกคือ&#13;
ขวัญยืน มีสมวงศ์ น้องชายของพระภิกษุพร ภิรมย์ บันทึกเสียงที่ศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพ&#13;
เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๐&#13;
		 แนวคิดในบทร้องพระราชนิพนธ์บทนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ได้พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ความว่า&#13;
“...ในช่วง พ.ศ. ๒๕๓๐ ได้ทรงพิจารณาเรื่องจุดมุ่งหมายของชีวิตคนเราในสังคมว่าอยู่เพื่ออะไร&#13;
ควรจะท�ำอย่างไรกับชีวิต ชื่อเพลง “วิหคเหิน” ท�ำให้ทรงนึกเปรียบเทียบว่าคนเราต้องการเพียงมีอาหาร&#13;
พอกิ น มี ค วามปลอดภัยในชีวิต หรือต ้องการอะไรที่ท ้าทายต่อจิตวิญญาณและปัญญาของมนุษย์&#13;
เปรียบคนเราควรจะเป็นนกที่อยู่ในกรงทอง มีอาหารกินบริบูรณ์ มีคนอุปการะ มีความปลอดภัย หรือ&#13;
คนเราควรจะเป็นนกที่ “ละแผ่นดินเหินฟ้ามุง่ หาดาว” เพราะแม้วา่ จะมี “อันตรายนานาสารพัน ในไพรสัณฑ์&#13;
เจ้าจะยากล�ำบากกาย” แต่อิสรภาพนั้นก็เป็น “อิสระเสรีมีความหมาย” บางครั้งความสุขสบายทางกาย&#13;
คงไม่เพียงพอส�ำหรับความเป็นมนุษย์ แต่มนุษย์ควรจะแสวงหาสิ่งที่ท้าทายที่สูงส่งในโลกกว้างหรือไม่...”&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๓.&#13;
๔๓&#13;
&#13;
98&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�อนงค์สุชาดา เถา&#13;
สามชั้น 		&#13;
&#13;
ที่จังหวัดอุรุเวลาประเทศ&#13;
มีสตรีนามสุชาดานงคราญ&#13;
กระท�ำการบวงสรวงแก่เทวา&#13;
ขอสามีผู้ยิ่งบุญมัย&#13;
&#13;
สองชั้น		&#13;
&#13;
ปฐมครรภ์ขอบุตรสุดประเสริฐ&#13;
จักถวายสิ่งล�้ำค่ากว่าร้อยพัน&#13;
จึงอนงค์สุชาดาพร้อมข้าทาส&#13;
น�ำถวายเทพไทที่ไทรทอง&#13;
&#13;
ชั้นเดียว&#13;
&#13;
เข้าก้มกราบวันทนาพลางว่าวอน&#13;
ขอเทเวศร์รับเสวยสังเวยองค์&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ในเขตเสนานิคมคฤหสถาน&#13;
จ�ำเนียรกาลครั้นนางจ�ำเริญวัย&#13;
ผู้สถิตพฤกษานิโครธใหญ่&#13;
ชาติตระกูลนั้นให้เสมอกัน&#13;
แม้นบังเกิดดังคิดไม่ผิดผัน&#13;
ในปีนั้นก็สมอารมณ์ปอง&#13;
หุงมธุปายาสอย่างถูกต้อง&#13;
นางเพ่งมองเห็นพระศากยวงศ์&#13;
ข้าได้พรพิสุทธิ์ดุจประสงค์&#13;
ดังได้จงเจตน์คิดอุทิศเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๔&#13;
&#13;
เพลงอนงค์สุชาดา เถา ของเดิมในอัตรา ๒ ชั้น เป็นเพลงเก่าไม่ทราบนามผู้แต่ง ใช้บรรเลงประกอบ&#13;
การแสดงโขนละครมาช้านาน เพลงนี้มีผู้ประดิษฐ์ขึ้นเป็นเพลงเถาหลายทางด้วยกัน ส�ำหรับทางของ&#13;
“บ้านใหม่” นี้ ก�ำนันส�ำราญ เกิดผล อธิบายว่า ลักษณะเพลงเป็นท�ำนองเก่ามาก เขียนเป็นโน้ตสากลไว้&#13;
และได้มาจากบ้านวัดกัลยาณมิตร ของเดิมเป็นทางพื้นเรียบ ๆ ก�ำนันส�ำราญจึงประดิษฐ์เที่ยวกลับ&#13;
ให้มีลูกล้อลูกขัดเพิ่มมากขึ้น แล้วน�ำความขึ้นกราบบังคมทูลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยาม&#13;
บรมราชกุมารี ขอพระราชทานบทร้อง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน เมื่อวันที่ ๘ มกราคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๐ บทร้องมีเนื้อหาเกี่ยวกับนางสุชาดา ตอนหนึ่งในพุทธประวัติ&#13;
		 ขวั ญ ยื น มี ส มวงศ์ เป็ น คนแรกที่ ขั บ ร้ อ งเพลงนี้ และบั น ทึ ก เสี ย งกั บ วงดนตรี พ าทยรั ต น์&#13;
แล้วน�ำออกอากาศครั้งแรกในรายการสังคีตภิรมย์ กลางเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑ อ่านรายละเอียดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๔.&#13;
๔๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
99&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
“มหาราชาศิรวาท”&#13;
&#13;
มหาราชะ - อาศิรวาท&#13;
มหาราชะ&#13;
&#13;
น้อมเกศนบบังคมบรมบาท  &#13;
มหาราชพระเกียรติระบือลือพระนาม  &#13;
ว่าทรงธรรมตามก�ำหนดทศพิธ  &#13;
ผดุงศาสน์ผลเพิ่มเฉลิมบุญ  &#13;
เสด็จประพาสทุกสถานในบ้านเมือง  &#13;
ทรงด�ำริให้มีที่ท�ำกิน  &#13;
&#13;
อาศิรวาท&#13;
&#13;
ห้าธันวามาสมงคลดลถึงพร้อม  &#13;
ขอสวัสดิ์พิพัฒน์ขจัดพาล  &#13;
ด้วยดนตรีกังวานประสานเสียง  &#13;
ทรงสดับรับรื่นชื่นกมล  &#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
อภิวาทพระผู้ผ่านไผทสยาม&#13;
ทั่วเขตคามรู้ซึ้งถึงพระคุณ&#13;
น�ำชีวิตชาวไทยให้อบอุ่น&#13;
ก่อการุญทั่วไปในแผ่นดิน&#13;
แดนรุ่งเรืองหรือป่าดงทรงทราบสิ้น&#13;
ทุกท้องถิ่นเกษตรกิจวณิชการ&#13;
เหล่าราษฎร์น้อมยินดีปรีติศานต์&#13;
ถวายพระพรพระภูบาลเฉลิมพระชนม์&#13;
ประกอบค�ำจ�ำเรียงเพียงสายฝน&#13;
บันดาลผลคู่ฟ้าสถาพร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๕&#13;
&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๐ เป็นปีทที่ รงพระราชนิพนธ์เนือ่ งในโอกาสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช&#13;
ทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๖๐ พรรษา เพื่อให้นักร้องนักดนตรีทั่วพระราชอาณาจักรขับร้องบรรเลง&#13;
ถวายพระพรชัยมงคลพร้อม ๆ กัน โปรดให้ครูมนตรี ตราโมท ก�ำหนดเพลง เนื่องด้วยเป็นโอกาสส�ำคัญยิ่ง&#13;
ครู ม นตรี จึ ง ได้ แ ต่ ง ท� ำ นองเพลงขึ้ น ใหม่ คื อ มหาราชะและอาศิ ร วาท เพื่ อ บั น ทึ ก แถบวี ดิ ทั ศ น์&#13;
ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย และน�ำไปออกอากาศในวันฉัตรมงคล ๕ พฤษภาคม ๒๕๓๐&#13;
ในการขับร้องและบรรเลง เพลงมหาราชาศิรวาท สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงซอด้วงในวงด้วย&#13;
		 ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๔๔ วงสายใยจามจุรไี ด้อญ&#13;
ั เชิญบทร้องมหาราชาศิรวาทนีม้ าแสดงในรายการแสดง&#13;
ดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ ร่วมกับบทพระราชนิพนธ์อกทะเล และบทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาส&#13;
ฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (๒๑ ตุลาคม&#13;
๒๕๔๓) ในโอกาสครบรอบ ๘๔ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๔&#13;
๔๕&#13;
&#13;
100&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานกรมศิลปากร&#13;
&#13;
มหานิมิต - ทยอยนอก - ปลาทอง&#13;
มหานิมิต&#13;
&#13;
แสงสุรีย์สว่างกระจ่างหล้า&#13;
สายฝนโปรยฉ�่ำชื่นชื่นหทัย&#13;
เป็นมหานิมิตสิทธิโชค&#13;
ข้าพระบาทเริงรื่นชื่นอดุลย์&#13;
&#13;
ทยอยนอก&#13;
&#13;
ด�ำเนินทางกลางคีรีพงพีลึก&#13;
พระเสด็จทุกสถานกันดารไกล&#13;
ถึงจะไปในนครบวรรัตน์&#13;
ในโลกกว้างต่างชื่นรื่นกมล&#13;
&#13;
ปลาทอง ๓ ชั้น&#13;
เฝ้าบรรเลงเพลงฉลองละอองบาท&#13;
เสนาะเสียงส�ำเนียงร้อยถ้อยวาที&#13;
พระเอยพระผ่านเผ้า พระคุณอุ่นเกล้า&#13;
ขอจงทรงนฤทุกข์&#13;
น�ำชาติชูเชิดชัย&#13;
&#13;
พรรณพฤกษาผลิมาลีสีสดใส&#13;
ทั่วภพไตรหฤหรรษ์บันดาลคุณ&#13;
เฉลิมโภคจรัสธรรมน�ำเนื่องหนุน&#13;
ใต้เบื้องบุญบรมนาถคู่ชาติเอย&#13;
ยังรู้สึกพระเมตตาจะหาไหน&#13;
ชาวนาไร่สราญจิตคิดสร้างตน&#13;
ผ่องพิพัฒน์ไม่หมองมัวทั่วแห่งหน&#13;
นิยมผลพระบุญญาบารมี&#13;
สมโภชองค์ทรงราชย์เฉลิมศรี&#13;
เป็นท�ำนองแตรปี่ดนตรีไทย&#13;
เหล่าชาวไทยเอย&#13;
ขอทรงสุขพระหทัย&#13;
แต่นี้ไปนิรันดร&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 101&#13;
&#13;
�ด้วยมุ่งมั่นกตัญญุตาผล&#13;
บันดาลดลดวงจิตคิดผ่องใส&#13;
ด้วยหมายตรงจงรักประจักษ์ใจ&#13;
ส�ำนึกในพระคุณการุญเอย&#13;
นาฏศิลปินฟ้อน กรีดกรายถวายกร ดังกินนรงามเอย&#13;
ขอพระองค์เกษมศานต์&#13;
ขอสราญไม่ว่างเว้น&#13;
ข้าน้อยพลอยอยู่เย็น&#13;
ดุจจันทร์เพ็ญกระจ่างเอย&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๖&#13;
&#13;
เนือ่ งในวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
กรมศิลปากรร่วมกับกองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ และกรมประชาสัมพันธ์ จัดการบรรเลงดนตรี&#13;
โดยใช้วงโยธวาทิต แสดงที่โรงละครแห่งชาติ&#13;
		 เพลงมหานิมติ ทีจ่ ริงคือเพลงตระนิมติ แต่เมือ่ น�ำมาเล่นทางฝรัง่ ใช้ชอื่ ว่า มหานิมติ เป็นบทพระนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในการเล่นที่โรงละคร&#13;
แห่งชาตินั้น ได้ใช้เพลงมหานิมิตเป็นเพลงเบิกโรง และมีการร�ำถวายประกอบการบรรเลงเพลงนี้ด้วย&#13;
หลังจากที่เล่นที่โรงละครแห่งชาติแล้ว อาจารย์เสรี หวังในธรรม ได้น�ำเพลงมหานิมิต ไปเล่นอีกครั้งในงาน&#13;
ทีร่ ฐั บาลจัดถวายเลีย้ งพระกระยาหารค�ำ่ แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดชทีท่ ำ� เนียบรัฐบาล&#13;
		 เพลงทยอยนอกนั้น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานสัมภาษณ์&#13;
เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ว่า คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ&#13;
ได ้ ปรารภขึ้นว ่าปกติเพลงทยอยนอก ใช้แก่การเดิน ทางที่มีบรรยากาศและอารมณ์เศร ้า ครั้นเมื่อ&#13;
จะน�ำเพลงทยอยนอก เล่นในงานถวายพระพร จึงขอพระราชทานบทร้องที่เป็นการเดินทางเฉย ๆ&#13;
จึงได้ทรงพระราชนิพนธ์เนื้อร้องเพลงทยอยนอก ที่กล่าวถึงการเสด็จเยี่ยมพสกนิกรของพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
		 ส่วนเพลงลา ใช้เพลงปลาทอง ๓ ชั้น ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์บทร้องปลาทอง ส�ำหรับถวาย&#13;
พระพรชัยมงคลเพือ่ ให้เหมาะสมกับโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๕ รอบ ดังกล่าว อ่านรายละเอียด&#13;
ใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๒ - ๒๔๓.&#13;
๔๖&#13;
&#13;
102&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี&#13;
ผองเผ่าไทยร่วมก�ำลังตั้งเป็นชาติ&#13;
แม้ต่างถิ่นประเพณีมีของตน&#13;
ก็พรักพร้อมน้อมมาในครานี้&#13;
เพราะยึดมั่นกตัญญูภูวนัย&#13;
ด้วยพระเกียรติเลิศล้นพ้นก�ำหนด&#13;
ทรงเกษมเปรมมนัสพิพัฒน์บุญ&#13;
		&#13;
&#13;
มีเอกราชชูเชิดบังเกิดผล&#13;
แม้ต่างคนต่างคิดต่างจิตใจ&#13;
ล้วนภักดีเกินพร�่ำขอค�ำไข&#13;
ผู้ครองแคว้นแผ่นไผทได้ด้วยคุณ&#13;
ด้วยพระทศพิธธรรมน�ำเนื่องหนุน&#13;
เด่นอดุลย์ร่มเย็นเป็นนิตย์เอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๗&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์บทนีพ้ ระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี&#13;
เพื่อน�ำไปเล่นในงานถวายพระพรชัยมงคลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญ&#13;
พระชนมพรรษา ๖๐ พรรษา ณ โรงละครแห่งชาติ ซึ่งสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์&#13;
อัครราชกุมารีทรงจัดถวายและทรงร่วมร�ำถวายพระพรด้วย เมื่อวันที่ ๓๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๐&#13;
๔๗&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 103&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ ๓ มกราคม ๒๕๓๑&#13;
&#13;
ครอบจักรวาล - สะสม&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงครอบจักรวาล&#13;
ครอบจักรวาล&#13;
มาวันนี้ดีใจได้ฉลอง&#13;
ถึงก�ำหนดหกรอบพระชนมา&#13;
เห็นเสด็จเที่ยวไปมาน่าสนุก&#13;
ทรงรวบรวมทุนทรัพย์นับเรี่ยไร&#13;
สะสม&#13;
&#13;
วันที่สามมกรามาบรรจบ&#13;
อันเป็นเอกเลิศยิ่งกว่าสิ่งดี&#13;
มาบันดาลพระพรบวรสุข&#13;
ดังพวกเรามุ่งหวังตั้งจิตดล&#13;
&#13;
เหล่าพวกพ้องเรานั้นล้วนหรรษา&#13;
เห็นพระพลานามัยดีก็ดีใจ&#13;
ทั้งช่วยเหลือเมื่อสุขพาแจ่มใส&#13;
ช่วยเด็กเล็กเด็กใหญ่ให้เปรมปรีดิ์&#13;
ขอนอบนบพระไตรรัตน์จรัสศรี&#13;
อื่นอันมีในหล้าทั่วสากล&#13;
เหล่าโรคร้ายภัยทุกข์จงไร้ผล&#13;
เป็นมงคลเบิกบานสราญเอย&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงกระบองกัน – รัว&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๔๘&#13;
&#13;
นา่ สงั เกตวา่ บทกลอนพระราชทานพรบทนเี้ รมิ่ ดว้ ยบรรยากาศสบาย ๆ สนกุ ๆ แตย่ งั คงเนอื้ หาเจาะจง&#13;
แก่ผู้ได้รับพระราชทาน ทั้งนี้เป็นเพราะหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ โปรดการท่องเที่ยว “ทัวร์” กับ&#13;
พระสหายมากกว่าจะทรงดนตรีไทยเช่นเจ้านายในราชสกุลจิตรพงศ์องค์อนื่ ๆ ด้วยความแตกต่างดังกล่าวนี้&#13;
หม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์จึงทรงรับเป็นผู้จัดการเรี่ยไรเงินจากพระญาติบ้าง จากพระสหายบ้าง&#13;
ขนึ้ ทลู เกลา้ ฯ ถวายเพอื่ แบง่ เบาพระราชภาระเปน็ ประจำ� ทกุ เดอื น ทงั้ นี้ ไมน่ บั รวม “ของฝากจากตา่ งจงั หวดั ”&#13;
ภายหลังเสด็จรายการ “ทัวร์” ที่จะต้องมีมาทูลเกล้าฯ ถวายอยู่เนือง ๆ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอย&#13;
ร้อยแสง..., หน้า ๒๔๙.&#13;
๔๘&#13;
&#13;
104&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้าดวงจิตร จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษาครบ ๘๐ ปี ๒๖ กันยายน ๒๕๓๑&#13;
&#13;
นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงโคมเวียน&#13;
นกกระจอกทอง&#13;
ขอถวายพระพรบวรสวัสดิ์&#13;
พวกผองเราผู้ร�ำลึกพระเมตตา&#13;
ใคร่ทดแทนพระคุณการุญนัก&#13;
เก็บดอกไม้หลายอย่างต่างต่างพันธุ์&#13;
น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
&#13;
กุหลาบหลายหลากมีมากยิ่ง&#13;
ดอกมะลิร้อยมาลัยอยู่ได้นาน&#13;
พุทธรักษาขอพระพุทธมารักษา&#13;
อีกดอกรักเราล้วนรักและภักดี&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงกระบองกัน - รัว&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
แปดสิบทัศนับเนื่องพระชันษา&#13;
ทรงเกื้อกุลหนุนมาแต่ปางบรรพ์&#13;
จึงชวนชักมวลมิตรไปสวนขวัญ&#13;
จัดแจกันถวายให้พระทัยส�ำราญ&#13;
ดอกงามจริงทัง้ ประทิน่ กลิน่ หอมหวาน&#13;
ถวายพระประกอบการงานพิธี&#13;
จตุพิธวราประเสริฐศรี&#13;
สนองพระคุณเต็มที่วันนี้เอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๔๙&#13;
&#13;
ราชสกลุ จติ รพงศไ์ ดพ้ รอ้ มใจกนั จดั งานฉลองพระชนั ษาถวาย หมอ่ มเจา้ ดวงจติ ร จติ รพงศ์ ความทราบ&#13;
ฝ่าละอองพระบาท สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ&#13;
รั บ เป็ น ที่ ป รึ ก ษาการจั ด งานและทรงร่ ว มเป็ น เจ้ า ภาพ ทุ ก ครั้ ง ที่ เ สด็ จ ฯ ไปทอดพระเนตรละคร&#13;
โดยเสด็จพระราชกุศลแก่มูลนิธิสิรินธร ณ ต�ำหนักปลายเนิน ทรงสังเกตเห็นว่าหม่อมเจ้าดวงจิตร&#13;
มักทูลเกล้าฯ ถวายเงินสมทบทุนแปลกกว่าผูอ้ นื่ คือ ทรงประดิษฐ์ธนบัตรทีจ่ ะทูลเกล้าฯ ถวายเป็นรูปต่าง ๆ&#13;
สวยงามสอดคล้องกับเรื่องราวของละครที่จัดแสดงในวันงาน จึงพระราชทานแจกันดอกไม้นานาชนิด&#13;
พรอ้ มกบั บทพระราชนพิ นธพ์ ระราชทาน ซงึ่ ถา่ ยทอดความหมายของดอกไมแ้ ตล่ ะชนดิ อา่ นรายละเอยี ดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๕.&#13;
๔๙&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
105&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากรณิกา จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๓๑&#13;
&#13;
มหาชัย - ตะลุ่มโปง - กราวร�ำ - ตระนิมิต - แขกลพบุรี&#13;
มหาชัย&#13;
&#13;
ขอพระพุทธานุภาพน�ำผล&#13;
ให้พระชนม์ยาวนานยั่งยืนไป&#13;
&#13;
ตะลุ่มโปง&#13;
&#13;
ขอพระธรรมานุภาพน�ำผล&#13;
ให้ทรงสุขทุกทิวาและราตรี&#13;
&#13;
กราวร�ำ&#13;
&#13;
ขอพระสังฆานุภาพน�ำผล&#13;
ขอให้ทรงสนุกสนานส�ำราญครัน&#13;
&#13;
ตระนิมิต&#13;
&#13;
วันประสูติหกรอบพระชันษา&#13;
เป็นบทกลอนบรรเลงเพลงอย่างเคย&#13;
&#13;
แขกลพบุรี ๓ ชั้น&#13;
พรรณไม้ดอกออกผกาช่างน่าชม&#13;
บ้างมีกลิ่นรวยรื่นหอมชื่นใจ&#13;
เปรียบบุปผาหลายอย่างต่างชนิด&#13;
ต่างความคิดต่างฐานาท่วงท่าที&#13;
&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลน้อยใหญ่&#13;
ถึงร้อยกว่าก็อยู่ได้แข็งแรงดี&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลเสริมศรี&#13;
สิ่งก่อกวนไม่มีมาประจัญ&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลแม่นมั่น&#13;
ทรงตีทุ้มทุกวันไม่ลืมเลย&#13;
ขอน�ำถ้อยมังคลามากล่าวเผย&#13;
เพื่อเฉลยความยินดีเปรมปรีดา&#13;
สีสวยสมแลงามตามวิสัย&#13;
แปลกกันไปแต่ล้วนเลิศประเสริฐดี&#13;
ดุจมวลมิตรที่ปรองดองดังน้องพี่&#13;
แต่ล้วนมีไมตรีจิตสนิทกัน&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๕๐&#13;
&#13;
ถึงแม้ทางกลอนจะเป็นทางขนบ คือ อาราธนาคุณพระศรีรัตนตรัยมาปกป้องคุ้มครองและให้พร&#13;
แต่ได้ทรงแทรกความปรารถนาดีมีความหมายเจาะจงแก่หม่อมเจ้ากรณิกาไว้ในข้อความ “ทรงตีทุ้ม&#13;
ทุกวันไม่ลืมเลย” มูลเหตุของเรื่องนี้มีที่มาจากหม่อมเจ้ากรณิกา ทรงเริ่มหัดระนาดอย่างจริงจัง เมื่อ&#13;
เจริญพระชันษามากแล้ว คือ ๕๖ ปี หลังจากที่เคยทรงหัดและเลิกราไปตั้งแต่พระชันษา ๓๐ ปีกว่า&#13;
๕๐&#13;
&#13;
106&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�หม่อมเจ้ากรณิกาทรงระนาดทุ้ม ในงาน “วิศิษฏศิลปินปิ่นสยาม” การแสดงดนตรีไทย&#13;
โดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ เนื่องในโอกาสสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๕๕ พรรษา พุทธศักราช ๒๕๕๓&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงชื่นชมพระวิริยะอุตสาหะนี้มาก เนื่องจาก&#13;
เป็นสิ่งยืนยันได้อย่างดีว่าการเล่นดนตรีไทยนั้นไม่ขึ้นอยู่กับอายุ หากมีความตั้งใจจริงฝึกซ้อมอยู่สม�่ำเสมอ&#13;
ผลดีย่อมเกิดขึ้นได้แม้ว่าจะเริ่มเมื่ออายุมากแล้วก็ตาม บทพระราชนิพนธ์พระราชทานบทนี้ นอกจาก&#13;
ทรงแสดงความชื่นชมหม่อมเจ้ากรณิกาให้ปรากฏแล้ว ยังพระราชทานก�ำลังใจแก่หม่อมเจ้ากรณิกา&#13;
ในโอกาสอันส�ำคัญนี้ด้วย&#13;
		 ในวันงาน นอกจากน�ำบทพระราชนิพนธ์นขี้ บั ร้องประกอบการร�ำถวายพระพรแด่หม่อมเจ้ากรณิกา&#13;
แสดงหน้าที่นั่งแล้ว มีการเล่นดนตรีไทยต่อด้วยการบรรเลงเพลง เขมรละออองค์ และเพลง แขกลพบุรี&#13;
ส�ำหรับบทร้องแขกลพบุรี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์&#13;
ให้เป็นพิเศษ เน่ืองจาก ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ ครูดนตรีไทย กราบบังคมทูลว่า เนื้อร้องของเพลง&#13;
แขกลพบุรี มักจะมีแต่ความเศร้าโศก ขอพระราชทานเนื้อร้องใหม่ จึงได้พระราชทานบทร้อง แขกลพบุรี&#13;
เกี่ยวกับการชมสวนแทน อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๗.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 107&#13;
&#13;
�ฟังเพลงกวี&#13;
ขอเชิญฟังบทกวีที่สวนหลวง&#13;
ชมพรรณพฤกษ์ทั้งปวงพวงบุปผา&#13;
ยามสายัณห์พระพายชายพัดพา&#13;
ชื่นอุราฟังเสียงเพลงบรรเลงบ�ำเรอ&#13;
มธุรสพจนารถประกาศขับ&#13;
โสตสดับหลงใหลจนใจเผลอ&#13;
หลงว่าครู่ดูซีค�่ำเสียแล้วเออ&#13;
ได้เจอะเจอสังสรรค์ไม่ทันนาน&#13;
ถึงลาแล้วขออย่าให้ลาไปลับ&#13;
วันหน้ากลับตามสัญญาที่ว่าขาน&#13;
ร่วมบ�ำรุงสวนหลวงด้วยดวงมาน&#13;
ขอทุกท่านสุขสมอารมณ์ปอง&#13;
					&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒๕๑&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พรพิรุณ&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์บทกลอนนี้เพื่อทรงใช้&#13;
อ่านอ�ำลาในรายการอ่านบทกวีนิพนธ์ ประกอบแสง สี เสียง ในงานพรรณไม้งามอร่ามสวนหลวง ร.๙&#13;
เมื่อเดือนธันวาคม ปี พ.ศ. ๒๕๓๒ ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย&#13;
ได้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปประพันธ์ทำ� นองใส่เป็นเพลงในเทปชุด “มณีพลอยร้อยแสง”&#13;
๕๑&#13;
&#13;
108&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�อาศิรวาทราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
&#13;
ชมดงกลาง - ลีลากระทุ่ม - สะสม&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงฉิ่ง - ลา&#13;
ชมดงกลาง&#13;
ครั้นถึงจึงลงจากรถา&#13;
บุปผชาติดาษผกามากมวล&#13;
นาฏกรฟ้อนร�ำท�ำดนตรี&#13;
จับบทละครขึ้นตอนใด&#13;
ลีลากระทุ่ม&#13;
&#13;
สะสม&#13;
&#13;
จรลีเข้ามาถึงในสวน&#13;
หลากล้วนบ�ำรุงผดุงใจ&#13;
บรรเลงดีจ�ำเรียงเสียงแจ่มใส&#13;
ก็เล่นได้จนเห็นเป็นเรื่องจริง&#13;
&#13;
วรรณศิลป์นาฏกรรมค่าล�้ำเลิศ&#13;
เล่นเรื่องโขนพระนางและยักษ์ลิง&#13;
ทั้งการช่างแต่เดิมของไทยนั้น&#13;
ปัจจุบันได้แบบอย่างข้างโบราณ&#13;
&#13;
ดุริยะเกิดความไพเราะเสนาะยิ่ง&#13;
เป็นขวัญมิ่งชาวประชามาช้านาน&#13;
มีสิบหมู่ด้วยกันท่านเล่าขาน&#13;
บังเกิดงานศิลปีที่น่าชม&#13;
&#13;
ได้ชื่นชมอุทยานและงานศิลป์&#13;
ร�ำลึกพระคุณทูนเทิดประเสริฐอุดม&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า&#13;
พระเกียรติคงด�ำรงอยู่คู่เขตคาม&#13;
&#13;
ตั้งเจตน์จินต์เป็นปัญญาพาสุขสม&#13;
พระบรมราชานุสรณ์ขจรนาม&#13;
ขัตติยราชาแห่งสยาม&#13;
ทุกโมงยามอนาคตยศยืนยง&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงสาธุการ - รัว&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓๕๒&#13;
&#13;
กรมศิลปากรจัดการแสดงเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เนื่องในวัน&#13;
ศิลปินแห่งชาติ ณ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (อุทยาน ร.๒)&#13;
อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม จึงได้ขอพระราชทานบทร้องประกอบการแสดงชุดเบิกโรงในรูปของ&#13;
ละครใน เมื่อได้รับพระราชทานบทพระราชนิพนธ์แล้ว จึงขอให้ครูมนตรี ตราโมท เป็นผู้ก�ำหนดเพลง&#13;
และได้แสดงหน้าที่นั่ง เมื่อวันท่ี ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อุทยาน ร.๒ อ่านรายละเอียดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๒๓.&#13;
๕๒&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 109&#13;
&#13;
�จีนเด็ดดอกไม้ เถา&#13;
ชุนเทียนนอนได้ไปถึงเช้า&#13;
ค�่ำคืนเสียงฝนพัดมา&#13;
จะปล่อยร่วงไปไยเสียดายนัก&#13;
จงเด็ดดมรมย์รื่นชื่นหทัย&#13;
สุขล�้ำสัมพันธ์ฉันมิตร&#13;
ดอกไม้หลายหลากมากมี&#13;
จะเป็นจีนเป็นไทยใช่ใครอื่น&#13;
เด็ดผกาแทนใจผูกพัน&#13;
		&#13;
&#13;
ทุกแห่งเราได้ยินปักษา&#13;
ดอกไม้ร่วงไม่รู้ว่าเท่าใด&#13;
เพื่อนรักผู้มีจิตแจ่มใส&#13;
บุปผาคือน�้ำใจไมตรี&#13;
พาชีวิตเรืองรุ่งมุ่งเกียรติศรี&#13;
แต่ล้วนงามดีไม่แพ้กัน&#13;
จงชมชื่นผูกจิตสนิทมั่น&#13;
แบ่งปันประดับเรือนเตือนตาเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓๕๓&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์หลังจากเสด็จกลับจากการเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนในเดือนเมษายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ เนื้อร้องจึงเกี่ยวกับสัมพันธไมตรีไทยจีน แล้วพระราชทานต้นฉบับลายพระหัตถ์เนื้อร้อง&#13;
พร้อมทั้งหมายเหตุแก่นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ตามที่ได้กราบบังคมทูลขอพระกรุณาก่อนที่จะเสด็จฯ&#13;
ไปจีน เพื่อขอพระราชทานน�ำไปขับร้องเนื่องในโอกาสวันคล้ายวันประสูติครบรอบ ๑๐๙ ปี สมเด็จเจ้าฟ้า&#13;
บริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในเดือนมิถุนายน นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล เล่าว่า&#13;
หมายเหตุตอนท้ายบทพระราชนิพนธ์มีความว่า สองบรรทัดแรก “เป็นค�ำแปลบทกวี ชื่อ “ชุนเสี่ยว”&#13;
ของกวีชอื่ เมิง่ ฮ่าว หราน (ค.ศ. ๖๗๘ - ๗๔๐) ที่กล่าวถึงคืนในฤดูชุนเทียน (ฤดูใบไม้ผลิ) ซึ่งอากาศดีท�ำให้&#13;
นอนสบายกว่าฤดูอื่น จึงหลับไปถึงเช้าโดยไม่ทราบว่าตอนกลางคืนระหว่างที่หลับไปนั้น มีลมฝนพัดมา&#13;
ทำ� ใหด้ อกไมท้ บี่ านในฤดใู บไมผ้ ลนิ นั้ รว่ งหลน่ เปน็ จำ� นวนมาก” และไดท้ รงคดั บทกวบี ทนนั้ ดว้ ยตวั อกั ษรจนี&#13;
พระราชทานพร้อมกับเนื้อร้อง นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล เล่าเกร็ดต่อว่า บทร้องอีก ๔ ค�ำกลอน&#13;
ต่อมานั้น ทรงพระราชนพิ นธต์ อ่ เตมิ ของกวจี นี เพอื่ ขมวดใหเ้ ขา้ กบั ชอื่ เพลง “จนี เดด็ ดอกไม”้ แลว้ รบั สงั่ วา่&#13;
“...เขียนไป ๆ แล้วเลย วกมาเป็นว่า ดอกไม้ทั้งหลายล้วนเป็นของดี ใช้เป็นเครื่องแสดงน�้ำใจไมตรีได้อย่าง&#13;
ดีเลิศ เลยกลายเป็นเด็ดดอกไม้แบ่งปันกัน เกิดเป็นสัมพันธไมตรีจีนกับไทยไปได้อย่างที่เห็นนี่แหละ...”&#13;
อา่ นรายละเอยี ดใน มณพี ลอยรอ้ ยแสง..., หนา้ ๒๒๕ - ๒๒๖.&#13;
๕๓&#13;
&#13;
110&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
สวัสดี แดร๊กคูล่า ผู้น่าทึ่ง&#13;
โลหิตดี มีพอหรือ ทุกเวลา&#13;
อันค้างคาว ยังอยู่ครบ หรือหมดสิ้น&#13;
ถ้าหิวเลือด เลือดฉัน นั้นอย่าเอา&#13;
&#13;
ฉันคิดถึง เธอจริง จึงมาหา&#13;
หรือขาดแคลน ดังประปา ที่บ้านเรา&#13;
ยังกลัวกลิ่น กระเทียม อยู่หรือเปล่า&#13;
ไขมันจะ อุดตันเข้า เส้นเลือดเธอ&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๓๗๕๔&#13;
ท�ำนอง : ประสิทธิ์ ช�ำนาญไพร&#13;
&#13;
พระราชนิพนธ์บทนี้มาจากหนังสือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นหลังจากเสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินกลับจากการเยือนประเทศโรมาเนีย ออสเตรีย ฮังการี เบลเยียม และสวิตเซอร์แลนด์&#13;
เมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ ในครั้งนั้น ได้เสด็จฯ ไปทอดพระเนตรปราสาทบราน (Bran) กรุงบูคาเรสต์&#13;
ประเทศโรมาเนีย ซึ่งถือกันว่าเป็นปราสาทแดร็กคูล่า อ่านรายละเอียดใน แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก (กรุงเทพฯ :&#13;
มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, ๒๕๓๗), หน้า ๕๗.&#13;
		 ตอ่ มา เมอื่ สำ� นกั งานคณะกรรมการวฒ&#13;
ั นธรรมแหง่ ชาตไิ ดจ้ ดั งาน “๖๐ ปี เลา่ ขานตำ� นานลกู ทงุ่ ไทย”&#13;
ในวันที่ ๑๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ได้อัญเชิญเพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งยังไม่เคยเผยแพร่มาก่อน ๒ เพลง มาน�ำเสนอ&#13;
คือ เพลง “แดร๊กคูลา่ ผูน้ า่ รัก” และเพลง “ต�ำนานลอยกระทง” ซึง่ ครูพยงค์ มุกดา ศิลปินแห่งชาติ ประพันธ์&#13;
ท�ำนอง&#13;
๕๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 111&#13;
&#13;
�ทะเลหนาว&#13;
ทะเลด�ำแดนไกลดูใหญ่กว้าง&#13;
อยากโดดลงตรงกลางชลสาย&#13;
คลื่นซัดซ่ากระทบฝั่งดั่งท้าทาย&#13;
ให้ลงว่ายเริงร่าน่าส�ำราญ&#13;
		&#13;
ให้ผืนน�้ำโอบกายอย่างใกล้ชิด&#13;
เฉกเช่นมิตรเกื้อสุขทุกสถาน&#13;
ดิ่งออกไปไกลฝั่งยังเบิกบาน&#13;
ชื่นดวงมานอิสระประจักษ์ใจ&#13;
		&#13;
แต่ครั้งก่อนตอนมีนาย่างมาถึง&#13;
ครุ่นค�ำนึงแต่ท้องทะเลใส&#13;
สัมผัสน�้ำนี้ไม่เหมือนที่อ่าวไทย&#13;
เหตุไฉนทะเลหนาวคราวนี้เอย&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๗๕๕&#13;
ท�ำนอง : สง่า อารัมภีร์&#13;
&#13;
พระราชนิพนธ์บทนี้มาจากหนังสือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” เช่นเดียวกับเพลงแดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
อ่านรายละเอียดในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก..., หน้า ๙๗.&#13;
๕๕&#13;
&#13;
112&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทะเลด�ำซึ่งเป็นที่มาของ “ทะเลหนาว”&#13;
ในหนังสือพระราชนิพนธ์แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
ครั้งเสด็จฯ เยือนโรมาเนีย ๑๗ มีนาคม ๒๕๓๗&#13;
“...ลงไปที่หาดทราย เก็บหอยซึ่งดูคล้าย ๆ&#13;
กับหอยแมลงภู่บ้าง หอยแครงบ้าง&#13;
น�้ำทะเลเย็นเจี๊ยบ เขาว่าประมาณ 7 - 8 ๐C&#13;
หน้าร้อนที่เขาว่ายน�้ำกันประมาณ 20 - 22 ๐C...”&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 113&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี&#13;
วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา - น�้ำลอดใต้ทราย - กล่อมพญา - กระบองกัน&#13;
ตระสันนิบาต - รัว&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
นี่ก็ล่วงร้อยพรรษาเวลาผ่าน&#13;
เพื่อก่อเกิดชีวิตจิตกายใจ&#13;
ยึดบรรพชนเป็นครูผู้ประเสริฐ&#13;
สมเด็จย่าแม่ฟ้าหลวงของปวงชน&#13;
&#13;
เป็นสัญญาณก�ำหนดบทบาทใหม่&#13;
อนาคตก้าวไกลด้วยมือคน&#13;
ดุจสายธารก่อเกิดเป็นโภชน์ผล&#13;
พระปณิธานเปี่ยมล้นพระเมตตา&#13;
&#13;
น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
ภูเขาสูงแผ่นดินกว้างทางกันดาร&#13;
ชาวพื้นราบชาวคีรีศรีพนา&#13;
แพทย์อาสาทางไกลได้ช่วยชีวิต&#13;
คนเจ็บป่วยรวยจนพ้นทรมาน&#13;
&#13;
ห้วยละหานมิอาจกั้นการศึกษา&#13;
มีปัญญาคุณธรรมได้ท�ำงาน&#13;
คนทั่วทิศฟังเล่าค�ำกล่าวขาน&#13;
ใจสว่างกายสราญท�ำงานดี&#13;
&#13;
กล่อมพญา&#13;
&#13;
ขันติธรรมน�ำสติพระวิริยะ&#13;
โลกสรรเสริญพระนามาทั่วธาตรี&#13;
ถึงมิอาจจะเฝ้าใกล้ในชีวิต&#13;
ร�ำลึกแต่พระคุณธรรมล�้ำร�ำพัน&#13;
&#13;
กระบองกัน&#13;
&#13;
พระปัญญาอุตสาหะเป็นเกียรติศรี&#13;
ว่าทรงมีพระคุณหนุนอนันต์&#13;
เพราะทรงสถิตอยู่ห่างไกลในสวรรค์&#13;
เป็นแบบอย่างสร้างสรรค์ผืนไผท&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๔๓๕๖&#13;
&#13;
ในปี พ.ศ. ๒๕๔๓ รฐั บาลไดจ้ ดั งานเฉลมิ ฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี วนั คลา้ ยวนั พระราชสมภพสมเดจ็&#13;
พระศรีนครินทราบรมราชชนนี เพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติในต่างประเทศ ณ ส�ำนักงานสหประชาชาติ&#13;
นครเจนวี า สมาพนั ธรฐั สวสิ ระหวา่ งวนั ที่ ๑๕ ถงึ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ สำ� นกั งานใหญอ่ งคก์ ารยเู นสโก&#13;
กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส ระหว่างวันที่ ๒๓ ถึง ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ พิพิธภัณฑ์มนุษยชาติ&#13;
กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส ระหว่างวันที่ ๒๗ พฤษภาคม ถึง ๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๓ และมหาวิทยาลัย&#13;
๕๖&#13;
&#13;
114&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ซิมมอนส์ นครบอสตัน สหรัฐอเมริกา ระหว่างวันที่ ๒๙ กันยายน ถึง ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ การจัดงานดังกล่าว&#13;
ประกอบด้วยการจัดนิทรรศการพระกรณียกิจและพระประวัติ การสาธิตทางวัฒนธรรม และการสัมมนา&#13;
เทิดพระเกียรติ โดยในวันเปิดงานที่นครเจนีวาและกรุงปารีส สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารี ได้เสด็จฯ ไปทรงเป็นประธานในพิธีเปิดงาน ทรงร่วมบรรเลงและขับร้องบทพระราชนิพนธ์นี้&#13;
อ่านรายละเอียดใน “การจัดงานเฉลิมพระเกียรติครบรอบ ๑๐๐ ปี” วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จ&#13;
พระศรีนครินทราบรมราชชนนี ณ นครบอสตัน, ที่มา : http//www.ryt9.com/s/ryt9/247959&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 115&#13;
&#13;
�เพลงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า&#13;
&#13;
มหาชัย-มหากาล&#13;
มหาชัย&#13;
&#13;
สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า&#13;
ทรงส่งเสริมการแพทย์ให้พัฒนา&#13;
งานฝีมือทอผ้าและปักไหม&#13;
โรงสีข้าวเป็นประโยชน์แก่ทุกคน&#13;
&#13;
มหากาล&#13;
&#13;
ร้อยห้าสิบปีวันพระราชสมภพ&#13;
กรณียกิจทรงปฏิบัติมาเนิ่นนาน&#13;
ยูเนสโกเฉลิมพระเกียรติให้โลกเห็น&#13;
ขอนอบนบพระศรีสวรินทร์ด้วยยินดี&#13;
&#13;
แผ่พระคุณอุ่นเกล้าทั่วแหล่งหล้า&#13;
พระราชทานการศึกษาให้ปวงชน&#13;
ผดุงศิลป์ชาวไทยเกิดเป็นผล&#13;
เกษตรกรรมก็ทรงสนพระทัยงาน&#13;
มาบรรจบครบปีที่สืบสาน&#13;
ดลบันดาลสุขประชาทั่วธาตรี&#13;
ให้ทรงเป็นคนของโลกยิ่งศักดิ์ศรี&#13;
แซ่ซ้องพระบารมีเป็นบทเพลง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๕๕๗&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี สมเด็จพระพันวัสสา&#13;
อัยยิกาเจ้า เนื่องในโอกาสวันพระราชสมภพครบ ๑๕๐ ปี วันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๕ ซึ่งองค์การ&#13;
การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ประกาศเชิดชูพระเกียรติคุณ&#13;
ให้เป็นบุคคลส�ำคัญของโลกด้านวิทยาศาสตร์ประยุกต์(สาธารณสุข) วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และ&#13;
มนษุ ยศาสตร์ ไดม้ งี านฉลองทสี่ ำ� นกั งานใหญข่ องยเู นสโกทกี่ รงุ ปารสี มกี ารจดั นทิ รรศการเทดิ พระเกยี รตแิ ละ&#13;
การแสดงทางวฒ&#13;
ั นธรรม (โขนและนาฏศลิ ป)์ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงขบั รอ้ ง&#13;
เพลงนี้ในวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๕ ต่อมาได้ทรงขับร้องในงานเฉลิมพระเกียรติวาระดังกล่าวและ&#13;
วาระครบรอบ ๑๒๐ ปีที่ทรงมีส่วนส�ำคัญในการจัดแสดงนิทรรศการ World’s Columbia ที่นครชิคาโก&#13;
พ.ศ. ๒๔๓๖ ซึ่งจัดขึ้นพร้อมนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติชื่อ Siam: The Queen and the White City&#13;
ที่ The Costume and Textile Gallery พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ นครชิคาโก วันที่ ๑๗ กันยายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๕๖ อ่านรายละเอียดใน “ชาวไทยปลาบปลื้มสมเด็จพระเทพฯ เสด็จเปิดนิทรรศการที่ชิคาโก&#13;
ย้อนประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย - สหรัฐฯ”, VOA, ที่มา : http//www.voathai.com/a/hrh-inchicago-pt/1757367.html.&#13;
๕๗&#13;
&#13;
116&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 117&#13;
&#13;
�บทพระราชทานพรแด่ผู้มีมุทิตาจิต&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
ขึ้นพลับพลา ๒ ชั้น&#13;
		&#13;
คิดถึงวันผ่านไปเร็วนักหนา&#13;
อายุพาถึงหกสิบ นะเพื่อนเอ๋ย&#13;
แรงยังมีก้าวเดิน จิตเพลิดเพลิน&#13;
งานท�ำได้ แต่ต้องใจเย็น&#13;
จะขึ้นรถหรือเครื่องบิน&#13;
ลงเรือก็ได้ ไม่ยากเข็ญ&#13;
เยี่ยมเยียนทั่ว ทุกถิ่น&#13;
ทั้งเมืองไทยและเมืองนอก&#13;
ช่วยการอนามัย ช่วยการศึกษา&#13;
กสิกรรมรวมใจต้องให้ได้ผล&#13;
สุขกับงานศิลป์ ดุริยางค์ยินดี&#13;
ขอจงมีชัย&#13;
ท่านทั้งหลายที่มาอวยพร&#13;
ขอให้สุขสันต์ พร้อมมงคลพรทั้งสี่&#13;
พระคุณเอ๋ย&#13;
สุขภาพยิ่งพลัง ชั่วชีวี&#13;
ให้มีแต่ความรุ่งเรือง&#13;
เทพประทานพร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๘๕๘&#13;
ทรงพระราชนพิ นธเ์ พลงนเี้ พอื่ พระราชทานพรและขอบใจชาวไทยทรี่ ว่ มกนั นอ้ มเกลา้ ฯ ถวายพระพร&#13;
ชัยมงคลในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ และพระราชทานแก่โครงการแสดงดนตรี&#13;
ไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ วงบ้านปลายเนิน ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ เป็นผู้บรรจุเพลง บทร้อง&#13;
ใช้เพลง ขึ้นพลับพลา ๒ ชั้น และต่อด้วยการบรรเลงเพลงหน้าพาทย์ เทพประทานพร&#13;
		 ทรงขับร้องครั้งแรกในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๘ ปี&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๘ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
และทรงขับร้องอีกครัง้ ในงาน “วิศษิ ฏศิลปิน” การแสดงดนตรีไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ ครัง้ ที่ ๘&#13;
ซึ่งกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม จัดขึ้นเมื่อวันที่ ๑๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘ ณ หอประชุม&#13;
ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย และได้ทรงระนาดเอกในการบรรเลงครั้งนี้ด้วย&#13;
๕๘&#13;
&#13;
118&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 119&#13;
&#13;
�เพลงภาษา&#13;
ฝั่งโขง&#13;
&#13;
ลาว&#13;
สวนดอกไม้บ้านข้าเจ้าอยู่เก่าแก่&#13;
จ�ำปาลาวจ�ำปาไทยน�ำไมตรี&#13;
โขงน�้ำใสเหมือนน�้ำใจเราไหลหลั่ง&#13;
ฟังเสียงแคนปากเว้าเข้าใจกัน&#13;
&#13;
เขมรเหลือง&#13;
&#13;
เขมร&#13;
&#13;
สาลิกาแก้วเอยอยู่บนยอดพฤกษา&#13;
คุยแจ้วแจ้วกับมวลมิตรจิตส�ำราญ&#13;
กระพือปีกร่ายร�ำท�ำจังหวะ&#13;
ขอเชิญเจ้ามาเล่นเป็นกันเอง&#13;
&#13;
ตลุ่มโปงจีน&#13;
&#13;
ฉันนิ่งนึกยิ้มหยุดไว้ไม่ตอบถ้อย&#13;
ฟ้าจรดดอยเหนือแดนดินถิ่นประชา&#13;
ดุจเกล็ดน�้ำฉ�่ำชื่นในโลกหล้า&#13;
ครั้นก้มหน้าคิดถึงบ้านนานเนาเอย&#13;
&#13;
แขก&#13;
&#13;
มาได้เจอสุขยิ่งจริงจริงนะ&#13;
วันนี้เป็นวันนัดแข่งเรือพาย&#13;
เมื่อวานแข่งนกเขาเราสนุก&#13;
ตรีมอกาเซะขอบคุณที่มาตาม&#13;
&#13;
120&#13;
&#13;
กินผลไม้นานารสหอมหวาน&#13;
ล้วนเบิกบานปากขยับขับเป็นเพลง&#13;
ไม่เลยละฟ้อนอยู่ดูเหมาะเหม็ง&#13;
ร่วมบรรเลงเพลงไทยให้เราเอย&#13;
&#13;
จีน&#13;
&#13;
ถามว่ามาอยู่ไยในไพรพฤกษ์&#13;
กลีบดอกท้อเกลื่อนธาราพาไหลลอย&#13;
แสงจันทร์ส่องพรายสว่างที่กลางพื้น&#13;
เงยหน้ามองเดือนส่องท้องนภา&#13;
&#13;
แขกกะเร็ง&#13;
&#13;
ดอกจ�ำปางามแท้หลากหลายสี&#13;
น�ำสิ่งดีมังคลามาแบ่งปัน&#13;
โขงสองฝั่งร่วมจิตร่วมคิดฝัน&#13;
ความสัมพันธ์ช่วยเหลือเกื้อกูลเอย&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
สลามะสวัสดียังมิสาย&#13;
เรือกอและมีลวดลายระบายงาม&#13;
ลองกองผลไม้สุกมีล้นหลาม&#13;
ได้มีความสบายใจไร้ทุกข์เอย&#13;
&#13;
�ญี่ปุ่น&#13;
&#13;
ญี่ปุ่นฉะอ้อน&#13;
&#13;
ปลานิลใครใครก็รู้จัก&#13;
เพิ่มโปรตีนให้คนไทยได้อยู่ดี&#13;
อยู่เนิ่นนานปลานิลกลายเป็นสีแดง&#13;
เรียกว่าปลานิลแดงดูแปลกตา&#13;
&#13;
กินไม่เบื่อเนื้อดีนักเป็นศักดิ์ศรี&#13;
จักรพรรดิญี่ปุ่นถวายหลายปีมา&#13;
เหมือนทับทิมส่องแสงงามนักหนา&#13;
บางคนว่าปลาทับทิมน่าชิมเอย&#13;
ตะลุง&#13;
&#13;
ชาตรีตะลุง&#13;
&#13;
จะกล่าวถึงขุนมารพาลหุนหัน&#13;
ค้างค่าส่วยติดไว้ตั้งเป็นกอง&#13;
เจ้าบ้องตันครั่นคร้ามให้ขามจิต&#13;
รีบเสาะหาสิ่งของอย่างว่องไว&#13;
ฝรั่ง&#13;
&#13;
ฝรั่งยีแฮม&#13;
&#13;
เมืองเอ๋ยเมืองฝรั่ง&#13;
แต่ครั้งนี้ร้อนยิ่งกว่าทุกคราว&#13;
พัดลมไฟฟ้ามีแต่ที่พิพิธภัณฑ์&#13;
ไปยืมมาใช้ใช้ได้แต่ไม่เคย&#13;
&#13;
มาหลายครั้งแปลกใจไม่ยักหนาว&#13;
อากาศอ้าวหายใจไม่ออกเลย&#13;
เขาเก็บกันเอาไว้ดูเฉยเฉย&#13;
เออได้เย้ยฝรั่งร้อนผ่อนคลายเอย&#13;
มอญ&#13;
&#13;
พญาล�ำพอง&#13;
&#13;
พระอาทิตย์ชิงดวงเป็นเพลงร้อง&#13;
พี่ที่รักจากไปใจร้าวราน&#13;
คนตายแล้วนั้นหนาจึงลาจาก&#13;
เราต่างรักใครก็เห็นเป็นส�ำคัญ&#13;
&#13;
ไทยน้อย&#13;
&#13;
โกรธบ้องตันน่าชังทั้งสิบสอง&#13;
จะมาลองดีกับกูให้รู้ไป&#13;
ปรึกษากันไม่รู้คิดจะหนีได้&#13;
เอาใหญ่ใหญ่เพื่อถวายเจ้านายเอย&#13;
&#13;
เป็นท�ำนองส�ำเนียงมอญฟังอ่อนหวาน&#13;
ช่วยกลับบ้านมากินข้าวเคล้าเคลียกัน&#13;
เราต้องพรากทั้งยังมีชีวีมั่น&#13;
ยังไม่ทันอ�ำลามาจากเอย&#13;
&#13;
ไทย&#13;
&#13;
ที่บ้านฉันนั้นมีตุ๊กแกใหญ่&#13;
ร้องตักตักตั๊กแกเสียงดังจริง&#13;
โบราณว่าตับแก่ตุ๊กแกร้อง&#13;
ช่วยกินตับฉันจะได้สบายกายา&#13;
&#13;
มันอยู่บนต้นไม้กิ่งใบงามยิ่ง&#13;
ต้องหยุดนิ่งนับว่าร้องกี่ครา&#13;
เสียงดังก้องเรียกให้งูมาหา&#13;
เรื่องเล่านี้จริงไหมหนาน่ารู้เอย&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 121&#13;
&#13;
�ญวนทอดแห&#13;
&#13;
ญวน&#13;
&#13;
ขนมเบื้องญวนที่กินในวันนี้&#13;
อร่อยดีแป้งทั้งบางทั้งกริบกรอบ&#13;
คนที่ท�ำต้องมีความรู้รอบ&#13;
ฉันนั้นชอบขนมเบื้องญวนชวนมาชิม&#13;
ไส้ถั่วงอกกับกุ้งสับปรุงรสเลิศ&#13;
อาจาดเกิดรสเปรี้ยวกินให้อิ่ม&#13;
คือน�้ำส้มกับแตงกวาน่าลองลิ้ม&#13;
เราอาจจิ้มขนมเบื้องเครื่องว่างเอย&#13;
(สร้อย) จี่เอ๋ยจี่ จี่เอ๋ยจี่ ขนมเบื้องวันนี้ อร่อยดี น่ากิน&#13;
&#13;
อะโก&#13;
&#13;
พม่า&#13;
ที่ย่างกุ้งชเวดากองทองอร่าม&#13;
เรื่องเล่าต้นพุทธกาลเนิ่นนานมา&#13;
ถึงอินเดียพระพุทธองค์ทรงสั่งสอน&#13;
บรรจุไว้ตะโก้งใจสบาย&#13;
&#13;
ยะวาเก่า&#13;
&#13;
มหาธาตุลือนามทั่วทิศา&#13;
นายวาณิชชาวพม่ามาสองนาย&#13;
ก่อนลาจรได้พระเกศธาตุจึงผันผาย&#13;
ตราบวันนี้คนทั้งหลายบูชาเอย&#13;
&#13;
ชวา&#13;
&#13;
นคระเกรอตาคมะคัมภีร์ชวา&#13;
อาณาจักรมัชฌปาหิตฤทธิไกร&#13;
อมาตย์คชะมทะปัญญายง&#13;
ทั้งสถาปัตยกรรมล�้ำราคา&#13;
&#13;
สรรเสริญราชาผู้เป็นใหญ่&#13;
เป็นแดนชัยเรืองอ�ำนาจในชวา&#13;
ชื่อยังคงอยู่เป็นสถานศึกษา&#13;
ศาสนาพุทธพราหมณ์งามใจเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๘๕๙&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงแนวพระราชด�ำริ&#13;
ในการทรงพระราชนิพนธ์ “เพลงภาษา” ทั้ง ๑๒ เพลงไว้ดังนี้&#13;
		“ลาว แนวคิดจากเพลงลาว ๒ เพลง คือดวงจ�ำปา (คือลั่นทม) พรรณนาถึงความคิดถึงบ้านเกิด&#13;
เมืองนอนกับเพลงโขงสองฝั่ง พรรณนาถึงความสัมพันธ์ที่ควรรักษาไว้&#13;
เขมร แนวคิดจากเพลงเด็กเขมรทีพ่ ดู ถึงนกสาลิกาทีก่ นิ ผลหวายคุยกับเพือ่ น ขยับปีก ปากร้องเพลง&#13;
จีน แนวความคิดจากบทกวีของหลี่ไป๋ กวีจีนสมัยราชวงศ์ถัง เมื่อ ๑,๒๐๐ กว่าปีมาแล้ว&#13;
ประกอบด้วยบทกวีสองบท บทแรกกล่าวถึงอารมณ์ที่สืบเนื่องกับลัทธิเต๋าที่เห็นความส�ำคัญ&#13;
ของธรรมชาติ ความสุข บทที่สองกล่าวถึงความรู้สึกคิดถึงบ้านเกิดที่ต้องจากไป&#13;
		 แขก เนือ่ งจากเพลงส�ำเนียงแขกทีใ่ ช้ในเพลงไทยมักเป็นแขกมาเลย์ จึงนึกถึงชีวติ ทีภ่ าคใต้ทนี่ ยิ มใช้&#13;
ภาษามาเลย์พื้นเมือง นิยมแข่งเรือพายที่เรียกว่าเรือกอและ ชาวบ้านยังนิยมเล่นประชันเสียง&#13;
นกเขา และมีผลไม้หลากหลายที่มีชื่อเสียงที่สุดคือ ลองกอง&#13;
๕๙&#13;
&#13;
122&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�		 ญี่ปุ่น น�ำเพลงที่แต่งไว้ในตับเกษตรกษัตริย์เรื่องปลานิล และต่อด้วยเรื่องปลานิลที่กลายพันธุ์&#13;
เป็นสีแดง&#13;
		 ตะลุง ล้อเพลงกราวตะลุง&#13;
ฝรั่ง ไปเมอื งฝรงั่ แลว้ มนั รอ้ น หงดุ หงดิ มาก ครงั้ หนงึ่ ถงึ กบั ไปหาพดั ลม ไดพ้ ดั ลมเกา่ ๆ จากพพิ ธิ ภณ&#13;
ั ฑ์&#13;
มอญ แผลงจากเนื้อหาภาษามอญของเพลงพระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
ไทย ได้แรงบันดาลใจจากตุ๊กแกที่ร้องให้ฟังทุกวัน&#13;
		 ญวน ชอบขนมเบื้องญวน ที่จริงไส้เขาต้องใส่มะพร้าวขูดและอะไรอีกเยอะแยะจ�ำไม่ได้ ได้แค่กิน&#13;
		 พม่า เรื่องเล่าว่า ตปุสสะ ภัลลิกะ นายวาณิชสองคนได้ไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ขณะนั้นยังไม่มีพระสงฆ์&#13;
พวกเขาจึงถือแต่พระพุทธ และพระธรรม เรียกว่าทเววาจิก ได้รับพระเกศธาตุ น�ำไปบรรจุไว้&#13;
ในเจดีย์ชเวดากอง&#13;
		 ชวา มแี นวความคดิ จากคมั ภรี ช์ วาเรอื่ ง Nagarakretagama (ถอดเปน็ ไทยนา่ จะเปน็ นครกฤตาคม)&#13;
สรรเสริญพระเจ้าฮะยัมวุรุกแห่งอาณาจักรมัชฌปาหิต ซึ่งเจริญรุ่งเรืองมาก มหาอ�ำมาตย์&#13;
ที่ทรงคุณความรู้ชื่อ Gajamada หรือ Gadja Madah มหาวิทยาลัยชั้นน�ำของอินโดนีเซีย&#13;
ในปัจจุบัน ในเมืองยอกยาการ์ต้ามีชื่อตามท่านผู้นี้”&#13;
				 บทพระราชนิพนธ์เพลงภาษานี้ พระราชทานวงบ้านปลายเนิน เพือ่ น�ำไปขับร้องบรรเลง&#13;
ในการแสดงดนตรีไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ ๒ เมษายน ๒๕๕๙&#13;
ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย วันที่ ๒๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๙&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ไดท้ รงระนาดเอก เพลงภาษา ไทย ญวน&#13;
พม่า และชวา ร่วมกับวงบ้านปลายเนินด้วย&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 123&#13;
&#13;
�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
    <file fileId="15120" order="3">
      <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/f8c42f20575e756fa7440b6f09910993.pdf</src>
      <authentication>9e449396d0e46423d5fec1b5d3a25488</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="4">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="135">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="227858">
                  <text>ส่วนที่ ๕ 	บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรีในรายการ
แสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสวันสถาปนา
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม
ขณะที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงศึกษาระดับ
ปริญญาตรีที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๐) นอกจาก
ทรงศึกษาวิชาการต่าง ๆ แล้ว ยังทรงเป็นสมาชิกชมรมดนตรีไทย ทั้งของคณะอักษรศาสตร์
และของสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)
หลังจากทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากคณะอักษรศาสตร์ ใน พ.ศ.
๒๕๒๐ แล้ว ในฐานะศิษย์เก่า เสด็จฯ ไปทรงร่วมงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วันที่ ๒๖ มีนาคม เสมอ และในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๙ มีพระมหากรุณาธิคุณ
ทรงรับเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของโครงการดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ๖๐
์ และนับตั้งแต่
พ.ศ. ๒๕๓๐ เมื่อจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเริ่มจัดการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์๖๑
ทรงมีส่วนร่วมส�ำคัญในการจัดการแสดงมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง
และบทแสดงประกอบบทร้อง ทรงอ�ำนวยการแสดง ทรงเครื่องดนตรีต่าง ๆ เช่น ระนาดเอก
ซอด้วง ร่วมกับวงดนตรีไทย “วงบ้านปลายเนิน” และ “วงสายใยจามจุรี” แห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย บางครั้งมีวงดนตรีสากล “CU Band” สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ร่วมบรรเลงในลักษณะวงสังคีตพัฒนาตามแนวพระราชด�ำริอีกด้วย
บทร้องทีน่ ำ� มารวบรวมในส่วนนี้ เป็นบทพระราชนิพนธ์ซงึ่ โปรดเกล้าฯ พระราชทาน
วงสายใยจามจุรี ส�ำหรับบรรเลงในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยปีต่าง ๆ
ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๒ ถึง พ.ศ. ๒๕๕๙ มีจ�ำนวนทั้งหมด ๑๐ บท

วิศิษฏศิลปิน, ที่มา : www.wisithsilapin.org/biography/2530
สูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐, ๑๘ ธันวาคม ๒๕๓๐ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๐
๖๑

124

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒

นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย - กระบองกัน
นกกระจอกทอง
ถึงจะอยู่ที่ไหนในหล้าโลก
ชาวจุฬาพี่น้องพ้องผูกพัน

จะเงียบเหงาเศร้าโศกหรือสุขสันต์
ด้วยมุ่งมั่นอุดมการณ์เนิ่นนานมา

น�้ำลอดใต้ทราย
เจ็ดสิบสองปีเห็นเป็นประจักษ์
เมื่อคราใดได้ประสบพบพักตรา

เราล้วนรักจามจุรีนี้หนักหนา
ยังปลื้มเปรมอุรามิเว้นวาย

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ขอเชิญฟังเพลงเสนาะเพราะจับจิต พร้อมมวลมิตรไม่หมางเมินเหินห่างหาย
ดวงใจรวมเป็นหนึ่งแน่แม้ไกลกาย
ก่อความหมายส�ำคัญวันนี้เอย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒๖๒

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองขึ้นเป็น
การเฉพาะ พระราชทานเพื่อเป็นบทร้อง ในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาส
เฉลิมฉลองครบรอบ ๗๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๒

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 125

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖

แสนค�ำนึง เถา
สามชั้น

วงเครื่องสายสนองค�ำล�ำน�ำร้อง  
วงปี่พาทย์ดุริยะกระชั้นรับ  
เสียงเพลงเตือนยามท่องไปในแหล่งหล้า  
ว่าใจมีเพื่อนรักให้พักพิง  

สองชั้น

คิดถึงคราเมื่อเยาว์วัยอยู่ใกล้ชิด  
ร่วมเรียนรู้วิทยาก้าวหน้าไกล
ได้เห็นสิ่งหลากหลายมากมายนัก  
ได้พานพบถ้วนทั่วทั้งชั่วดี  

ชั้นเดียว

วันพรุ่งนี้จะเป็นอย่างไรเล่า  
ประสบการณ์เป็นครูคู่วิชา
มาวันนี้มาส�ำราญอย่างเก่าก่อน  
มาบรรเลงเพลงเก่าเราเล่นกัน  

		

ท่วงท�ำนองส�ำเนียงเสียงขานขับ
จังหวะจับใจเหมาะไพเราะจริง
สุดขอบฟ้าตามตะวันอันสูงยิ่ง
อย่าเกรงกริ่งท้อแท้แม้ทุกข์ใจ
มิตรสนิทแสนสนุกสุขไฉน
พาชีวิตมาได้ถึงยามนี้
ไม่รู้จักก็รู้ได้ไปทุกที่
ต้องพิเคราะห์แนววิถีด้วยปัญญา
ความมั่นใจพาเราให้แกร่งกล้า
อาจแก้ไขปัญหาสารพัน
มาพักผ่อนส�ำรวลพาสรวลสันต์
ฉลองวันมงคลชนชื่นชม
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖๖๓

เพลง แสนค�ำนึง เถา นี้ ของเดิมเป็นเพลงเก่า ท�ำนอง ๒ ชั้น ส�ำเนียงลาวเข้าคู่กันมากับ
เพลงลาวต้อยตริ่ง ในปี พ.ศ. ๒๔๘๓ หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ได้น�ำท�ำนอง ๒ ชั้น
ดังกล่าวมาปรับและประดิษฐ์ขึ้นเป็นเพลงเถา ใช้บทร้องจากตอนหนึ่งของเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน
ตั้งชื่อว่า เพลงแสนค�ำนึง เถา
		 สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงพระราชนพิ นธบ์ ทรอ้ งขนึ้ ใหมเ่ ปน็ การเฉพาะ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้วงสายใยจามจุรี น�ำไปขับร้องในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์
เนื่องในโอกาสฉลอง ๘๖ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๓

126

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐

อาหนู - อาซิ้ม
อาหนู เถา
สามชั้น
		
อาหนูน้อยน้อย  
ไม่กระจ่างทางสุนทรที่ซ่อนเร้น  
ฉันยังเด็กเล็กอยู่ที่ครูสอน
ทั้งรับขับล�ำเพลงดนตรี  
ขออภัยในอักษรกลอนประเทียบ  
เอ็นดูได้เป็นครูอาหนูเอย  

ค่อยบรรเลงท�ำเพลงเล่น
ฟังก็เป็นเพลงได้แต่ไม่ดี
ปัญญาก็อ่อนลืมเลือนเชือนวิถี
จะหาที่เพราะยากล�ำบากใจ
ยังไม่เรียบร้อยแน่เชิญแก้ไข

(บทร้องของเก่า)
สองชั้น
เจ้าสาวสาวสาวสาวรุ่นใหม่  
ขับร้องซ้องเสียงหวาน
พากเพียรขยันแต่เด็ก  
ครูสอนจนได้ดี  

เจ้าเติบใหญ่ทางเพลงเล่นช�ำนาญ
มีปฏิภาณเชิงกวี
อาหนูเล็กน�ำเกียรติศรี
ได้ดีมีวัฒนธรรม

ชั้นเดียว
	    เก่งกาจศาสตร์ศิลป์เรืองนาม       กิริยาก็งามหน้าคมข�ำ
มีชื่อระบือไกล
เล่นได้ทั้งปี่พาทย์มโหรี  
ใครได้ฟังพอใจ  
สาวคล่องว่องไวน่าชม
(บทร้องพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 127

�ระบ�ำอาซิ้ม
		
อาซิ้ม สาว สาว สาวสวยฉลาด  
นุ่งปังลิ้นแลงามหรู  
อาหนูวิ่งไปมา  
ซนอย่างนี้เดี๋ยวส่ง   

ท�ำขนมผักกาดเลี้ยงอาหนู
หูใส่ต่างหูเพชรดี
ซิ้มว่า “อั๊วผะลื้อซี้”
ส่งไปเล่นงิ้วเอย

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงประดิษฐ์ท่าร�ำ)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐๖๔

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “ทุกปีเมื่อถึงวันที่ ๒๖ มีนาคม บรรดานิสิตเก่า คณาจารย์ และบุคลากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จะมาร่วมกันบรรเลงฉลองในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ตกลงกันว่า
จะเล่นเพลงอาหนู เถา อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ผู้ควบคุมวงปรารภว่า บทเพลงอาหนู เถา ที่ใช้กันอยู่
ไม่สอดคล้องกันเป็นเรื่องเป็นราว จึงให้ข้าพเจ้าปรุงขึ้นใหม่
		 เมือ่ พิจารณาดู ข้าพเจ้าเห็นว่า บทเดิมอัตราสามชัน้ ดีอยูแ่ ล้ว ว่าด้วยเรือ่ งเด็กเพิง่ หัดเรียนดนตรี ยังไม่เก่ง
จึงแต่งใหม่แต่บทสองชั้นและชั้นเดียวว่า อาหนูเป็นเด็กใฝ่รู้ เมื่อโตขึ้น ได้ครูดี จึงเป็นคนเก่งและดีพร้อม
		 เมื่อแต่งบทเสร็จ ได้ไปลองต่อซ้อมกันที่วังคลองเตย มีผู้ปรารภว่า มีอาหนูแล้วน่าจะมีอาซิ้มด้วย
ข้าพเจ้าจึงแต่งบททีว่ า่ ด้วยอาซิม้ ว่า อาซิม้ สาว สวยและแถมยังฉลาด ท�ำขนมผักกาดเก่ง อาซิม้ เป็นแม่ครัว
กิตติมศักดิ์ ร�่ำรวยจึงนุ่งปังลิ้น ใส่ตุ้มหูเพชร มีอาหนูเล็ก ๆ ซนมาก วิ่งไปวิ่งมาอยู่ในครัวขณะก�ำลังท�ำขนม
อาซิ้มเวียนหัวจึงดุว่า เดี๋ยวตีตายเลย เป็นภาษาจีนแต้จิ๋วอย่างที่ได้ยินกันบ่อย ๆ แล้วยังขู่ส�ำทับอีกว่า
จะจับตัวส่งไปเล่นงิ้ว
		 สมัยก่อนผู้ใหญ่ชอบขู่เด็กว่า ถ้าวิ่งซนท�ำอะไรแผลง ๆ ออกนอกลู่นอกทางจะถูกจับไปเล่นงิ้ว
หรือจะถูกซีอุยจับไปกินตับ
		 เมื่อแต่งบทเสร็จ ข้าพเจ้าจึงคิดท่าร�ำ คิดปรึกษากับอาจารย์สิริชัยชาญท�ำเพลงใส่ และอ�ำนวยการ
ทั่วไป เช่น การออกแบบและจัดท�ำเครื่องแต่งกาย เป็นต้น จนส�ำเร็จเป็นระบ�ำอาซิ้มปนอาหนู อย่างที่
จะได้ชมกัน เป็นอันสิ้นต�ำนานระบ�ำอาซิ้มแต่เพียงนี้”
		 อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รรายการแสดงดนตรีไทย ปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๔

128

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒

แขกขาว เถา
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบัง
แขกขาว เถา
(ฉากในทุ่งหญ้าเชิงเขา มีวัวแบบแขกสักตัวสองตัว อาจจะใช้โฟมหรือไม้อัดเขียน
ภาพระบายสีตั้งเอาไว้)
ข้าแต่ องค์พระ กฤษณราช   ปรมาตมัน อันพิสุทธิ์ ไพศาล
เจ้ามหา ภารตยุทธ สุดชาญ
องค์นารายณ์ อวตาร บันดาลพร
พรั่งพร้อม สาวสอางค์ นางโคปี  
ผู้ภักดี โควินทะ อดิศร
นางราธา ยอดอนงค์ องค์อรชร  
วสันต์งาม ร�ำฟ้อน ตามท�ำนอง
โกกิลา แจ้วส�ำเนียง เสียงไพเราะ
กับขลุ่ยผิว สอดเสนาะ เฉลิมฉลอง
มธุกา ชมผกา  อัมพากรอง  
สายลมต้อง กายา  พาภิรมย์
(พระกฤษณะโปรดการทรงขลุ่ย จะต้องไปหาขลุ่ยแขกมา โควินทะเป็นพระนาม
ของพระกฤษณะ  โกกิลาคือนกกาเหว่า มธุกรคือผึ้ง อัมพาคือมะม่วง)
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี
(สาวเลี้ยงโค) ใส่ส่าหรีหรือคาวาซามีสีอ่อน ๆ หลาย ๆ สี
ระบ�ำอาบัง
(แขกขายถั่วนุ่งโธตีสีขาว มาจากเมืองแขก แต่ก่อนเป็นแขกเลี้ยงวัวแต่ไม่ประสบ
ความส�ำเร็จในชีวิต จึงมาเมืองไทยประกอบอาชีพแขกขายถั่ว)
ท�ำนอง สาวนาคอยคู่ ของบุปผา   สายชล ในเรื่องมนต์รักลูกทุ่ง (แต่ตัดลงมา
ไม่เหมือนทีเดียว)
โอ ชีวิตนั้นหนาอยู่มาใจเศร้า
อาบังแสนเหงาเศร้าทรวงระทม
เคย มีวัวมากหลายไว้ใช้รีดนม
แต่วัวนอนซมแล้งหญ้าไม่มี
ออกไปตายดาบหน้า
มาเมืองไทยก็ดี
คิดว่าจะมีข้าวกิน
มา อยู่ที่จุฬาฯ มุ่งมาหางาน
จิตใจสราญขายถั่วนานา
มีพวกนิสิตมาหา
จะมาซื้อถั่วหรือ
ถั่วบังลือชื่อถูกอนามัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 129

�เด็กว่าถั่วนั้นน่ากิน
บัง  ช่วยร�ำและร้องท�ำนองเพลง

จะซื้อทั้งสิ้นถ้าบังตกลง
เพลงอินเดียไม่เคยฟัง

อาบังบอกว่า “โอเค อัจช่า” แล้ววางโต๊ะถั่วที่ตอนแรกทูนไว้บนหัว เต้นเพลงแขก
เอาโต๊ะตีแทนกลอง สักพักเด็กบอกว่า “พอที จะซือ้ ถัว่ แล้ว” บังโคลงหัวร้องต่อ เอาโต๊ะทูนหัว
อย่างเดิม เดินไปท�ำท่าบ๊ายบาย
(เข้ามาใหม่เพื่อขายถั่ว)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒๖๕
ภูมิหลัง
ศาสนาพราหมณ์มคี วามเชือ่ ทีอ่ ยูร่ วมกันไปหลายอย่างตัง้ แต่เชือ่ เทพเจ้าหลายองค์
(polytheism) เชื่อพระเจ้าองค์เดียว (monotheism) และเชื่อว่ามีธรรมะหรือสภาวะ
ที่เป็นสากล (monism) ได้แก่ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลกล้วนมีสภาวะแท้จริงอย่างเดียวกัน
สภาวะเช่นนี้ที่อยู่ในสิ่งต่าง ๆ เรียกว่าอาตมัน สภาวะสากล โดยรวมเรียกว่าปรมาตมัน
พระกฤษณะเป็นบุคลาธิษฐานของปรมาตมัน ตามเรื่องว่าพระกฤษณะเติบโตในหมู่บ้านคน
เลี้ยงโค ความภักดี การโหยหาของนางราธาสาวเลี้ยงโคต่อพระกฤษณะเป็นการแสดงถึง
ความปรารถนาของมนุ ษ ย ์ (อาตมั น ) ที่ จ ะเป ็ น อั น หนึ่ ง อั น เดี ย วกั น กั บ พระผู ้ เ ป ็ น เจ ้ า
(ปรมาตมัน) ตามแนวภักติโยคะ คืออาศัยความภักดีเพื่อบรรลุความเป็นจริง (ปรมาตมัน)
วรรณคดีคีตาโควินทะแสดงภาพวสันตฤดู (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอก
ออกใบมีสสี นั งดงาม ส่งกลิน่ ดึงดูดเหล่าภมรแมลงผึง้ ให้มาดอมดม อากาศเย็นสบาย มีลมจาก
ทางใต้พัดโบก นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะเป่าขลุ่ย เหล่าสาวเลี้ยงโคเริงระบ�ำ
อันเป็นการแสดงถึงการที่อาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ข้าพเจ้าแต่งบทระบ�ำอาซิ้ม บรรดาผู้ร�ำชอบกันมาก มาปรารภว่า เมื่อมี
ระบ�ำอาซิ้มน่าจะมีระบ�ำอาบัง จึงได้คิดบทระบ�ำอาบัง เป็นเรื่องแขกขายถั่วขึ้นมา
		 เนื้อความในบทเป็นเรื่องแขกขายถั่ว เมื่อสมัยเรียนหนังสืออยู่ที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ตอนเย็นเลิกเรียน รอรถมารับ มีแขกขายถั่วเป็นแขกอพยพนุ่งโธตีสีขาว มีอุปกรณ์ขายถั่ว
ท�ำเป็นเหมือนโต๊ะตัวย่อม ๆ ข้างบนแบ่งเป็นช่องใส่ถั่วชนิดต่าง ๆ รวมทั้งช่องใส่เกลือ ต้นหอมหั่นปน
พริกสด เป็นเครื่องปรุง โต๊ะถั่วนี้ใช้เทินศีรษะเดินร้องขายไปตามที่ต่าง ๆ ก็ได้ซื้อรับประทานเป็นประจ�ำ
๖๕

130

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�อยู่มาวันหนึ่งไม่ซื้อ อาบังก็เซ้าซี้ให้ซื้อ จึงได้บอกว่า ขอให้อาบังร้องเพลงก่อนจึงจะซื้อ อาบังเริ่มต้น
ร้องเพลง เคาะโต๊ะแทนกลองเป็นจังหวะ จนกระทั่งรถมารับก็ไม่ยอมเลิก ขึ้นรถไปแล้วอาบังก็ยังร้องเพลง
มีโต๊ะถั่วเทินศีรษะเดินไปอย่างสบายอารมณ์
		 ส่วนเรื่องท�ำนองเพลงนั้นได้พยายามเสาะหาเพลงแขกที่นิยมกันในยุค พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๒๐
มาฟังอยู่หลายเพลง ส่งให้ครูสิริชัยชาญ (ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ) เลือก ครูฟังแล้วแต่งเพลงขึ้นใหม่
ตามแนวเพลงเหล่านั้น แล้วปรารภว่า มีแต่เรื่องเล่นสนุกควรจะแต่งอะไรที่เป็นเรื่องเป็นราวบ้าง จึงได้เกิด
ด�ำริจนแต่งบทเพลงแขกขาว เถา ขึ้นใหม่
		 บทเพลงแขกขาวนี้ เนือ้ ความเป็นเรือ่ งพระกฤษณะกับนางโคปี ท่านหญิงไอ หม่อมเจ้าหญิงกรณิกา
จิตรพงศ์ ตรัสเล่าให้ฟังว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงพระด�ำริ
จะทรงพระนิพนธ์ละครเรื่องพระกฤษณะตามนัยวรรณคดี สันสกฤต เรื่อง คีตาโควินทะ อันเป็นเรื่อง
พระกฤษณะกับนางโคปี มีนางราธาเป็นหัวหน้าในเรื่อง ทรงพระด�ำริให้มีระบ�ำนางโคปีอยู่ด้วย
		 ข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะด�ำเนินตามรอยพระบาท แต่งเรื่องคีตาโควินทะ แต่เป็นเรื่องยืดยาวต้องใช้เวลา
เมื่อจะแต่งบทเพลงแขกขาวใหม่จึงเห็นเป็นโอกาสเหมาะที่จะแต่งเป็นเรื่องพระกฤษณะกับนางราธา
และเหล่านางโคปี
		 เรื่องราวของพระกฤษณะกับนางราธาและนางโคปีทั้งหลายนี้ มีผู้ตีความว่าเป็นบุคลาธิษฐานของ
การที่มนุษย์ต้องการจะกลับไปสู่พระผู้เป็นเจ้า หรือสภาวะหลุดพ้นอันสูงสุด ศาสนาพราหมณ์มีความเชื่อ
เรื่องพระเจ้าหรือสภาวะอันสูงสุดอยู่หลายแบบ มักเชื่อรวม ๆ กันไป มีตั้งแต่การนับถือเทพเจ้าหลายองค์
ถึงเทพเจ้าใหญ่องค์เดียว ความเชื่ออันประกอบอยู่ในเชิงปรัชญาที่แพร่หลายที่สุดคือ เชื่อว่ามีสภาวะ
อันจริงแท้เป็นสากลไม่แปรปรวน สถิตในทุกสิ่ง เรียกว่า พรหมัน หรือ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลก
ล้วนมีแก่นสาร หรือสภาวะนี้อย่างเดียวกัน สภาวะเช่นนี้ที่อยู่แยก ๆ กันเรียกว่าอาตมัน
		 เมื่อตีความเรื่องราวของพระกฤษณะกับเหล่านางโคปี พระกฤษณะคือ ปรมาตมัน ตามต�ำนาน
พระกฤษณะทรงเจริญวัยในหมู่คนเลี้ยงโค ความภักดี ความโหยหาพระกฤษณะของนางราธาและ
นางโคปี คือความปรารถนาของมนุษย์ (อาตมัน) ที่จะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพระผู้เป็นเจ้า หรือ
สภาวะอันจริงแท้สูงสุดที่เรียกว่า ปรมาตมัน ตามแนวคิดเรื่องภักติโยคะ คือ การอาศัยความจงรักภักดี
เพื่อบรรลุความจริงแท้ (ปรมาตมัน)
		 บทเพลงแขกขาวนี้ ด� ำ เนิ น ความตามส่ ว นหนึ่ ง ของวรรณคดี สั น สกฤต เรื่ อ ง คี ต าโควิ น ทะ
พรรณนาเรื่องราวในฤดูวสันต์ (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอกออกใบมีสีสันงดงามดึงดูดให้
เหล่าภมรแมลงผึ้งมาดอมดม อากาศเย็นสบายมีลมพัดมาจากทางใต้ นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะ
ทรงขลุ่ยท่ามกลางเหล่านางโคปีที่มาเริงระบ�ำ อันเป็นการแสดงว่าอาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
		 ท�ำนองเพลงระบ�ำนางโคปีทา้ ยเพลงแขกขาวนี้ ใช้ทำ� นองเพลงแขกจริง ๆ ในภาพยนตร์แขกเรือ่ งหนึง่
มาปรับให้เข้ากับการร่ายร�ำ เมื่อคิดท่าร�ำเสร็จบรรดาผู้ที่เคยร�ำระบ�ำอาซิ้มยอมแพ้ เพราะท่าร�ำต้องใช้
เรี่ยวแรงนัก จึงให้บรรดาลูกหลานมาร�ำแทน
		 หมดต�ำนานเพลงแขกขาว เถา ระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบังแต่เพียงเท่านี้”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 131

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๓ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓

ตับนางซิน ตอนท�ำครัว
ดนตรีท�ำเพลง ฝรั่งครุ่นคิด
ริลลาแปลง
แสนสงสารนางซินเดอริลลา
แต่ก่อนจ้างแม่ครัวก็ไล่ไป
นางซินเป็นคนที่มีความรู้
เธอชอบท�ำกับข้าวมานานปี
สวนฝรั่ง

ในสวนมีผลฟักทองยักษ์
แต่ก่อนแม่เคยสอนไว้ได้ฝึกปรือ
ฝานฟักทองผัดกับหอมหัวใหญ่
เติมน�้ำซุปเบลนเดอร์ปั่นหอมน่าซด

ครัวฝรั่ง

ผีฝรั่ง

132

มีแม่เลี้ยงมารยาเอาแต่ได้
บังคับลูกเลี้ยงท�ำให้จะได้ฟรี
ยังเรียนอยู่จุฬาถึงปีสี่
เอ๊ะ! จะท�ำอะไรดีอวดฝีมือ
กลางแปลงผักจะท�ำซุปไม่ดีหรือ
เพราะนี่คือต�ำราเลิศประเสริฐรส
ใส่เนยเค็มตั้งไฟจนสุกหมด
ใส่หม้อตั้งเตาก�ำหนดกุ๊กเชี่ยวชาญ

พอเดือดใส่ครีมแล้วยกจากเตาได้
เป็นอันเสร็จรู้สึกแสนเบิกบาน
แต่คืนนั้นมีเลี้ยงในวังใหญ่
ลูกแม่เลี้ยงเอารถไปไม่เหลือเงา

โรยพริกไทยผงลูกจันทน์ในอาหาร
ทุกคนชอบรับประทานซุปของเรา
นางซินก็อยากไปพร้อมกับเขา
ได้แต่เศร้าเว้าวอนท่านผีเรือน

ผีเรือนคิดเสกฟักทองเป็นรถทรง
ฟักทองท�ำซุปไปแล้วผีลืมเตือน
จะใช้กล้วยทั้งเครือมาทดแทน
หนูในครัวเสกเป็นควายได้ดังจินต์

ใช้ฟักเขียวก็คงจะไม่เหมือน
จึงเอ่ยเอื้อนอย่างรอบคอบตอบนางซิน
เสกเป็นเกวียนมั่นแม่นพาผายผิน
อึ่งอ่างยินกูว่ารีบมาไว

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สีนวลแปลง

ช่วยขับเกวียนให้ถึงวังก่อนรถเก๋ง  
กิ้งก่าที่ไต่อยู่บนต้นไทร
กูจะบอกผีป่ามหามิตร
ช่วยลากเกวียนหยุดรถเก๋งท�ำอ�ำพราง

ต้องรีบเร่งดั้นด้นไปจนได้
เป็นคนใช้และเป็นเพื่อนเดินทาง
สิงสถิตอยู่บนยอดต้นกร่าง
จะเป็นอย่างที่หวังตั้งจิตเอย

ดนตรีท�ำเพลง จุฬาเดิน
วงซียูแบนด์ท�ำเพลง เดินจุฬา
		
๖๖

ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓๖๖

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายถงึ ทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
		 “ครั้งหนึ่งเคยแสดงดนตรีเพลงอาหนูมีผู้ปรารภว่าอยากร่วมแสดงแต่อายุมากแล้วไม่เหมาะ
ที่จะเป็นอาหนู ขอให้จัดระบ�ำอาซิ้ม เมื่อจัดแล้ว คนดูชอบใจ จึงขอให้จัดระบ�ำอาบัง ครู (ดร.สิริชัยชาญ
ฟักจ�ำรูญ) มีความเห็นว่าน่าจะจัดแสดงเรื่องที่มีเนื้อหามากกว่าเรื่องตลกจึงให้ประพันธ์เนื้อร้องเพลง
แขกขาว เถา เพลงส�ำเนียงแขก ข้าพเจ้าจึงน�ำเรื่องพระกฤษณะกับนางโคปี แสดงภาพธรรมชาติที่งดงาม
ความรักของมนุษย์และความภักดีที่ลึกซึ้งมาแต่ง ปีนี้เห็นควรจัดเพลงส�ำเนียงฝรั่ง เพราะส�ำเนียงจีน
ส�ำเนียงแขกจัดมาแล้ว
		 เนือ้ หาเรือ่ งฝรัง่ มีมาก คิดไว้หลายเรือ่ งแต่แต่งไม่ออก จนวันหนึง่ ต้องไปงานปริญญา ต้องนัง่ รถนาน
อยู่สักหน่อยจึงแต่งเรื่องนางซิน นั่งไปกลับเสร็จพอดี ข้าพเจ้ากังวลอยู่แต่ว่า แต่งไปก็เป็นแนวตลกตาม
ความถนัด
		 ในเรื่องนี้แม่เลี้ยงใจร้ายให้นางซินท�ำครัว นางซินพอใจมาก สวนครัวหลังบ้านมีฟักทอง นางซิน
จงึ ทำ� ซปุ ฟกั ทอง เรมิ่ ตงั้ แตเ่ กบ็ ฟกั ทองมาผดั กบั หอมหวั ใหญใ่ สเ่ นย ใสเ่ กลอื เมอื่ สกุ เตมิ นำ�้ ซปุ ใสเ่ บลนเดอร์
(เครื่องปั่นไฟฟ้า) เมื่อละเอียดดีแล้ว ใส่หม้อต้มโรยพริกไทยกับผงลูกจันทน์ (nutmeg) ที่จริงต้องใส่ครีม
กับน�้ำมันเม็ดฟักทองสักเล็กน้อยด้วย
		 นางซินอยากไปงานแต่ไม่มีรถไป จึงไปขอผีเรือนเพราะนางซินคนนี้ไม่มีแฟรี่กอดมาเดอร์ ผีเรือน
จะเสกรถทรงก็ไม่ได้เพราะฟักทองท�ำซุปไปแล้ว สวนครัวหลังบ้านมีกล้วยทัง้ เครือ รูปร่างเครือกล้วยเหมือน
เกวยี นไมเ่ หมอื นรถ จะเทยี มมา้ กไ็ มเ่ หมาะ ผเี รอื นจงึ ตอ้ งเสกสตั วต์ า่ ง ๆ เปน็ ควายเทยี มเกวยี น คนขบั เกวยี น
คนรับใช้ รถแม่เลี้ยงไปก่อนนานแล้ว ผีเรือนจึงต้องติดต่อขอผีป่าเพื่อนสนิทให้ช่วยฉุดรถไว้ให้เกวียน
ไปถึงวังก่อน อาจารย์สิริชัยชาญบรรจุเพลง มีทั้งที่เป็นเพลงเดิมและแต่งใหม่เป็นส�ำเนียงฝรั่ง”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๓ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓ ณ หอประชุม อาคาร ๓
คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 133

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔

เกษตร - กษัตริย์
น�้ำ ดิน พืช สัตว์ ประมง
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครบ ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔
น�้ำ

ธาราชล

เมื่อลมฝนบนฟ้าพัดมาแล้ว
ยามแห้งแล้งไร่นาน่ากังวล
ชลประทานหลายแห่งแบ่งสรรน�้ำ
เมื่อน�้ำน้อยใช้น�้ำได้ดั่งจินดา

ดลพสุธา

พืชผ่องแผ้วแล้วผลิดอกออกเป็นผล
พระราชทานสายฝนด้วยวิทยา
แก้มลิงตามกันน�้ำท่วมมีคุณค่า
เป็นหลักของชีวาพืชสัตว์คน
ดิน

ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน
ทั้งดินเปรี้ยวดินเค็มและดินทราย
ปุ๋ยคอกปุ๋ยหมักมีค่าอดุลย์

ไร่นาระเริง

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ
ดินก้อนแข็งทรงแก้ได้ช่วยอุดหนุน
พัฒนาเจือจุนบุญของไทย
พืช

มองเห็นแนวนาข้าวเขียวขจี
ข้าวออกรวงเก็บเกี่ยวกันว่องไว
ทั้งพืชไร่พืชสวนล้วนส่งเสริม
ทรัพย์บุคคลเนื่องนับทรัพย์แผ่นดิน

134

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

กสิกรยินดีได้หว่านไถ
ที่สูงท�ำขั้นบันไดได้เก็บกิน
พระราชด�ำริริเริ่มเพิ่มพูนสิน
เลี้ยงชีวินได้ด้วยหมั่นขยันงาน

�สัตว์

บันเทิงกาสร

ฟาร์มโคนมนั้นหรือคือของใหม่
ผลิตภัณฑ์นมนี้หนาน่ารับประทาน
ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ
ทั้งเป็ดไก่สัตว์นานาสารพัน

เว้าวอนมัจฉา

ประมง

ปลานิลนั้นใครใครก็รู้จัก
เพิ่มโปรตีนให้คนไทยได้อยู่ดี

เหมราช

ที่ชาวไทยได้เรียนเพียรสืบสาน
ธาตุอาหารอุดมนิยมกัน
ได้หารือปศุสัตว์เขาจัดสรร
สิ่งทั้งนั้นเกิดเพราะพระบารมี

กินไม่เบื่อเนื้อดีนักเป็นศักดิ์ศรี
จักรพรรดิญี่ปุ่นถวายหลายปีมา

ถวายพระพร

กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔๖๗

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงที่มาของ
บทร้องนี้ไว้ดังนี้ “เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๗ รอบ ข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ประพันธ์
บทเพลงเฉลิมพระเกียรติและถวายชัยมงคล เพื่อบรรเลงในวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ข้าพเจ้า
จงึ เลอื กยกพระราชกรณยี กจิ ดา้ นสง่ เสรมิ การเกษตรใหป้ ระชาชนอยดู่ กี นิ ดมี ากลา่ ว การสง่ เสรมิ การเกษตร
ต้องอาศัยปัจจัยต่าง ๆ อาทิเช่น น�้ำดี ดินดี และพันธุ์พืช สัตว์ ปลาที่ดี รวมทั้งเทคนิคในการเพาะปลูก
เลยี้ งสตั ว์ การแปรรปู และการคา้ การตลาด วธิ กี ารเหลา่ นี้ เปน็ เรอื่ งยดื ยาวเกนิ กวา่ ทจี่ ะจดั เปน็ การแสดงดนตรี
ซึ่งเป็นงานศิลปะ จึงเลือกแต่บางประเด็นมากล่าว คุณครู ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ ได้บรรจุเพลงและ
ประพันธ์ขึ้นใหม่ด้วย คุณครูท่านผู้หญิงวราพร ปราโมชฯ ได้ประดิษฐ์ท่าเต้นร่วมกับคุณครูนาฏศิลป์ไทย
ดนตรีใช้เครื่องสากล ร่วมกับเครื่องไทยเช่นที่เคยท�ำมาเมื่อปีที่แล้ว
		 เริ่มที่เพลงพระราชนิพนธ์สายฝน ข้าพเจ้าขอให้มีการเบิกโรงเมขลารามสูรประกอบ เนื้อเพลง
กล่าวถึงการแก้ฝนแล้งด้วยการท�ำฝนเทียม สร้างโครงการชลประทานเพ่ือหาน�้ำและป้องกันน�้ำท่วม เช่น
การสร้างแก้มลิง
๖๗

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 135

�		 เรื่องที่สองคือ ดิน ถึงประเทศไทยจะถือว่าเป็นเมืองที่ดินด�ำน�้ำชุ่ม แต่เมื่อมีประชากรมากขึ้น
ที่ดินเหมาะสมก็ลดน้อยลง ต้องใช้วิธีแก้ไขบ�ำรุงดินประการต่าง ๆ เช่น การใส่ปุ๋ย การให้น�้ำ การปลูก
หญ้าแฝก
		 การปลกู พชื เชน่ การปลกู ขา้ ว มที งั้ การทำ� นา ทำ� ขา้ วไรใ่ นทสี่ งู แตก่ ม็ วี ธิ ที ำ� นาขนั้ บนั ได ซงึ่ ใหผ้ ลผลติ
ดีกว่าการท�ำไร่พืชชนิดอื่น ๆ การท�ำสวน ปลูกผลไม้ ปลูกผัก ทุกอย่างต้องอาศัยพันธุ์ดีที่เหมาะสม
		 การเลี้ ย งสั ต ว ์ มี ห ลายเรื่ อ งที่ ค วรน� ำ มากล ่ า ว การท� ำ ฟาร ์ ม โคนมเป ็ น งานที่ พ ระบาทสมเด็ จ
พระเจา้ อยหู่ วั ทรงรเิ รมิ่ เพอื่ ใหค้ นไทยมโี อกาสดมื่ นมสดทเี่ ปน็ ประโยชนแ์ กร่ า่ งกาย แปรรปู นมเปน็ ผลติ ภณ
ั ฑ์
ได้หลายอย่าง ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ และส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์อีกหลายอย่าง เช่น เป็ด ไก่ ไก่ฟ้า แพะ
แกะ หมู คัดพันธุ์ที่ดี เหมาะสมกับท้องถิ่น
		 พูดเรื่องการประมง เรื่องเด่นที่ทราบกันทั่วคือการเพาะพันธุ์ปลานิล (Tilapia nilotica) ซึ่งสมเด็จ
พระจักรพรรดิญี่ปุ่นครั้งยังด�ำรงพระยศเป็นมกุฎราชกุมารถวายมา ภายหลังบางส่วนกลายพันธุ์เป็น
ปลานลิ แดงหรอื ปลาทบั ทมิ ทจี่ รงิ ยงั มพี ระราชกรณยี กจิ เรอื่ งการประมงอกี หลายอยา่ ง เชน่ ศกึ ษาปลากระโห้
บันไดปลา (fish ladder เป็นทางให้ปลาอพยพย้ายถิน่ ได้ตามวงจรชีวติ เมือ่ มีสงิ่ ก่อสร้างขวางกัน้ เช่น มีเขือ่ น)
พันธุ์ปลา และสัตว์น�้ำอื่น ๆ ข้าพเจ้าเกรงว่าการแสดงจะยาวเกินครึ่งชั่วโมงจึงจบด้วยการถวายชัยมงคล
ในตอนนี้ ตอนปลานิล ดนตรีพยายามใส่เสียงเป็นญี่ปุ่นเข้าผสม”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

136

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�“กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ”

“ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ”

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 137

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕

พระผู้ให้
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ
พระผู้ให้

(To Give without Discrimination ให้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง)
สมเด็จพระนางเจ้าผู้ปกเกศ   ทรงพระเมตตาเห็นเป็นที่ตั้ง
“ให้ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง”  
ผู้คนทั้งหลายเหล่าเท่าเทียมกัน
ทั้งคนไทยคนลี้ภัยเข้ามาพึ่ง  
ทรงนึกถึงช่วยได้ไม่เดียดฉันท์
เลือกสิ่งดีมอบให้เป็นส�ำคัญ  
มุ่งแบ่งปันความสุขแก่ทุกคน

เจ็บไข้รักษา

(อโรคยา ปรมา ลาภา ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ)
ถึงจะเป็นธรรมดาในหล้าโลก   แก่เจ็บตายเป็นทุกข์โศกทุกแห่งหน
ทรงส่งหมอตรวจรักษาประชาชน  
ผู้ทุพพลได้ไปโรงพยาบาล
ตั้งแผนกคนไข้ได้ไถ่ถาม  
คอยติดตามส่งต่อบริหาร
ทั้งผู้ป่วยญาติผู้ป่วยช่วยจัดการ  
ยังมีฐานข้อมูลไว้ไม่ลืมเลือน

วิทยารวมใจ

(การรู้หนังสือคืออนาคต)
ทรงเน้นให้ทุกผู้รู้หนังสือ
เพื่อฝึกปรืออ่านเขียนไม่คลาดเคลื่อน
พระราชทานค่าใช้จ่ายเป็นรายเดือน
แผนกนักเรียนเป็นเสมือนผู้ปกครอง
ทรงตั้งศาลารวมใจให้หลายแห่ง  
ห้องสมุดเป็นแหล่งรวมคนทั้งผอง
มาสังสรรค์อ่านหนังสือให้ช�่ำชอง  
ได้ความรู้คิดท่องจ�ำจงดี

138

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ขานไขอาชีวะ

(ฝึกอาชีพต่าง ๆ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษ)
ความมั่นคงทางอาหารในประเทศ กสิกรทุกเขตต้องมีที่
ทรงตั้งฟาร์มตัวอย่างแสดงวิธี  
ทั้งแปรรูปตลาดมีให้คนดู
บางคนนั้นมีที่ดินน้อย  
แต่ไม่ถอยสร้างชีวิตจิตใจสู้
ศิลปกรรมหัตถกรรมน�ำเชิดชู  
เป็นความรู้ของคนไทยแต่ไรมา

ศิลปหัตถกรรม

ทั้งเครื่องเงินเครื่องทองของคู่ชาติ
ย่านลิเภาอยู่ในสวนยางพารา  
น�ำมาสานเป็นหีบหมากงามประเทือง  
ทั้งป่านศรนารายณ์งามละออ  

ล�ำน�ำทอผ้า

งานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและทอผ้า
ย้อมด้วยสีธรรมชาติยิ่งอดุลย์  
ศิลปยังมีอีกหลายอย่าง  
ไม่อาจเล่าด้วยติดเรื่องเวลา  

ช่างฉลาดท�ำเครื่องถมอันมีค่า
โบราณหาจากไหนได้เพียงพอ
ทรงยักเยื้องเป็นกระเป๋าดูดีหนอ
คนประดิษฐ์ไม่ท้อทรงการุณย์
ทั่วเทศาทรงรับสนับสนุน
ทรงเจือจุนเรื่องตลาดทั่วโลกา
ผ่องไพสิษฐ์ทุกทางอุดมค่า
ล้วนเป็นการรักษาสมบัติไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 139

�ปวงข้าฯ ถวายพระพร
เห่เอยมิ่งมงคล  
ขอพระไตรรัตนา  
หากทรงประสงค์ใด  
พระชนม์ยั่งยืนยง  
ห่างโรคไข้ไกลทุกข์  
ปวงภัยไม่พ้องพาน  
สิริศักดิ์จงประสิทธิ  
สิริภาพเพิ่มทวี  

เฉลิมพระชนมพรรษา
ปวงเทวามาคุ้มองค์
ประสิทธิได้ดังประสงค์
ขอให้ทรงพระสราญ
ทรงสบสุขเกษมศานต์
ปวงประชาล้วนภักดี
สิริฤทธิพิพิธศรี
สิริวีร์วรชัย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕๖๘

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงทีม่ าของบทร้องนี้
ไว้ดังนี้ “ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เฉลิมพระเกียรติ
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ด้วยการถวายเหรียญเซเรส (Ceres Medal) เหรียญนี้
เป็นเหรียญสูงสุดที่ FAO มอบให้สตรีที่มีบทบาทส�ำคัญที่ท�ำให้เกิดความม่ันคงทางอาหารและการพัฒนา
อย่างยั่งยืน เซเรส เป็นเทพธิดาแห่งการเกษตรของโรมัน คติพจน์พระราชทานที่จารึกในเหรียญว่า
To Give without Discrimination (ให้โดยไม่เลือกที่รักที่ชัง) ซึ่งหมายถึง การช่วยเหลือทุกคน
ไม่ว่าเป็นคนไทย ชาวต่างประเทศผู้ประสบภัย สิ่งที่จะต้องเป็นสิ่งที่ดีที่สุดเท่าที่จะสรรหามาได้
๖๘

พระราชกรณียกิจที่ยกมาเป็นส่วนน้อย มีดังต่อไปนี้
		 ด้ า นการรั ก ษาพยาบาล สมั ย ที่ เ ริ่ ม ทรงงาน มี ค นเป็ น จ� ำ นวนมากที่ ยั ง ต้ อ งพึ่ ง การรั ก ษา
แบบพื้นบ้านเพียงอย่างเดียว ทรงจัดหน่วยแพทย์พระราชทาน มีการสัมภาษณ์คนที่จ�ำเป็นต้องรักษา
ในโรงพยาบาล มีประวัติผู้ป่วย ประวัติครอบครัว มีใบส่งตัวเข้าโรงพยาบาล ช่วยเหลือเรื่องการเดินทาง
ช่วยเหลือความเดือดร้อนทางเศรษฐกิจและสังคมของบุคคลเหล่านั้น มีเจ้าหน้าที่แผนกคนไข้เป็นผู้ดูแล
เมื่อเข้าโรงพยาบาลแล้ว ยังมีอาสาสมัครเยี่ยมไข้ ระหว่างที่ยังไม่ได้เข้าโรงพยาบาลก็มีบ้านพักคนไข้
ให้อยู่รวมทั้งญาติของคนไข้ด้วย
		 ในชุมชนที่ห่างไกล โปรดเกล้าฯ ให้มีการฝึก “หมอหมู่บ้าน” ให้ดูแลสุขภาพอนามัยของชาวบ้าน
ด้วยกันก่อนพบแพทย์
		 ด้านการศึกษาและการพระราชทานทุนการศึกษา ทรงมีพระราชด�ำริว่า คนเราควรจะอ่านออก
เขียนได้เพือ่ ทีจ่ ะหาความรูเ้ พิม่ เติม มีคนจ�ำนวนมากทีเ่ รียนหนังสือแล้วไม่ได้อา่ นเขียนจึงลืมไป แต่กอ่ นเคย
ทรงสอนผู้ไม่รู้หนังสือด้วยพระองค์เองด้วย พระราชทานทุนการศึกษานักเรียนให้เรียนต่อได้สูงตาม
ความสามารถของเขามาหลายสิบปีจนผู้ที่ได้รับพระราชทานทุนส�ำเร็จการศึกษาเรียนจบ ได้งานท�ำเป็น

140

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ประโยชน์แก่ชาติบ้านเมือง การพระราชทานทุนการศึกษาก็มิได้สักแต่ว่าส่งเงินไปช่วย แต่จะมีเจ้าหน้าที่
แผนกนักเรียนคอยติดต่อ ถามสารทุกข์สุกดิบ คอยแก้ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น แม้เรียนจบแล้วถ้ามี
ปัญหาอะไร ทางแผนกจะช่วยเหลือโดยตลอด
		 ศาลารวมใจที่ ก ล ่ า วถึ ง นั้ น เป ็ น แหล ่ ง เรี ย นรู ้ ที่ มี ห นั ง สื อ และสื่ อ ต ่ า ง ๆ สมั ย ก ่ อ นเราช ่ ว ยกั น
หาเรื่องที่มีประโยชน์มาย่อ เขียนด้วยภาษาง่าย ๆ เขียนตัวโต ๆ หาภาพประกอบ (สมัยนั้นยังไม่มี
คอมพิวเตอร์) คัดเลือกชาวบ้าน ๓ คน มาเป็นผู้ดูแลศาลารวมใจ ชาวบ้าน ๓ คนนี้ได้รับการฝึก
อบรมด้านการดูแลหนังสือเหมือนเป็นบรรณารักษ์ ผู้ดูแลสุขภาพชาวบ้าน ใช้ยาสามัญประจ�ำบ้านได้
มีหน้าที่รายงานกิจการศาลารวมใจให้เจ้าหน้าที่ในวัง นอกจากนั้นศาลารวมใจยังเป็นที่ส�ำหรับฝึกอาชีพ
หรือชาวบ้านมานัดพบและเปลี่ยนความรู้ความคิดกันด้วย
		 ด้านอาชีพ มุ่งให้ประชาชนมีงานท�ำ มีรายได้เลี้ยงครอบครัว มีอาหารพอเพียง มีเงินส่งบุตรหลาน
เล่าเรียน งานหลักของชนบทไทยคือการเกษตร นอกฤดูเพาะปลูกชาวบ้านจะมีเวลาทอผ้า ทั้งผ้าฝ้าย
และผ ้ า ไหม บางแห ่ ง ปลู ก ฝ ้ า ยเอง แต ่ ส ่ ว นใหญ ่ ซื้ อ จากท ้ อ งตลาด ส ่ ว นไหม ชาวบ ้ า นปลู ก หม ่ อ น
เลี้ยงไหมเองแบบดั้งเดิมตามบ้าน ทรงแนะน�ำให้ใช้ไหมไทยพื้นเมือง เพราะถึงเส้นใยจะสั้นกว่าพันธุ์
ต่างประเทศ แต่ทอแล้วจะได้ผ้าเนื้อดี ย้อมสีติดดี และสวมใส่สบาย ท�ำให้ในปัจจุบันยังสามารถรักษา
พันธุกรรมของไหมไทยเอาไว้ได้ ย้อมเส้นไหมด้วยสีที่ขายตามท้องตลาดก็มี สีธรรมชาติก็มี ทรงส่งเสริม
การย้อมผ้าสีธรรมชาติเพราะจะให้สีสวยงาม กลมกลืน เป็นที่นิยมของตลาด ทรงส่งเสริมการใช้ผ้าไทย
ตัดเป็นเสื้อผ้าสวมใส่ท�ำให้ชาวบ้านมีรายได้ดี การปักผ้าใช้เทคนิคแบบไทยด้วยไหมน้อย (ไหมเส้นบาง
อยู่ชั้นในสุดของรังไหม) ย้อมสีเอง ปักเป็นรูปต่าง ๆ เช่น เรื่องในวรรณคดี เรื่องชีวิตความเป็นอยู่ของ
ประชาชน รูปสัตว์ เป็นต้น
		 เครื่องเงินเครื่องทองใช้เทคนิคต่าง ๆ เช่น เครื่องถม คร�่ำ เป็นการรักษาสมบัติวัฒนธรรมไทยไว้
เครอื่ งจกั สาน เชน่ จกั สานไมไ้ ผ่ หวาย ยา่ นลเิ ภา สานปา่ นศรนารายณ์ บางทกี ใ็ ชเ้ สน้ เงนิ สาน เหมอื นสานไมไ้ ผ่
หรือน�ำปีกแมลงทับมาสาน หรือตกแต่งเครื่องประดับต่าง ๆ ดูแปลกตาเพราะปีกแมลงทับมีหลายสี
ดูเหมือนเลื่อม นอกจากนั้นมีการปั้นตุ๊กตาชาววัง เครื่องปั้นดินเผา เซรามิก เครื่องกระเบื้อง การเขียนภาพ
แบบไทย เนื้อเรื่องจากวรรณคดีไทย แสดงวิถีชีวิตไทย การแกะสลักไม้และหินสบู่ เป็นต้น
		 พระราชกรณียกิจเหล่านี้เกิดขึ้นด้วยพระราชด�ำริโดยตรง มุ่งให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชน
ทั้งด้านสุขภาพ การศึกษา การหารายได้ การฝึกให้มีช่างฝีมือแขนงต่าง ๆ ให้ประกอบสัมมาชีพ
และรักษาศิลปวัฒนธรรมไปพร้อม ๆ กัน กิจการทั้งหลายนี้ทรงติดตามดูแลพิจารณาผลงานอย่างใกล้ชิด
มีการปรับปรุงแก้ไข ไม่เคยทรงย่อท้อ พระราชทานรางวัลเป็นก�ำลังใจ แม้ทุก ๆ เรื่องต้องใช้เวลานาน
แต่ก็ส�ำเร็จเป็นประโยชน์ต่อบุคคลผู้เกี่ยวข้อง และแก่ประเทศโดยรวมอย่างแท้จริง”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทย ปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 141

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖

หม่องปอกกะเยี่ยง
(ถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง)
เพลงรัวพม่า

กลางพม่าใหญ่
นักศึกษาชื่อหม่องปอกกะเยี่ยง
เพื่อนร่วมชั้นล้วนเรียนจบไปตั้งนาน
ครูเรียกปอกกะเยี่ยงเข้ามาสั่ง
แล้วท่องบ่นปฏิบัติให้ดีดี
ไปให้ถึงที่

หนึ่งเดินไปเรื่อยก็จะถึงซึ่งที่หมาย
สามอย่าหลับให้ความคร้านพาลชักชวน
อยากได้เห็นเมืองตะโก้งเมืองหลวงใหญ่
ไม่มีเงินเดินไปเรื่อยเอื่อยเฉื่อยนาน

ราชินีเฉิดฉาย

สองต้องถามมากหลายให้ครบถ้วน
จบกระบวนกะเยี่ยงลาท่านอาจารย์
เปิดหูตาเที่ยวไปก่อนกลับบ้าน
ถึงตะโก้งเป็นสถานมหานคร

เพลงพิณ

เมืองนี้ปกครองโดยราชินี
เหล่าขุนนางประกาศให้ราษฎร
ปอกกะเยี่ยงลิงโลดโดดเข้าสู้
ถามมากมากจึงเป็นใหญ่ได้อยู่วัง

142

ชอบหลีกเลี่ยงการเรียนไม่เขียนอ่าน
แกก็เบื่ออยากกลับบ้านไปสักที
เจ้าจงฟังคาถาพาสุขี
ทั้งชีวีสามข้อก็พอควร

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ราชาล้วนสิ้นชีวีเมื่อเรียงหมอน
อภิเษกเสียก่อนจะได้บัลลังก์
คิดถึงค�ำของครูที่สอนสั่ง
เขาแต่งตั้งให้เป็น “คิง” ดีจริงเรา

�อุบายราชา

เพลงพิณ

ยามค�่ำขึ้นแท่นบรรจถรณ์
ราชินีหลับแล้วหม่องจึงเอา
ปอกกะเยี่ยงหลบอยู่หลังเสาใหญ่
พญานาคเลื้อยเข้ามาจนถึงทาง

นาคาสิ้นฤทธิ์

จึงขบกัดปล่อยพิษคิดพิฆาต
แสนดีใจนาคามาหลงกล
รุ่งขึ้นชาวประชาสุขหทัย
ราชินีเรียกมหาดเล็กเข้ามา
ให้ตั้งพันเหรียญเป็นค่าแล่
ส่วนกระดูกราชินีตั้งใจจินต์
พระนางเต็มไปด้วยความเคียดแค้น
หวังผูกใจพระราชาพาตราตรึง

พลังจิตดีแล

ปอกกะเยี่ยงหลงว่าภรรยารัก
นางว่าตอบผิดมีอยู่หนึ่งทาง
ปริศนาว่าพันหนึ่งถูกช�ำแหละ
ส่วนกระดูกนั้นหนานางคนรัก

มะตะแบพม่า

ต้นกล้วยซ่อนรอราชินีเข้า
กล้วยมานอนแทนตัวเขาข้างพระนาง
ราชินีหลับไปเกือบรุ่งสาง
ที่เขาวางกล้วยไว้นึกว่าคน
ปอกกะเยี่ยงไล่ฟาดนาคเกือบป่น
วิ่งออกไปไม่ทันยลนางโศกา
พระราชาอยู่ได้ไม่ถูกฆ่า
หาพรานแล่หนังพญานาคินทร์
เย็บหมอนแค่ร้อยเหรียญทั้งหมดสิ้น
ท�ำเป็นปิ่นปักเกศาพาคะนึง
ค่อยวางแผนที่ใครคาดไม่ถึง
พระนางจึงชวนให้ตอบค�ำถามนาง
ดีใจนักไม่คิดอางขนาง
ต้องฆ่าทิ้งศพวางอนาถนัก
ถ้าเย็บแปะแค่ร้อยเห็นประจักษ์
ท�ำปิ่นปักศีรษะไว้ดูให้ดี

เพลงเร็วพม่า

จะกล่าวถึงพ่อแม่แม้แก่เฒ่า
ว่าลูกรักอภิเษกราชินี
รีบดั้นด้นแนวป่ามาตะโก้ง
จึงเข้าหลบร่มไม้กันสองคน

ก็ได้ยินคนเล่าทั่วทุกที่
เป็นพระองค์ทรงศรีในบัดดล
เห็นที่โล่งชายบุรีมีไม้ผล
จะกินข้าวแต่ท�ำหล่นใต้ต้นจัน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 143

�รัวพม่า
(อีกาสองผัวเมียบินลงมาจิกข้าวที่สองตายายท�ำหล่นและบินขึ้นไปคุยกันบนต้นจัน)
เสภาเลซอง
อีกาตัวเมีย : ข้าวนี้อร่อยดี
              
ดัง่ ภักษาราชันย์

มากินซีมาแบ่งปัน
พรุ่งนี้เราอาจอดตาย

อีกาตัวผู้ :
             

พรุ่งนี้พลันจะวางวาย
กินร่างกายพระราชา

หม่องปอกกะเยี่ยงนั้น
พวกเราก็สบาย

อีกาตัวเมีย : ท�ำไมเขาจะมอดม้วย?
อีกาตัวผู้ :
ปอกกะเยี่ยงไม่รู้ว่า
ฉันเองแอบไปรู้

ก็เป็นด้วยเรื่องปัญหา
ค�ำตอบนั้นเป็นฉันใด
เป็นเรื่องงูตัวโตใหญ่

อีกาตัวเมีย : เธอรู้ได้อย่างไร?
อีกาตัวผู้ :
รอจิกนัยนา

ฉันอยู่ในห้องราชินี
แห่งพญาจอมนาคี

อีกาตัวเมีย : จะจิกท�ำไมนี่?

144

อีกาตัวผู้ :

จะมาให้เธอลิ้มลอง

อีกาตัวเมีย : โอ้พ่อสุดที่รัก
เราคงได้สมปอง

แสนดีนักไม่มีสอง
ตอนนี้ค�่ำควรกลับรัง

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เพลงเร็วพม่า
(แล้วพากันบินไป)
ซวยมองพราว

แปลกแท้พ่อแม่ฟังเข้าใจ
จึงรีบเร่งเข้าไปข้างในวัง
ถึงรุ่งเช้าออกมหาสมาคม
ได้ตอบถ้อยราชินีดีทุกค�ำ

ดาวกระจ่าง

ราชินีตกตะลึงไม่คาดคิด
วันนี้เราคงจะต้องตาย
ปอกกะเยี่ยงเป็นคนที่ใจกว้าง
ไม่เข่นฆ่าแม้นางช่างสามานย์

สว่างธรรมา

ครั้นเมื่อพระองค์ได้ทรงราชย์
อุปถัมภ์ข้าเฝ้าเหล่าเสนี
ทั้งพ่อค้าวาณิชย์คิดการค้า
เกษตรกรหว่านไถไม่ล�ำเค็ญ

นาฬิกาพม่า - ไทย

นกพูดได้ลูกเราคงมีหวัง
เล่าความดังได้ยินจากนกด�ำ
ปอกกะเยี่ยงภิรมย์ยิ้มด้วยข�ำ
ไม่เพลี่ยงพล�้ำสักนิดจิตสบาย
คร้ามดวงจิตพรั่นฤทัยใจหาย
ด้วยแพ้พ่ายพนันพระภูบาล
เมื่อเห็นนางหวาดกลัวก็สงสาร
แต่เนรเทศดัดสันดานคนอัปรีย์
ถือธรรมะประกาศทศวิถี
ปวงประชายินดีด้วยอยู่เย็น
น�ำเงินตราเข้าแผ่นดินสิ้นความเข็ญ
เจริญเป็นสุขสันต์นิรันดร์เทอญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๖๖๙

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “เมื่อครั้งก่อน ๆ ได้จัดแสดงเพลงส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่งไปแล้ว คราวนี้จึงอยากลองท�ำเพลง
อีกสักภาษา จึงลองท�ำเพลงส�ำเนียงพม่า ตามที่เคยบรรเลงมา บทร้องเพลงพม่าส่วนใหญ่มาจากเรื่อง
ราชาธิราช อยากจะเปลี่ยนเรื่อง นึกขึ้นมาได้ว่าตอนเด็ก ๆ ได้อ่านนิทานพม่ามีเรื่องหม่องปอกกะเยี่ยง
ชอบค�ำพูด (ซึ่งเป็นค�ำสอนของครู) ว่าถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง จึงน�ำเรื่องมาเล่าดังนี้
		 หมอ่ งปอกกะเยยี่ งเปน็ นกั เรยี นเกยี จครา้ น ในทสี่ ดุ ครสู อนบทเรยี นใหป้ ฏบิ ตั สิ ามขอ้ คอื ประการแรก
ถ้าเดินเรื่อยไป (ไม่ย่อท้อเสียก่อน) ก็จะถึงปลายทาง ประการที่สองให้รู้จักถามมาก ๆ (รู้จักหาความรู้)
ประการที่สาม ไม่หลับใหล (ไม่เกียจคร้าน และคอยระวังตัว) ทั้งสามข้อนี้จะท�ำให้ประสบความส�ำเร็จ
ในนิทานโบราณมีหลายเร่ืองที่ครูที่ให้คาถาเพียงข้อเดียว หรือสามข้อแก่ศิษย์ แสดงว่าการเป็นครูท่ีดี
๖๙

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

145

�จะตอ้ งรวู้ า่ ศษิ ยแ์ ตล่ ะคนควรสอนอยา่ งไร และศษิ ยท์ ฟี่ งั คำ� สอนครแู ละรจู้ กั นำ� คำ� สอนมาประยกุ ตใ์ หเ้ ขา้ กบั
สถานการณ์ มักจะประสบความส�ำเร็จ
		 เขาเดินไปเรื่อยก็ไปถึงเมืองตะโก้ง ปัจจุบันคือเมืองย่างกุ้ง ถามผู้คนแถวนั้นได้ความว่าเมืองนี้มีแต่
พระราชินี ไม่มพี ระราชา เพราะพระราชาล้วนแต่สนิ้ พระชนม์เมือ่ อยูก่ บั พระราชินี พวกขุนนางประกาศหา
อาสาสมัครมาเป็นพระราชา ปอกกะเยีย่ งไม่กลัว สมัครเป็นพระราชา เมือ่ เข้าห้องบรรทม หม่องปอกกะเยีย่ ง
รอให้พระราชินีหลับไปก่อนและเอาต้นกล้วยมาวางไว้แทนตัว ส่วนตนเองไม่หลับใหล ไปยืนหลบอยู่
หลังเสา ใกล้เวลารุ่งสางมีพญานาคเลื้อยเข้ามาขบต้นกล้วยที่หม่องปอกกะเยี่ยงวางลวงไว้ นึกว่าเป็นคน
หม่องปอกกะเยี่ยงจึงเอาดาบฟันพญานาคจนตาย แล้วออกไปจากห้องด้วยความดีใจ ไม่ทันเห็นพระราชินี
ร้องไห้โศกเศร้าที่พญานาคซึ่งเป็นคู่รักตาย คนมักจะสงสัยว่าคนกับพญานาคซึ่งเป็นสัตว์จะเป็นคู่รัก
กันได้อย่างไร ก็ต้องตอบว่าในเรื่องนิทานพื้นบ้านมักมีเรื่องที่คนกับสัตว์โดยเฉพาะอย่างยิ่งพญานาคเป็นคู่
สงั วาสกนั หรอื อาจจะอธบิ ายไดว้ า่ พระราชนิ มี คี รู่ กั เปน็ ชนเผา่ ทมี่ พี ญานาค หรอื งตู วั โต ๆ เปน็ สตั วส์ ญ
ั ลกั ษณ์
หรือที่เรียกว่า totem
		 ผู้อ่านรวมทั้งผู้ประพันธ์ (ซึ่งไม่ทราบว่าเป็นผู้ใด) เห็นว่าพระราชินีเป็นคนใจร้าย ให้คู่รักสังหาร
“สามี” ไปไม่รู้กี่คนแล้ว แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า ถึงการฆ่าคนเป็นสิ่งไม่ดี แต่คนที่มีคู่รักอยู่แล้ว และถูก
คลุมถุงชนกับใครต่อใครมากหน้าหลายตาอาจเคืองแค้น และหาทางออกแบบนี้
		 พระราชินีเรียกมหาดเล็กมาสั่งให้จ้างนายพรานมาแล่หนังพญานาคให้เงินค่าแล่ ๑,๐๐๐ เหรียญ
และให้เย็บเป็นหมอนให้ค่าจ้าง ๑๐๐ เหรียญ ส่วนกระดูกพญานาคพระนางท�ำเป็นปิ่นปักผม
		 เช้าขึ้น พระราชินีชวนหม่องปอกกะเยี่ยงเล่นตอบปริศนา พระนางถามว่า “พันหนึ่งถูกช�ำแหละ
เย็บร้อยหนึ่ง กระดูกท�ำปิ่นปักผม” คืออะไร ถ้าตอบไม่ได้จะต้องถูกประหารชีวิต ถ้าตอบได้พระนาง
จะเป็นฝ่ายถูกประหาร
		 เป็นบุญของหม่องปอกกะเยีย่ งทีพ่ อ่ แม่ทราบข่าวว่า ลูกได้เป็นพระราชา จึงเดินทางมาหา เมือ่ มาถึง
นอกเมื อ งตะโก้ ง ก็ ไ ปหยุ ด กิ น ข้ า วใต้ ต ้ น ไม้ ท� ำ ข้ า วหก อี ก าสองผั ว เมี ย ลงมากิ น ข้ า วและคุ ย กั น ว่ า
หม่องปอกกะเยี่ยงจะถูกประหารเพราะไม่รู้ค�ำตอบปริศนา แต่อีกาตัวผู้รู้เพราะแอบบินเข้าไปในห้อง
พระราชินี แล้วเฉลยปริศนาให้อีกาตัวเมีย พ่อแม่ฟังเข้าใจ เรื่องแบบนี้ก็ปรากฏอยู่มากในนิทานพื้นบ้าน
มีหลายเรื่องที่เป็นการตอบปริศนาเหมือนในเรื่องนี้
		 พ่อแม่เข้าเมืองไปบอกหม่องปอกกะเยี่ยง ในวันรุ่งขึ้นหม่องปอกกะเยี่ยงตอบค�ำถามได้ทุกข้อ
พระราชินีกลัวมาก หม่องปอกกะเยี่ยงสงสารจึงไม่ประหาร เพียงแต่ให้เนรเทศไป
		 เรื่องจบลงว่าหม่องปอกกะเยี่ยงขึ้นครองราชย์แล้วปกครองแผ่นดินโดยธรรม ประชาชนก็เป็นสุข
สืบไป ข้าพเจ้านึกถึงพระสูตรในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง พ.ศ. ๒๕๒๕ เล่ม ๙ ชื่อกูฏทันตสูตร
ทีฆนิกาย สิลขันธวรรค สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมเทศนาโปรดกูฏทันตพราหมณ์
เรื่องพระเจ้ามหาวิชิตราชในอดีตกาลทรงปกครองบ้านเมืองโดยธรรม พระราชทานเมล็ดพันธุ์พืช และ
สัตว์แก่เกษตรกร เงินทุนแก่พ่อค้า และเบี้ยเลี้ยงเงินเดือนรางวัลแก่ข้าราชการที่ดี ท�ำให้บ้านเมืองร่มเย็น
ไม่มีโจรผู้ร้าย จึงน�ำมาย่อเติมไว้ท้ายเรื่อง
		 นิทานพื้นบ้านเช่นนี้ เล่ากันมาแต่โบราณเพื่อสร้างความบันเทิงและมีคติธรรม แต่อาจมีความ
ไม่สมเหตุผลอยู่บ้าง ผู้อ่านและผู้ฟังจึงควรพิจารณาให้เห็นความจริงถ่องแท้ จึงจะเกิดปัญญาตามควร”
		 อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รในรายการแสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

146

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๗ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗

ไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส
ขุนบรม

ลุงมาป้าชู

คุณลุงมาคุณป้าชูอยู่กระท่อม
ลูกสามคนรักใคร่ใจกลมเกลียว
ขยันท�ำไร่นาสวนผสม
แต่ยังมีที่ว่างหว่างต้นตาล

ละว้า

หนู เล็ก กลาง ใหญ่
หนูเล็กว่าหนูอยากปลูกต้นมะม่วง
หนูกลางว่าต้นมะยมออกผลทุกปี
พี่หนูใหญ่ใครใครก็เชื่อถือ
ว่ามะม่วงที่ตลาดมีผลโต

ฉับแกละ

มันออกผลเป็นพวงอร่อยจริงนี่
รสเปรี้ยวจี๋ดองไว้ได้หลายโล
เป็นคนเก่งเลื่องลือดีอักโข
ราคาถูกตั้งแผงโชว์อยู่ริมทาง

ไผ่รวกมาแรง

ถ้าอยากกินซื้อเขาเอาดีกว่า
ท่านมีมากยังส่งให้น้องหนูกลาง
พวกเราจงปลูกไผ่รวกกันเถิด
หน่อรสอร่อยหนูใหญ่เคยได้ยิน

ฉิ่งฉาบ

ที่แวดล้อมด้วยภูผาพนาเขียว
มือถือเคียวจอบกระบุงมุ่งแต่งาน
บุปผชาติน่าชมกลิ่นหอมหวาน
เขาต้องการปลูกอะไร “อะไรดี?”

ส่วนมะยมปู่ย่าที่บ้านล่าง
พี่เห็นวางอยู่ตรงนั้นไม่ทันกิน
แสนประเสริฐอาจขายได้ทรัพย์สิน
จะไปบ้านลุงอินขอกล้ามา

ทานตะวันแซง
เมื่อปลูกไผ่แล้วยังมีที่เหลือ
หนูกลางได้เมล็ดที่ซื้อหา

ตรงแปลงมะเขอื ปลกู ทานตะวนั ไวข้ า้ งหนา้
ไม่นานนักบุปผาออกดอกงาม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 147

�ล�ำปางเล็ก

เสียงแข็งยโส

ทานตะวันยโสและโอหัง
ผู้มาก่อนเมื่อไรจะโตตาม

มาทีหลังโตกว่าน่าเหยียดหยาม
มันเอ่ยถามถากถางไผ่ร้ายจริงจริง
ขี้โม้คุยโว

สร้อยล�ำปาง

ไผ่สังเวชทานตะวันว่าขี้โม้
กลีบสีเหลืองใบสีเขียวงามทุกสิ่ง

มันคุยโวเมามัวตัวงามยิ่ง
ไม่ฟังค�ำไผ่ติงเอาเสียเลย

ร้องโฮกลางฝน

แขกไทร

อีกไม่นานหน้าฝนดลมาถึง
พายุพัดฟ้าร้องก้องกว่าเคย
ทานตะวันต้านลมฝนไม่ไหว
ใบก็เหี่ยวน่าร้องไห้ใจมืดมน

กระบอกทอง

ในคืนหนึ่งมิใช่ฝนตกเฉยเฉย
เหมือนจะเย้ยพรรณพฤกษาอย่ามาทน
จึงล้มไปกลีบเหลืองหายกลางสายฝน
ไม่มีคนไม่มีผึ้งพึงใจตอม

ได้ผลหน่อไผ่

ฝ่ายไผ่รวกได้น�้ำก็แตกใบ
มีหน่อเล็กรสดีอยู่รอบล้อม

รากแผ่กว้างต้นสูงใหญ่กว่ากระท่อม
เหมือนเป็นจอมรุกขชาติที่ดาษดง

ใฝ่เรียนจ�ำเริญ

พรรณไม้ในสวน
คุณลุงมาจึงสอนลูกลูกทุกคน
พืชโตเร็วอาจอยู่ได้ไม่มั่นคง
อย่างพวกหนูเป็นเด็กยังเล็กอยู่
จะมั่นคงมีเกียรติศรีดีดั่งใจ

ปลูกไม้ต้นจงจ�ำไว้อย่าใหลหลง
พืชโตช้ายืนยงวงศ์ไผ่ไพร
ค่อยค่อยเพียรเรียนรู้จนเติบใหญ่
เปรียบไผ่รวกพันธุ์ไม้ในสวนเรา
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗๗๐

๗๐

ดังนี้

148

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�		 “หลายปีมาแล้วทีข่ า้ พเจ้าได้แต่งบทร้องส�ำหรับวงดนตรีสายใยจามจุรมี าหลายครัง้ บทเพลงเหล่านี้
มีส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่ง และพม่า มาถึงปีนี้ไม่ทราบว่าจะท�ำเพลงญวน เขมร มอญ หรือลาวดี ยังคิดไม่ออก
พอดีวันหนึ่งหันไปเจอหนังสือเล็ก ๆ เล่มหนึ่ง...
		 เมื่ออาจารย์ประคอง เทวกุล ณ อยุธยา เกษียณอายุในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ได้พิมพ์หนังสือเล่มหนึ่ง
เพื่อแจกมิตรสหาย ชื่อว่านิทานคุณธรรมจากไผ่รวก โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องจาก
พระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โรงเรียน
อุทัยวิทยาคม เมื่อยังรับราชการ อาจารย์เป็นกรรมการโครงการนี้และให้เด็ก ๆ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑
เขียนนิทานเกี่ยวกับไผ่รวก พืชพื้นเมืองจังหวัดอุทัยธานีที่มีคุณประโยชน์หลายอย่าง อาจารย์รวบรวม
เรอื่ งได้ ๔๐๘ เรอื่ ง แตไ่ ดค้ ดั มาพมิ พเ์ พยี ง ๒๐ เรอื่ ง ขา้ พเจา้ จงึ ดดั แปลงเรอื่ งของ ด.ช. ปทั รพงษ์ หลวงชยั
ชั้น ม. ๑/๙ ปีการศึกษา ๒๕๔๕ เรื่องไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส มาเขียนเป็นบทกลอนเพื่อแสดงเป็น
เพลงตับอย่างที่เคย
		 เรือ่ งย่อคือชายผูห้ นึง่ มีบตุ รสามคน ครอบครัวนีป้ ลูกแปลงพืชผัก และไม้ดอกสวยงามแล้วยังมีทวี่ า่ ง
เขาถามลูก ๆ ว่าต้องการปลูกไม้ยืนต้นอะไร ลูกคนเล็กอยากปลูกมะม่วง ลูกคนกลางอยากปลูกมะยม
แต ่ ลู ก คนโตอยากปลู ก ไผ ่ ร วก อธิ บ ายเพิ่ ม เติ ม ว ่ า มะม ่ ว งมี ข ายราคาถู ก อยู ่ แ ล ้ ว มะยมบ ้ า นปู ่ มี ม าก
ย่าเก็บมาให้เสมอ ไผ่รวกหายาก หน่อไม้รสชาติดี ขายได้ราคาดี เมื่อปลูกใหม่ ไผ่รวกยังเล็ก เมื่อปลูกแล้ว
แตกใบช้า ๆ ลูกคนกลางได้เมล็ดทานตะวันมา เห็นยังพอมีที่จึงปลูก ไม่นานก็ออกดอกกลมใหญ่ มีสีเหลือง
สวยงาม มันโอ้อวด เยาะเย้ยไผ่รวกว่า มันมาทีหลังแต่โตเร็วกว่า ดอกสวย หันรับแสงตะวันได้ แต่ไผ่รวกว่า
โตอย่างมั่นคงดีกว่า วันหนึ่งฝนตกแรง มีลมกรรโชก ทานตะวันรากตื้นก็ล้มลง ท�ำให้ใบแห้งเหี่ยว ผีเสื้อ
และแมลงพากันบินผ่านไป ทานตะวันรู้สึกเจ็บปวด ใบไม่ปรุงอาหาร รากก็ไม่ดูดน�้ำ จึงตายไป ส่วน
ไผ่แตกใบอ่อน ล�ำต้นสูง รากแผ่กว้างหยั่งลึก ลูกคนกลางปรารภกับพ่อว่า ทานตะวันอยู่ได้ไม่นาน
พ่อว่า ทานตะวันเป็นพืชล้มลุก มีอายุเพียงฤดูเดียว แต่ไผ่เป็นไม้ยืนต้น ช่วงแรกโตช้าแต่อายุยืน มองดู
แล้วจะได้คติธรรมว่า สิ่งที่มั่นคงต้องใช้เวลาสร้างสมมากกว่าสิ่งที่ฉาบฉวย ต้นไม้สองต้นที่มาขึ้นเคียงกัน
ท�ำให้เรารู้ความจริงของโลกมากขึ้น
		 ข้าพเจ้าต้องขออภัยที่ไม่ได้ขออนุญาตอาจารย์ประคอง หรือ ด.ช.ปัทรพงษ์ หวังว่าทั้งสองจะไม่ว่า
อะไรเพราะที่แต่งเล่นเพื่อให้ความบันเทิงแก่ผู้เล่นดนตรีและผู้ชมเท่านั้น” อ่านรายละเอียดในสูจิบัตร
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๗ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗ ณ หอประชุมคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 149

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙

นเรนทราทิตย์: วีรกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม

(กษัตริย์นเรนทราทิตย์ทรงสืบสายจากราชวงศ์ที่เรืองอ�ำนาจ)
เขมรเหลือง

พนมปราสาท

บรรพตเพลิงพนมรุ้งรุ่งสง่า
มีปราสาทบนภูผาอ่าวิจิตร
รูปสลักหินนานาพาพึงพิศ
ดังทวยเทพนฤมิตให้ชีวิน
กษัติรย์นเรนทราทิตย์อิทธิศักดิ์
สืบสายวงศ์จอมจักรล�้ำศาสตร์ศิลป์
ปกครองรัฐสร้างสุขทั่วธรณิน
ศัตรูยินพระนามครั่นคร้ามองค์
(งามพระโฉมเป็นที่พึงใจของเหล่าสตรี)

เขมรชมพู

สิริพิลาส

งามพระองค์ทรงโฉมสิริพิลาส
กวีปราชญ์ลิขิตฉันท์อันสูงส่ง
เหล่าสตรีพิศวาสผูกจิตจง
ล้วนลุ่มหลงละห้อยหาพระภูบาล
มหากวีประจงประดิษฐ์กาพย์
ชนทั้งผองฟังแล้วทราบด้วยค�ำหวาน
แต่สตรีเพียงประสบได้พบพาน
เพียงแว่บผ่านก็ซึ้งตรึงตรูตา
งามยิ่งจันทร์วันเพ็ญเด่นแสงโสม
ส่องโพยมคนอื่นใดก็ไร้ค่า
ราชะงามยิ่งด้วยวิทยา
จึงรักษาแสงจันทร์ไว้ให้อยู่ดี
(ทรงห้าวหาญคล่องแคล่วในการศึก ท�ำสงครามเพื่อธรรมะ)

150

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ชาตินาคี

เขมรแดง

พระห้าวหาญในการศึกฮึกสง่า
เปรียบประดุจลีลาเจ้านาคี
ด้วยพระขรรค์บั่นเศียรคชาชาติ
เศียรช้างศึกคึกคนองล่องลอยไกล
ศีรษะสารในยุทธดุจมีจิต
ศัตรูเห็นช้างถูกบั่นด้วยช�ำนาญ

สุดใจ

กรซ้ายขวาไวว่องคล่องทุกที่
เลื้อยเคลื่อนแคล่วในวิถีพงพีไพร
ของเหล่าราชศัตรูผู้ยิ่งใหญ่
บันเทิงในมหรรณพแลส�ำราญ
ท้องสมุทรคือโลหิตสีแดงฉาน
ก็ลนลานกลัวภัยต่อนคร

สุดใจไพรี
ทรงแผลงศรต้องไพรีศีรษะขาด เศียรผงาดสู่นภาในสมร
แล้วตกลงทั้งสิ้นในดินดอน
ด้วยอัปสรสาปส่งให้ลงพลัน
ว่ายังคิดถึงชู้คู่ชีวาตม์
จะมาปองหมายมาดสาวสวรรค์
จงกลับสู่อ�ำนาจพระราชัน
พระองค์นั้นพุ่งสว่างดังอัคคี
ทรงท�ำศึกเพื่อผดุงมุ่งธรรมา
เพื่อสันติปวงประชาเป็นสุขศรี
ทั้งแดนตนแดนริปูได้อยู่ดี
ทุกเผ่าพันธุ์ในธาตรีได้อยู่เย็น
(ทรงเป็นผู้มีวิทยาและมีตบะโยคะ)

เขมรพวง ๒ ชั้น
องค์พระนเรนทราทิตย์

ผู้มีตบะโยคะ
ผู้ทรงสิทธิจอมฤษินิรุกต์เด่น

- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
เวทางคะไวยากรณ์ทรงจัดเจน
ดังทรงเป็นพระศิวะผู้ทัดจันทร์
บนสถูลไศละรมยะคีรี
พฤกษาศรีโดยรอบเป็นขอบขัณฑ์
- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
ในคูหามืดมนพ้นอนันต์
โยคะยังแสงตะวันให้รุ่งเรือง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 151

�เขมรพวง ชั้นเดียว
ด้วยพระทัยลุ่มลึกกว่าสมุทร
เพลิงเอารวะผุดงามกระเดื่อง
ให้พ้นน�้ำจึงสว่างพร่างประเทือง
ตามที่เรื่องจารึกก�ำหนดมา
(กล่าวสรุป ถึงเป็นวีรกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ก็จะถูกลืมด้วยเวลา)
วีรกษัตริย์

ซาระยัง

เรื่องนเรนทราทิตย์นริศราช
งามพระรูปกาจสงครามกิจพารา
ถึงมหากวียอเกียรติศักดิ์
กว่าพันปีล่วงมาเป็นเวรกรรม

เชิป เชิป

ปริวัติอักษร

ข้าพากเพียรเรียนมาแต่ยังน้อย
จึงปริวัติอักษรบนหินทราย
ส�ำเนียงขอมส�ำเนียงเขมรเล่นให้เพราะ
ขอบคุณผู้มาร่วมบรรเลง

		

๗๑

ด้วยพระชาติยิ่งยงพระพงศา
ทั้งวิทยาทั้งพระคุณอดุลธรรม
ศิลาทรายจ�ำหลักเป็นความข�ำ
ศิลาเก่าก็ซ�้ำทรุดท�ำลาย
ความรู้ยังด้อยแต่ใคร่ทราบความหมาย
มาบรรยายเป็นเสียงส�ำเนียงเพลง
โสตเสนาะเพื่อสุขใจใช่อวดเก่ง
ฟังวังเวงค�ำนึงถึงโบราณ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๙๗๑

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
		 “ใน พ.ศ. ๒๕๑๙ ข้าพเจ้ายังศึกษาอยู่ชั้นปีที่ ๔ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ข้าพเจ้าสนใจศึกษาจารึกปราสาทหินพนมรุ้งที่กรมศิลปากรพบใหม่ ดร.อุไรศรี วรศะริน เป็นผู้สอน
ในชั้นแรกมุ่งหมายเพียงเพื่อรวบรวมข้อมูลตีพิมพ์ในวารสารทางวิชาการเล่มใดเล่มหนึ่ง
		 ต่อมาเมื่อเข้าศึกษาที่บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ
ดิศกุล ทรงแนะน�ำว่าควรศึกษาด้านจารึกและประวัติศาสตร์ศิลปะ น�ำมาวิเคราะห์ประกอบกันจะเป็น
ข้อมูลที่สมบูรณ์เกี่ยวกับปราสาทหินพนมรุ้ง ข้าพเจ้าเห็นชอบกับพระด�ำรินี้ แต่เนื่องว่าเวลาศึกษามีไม่พอ
จึงจ�ำกัดลงเฉพาะด้านจารึก

152

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�		 จารึกปราสาทพนมรุง้ ทีส่ ำ� คัญทีส่ ดุ ทีศ่ าสตราจารย์เซเดส์แปลไว้ครึง่ หลักกับครึง่ หลังทีก่ รมศิลปากร
พบนั้น สวมกันได้พอดี ข้าพเจ้าจึงแปลใหม่ วิธีการแปลค่อนข้างซับซ้อนเพราะหินแตกไป และตัวอักษร
ลบเลอื นทำ� ใหแ้ ปลไดไ้ มค่ รบ เนอื้ หาไมช่ ดั เจน ตอ้ งตคี วามสนั นษิ ฐานเอามาก ลกั ษณะการประพนั ธเ์ ปน็ ฉนั ท์
ชนิดต่าง ๆ ได้แก่ วสันตดิลก อุปชาติ อินทรวิเชียร อุเปนทรวิเชียร มาลินี โศลก และอารยา มีโวหาร
ลึกซึ้ง เนื้อหาของกวีนิพนธ์นี้เป็นเรื่องของกษัตริย์ทรงพระนามว่า นเรนทราทิตย์ ซึ่งทรงสืบเชื้อสายจาก
ราชสกลุ วงศอ์ นั ยงิ่ ใหญ่ มพี ระรปู โฉมงดงามเปน็ ทเี่ สนห่ าของเหลา่ สตรี ทรงเปน็ กวผี เู้ ปน็ เลศิ เปน็ ผมู้ ปี ญ
ั ญา
และความรู้ ทรงเป็นผู้แกล้วกล้าในสงคราม ในที่สุดได้ศึกษาหลักธรรมะในศาสนาพราหมณ์ไศวนิกาย
พวกปาศุปตะ บ�ำเพ็ญพรตอันแก่กล้า
		 ดูลักษณะอักษรน่าจะเป็นสมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๑๒ ช่วงสุดท้ายมีการบอกศักราชเทียบเป็น
คริสต์ศักราชได้ว่าเป็น ค.ศ. ๑๑๕๒ ตรงกับปลายรัชกาลพระเจ้าสูรยวรมัน หรือหลังสมัยสูรยวรมัน
เพียงเล็กน้อย มีบุคคลชื่อหิรัณยะ สร้างรูปเคารพของบิดาชื่อ นเรนทราทิตย์ เป็นทอง หลังจาก
นเรนทราทิตย์ล่วงลับไปแล้ว
		 ในจารึกสันสกฤตมีชื่อ “สถูลาทริ” หรือ “สถูลไศละ” ซึ่งตรงกับภาษาเขมรว่า พนมรุ้ง
		 พ.ศ. ๒๕๒๐ ข้าพเจ้าได้ไปที่ปราสาทพนมรุ้งที่อ�ำเภอนางรอง (ปัจจุบันเป็นอ�ำเภอเฉลิมพระเกียรติ)
จังหวัดบุรีรัมย์เป็นครั้งแรก ผู้อธิบายคือ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้ายาใจ จิตรพงศ์ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า
สุภทั รดิศ ดิศกุล และนายปิแอร์ ปิชาร์ด สถาปนิกชาวฝรัง่ เศส ยิง่ ท�ำให้ขา้ พเจ้าสนใจงานนีเ้ พิม่ ขึน้ นอกจาก
ความนา่ สนใจดา้ นโบราณคดแี ละภาษาแลว้ สภาพภมู ศิ าสตรภ์ เู ขาไฟเกา่ ทำ� ใหส้ ถานทแี่ หง่ นนี้ า่ พศิ วงยงิ่ นกั
		 หลังจากศึกษาส�ำเร็จใน พ.ศ. ๒๕๒๑ แล้ว ข้าพเจ้าใคร่ที่จะศึกษาประวัติศาสตร์ศิลปะในปราสาท
หินพนมรุ้ง และกวีนิพนธ์ในศิลาจารึกในละเอียดขึ้น แต่ก็ไม่มีเวลาจึงเว้นไม่ได้ท�ำต่อตามประสงค์
		 ในระยะหลังข้าพเจ้าได้แต่งบทประพันธ์เพื่อบรรจุเพลงส�ำเนียงต่าง ๆ เช่น ส�ำเนียงจีน ส�ำเนียงฝรั่ง
ส�ำเนียงแขก ส�ำเนียงพม่า และทั่ว ๆ ไป มีความคิดจะเล่นเพลงส�ำเนียงเขมรบ้าง เมื่อไม่นานมานี้
ได้ไปท�ำงานด้านส่งเสริมการเกษตรในจังหวัดสุรินทร์ ชาวบ้านในโครงการเล่นกันตรึมให้ฟัง ไพเราะ
จับใจยิ่งนัก จึงมานึกถึงพระเจ้านเรนทราทิตย์พระองค์นี้ เขียนเป็นบทเฉลิมพระเกียรติ แต่ไม่ใช้เฉพาะ
ข้อความในจารึก อาศัยจินตนาการของตนเอง ไม่หวังให้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ตั้งใจเพียงสร้าง
ความพึงพอใจแก่ตนเอง ผู้ร่วมงานและผู้ชมการแสดงเท่านั้น”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 153

�154

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ส่วนที่ ๖ บทพระราชนพิ นธถ์ วายราชสดดุ พี ระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้
เจ้าอยู่หัว ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙ พระราชทานชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เมือ่ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับ
ปริ ญ ญาโทจากมหาวิ ท ยาลั ย ศิ ล ปากรแล ้ ว ทรงเข ้ า รั บ ราชการในต� ำ แหน ่ ง อาจารย ์
ส ่ ว นการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า ในเดื อ นธั น วาคม พ.ศ. ๒๕๒๓
ทรงเกษี ย ณอายุ ร าชการเมื่ อ วั น ที่ ๑ ตุ ล าคม พ.ศ. ๒๕๕๘ พระยศสุ ด ท ้ า ยทรงเป ็ น
พลเอกหญิง ต�ำแหน่งทางวิชาการ ศาสตราจารย์ และต�ำแหน่งฝ่ายบริหาร ผู้อ�ำนวยการ
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า หลังจาก
ทรงเกษียณอายุราชการ ยังคงทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อย
พระจุ ล จอมเกล ้ า ซึ่ ง มี พ ระบรมราชโองการโปรดเกล ้ า ฯ แต ่ ง ตั้ ง ใน พ.ศ. ๒๕๕๓
และทรงเป็นอาจารย์พิเศษที่กองวิชาประวัติศาสตร์มาจนถึงปัจจุบัน
ตั้งแต่ช่วงแรกของการทรงรับราชการ ขณะทรงด�ำรงพระยศพันตรีหญิง และ
ยังทรงสอนอยูท่ กี่ องวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์ ทรงพระเมตตาสนับสนุนชมรมดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อย กรมนักเรียนนายร้อย รักษาพระองค์ และทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์ชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย ในปีแรกนี้เอง พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องถวาย
ราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว พระราชทานชมรมดนตรี ไ ทย
นักเรียนนายร้อย ขับร้องบรรเลงออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก ช่อง ๕
ในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม อีกทั้งมีพระมหากรุณาธิคุณทรงดนตรีร่วมกับวงดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อยด้วย
ตลอด ๓๕ ปีแห่งการทรงรับราชการ ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงดนตรี
ร ่ ว มกั บ วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยเช ่ น นี้ ต ่ อ เนื่ อ งทุ ก ป ี ส ่ ว นใหญ ่ ท รงระนาดเอก
มีบางปีที่ทรงซอด้วง คือปี พ.ศ. ๒๕๒๕ บางปี นอกจากทรงดนตรีแล้ว ยังทรงขับร้องด้วย
ได้แก่ พ.ศ. ๒๕๒๕, ๒๕๒๗, ๒๕๒๘, ๒๕๒๙ และ ๒๕๔๖ ทั้งนี้ก่อนที่จะบรรเลงเพลง
เพื่อบันทึกแถบวีดิทัศน์ส�ำหรับออกอากาศในวันที่ ๒๓ ตุลาคม จะทรงฝึกซ้อมร่วมกับ
วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยทุ ก ครั้ ง การบรรจุ เ พลงและควบคุ ม การฝ ึ ก ซ ้ อ มนั้ น
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ครูดนตรีไทยถวายงานระยะแรกจนถึง พ.ศ. ๒๕๓๘ คือ
คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ ระยะต่อมาจนถึงปัจจุบัน คือ อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

155

�หลังทรงเกษียณอายุราชการ ยังมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ พระราชทาน
บทขับร้องส�ำหรับวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙ แต่ระหว่างเตรียมการทีจ่ ะทรงฝึกซ้อม
ร่วมกับวงดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเพือ่ บันทึกแถบวีดทิ ศั น์ออกอากาศนัน้ พระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคตในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
กิจกรรมในปีนี้ จึงต้องระงับไป
บทพระราชนิพนธ์ในส่วนที่ ๖ ซึง่ ทรงพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙
มีทั้งหมด ๓๖ บท (ยังไม่ได้บันทึกและเผยแพร่ ๑ บท) เนื้อหาแสดงความส�ำนึกและ
ร�ำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ครองราชย์
พ.ศ. ๒๔๑๑ - ๒๔๕๓) ทีม่ ตี อ่ ประเทศชาติดา้ นการพัฒนาประเทศ ทรงยกพระราชกรณียกิจ
ส�ำคัญเป็นตัวอย่าง ขณะเดียวกันก็ทรงกล่าวถึงผลที่มีถึงปัจจุบัน ตลอดจนทรงกล่าว
เชื่ อ มโยงเหตุ ก ารณ ์ สถานการณ ์ ห รื อ บริ บ ทใหม ่ ที่ เ กิ ด ขึ้ น เช ่ น การย ้ า ยโรงเรี ย น
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าจากกรุงเทพฯ ไปจังหวัดนครนายก (พ.ศ. ๒๕๒๙) กระแส
โลกาภิวตั น์ (พ.ศ. ๒๕๕๑) เนือ่ งจากทรงพระราชนิพนธ์ในฐานะข้าราชการโรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า จึงทรงกล่าวถึงนักเรียนนายร้อย การทหารและความมัน่ คงของชาติอยูเ่ สมอ
พระราชกรณียกิจส�ำคัญในการพัฒนาประเทศในรัชกาลที่ ๕ ที่ทรงกล่าวถึงไว้ใน
บทพระราชนิพนธ์ เช่น
การคมนาคม

สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล
			
การสื่อสาร
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน
		

156

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
(พ.ศ. ๒๕๔๕)
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
(พ.ศ. ๒๕๔๕)

�การประปา

สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ 
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง
		
การปกครอง
ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย
					

ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
(พ.ศ. ๒๕๕๒)
การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
(พ.ศ. ๒๕๕๕)

หากวันปิยมหาราชในปีใด ตรงกับวาระหรือปีครบรอบของพระราชกรณียกิจส�ำคัญ
ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ก็ทรงพระราชนิพนธ์ถงึ พระราชกรณียกิจนัน้
ได้แก่ ครบ ๑๐๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๔๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๔๐ ครบ ๑๐๐ ปี
(พ.ศ. ๒๕๕๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๔๕๐ ครบ ๑๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๕)
การประกาศตัง้ กระทรวงต่าง ๆ อย่างเป็นทางการ ทีเ่ รียกว่า การปฏิรปู การปกครอง พ.ศ. ๒๔๓๕
ครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ในไทย และการตั้งโรงเรียนหลวงส�ำหรับราษฎร
พ.ศ. ๒๔๒๗ ตัวอย่างของบทพระราชนิพนธ์ในลักษณะนี้ เช่น
เมื่อครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ครั้งแรกที่โรงทหารหน้าหรือ
ศาลาว่าการกลาโหม (กระทรวงกลาโหมในปัจจุบนั ) ในไทย พ.ศ. ๒๔๒๗ และการตัง้ โรงเรียน
หลวงส�ำหรับราษฎรแห่งแรกในปีเดียวกัน ซึ่งทรงเปรียบว่ามี “ไฟปัญญา” เกิดขึ้นในไทย
ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ดังนี้
ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย
				

(พ.ศ. ๒๕๕๗)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 157

�เมื่อครบ ๑๑๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๘) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง
ออกพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔ ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท เมื่อวันที่ ๑ เมษายน
พ.ศ. ๒๔๔๘ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า
ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์
				

(พ.ศ. ๒๕๕๘)

พระราชกรณี ย กิ จ ด ้ า นการทหาร พระองค ์ ท รงกล ่ า วถึ ง พระมหากรุ ณ าธิ คุ ณ
ที่ พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว ทรงมี ต ่ อ นั ก เรี ย นนายร ้ อ ยในฐานะ
องค์ผพู้ ระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขณะเดียวกัน ทรงแทรกค�ำเตือน
นักเรียนนายร้อยให้ส�ำนึกในหน้าที่เมื่อส�ำเร็จการศึกษาออกรับราชการ คือ การปกป้อง
ประเทศชาติ เพื่อตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณ ดังบทพระราชนิพนธ์ความตอนหนึ่งว่า
แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
ยังจงรักจอมนริศอดิศร
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร.
				
ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม
					

(พ.ศ. ๒๕๓๑)
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา
(พ.ศ. ๒๕๔๔)

บทพระราชนิพนธ์วนั ปิยมหาราชล่าสุด พ.ศ. ๒๕๕๙ ตรงกับครบ ๑๒๐ ปี พระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งกรมป่าไม้ นอกจากทรงพรรณนาถึง
สาเหตุและผลส�ำคัญของการสถาปนากรมป่าไม้แล้ว ทรงพระราชนิพนธ์เตือนใจทหาร
ด้วยว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติเป็นหน้าที่ของทหารด้วยเช่นกัน ดังความว่า

158

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี

เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนคุณพระองค์จอมราชันย์

							

(พ.ศ. ๒๕๕๙)

เนื้อหาของบทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดีเป็นเรื่องเหตุการณ์ส�ำคัญต่าง ๆ
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังนั้นบทพระราชนิพนธ์ในส่วนนี้
จึงไม่ได้เป็นเพียงบทร้องถวายราชสดุดี แต่เป็นประวัติศาสตร์ไทยในรัชสมัยพระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วย นอกจากนั้นยังแสดงพระราชด�ำริเรื่องต่าง ๆ
และพระอัจฉริยภาพด้านวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เป็นอย่างดี

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 159

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๔
ทองย่อน

สรวมชีพบรรดาข้าพระบาท
ระลึกถึงพระคุณด้วยภักดี
ทรงก่อตั้งหน่วยทหารชาญฉกาจ
ธ�ำรงไทยให้สถิตนิจนิรันดร์

มอญแปลง

เพื่อให้เหล่าชาวไทยใจหาญ
คือโรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
อันพระคุณอุ่นเกศบังเกิดเกล้า
ร่วมพลังตั้งใจสามัคคี

สร้อยเพลง

ถึงคราครบรอบสวรรคต
กอปรกรณีย์ตามพระปณิธาน
พระสถิตย์สถานพิมานมาศ
ขอพระเกียรติพระยศยืนยง

160

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

อภิวาทประณตบทศรี
พระบารมีมากล้นพ้นร�ำพัน
เพื่อป้องชาติร่วมแรงแข็งขัน
ได้สร้างสรรค์ชาติรัฐพัฒนา
โปรดเกล้าพระราชทานสถานศึกษา
เสริมปัญญาเรียนอาวุธยุทธวิธี
ทุกคนเฝ้าร�ำลึกไว้ไม่หน่ายหนี
สร้างความดีมุ่งสัตย์ขจัดพาล
ขอก�ำหนดดวงจิตอธิษฐาน
เพื่อชาติผ่านพ้นภัยได้ด�ำรง
เป็นปิยมหาราชสูงส่ง
พิทักษ์พงศ์ผองไทยสถาพร

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๕
ฟ้าคะนอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระพุทธเจ้าเหล่าทหาร
ศิระกรานอัญชลิตอดิศัย
สมเด็จพระปิยราชภูวนัย  
ปัญจมราชัยจักรีวงศ์
ด้วยส�ำนึกพระกรุณาประชาราษฎร์
เกื้อกูลชาติให้อุดมสมประสงค์
แดนสยามบ�ำราศภัยได้ด�ำรง  
ยั่งยืนยงด้วยพระประศาสโนบาย
เทพทอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
การคุ้มแคว้นแดนดินถิ่นเรานี้
จะต้องมีนักรบสบใจหมาย
จึงทรงตั้งสถานฝึกชาญชาย  
สืบเชื้อสายผู้กล้ามาแต่บรรพ์
อันพวกเราเอาใจใฝ่นุสรณ์  
จะราญรอนไพรินสิ้นเขตขัณฑ์
จะมุ่งเรียนให้รู้จริงทุกสิ่งอัน  
จะตั้งจิตสมานฉันท์สามัคคี
หกบท

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
หวังสนองพระคุณวิบุลย์ยิ่ง
ทุกทุกสิ่งโดยเสด็จบทศรี
เพื่อรักษาอาณาประชาชี  
สมกับที่วางพระราชหฤทัย
ตุลาที่ยี่สิบสามสวรรคต  
ขอประณตมั่นท�ำตามค�ำไข
พระสถิตทิพย์สถานพิมานใด  
ปวงข้าบาทน้อมใจจงรักเทอญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

161

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๖
เวสสุกรรม

น้อมถวายบังคมบรมบาท
พระคุณคุ้มครองไผทให้ร่มเย็น
ถึงเสด็จสู่ฟ้าสุราลัย
ว่าไทยคงเป็นไทยไม่คลอนแคลน

กระบี่ลีลา

เป็นบุญตัวได้เล่าเรียนพากเพียรฝึก
อยู่โรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
ด้วยจิตมั่นกตัญญูเป็นที่ตั้ง
ปกป้องชาติศาสนาถาวรนาน

มอญร้องไห้

วันที่ยี่สิบสามตุลาคม
กุศลใดได้สร้างทางใจกาย
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เทอดพระเกียรติพระนามนฤบดี

162

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ปิยราชเปี่ยมพระยศปรากฏเห็น
พระเดชเด่นกระเดือ่ งด้าวทัว่ ทุกแดน
นานเท่าใดใจตรึกร�ำลึกแม่น
พระปรีชาพาแคว้นวัฒนา
เป็นนักรบจบศึกเกริกแกร่งกล้า
การศึกษาบรมนาถพระราชทาน
อ้างสัจจังเป็นหลักสมัครสมาน
ประกอบการด้วยภักดีมิรู้คลาย
กรประนมดวงจิตอุทิศถวาย
มนะหมายสนองพระบารมี
ปิยมหาราชเจ้าธ�ำรงศรี
พิทักษ์ไทยธรณีนิรันดร์เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๗
น�้ำลอดใต้ทราย  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้องน�ำ)
ปัญจมราชบวรขจรยศ
พระคุณยิ่งปรากฏลือเลื่องหล้า
พระปิ่นรัฐกษัตริย์เจ้าจักรา
พระเมตตามากล้นพ้นร�ำพัน
เสด็จด�ำเนินประพาสทั่วแคว้นเขต
ไทยประเทศเจริญสุขทุกสิ่งสรรพ์
เพื่อทวยราษฎรพระพิทักษ์ยุติธรรม์
เสมอกันทั่วหน้าประชาชน
ปีนตลิ่ง    (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ทรงผดุงพลกล้ามารานรบ
ปวงข้าบาทได้ศึกษามาทุกคน

ให้ชาญศึกเจนจบทั่วพหล
ให้อดทนแข็งแรงแกร่งปัญญา

กราวน�ำ    (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ขออภิวาทบาทบงสุ์โดยจงรัก
จะปกป้องชาติน�ำสวัสดิ์วัฒนา

ตั้งสัจจะแน่นหนักมุ่งอาสา
เป็นมาลัยสักการ์บูชาองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 163

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๘
สรภัญญะ  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
พระเอยพระทรงภพ
เลอเลิศลบทั้งภพไตร
ปิยมหาราชาชัย
ดิลกหล้าวิบูลย์บวร
ปวงข้าสามิภักดิ์
สมัครมั่นสโมสร
ส�ำนึกคุณนิรันดร
ดุจจะพร้องพรรณนา
ยามเมื่อสยามประเทศ
ประสบเหตุภัยพาลา
ศัตรูผู้วิหิงสา
หมายครองถิ่นแผ่นดินเรา
ทรงปฏิรูปปกครองรัฐ
สุขพิพัฒน์ทุกข์บรรเทา
เป็นกระทรวงทบวงเนา
ดังปัจจุบันสมัยกาล
สมิงทองมอญ    (นักเรียนนายร้อย ขับร้อง)
ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
สาธารณูปโภคพยาบาล
ทรงร�ำลึกถึงการป้องกันชาติ
ทรงจัดทัพแข็งขันป้องกันเมือง
พระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อย
เป็นแหล่งฝึกนายทหารเชี่ยวชาญเชาว์

การศึกษาแผนใหม่อันไพศาล
บริหารเศรษฐกิจให้รุ่งเรือง
ให้แคล้วคลาดคงอยู่ฟูเฟื่อง
ให้ต่อเนื่องฝึกฝนไพร่พลเรา
ได้ต่อสร้อยพระนามจุลจอมเกล้า
ปวงข้าพระพุทธเจ้าเรียนวิชา

เสมอ       (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
จึงบังคมก้มแทบยุคลบาท
ถวายธูปประทีปมาศมวลบุปผา
พร้อมประพฤติยึดมั่นในสัจจา
จะรักษาชาติไทยให้ถาวร

164

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๙
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงขับร้องร่วมกับวงดนตรีไทย และทรงระนาดเอกในวงเป็นครั้งแรก)
เห่

เห่เอยพระปิยราช
เลื่องพระเกียรติลือพระนาม
ปวงข้าพระพุทธเจ้า
แทบเบื้องพระบาทา
ด้วยใจจงรัก
เพื่อสรรค์สร้างงาน
กิจการโรงเรียนนายร้อย
ปรับปรุงมั่งก้าวไกล

ครอบจักรวาล

เพื่ออนาคตดีที่แม่นมั่น
เพื่อสร้างนายทหารเชี่ยวชาญชัย
จังหวัดนครนายกเขาชะโงก
มีพร้อมสรรพทั้งวิชากีฬาดี

เต่ากินผักบุ้ง

ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
ขอปวงไทยจงสวัสดิ์วัฒนา
ยี่สิบสามตุลาคมศกนี้
ผู้สถิตพิมานทิพด�ำรง

บรมนาถจอมสยาม
เกริกพระคุณบุญประชา
น้อมเกล้าสิรสา
ตั้งจิตมั่นสักการ
จึงสมัครเป็นทหาร
คุ้มประเทศบ�ำรุงไทย
จึงค่อยขยายใหญ่
ย้ายออกไปจากพระนคร
ต้องบุกเบิกสร้างสรรค์โรงเรียนใหม่
ให้พอในกองทัพรบอรี
เป็นมงคลดลโชคสมศักดิ์ศรี
ให้สมที่พระราชทานพระนามา
บันดาลสิ่งประเสริฐเลิศล�้ำค่า
คู่ดินฟ้าคงเป็นไทยให้ยืนยง
ก้มเกศกราบภูบดีสูงส่ง
ดังจ�ำนงจิตมั่นกตัญญุตาเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

165

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๐

ทัพบกรุกรบ
สองชั้น
เที่ยวต้น

บรรพไทยใจกล้ามารวมชาติ
ถึงยามศึกฮึกสู้จู่ประจัญ
จ�ำเนียรกาลล่วงถึงซึ่งสมัย
จอมกษัตริย์ที่ห้ารัชกาล

เที่ยวกลับ ในครั้งนั้นมีประเด็นที่เป็นเหตุ
เพื่อนบ้านเราล้วนแต่อัปรา
ด้วยอ�ำนาจพระปรีชาอันยิ่งยอด
เร่งวิวัฒน์พัฒนาทุกวิธี
ชั้นเดียว
เที่ยวต้น

วางระบบปกครองของทหาร
จปร. คือเชื้อสายแห่งปวงพล

เที่ยวกลับ น้อมร�ำลึกองค์พระราชทานก�ำเนิด
เทอดพระนาม จปร. ค่าอนันต์

166

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เป็นเอกราชสามัคคีมีสุขสันต์
ยามสงบเพียรหมั่นมุ่งการงาน
นครใหญ่กรุงเทพฯ มหาสถาน
พสกขานจุลจอมเกล้าจอมราชา
ต่างประเทศล�้ำละเมิดเกิดปัญหา
ตกเป็นข้าอาณานิคมไปนานปี
ทรงน�ำไทยอยู่รอดมีเกียรติศรี
บ้านเมืองดีอาจสู้ผู้ผจญ
รู้ระบอบเชี่ยวชาญด้านพหล
สืบนุสนธิ์นักรบไทยในปัจจุบัน
โดยชูเชิดเกียรติยศปรากฏสรรพ์
ให้ยืนยงคู่พงศ์พันธุ์ผองเผ่าไทย

�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 167

�168

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๑
ตวงพระธาตุ

เทอดพระคุณจอมราชามหากษัตริย์ สยามินทร์ปิ่นรัฐยิ่งใหญ่ (รับ)
ปัญจมราชเจ้าของชาวไทย
ยากหาใครเปรียบด้วยพระคุณา (รับ)

แขกลพบุรี ๒ ชั้น
จะยกเรื่องยอพระเกียรติมากล่าวอ้าง เป็นแนวทางให้ปรากฏยิ่งยศฐา
เพื่อส่งเสริมปสาทะสร้างศรัทธา
ให้นำ� พากิจบ้านเมืองรุ่งเรืองดี (รับ)
แขกลพบุรี

สุดใจ

ทรงแบ่งหน้าที่ที่ส�ำคัญ
ภูมิภาคท้องถิ่นทุกธานี
ปวงประชาเสมอภาคร่วมช่วยชาติ
ต่างเรียนรู้วิชาสารพัน

เป็นกระทรวงพร้อมกันยิ่งศักดิ์ศรี
บริหารทุกที่ทั่วถึงกัน
เพราะทรงเลิกไพร่ทาสจึงสุขสันต์
โอกาสศึกษานั้นของราษฎร (รับ)

แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น

ยังจงรักจอมนริศอดิศร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น (รับ)
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร. (รับ)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 169

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๒
พม่าฉ่อย

ความเจริญที่เราเห็นว่าเป็นเลิศ
ความผาสุกทุกเขตประเทศไทย
ก้าวหน้าไปต้องให้ดีที่รากฐาน
ครั้งพระจุลจอมเกล้าทรงปกครอง

สามเส้า

พวกเราล้วนส�ำนึกในดวงจิต
ด้วยได้มาเป็นทหารตามกระบวน
ว่านี่เป็นสถาบันทรงสรรค์สร้าง
เรารุ่นหลังตั้งสัจจาพยายาม

สี่บท ๒ ชั้น

สามัคคีมีวินัยใจซื่อตรง
ใฝ่ใจรู้ปฏิบัติราชการ
ขอถวายบังคมบรมบาท
ใจยึดมั่นธรรมะกตเวที

170

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ได้บังเกิดพัฒนาขึ้นมาได้
ความภูมิใจในแว่นแคว้นดินแดนทอง
เป็นของพระราชทานแก่เราผอง
ตามครรลองระบอบธรรมที่สมควร
มุ่งอุทิศกายใจให้ทั่วถ้วน
“จปร.” คนทั้งมวลรู้จักนาม
ถือประโยชน์กว้างขวางทั่วสยาม
จะประพฤติด�ำเนินตามปณิธาน
รักษาชาติให้ยืนยงโลกกล่าวขาน
ช่วยผู้ทุกข์ให้เบิกบานด้วยปรานี
สมเด็จพระปิยราชยิ่งศักดิ์ศรี
ชั่วชีวีร�ำลึกนึกพระคุณ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๓
ดอกไม้ไทร ๒ ชั้น
ดอกไม้ไทยกลิ่นรื่นชื่นนาสา
หอมตามลมพัดไปไม่เคยทวน
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
โบราณท่านมักเปรียบเทียบความดี
กลิ่นไม่คลายไม่หมองมัวชั่วนิรันดร์
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
ตระนิมิต

ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
ทรงสร้างคนเพื่อสร้างชาติให้ยิ่งยง
แหล่งศึกษาทุกระดับรับทั่วถ้วน
นักเรียนนายร้อยเป็นหลักชัยเชี่ยวชาญ

ดอกไม้ไพร ๒ ชั้น
มาบัดนี้บ้านเมืองรุ่งเรืองโรจน์
จปร. ก็เจริญด�ำเนินไกล
ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
มุ่งกอบเกียรติแท้จริงสิ่งดีงาม

ตามพระพายร�ำเพยพาอยู่ในสวน
แม้หลากล้วนต่างสีมีหลายพันธุ์
ดุจมาลีหอมมากหลากสีสัน
ถึงทวนลมกลิ่นสุคันธ์ยังอยู่คง

ราชกิจพระทรงชัยผู้สูงส่ง
จึงทรงบ�ำรุงวิชาการ
ให้เลิศล้วนพลเรือนและทหาร
ด�ำเนินงานปกป้องชาติพ้นภัย
เราร่วมกันสร้างประโยชน์ผองไทยได้
ผองพวกเรารักษาไว้ซึ่งพระนาม
ข้าจะสู้ทุกสิ่งไม่เข็ดขาม
มีแต่ความมงคลชนนิยม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 171

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๔
ชมดง

ด�ำเนินตามมรรคาภูผาใหญ่
พฤกษาชาติดาษดาพนาวัน
พอย่างก้าวสู่เขตเกษตรกิจ
มีทั้งไร่นาสวนล้วนตระการ

กระบอก

มาถึงบุรีใหญ่ในประเทศ
ทั้งบ้านเมืองเรืองรุ่งทั่วมณฑล
การผลิตอุตสาหกรรมดีลํ้าเลิศ
บรรพชนพัฒนามาพร้อมมูล

ตะลุ่มโปง

สมเด็จพระปิยมหาราช
จึงเราชาว จปร. พร้อมเพรียงกัน
มุ่งพิทักษ์สมบัติไทยให้ยืนยง
เป็นเครื่องหมายความจงรักประจักษ์ตา

172

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

มีโตรกวารีไหลเป็นชั้นหลั่น
บ้างผลิดอกออกสุคันธ์ชวนชื่นบาน
แหล่งชีวิตสร้างสรรค์ธัญญาหาร
กสิกรเชี่ยวชาญในงานตน
นคเรศลํ่าครรลองท้องถนน
เศรษฐกิจพาณิชย์ผลก็เพิ่มพูน
วิทยาประเสริฐไม่สิ้นสูญ
ได้เกื้อกูลเราไทยในปัจจุบัน
ปฏิรูปประเทศชาติทรงสร้างสรรค์
ส�ำนึกมั่นในหน้าที่ที่มีมา
ได้ด�ำรงต่อไปให้ก้าวหน้า
ชั่วดินฟ้าแน่วแน่แต่นี้ไป

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๕
บุหลัน

โล้

เห็นเวลาผ่านมาเป็นล�ำดับ
เมื่อสมเด็จพระปิยมหาราชา
ถือเป็นจุดเริ่มนามสยามใหม่
ทั้งส่วนกลางภูมิภาคปรับปรุงดี

เนิ่นนานนับถึงศตพรรษา
สถาปนาหลายกระทรวงในช่วงนี้
ให้บ้านเมืองทันสมัยทุกท้องที่
ครบรอบปีพัฒนาอย่างสากล

เปรียบชีวีผองไทยดุจสายธาร
ระยะไกลผันแปรแต่สายชล
อุทกธาร “สยามใหม่” ในร้อยปี
อาทิเช่นการทหารได้ส่งเสริม

รินไหลผ่านผาแก่งทุกแห่งหน
ยังเปี่ยมล้นสองฝั่งเหมือนดั่งเดิม
ยังเกิดมีกิจการงานริเริ่ม
ให้พูนเพิ่มเป็นก�ำลังระวังเมือง

แขกวรเชษฐ

น�ำประสิทธิภาพกองทัพไทย
เพื่ออนาคตของชาติที่รุ่งเรือง
จปร. เรารุ่นใหม่ไวเร่งรุด
ที่หล่อเลี้ยงรักษาธรณิน

การศึกษาจัดไว้ได้ต่อเนื่อง
ได้ประเทืองประโยชน์แท้แก่แผ่นดิน
ปณิธานประดุจกระแสสินธุ์
ดังจงจินต์ตั้งมั่นจรรโลงไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 173

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๖
นางนาค ๒ ชั้น
น้อมเศียรเกล้าจิตมั่นอัญชลี
แด่พระจุลจอมเกล้าเจ้าเขตแคว้น
เป็นเวลาร้อยปีที่ผันผ่าน
ยุคสมัยที่งานกาลพารา

ยึดธรรมะกตเวทีอย่างแนบแน่น
เพื่อตอบแทนพระคุณยิ่งบุญญา
ยังเล่าขานต่อเนื่องเรื่องหนักหนา
เปลี่ยนแปลงมาเพราะเมืองไทยมีไพรี

ช้างประสานงา ๒ ชั้น
มหาอ�ำนาจชาติใหญ่ในโลกกว้าง
เพื่อการเมืองเศรษฐกิจคิดราวี
ก�ำลังเรายังด้อยน้อยกว่าเขา
ต้องสูญเสียบอบช�้ำจ�ำต้องทน

หาหนทางเพิ่มอาณาหาศักดิ์ศรี
แผ่นดินที่เราอยู่สุขทุกทั่วคน
แต่พากเพียรสู้เอาให้เป็นผล
เพื่อชาติตนเพื่อรักษาประชาไทย

ครอบจักรวาล ๒ ชั้น
สมเด็จพระปิยมหาราช
เพื่อเหล่าราษฎร์อยู่รอดอย่างปลอดภัย
พวกเราเหล่านักเรียนนายร้อย
คุ้มครองชาติคอยปกป้องจากผองพาล

ปฏิรูปประเทศชาติเป็นอย่างใหม่
ทหารพลเรือนได้ราชการ
คนรุ่นใหม่ที่คอยสร้างสืบสาน
ดังพระราชปณิธานภูวนัย

174

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๗
ตุ๊กตา ๒ ชั้น

ใครอยู่ได้ในโลกกว้างอย่างโดดเดี่ยว
ปัจจุบันถึงอยู่ไกลข้ามขอบฟ้า
ทั้งการเมืองสังคมเศรษฐกิจ
อ�ำนาจเทคโนโลยีมีมากครัน

ไม่ข้องเกี่ยวกับผู้ใดในแหล่งหล้า
ยังเดินทางไปมาได้ถึงกัน
ทุกขั้นตอนชีวิตแปรเปลี่ยนผัน
ต้องแข็งขันให้ทันโลกจึงโชคดี

ทยอยญวน ๒ ชั้น
ร�ำลึกองค์สยามมินทร์แผ่นดินห้า
มหาอ�ำนาจต่างวัฒนธรรมประเพณี
เพื่อป้องกันอันตรายมากรายบ้าน
ทั้งปรับปรุงตามแบบแผนของเราเอง

ทรงรักษาอธิปไตยไว้ศักดิ์ศรี
มาราวีรอบสยามน่าขามเกรง
ปฏิรูปทุกด้านอย่างรีบเร่ง
เกณฑ์ทหารฝึกให้เก่งคุ้มแผ่นดิน

เทพรัญจวน ๒ ชั้น
ตั้งหลักสูตรนายทหารให้การศึกษา
รักษาเอกราชได้ดังจงจินต์
บัดนี้กาลล่วงเกินศตวรรษ
จะพัฒนาอยู่ทุกเมื่อเพื่อเมืองไทย

รู้วิชาเทียมฝรั่งทั้งหมดสิ้น
แห่งองค์พระสยามมินทร์ภูวนัย
ยังยืนหยัดตามพระองค์ประสงค์ได้
ด�ำรงอยู่คู่โลกใหม่ปลอดภัยเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 175

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๘
แขกโหม่ง

อิสระเสรีมีความหมาย
ในโลกใหม่ประเทศได้พัฒนา
รัชสมัยพระพุทธเจ้าหลวง
ปฏิรูปปกครองรัฐจัดครบครัน

เทวาประสิทธิ์
พระราชทานให้ทุกคนพ้นเป็นทาส
พร้อมส่งเสริมการศึกษาพารุ่งเรือง
มาจนถึงคนไทยในปัจจุบัน
ทรัพยากรมนุษย์มีวิธี
สะสม

อย่าปล่อยให้คนไทยไปเป็นทาส
เพื่อสังคมมีพลังดังตั้งใจ
นักเรียนทหารได้พระนามเป็นแหล่งเรียน
สร้างเสรีแก่แผ่นดินถิ่นที่เนา

176

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ชนทั้งหลายทุกแห่งแสวงหา
เสรีภาพผองประชายิ่งส�ำคัญ
สยามก้าวหน้าโชติช่วงทั่วเขตขัณฑ์
วางรากฐานเจริญมั่นให้บ้านเมือง
เพื่อมาร่วมช่วยชาติให้ฟูเฟื่อง
มีความรู้เป็นเครื่องเสริมสิ่งดี
ต่างรู้สึกตรงกันในทุกที่
พัฒนาคือศักดิ์ศรีของคนไทย
ร่วมสรรค์สร้างปัญหาราษฎร์ให้แจ่มใส
เศรษฐกิจก้าวไกลด้วยมือเรา
จะพากเพียรให้สมพระนาม  “จุลจอมเกล้า”
เพื่อผองเผ่าเกรียงไกรในโลกใหม่เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๙
การเวก ๒ ชั้น

บรรพชนคนไทยในครั้งก่อน
ท�ำไร่นาค้าขายหมายร่วมแรง
ถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
พระปิยมหาราชาชัย

นกขมิ้น ๒ ชั้น

ทรงน�ำชาติอยู่รอดปลอดวิกฤต
ชาติจักรวรรดินิยมมาบีฑา
ปฏิรูปการปกครองภูมิภาค
คมนาคมติดต่อสะดวกดี

นํ้าลอดใต้ทราย ๒ ชั้น
พัฒนาการเกษตรเป็นพื้นฐาน
เศรษฐกิจก่อประโยชน์อเนกอนันต์
สมเด็จพระนวมินทร์ปิ่นรัฐชาติ
ขอพระเดชเบญจมราชทรงธรรม

สร้างบ้านเกิดเมืองนอนเป็นหลักแหล่ง
อย่างเข้มแข็งป้องกันถิ่นแผ่นดินไทย
องค์พระจอมสยามินทร์นราศัย
ทั้งภพไตรเคารพนบบุญญา
น�ำชีวิตเป็นอิสระกันทั่วหน้า
มิอาจล่วงเข้ามาสู่บุรี
วางฐานรากกระทรวงสมศักดิ์ศรี
การศึกษาจัดให้มีเท่าเทียมกัน
โดยเกื้อกูลชลประทานมาจัดสรร
สืบต่อถึงปัจจุบันชนจดจ�ำ
ทรงครองราชย์กาญจนาภิเษกฉน�ำ
ทรงน้อมน�ำให้ไทยคงด�ำรงนาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 177

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๐
จีนแส

เป็นเวลาร้อยปีนี้แล้วหนา
ที่ต่างชาติคุกคามสยามเรา
พลีชีพจับอาวุธรุดเข้าสู้
ก�ำลังน้อยจะปราชัยให้ต้องตรม

แต่แผ่นดินที่ห้าพระจุลจอมเกล้า
จะมุ่งเข้ามองหาอาณานิคม
ก็ล่วงรู้ว่าศึกใหญ่ไม่เหมาะสม
พึงนิยมใช้ปัญญามาช่วยกัน

มอญแปลง

เปิดประเทศเสด็จออกไปโลกกว้าง ด�ำเนินการทางทูตาสมานฉันท์
ยุโรปไทยเหล่าผู้น�ำก่อสัมพันธ์
ไมตรีมั่นร่วมจิตคิดพัฒนา

เห่

พระเสด็จโดยแดนชล
“มหาจักรี” มี
จากไทยไปตะวันตก
คงทรงเหนื่อยเมื่อยล้า
จากไทยเดือนเมษา
อิตาลีได้เยือนถิ่น
ออสเตรียฮังการี
โปแลนด์เสด็จไป
อังกฤษและเยอรมัน
เบลเยียมก็ไปตาม
ฝรั่งเศสสเปนประเทศ
กลับถึงไทยธันวา

เหมราช

ประเทศสยามยืนยงคงเสรี
ทุกธานีที่พระเสด็จเยือน
ชาว จปร. พวกเราทั้งหลายนี้
จะด�ำเนินตามรอยพระบาทา

178

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ทรงเรือต้นงามสดศรี
เกียรติก้องทุกพารา
ท่องอุทกไกลนักหนา
เห็นแต่ฟ้าและมหาสินธุ์
พฤษภาดลแผ่นดิน
เมืองสวิตเซอร์แลนด์ไกล
รัสเซียนี่ประเทศใหญ่
สวีเดนเดนมาร์กงาม
เนเธอร์ลันด์ได้เยี่ยมยาม
ก�ำหนดหมายได้คิดมา
โปรตุเกสดีนักหนา
เป็นเวลากว่าแปดเดือน
เปิดกว้างไกลไม่เคยมีเสมอเหมือน
ล้วนติดเตือนชื่นชมพระปรีชา
ต่างล้วนมีจิตมาดปรารถนา
พัฒนารักษ์ไทยในปัจจุบัน

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๑
ฝรั่งร�ำเท้า

ความรู้คู่เปรียบด้วย
สุจริตคือเกราะบัง
ปัญญาประดุจดัง
กุมสติต่างโล่ป้อง

ก�ำลัง กายเฮย
ศาสตร์พ้อง
อาวุธ
อาจแกล้วกลางสนาม

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
แขกเจ้าเซ็น

สมเด็จพระปิยมหาราช
ความรู้คือพลังอันอุดม
ความซื่อสัตย์สุจริตประเสริฐสุด
อกุศลคนชั่วที่รอนราน

ดอกไม้ไทร

ต้องฝึกฝนตนให้มีปัญญา
สติดังโล่ทองป้องกายี
ถึงประสบทุกข์เพียงใดไม่ย่อท้อ
ข้าบาทขอระลึกคุณอุ่นกายใจ

พระราชทานราโชวาทไว้เหมาะสม
พึงนิยมศึกษาพาเชี่ยวชาญ
เหมือนเกราะบังอาวุธอาจต่อต้าน
วิกฤตกาลผ่านพ้นด้วยคนดี
ดังศัสตราอาจชักใช้ได้เร็วรี่
จึงจะมีสวัสดิ์พิพัฒน์ชัย
(โอ้พระคุณอุ่นเกล้าชาวไทย)
คุณสมบัติทั้งสี่ข้อควรสู้ได้
คุ้มชาวไทย จปร. ขอกราบองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 179

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๒
การเวก ๒ ชั้น

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
พัฒนาการทหารให้รุ่งเรือง
ทั้งไพร่พลเกณฑ์หัดถนัดรบ
นายทหารเชี่ยวชาญการราญรอน

กระบี่ลีลา

มาจนถึงพระภูมินทร์แผ่นดินนี้
การทหารเป็นเรื่องสนพระทัย
ส่งเสริมการป้องเขตคามตามอารักษ์
ทั้งพัฒนาอย่างรอบคอบกอปรเกื้อกูล

พญาสี่เสา

ถึงก�ำหนดปีนี้ปีมงคล
เหล่าโรงเรียนนายร้อยตามนิยม
ขออ�ำนาจพระไตรรัตน์จรัสหล้า
จตุรพิธพรขลังยั่งยืนยง

180

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พระเป็นเจ้ายิ่งพระคุณหนุนน�ำเนื่อง
นามกระเดื่องผู้รักษาธานีนคร
ยามสงบฝึกต่อไม่ย่อหย่อน
สถาปนาโรงเรียนสอนแต่เยาว์วัย
ดุจพระอัยกาธิบดีผู้เป็นใหญ่
ให้น�ำชาติก้าวไกลยิ่งไพบูลย์
เพื่อพิทักษ์อธิปไตยไม่ให้สูญ
ให้เพิ่มพูนผลิตผลชนชื่นชม
เฉลิมพระชนม์หกรอบพรรษาสม
ยิ่งอุดมด้วยจงรักภักดีองค์
ขอบุญญาพระจุลจอมฯ น้อมประสงค์
ขอให้ทรงพระเจริญเนิ่นนานปี

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๓
ฝรั่งร�ำเท้า

มีเพียรประดุจได้
มากประมาณโกฏินับ
เป็นพื้นภาคภูมิรับ
ความสุขสมบัติล้วน

ขุมทรัพย์
ไป่ถ้วน
การรํ่า เรียนนา
เสร็จได้โดยเพียร

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
นํ้าลอดใต้ทราย
พระราชนิพนธ์สมเด็จพระจุลจอมเกล้า
ว่ามีเพียรดุจได้ทรัพย์มณีกาญจน์
ผู้ใดใฝ่เรียนรู้ครูสอนสั่ง
อันความสุขสมบัติมหัศจรรย์
บังใบ

เหล่านายร้อยเรียนทหารชาญศึกษา
ทั่วประเทศกล่าวขานนานจ�ำเนียร
ลุถึงวันปิยมหาราช
เราทั้งผองตั้งความเพียรในจิตใจ

พระราชทานโอวาทเราไว้หลายสถาน
มากประมาณก�ำหนดสรรพนับโกฏิพัน
ต้องระวังเพียรต่อไปไม่เหหัน
ทุกสิ่งสรรพ์ส�ำเร็จเสร็จด้วยเพียร
ได้ฝึกกายและปัญญาการอ่านเขียน
ว่าโรงเรียนเทิดพระนามเลิศหลักชัย
ประชาชาติล้วนประนมบังคมไหว้
รักษาไทยให้คงอยู่คู่ฟ้าดิน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 181

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๔
แขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น
สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง
เสด็จประพาสตามสถลตามชลไกล
ทอดพระเนตรชาวบ้านร้านตลาด
เยี่ยมเกษตรกรขยันหมั่นท�ำกิน

ทรงเป็นห่วงหัวเมืองทั้งน้อยใหญ่
ชนบทแนวไพรในแผ่นดิน
เหล่าพ่อค้าสามารถก่อทรัพย์สิน
ทั่วท้องถิ่นมีทุกข์หรือสุขดี

แขกมอญบางช้าง ๒ ชั้น
การเสด็จประพาสต้นคนไม่รู้
ข้าราชการภูมิภาคบรรดามี
พอพระทัยใครบ้างอย่างเป็นมิตร
พระต�ำหนักเรือนต้นในพระนคร

จะได้ดูความจริงทุกพื้นที่
ป้องพาราปรานีราษฎร
ได้ผูกจิตเชื้อเชิญสโมสร
ได้พักผ่อนฟังค�ำน�ำเหตุการณ์

แขกไทร ๒ ชั้น
ยี่สิบสามตุลามาก�ำหนด
ถึงเป็นกาลเวลามาเนิ่นนาน
ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม

พระจอมราชย์สวรรคตละสังขาร
ควรสืบสานพระราชกิจพินิจตาม
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา

182

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕
มอญโยนดาบ ๒ ชั้น
การเดินทางในบ้านเราแต่เก่าก่อน
ต้องบุกป่าฝ่าดงลงนาวา
สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล
จีนแส ๒ ชั้น

ทั้งเหนือใต้ติดต่อไปได้สะดวก
ทางรถไฟทางถนนหนด�ำเนิน
รักษาความมั่นคงเอกราช
การติดต่อท�ำได้แม้ไกลกาย

ระหกระเหิน ๒ ชั้น
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน
เพราะพระคุณพระปิยอธิราช
นักเรียนนายร้อยทุกชีวี

การสัญจรไปไหนนานนักหนา
บางครั้งคราไม่รอดไม่ปลอดภัย
พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
ทุกหมู่พวกล้วนแซ่ซร้องสรรเสริญ
ถึงเขาเขินต่างนครสัญจรสบาย
ดังพระทัยมุ่งมาดได้สมหมาย
สื่อสารหลายวิธีมีใช้กัน
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
ข้าพระบาทได้เรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
จึงล้วนมีจิตมั่นกตัญญู

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 183

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๖
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๕๐ ปี วันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
องค์การยูเนสโกประกาศเฉลิมพระเกียรติให้ทรงเป็นบุคคลดีเด่นของโลก
สาขาการศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ มานุษยวิทยา พัฒนาสังคม และการสื่อสาร
นางครวญ   (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระบ�ำเรอบรมบาท
พระบ�ำรุงเลี้ยงหล้าสามัญ
พึ่งพระเดชาเป็นผาสุก
เป็นสุขทุกวันนิรันดร
พระองค์ทรงธรรมทศพิธ
ขาดเข็ญเย็นเกล้าชาวบุรี

องค์ไทธิราชรังสรรค์
เหมือนฉัตรกั้นร่มเกศประชากร
นฤทุกข์ภิญโญสโมสร
อวยพรพูนเพิ่มพระบารมี
สุจริตบ�ำรุงกรุงศรี
ยินดีด้วยพระเดชทุกเขตเอย

(บทละครพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องนิทราชาคริต)
เพลงกล่อมพญา  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงระนาดเอก)
ร้อยห้าสิบปีสมภพมหาราช
ด้วยร�ำลึกพระกรุณาฝ่าละออง
ให้ประเทศยืนยงด�ำรงมั่น
ทั้งผูกมิตรสัมพันธ์ทั่วธรณิน

184

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ข้าพระบาท จปร. ขอฉลอง
จักสนองราชการงานแผ่นดิน
ช่วยสร้างสรรค์ประชาคมอุดมสิน
ดังภูมินทร์ประสงค์ทรงน�ำทาง

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๗
เนือ่ งในโอกาสวันพระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ครบ ๑๑๗ ปี
ค�ำหวาน

ถึงปีวอกสองพันห้าร้อยสี่สิบเจ็ด
เพ็ญพระคุณหนุนอาทรนิกรประชา
ขอพระชนม์ดลนานประสานสุข
ประสงค์ใดทรงสมหวังดังถ้อยค�ำ 

ลมหวล

ร�ำลึกองค์พระปิยมหาราช
เรื่องหน้าที่ที่มีมาแต่ช้านาน
ทรงตั้งโรงเรียนนายทหารเชี่ยวชาญวิทย์
ร้อยสิบเจ็ดปีได้ฝึกก�ำลังพล

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
ขอพระองค์ทรงสถานพิมานเทพ
คุ้มครองไทยให้ยืนยงคงจ�ำเนียร
สุรศักดิ์ประสิทธิ์พิพิธเพริศ
สุรฤกษ์เบิกโชคเชิดชีวี

องค์สมเด็จฯ เฉลิมพระชนมพรรษา
ดุจมารดากอปรการุญด้วยคุณธรรม
ทรงห่างภัยไกลทุกข์ไม่กรายกล�้ำ
พระไตรรัตน์น้อมน�ำหทัยสราญ
ข้าพระบาทยังยึดมั่นพระบรรหาร
เป็นทหารต้องรักษาประชาชน
ปฏิบัติสรรพกิจล้วนเป็นผล
ทั่วทุกคนภูมิใจได้มาเรียน
ได้สุขเสพทิพยบพิตรสถิตเสถียร
ประชาไทยไม่แปรเปลี่ยนความภักดี
สุรฤทธิเลอเลิศก่อเกิดศรี
สุรชัยไพรีมิเทียบทาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 185

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๘
น�้ำลอดใต้ทราย
การศึกษาในสยามประเทศนี้
เสมอภาคไม่ว่าจะเป็นใคร
จุดมุ่งหมายคือให้ประพฤติชอบ
ทั้งต�ำแหน่งราชการสารพัน
สะสม

นี่คือพระปณิธานพระผ่านเผ้า
ในพระนครภูมิภาคทุกมณฑล
ทั้งประถมมัธยมทุกระดับ
ฝึกหัดครูเขียนหนังสือแต่งต�ำรา

กล่อมพญา

ข้าพระพุทธเจ้าเหล่านักเรียน
ด้วยส�ำนึกพระคุณอุ่นชีวี
กราบถวายบังคมองค์พระทรงฤทธิ์
พระปิยมหาราชเลิศบวร

186

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

จะต้องท�ำให้ดีให้จงได้
จะต้องให้โอกาสก้าวเท่าเทียมกัน
ได้ประกอบสัมมาชีพทางสร้างสรรค์
ทั้งประชาสามัญก่อกิจตน
จุลจอมเกล้าทรงสร้างอย่างเป็นผล
ประชาชนหญิงชายได้วิชา
จนครบสรรพจนถึงขั้นอุดมศึกษา
พัฒนาคนไทยให้รู้ดี
นายร้อยเพียรเรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
เผยพจีตั้งสัจจะประนมกร
ผลกุศลอุทิศอดิศร
เสวยฟ้าสถาพรอุดมเทอญ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๙
เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ ครบ ๖๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต้น
ครั้งที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
เทวาประสิทธิ์

เศวตฉัตรพิพัฒน์ชาติพิเชียรโชติ
ด้วยคุณะบารมีศรีนครา
หกสิบปีที่พระองค์ทรงสืบสาน
ครองแผ่นดินโดยธรรม์พรรณราย

มหาชัย

สุดใจ

กอปรประโยชน์ผืนไผทไปทั่วหล้า
ถึงทุกข์ร้อนผ่อนพาให้พอคลาย
พระปณิธานพระปิยะพระฦ สาย
เกริกก�ำจายจรัสผลชนเสรี

เวลาเลยล่วงมาถึงศตวรรษ
ครั้งที่สองประพาสต้นคนเปรมปรีดิ์
กรุงเทพถึงก�ำแพงเพชรตามก�ำหนด
เป็นหลักฐานแท้จริงไม่ยักเยื้อง

พระจุลจอมจอมรัฐเฉลิมศรี
ลงเรือไปหลายที่หลายถิ่นเมือง
พระราชนิพนธ์ทรงจดไว้หลายเรื่อง
ได้ประเทืองปัญญาน่าสนใจ

ชาว จปร. ส�ำนึกในพระคุณ
พร้อมอ�ำนาจกตัญญุตาจอมราชัย
ขอพระองค์ผู้ทรงเสวยสวรรค์
ให้ครองราชย์ยั่งยืนชื่นพระชนม์

พระการุณย์อันประดุจสุรีย์ไข
คุ้มครองไทยจากพาลส�ำราญกมล
ได้ป้องกันพระเจ้าอยู่หัวทั่วแห่งหน
อีกหกสิบปีดลทรงพระเจริญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 187

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๐
เนือ่ งในโอกาสทีพ่ ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เสด็จประพาสยุโรปครัง้ ที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๘๐ พรรษา
นกกระจอกทอง
เมื่อร้อยปีมีทุกข์เข็ญเป็นปัญหา
ท�ำสัญญาไม่เป็นธรรมล�ำบากนัก
ก�ำลังทหารยังขาดระบบครบความรู้
การปกครองไม่ยืนยั่งดังจ�ำนง

ต่างชาติมามีอ�ำนาจราชศักดิ์
ต้องพิทักษ์อธิปไตยไทยธ�ำรง
แม้ยอมสู้จนชีวิตเป็นผุยผง
พระจึงทรงเร่งพัฒนาให้กล้าไกร

แขกมอญบางช้าง
สิบปีก่อนเสด็จประพาสตะวันตก
ด�ำเนินงานการทูตแบบอย่างไทย
พระราชนิพนธ์ที่ได้เห็นเป็น “ไกลบ้าน”
ทั้งการเมืองวัฒนธรรมดังใจจินต์

สองสี่ห้าศูนย์เสด็จยกกลับไปใหม่
ผูกมิตรกับชาติใหญ่เพื่อแผ่นดิน
คนรุ่นหลังได้อ่านก็ทราบสิ้น
ได้เยือนถิ่นห่างไกลไปด้วยกัน

พญาสี่เสา

ถึงปีนี้มีเหตุเภทภัยบ้าง
ด้วยจิตใจเอื้อเอ็นดูรู้แบ่งปัน
อสีติพรรษะพระจอมรัฐ
เหล่านักเรียนนายร้อยกรองถ้อยค�ำ 

188

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เราต้องสร้างความแกร่งทั้งแข็งขัน
เพื่อสร้างสรรค์สังคมชื่นชมธรรม
ขอพระองค์เฉลิมฉัตรนานฉน�ำ 
เป็นล�ำน�ำบูชาองค์ทรงพระเจริญ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๑
ช้างประสานงา
สืบแต่ครั้งโบราณเนิ่นนานมา
พระธรรมศาสตร์ยุติธรรมส�ำคัญนัก
สืบต่อมามีชนคนต่างแดน
ต้องการสิทธินอกอาณาน่ากลัวภัย
ทองย่อน

สมเด็จพระปิยมหาราช
เพราะอาญากระทบเหล่าชาวนาคร
ครบร้อยปีเมื่อสองห้าห้าสิบเอ็ด
คนรุ่นหลังได้ต่องานตระเตรียม

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ในยุคนี้เรียกว่าโลกาภิวัตน์
เราเป็นไทยต้องพากเพียรเรียนน้อมน�ำ 
วันปิยมหาราชเวียนบรรจบ
ด้วยกตัญญุตาคุณาดุล

พระมหากษัตริย์ไทยทรงใช้หลัก
เพื่อพิทักษ์ปวงชนเหล่าคนไทย
มาสู่แคว้นสยามเขตเทศเหนือใต้
ต่อเอกราชเป็นเรื่องใหญ่พึงสังวร
ทรงประกาศกฎหมายอาญามาใช้ก่อน
สิบเอ็ดปีคลายเดือดร้อนเท่าเทียม
ความส�ำเร็จเป็นประโยชน์อย่างยอดเยีย่ ม
กฎหมายไทยได้เต็มเปี่ยมความเป็นธรรม
ทุกชาติรัฐต้องก้าวไปไม่ตกต�่ำ 
และจดจ�ำส�ำนึกพระการุณย์
จปร. นอบนบต่อเนื่องหนุน
เทิดพระนามเทิดพระคุณเป็นบุญญา

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 189

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๒
น�้ำลอดใต้ทราย
สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ 
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง
คลองเชียงรากขุดมาถึงพระนคร
น�้ำสะอาดป้องกันโรคสิ้นกังวล
ครอบจักรวาล

สะสม

190

ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
คลองสามเสนสูบกรองก่อนจึงได้ผล
อนามัยบุคคลพัฒนา

อีกประการที่ควรน�ำมากล่าว
พระราชบัญญัติบัญชีคนในพารา
ทั้งเกิดตายออกเข้าเราต้องรู้
ความมั่นคงด�ำรงชาติปราศผองภัย

เป็นเรื่องราวกฎหมายดีมีคุณค่า
ส�ำมะโนครัวประชาทั่วแดนไทย
เพื่อช่วยดูแลทุกข์สุขของคนได้
เป็นพื้นฐานงานใหญ่ในปัจจุบัน

ถึงครบรอบศตวรรษในปีนี้
จปร. ขอรวมจิตคิดร่วมกัน
ถึงแม้มีอุปสรรคอยู่หนักหนา
พร้อมความสัตย์ครองธรรมล�้ำท�ำนอง

ก็ยังมีกิจที่ควรสร้างสรรค์
สติมั่นใช้ปัญญามาไตร่ตรอง
จะหาญกล้าแข็งแกร่งแรงผยอง
เพื่อสนองพระเมตตาชั่วฟ้าดิน

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๓
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๐๐ ปี วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เขมรโพธิสัตว์

พระลบ
ฝนตกพร�ำซ�้ำเห็บเป็นกราวกราว
ถิ่นทางหว่างไศลใกล้วิถี
น�้ำแข็งลาดดาษขาวยาวเป็นทิว

ไฉนหลบหมอกมัวเพราะกลัวหนาว
สโนขาวปลิวเกลื่อนเหมือนนุ่นปลิว
แถววารีพุลั่นเป็นควันฉิว
ลมพัดพริ้วโอ้ตะวันทิ้งฉันเอย

(พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ที่นอร์เวย์)
เขมรเป่าใบไม้

ร้อยปีล่วงดวงสุริยะละขอบฟ้า
คงพระยศยิ่งพระคุณบุญอนันต์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
แหล่งศึกษาอบรมเหล่าคนดี

เขมรพวง

ตั้งจิตมั่นกตัญญุตาธรรม
ตามพระบรมราโชวาทประภาษไว้
ขอพระวิญญาณสถิตเสวยสวรรค์
พระปิยมหาราชประเสริฐดล

มืดทั่วสากลโลกพาโศกศัลย์
คงพระนามลือลั่นทั่วธานี
ขอทูนเทอดพระนามเอาเป็นเกียรติศรี
ยุทธวิธีทั้งวิชาก้าวหน้าไกล
จะขอน�ำความมั่นคงไทยให้ได้
เกิดโชคชัยประชาสุขทั่วทุกคน
ด้วยพระบุญญาบรรพ์ผดุงผล
ยิ่งกุศลน้อมบูชาสยามินทร์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 191

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๔
ทองย่อน

วรรณศิลป์ยินถ้อยร้อยภาษา
ทั้งรสท่ารสค�ำรสส�ำเนียง
บรรณภพให้ข้อมูลพูนความรู้
คุณธรรมด�ำริได้ตริตรอง

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
สมเด็จพระปิยมหาราช
พระราชนิพนธ์ล�้ำลิขิตนิตย์อนันต์
นิทราชาคริตเรื่องจากเมืองแขก
พระราชพิธีสิบสองเดือนเป็นแบบงาน
แขกต่อยหม้อ

วงศ์เทวราชละครนี้ที่ตลก
เรื่องอื่นใดไม่มีดีทดแทน
ทุกทุกเล่มที่เราได้ติดตาม
ขอน้อมเศียรด้วยมั่นกตัญญุตา

192

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พรรณนาด้วยคารมอุดมเสียง
รสความเคียงเรียงศัพท์รับท�ำนอง
หนังสือเป็นเช่นครูเราทั้งผอง
คอยลิ้มลองหลากอารมณ์ได้ชมกัน
ทรงเป็นปราชญ์อักษรบวรสวรรค์
สารพันความหมายหลายประการ
เงาะป่าแปลกเรื่องเงาะป่ามาเล่าขาน
พระราชนิพนธ์ไกลบ้านท่องต่างแดน
โคลงสุภาษิตหยิบยกธรรมถึงแก่น
พระราชวิจารณ์มั่นแม่นเป็นต�ำรา
ล้วนได้ความคิดนึกการศึกษา
วันปิยมหาราชนี้เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๕
เนื่องในโอกาสครบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศตั้งกระทรวงขึ้นอย่างเป็นทางการ เมื่อ ๑ เมษายน ๒๔๓๕
สิงโตเล่นหาง

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย
เหตุประชากรเพิ่มเติมกว่าเก่า
เอกภาพด้วยเทศาภิบาลนี้

ลาวพุงด�ำ

ให้ร่มเย็นเป็นมิตรประชาราษฎร์
การศึกษาร่วมใจไปทุกงาน
กระทรวงเกษตรเสริมเกษตรและพาณิชย์
ขุดคูคลองปรับปรุงนาฉมาดล

มาร์ชสีนวล

กลาโหมช่วยปกครองป้องประเทศ
จนปัจจุบันทหารเป็นเช่นหน่วยกลาง
ร้อยยี่สิบปีถึงซึ่งวันนี้
พระจุลจอมเกล้าเราเคารพอภิวันทน์

การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
จักรวรรดินิยมเข้าจากหลายที่
เพื่อศักดิ์ศรีความมั่นคงยืนยงนาน
ช่วยสร้างชาติประชาเปรมเกษมศานต์
เพิ่มคุณภาพ “ธรรมการ” น�ำใจคน
คอยดูแลกสิกิจทุกแห่งหน
เก็บภาษีพืชผลให้ถูกทาง
รักษาเขตเป็นประกันได้สรรค์สร้าง
คอยจัดวางระเบียบได้ไม่ขัดกัน
จปร. ภักดีไม่แปรผัน
ด้วยสุจริตมั่นมุ่งแต่คุณ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 193

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๖
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี สภากาชาดไทย
โยสลัม ๒ ชั้น

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบหก
ศึกรุกแดนหน่วงหนักจักช่วงชิง
ยอมสูญเสียชีวารักษาเขต
บ้างบาดเจ็บล้มหายตายจากไป

สยามตกในอันตรายยิ่ง
ทหารมิอาจอยู่นิ่งต้องป้องภัย
เพื่อราชการเพื่อประเทศสละได้
เสียทั้งกายทั้งใจให้ร้าวราน

เวสสุกรรม ๒ ชั้น
เกิดสภาอุณาโลมแดงท�ำหน้าที่
พระพุทธเจ้าหลวงพระราชทาน
ได้เปลี่ยนนามเป็นสภากาชาดไทย
มนุษยธรรมเห็นประจักษ์หลักสากล

ดูแลเหล่าเสนีย์ทหารหาญ
พระราชูปถัมภการเพื่อปวงชน
องค์การใหญ่กอปรประโยชน์รงุ่ โรจน์ผล
ไม่ล�ำเอียงช่วยทุกคนด้วยเป็นกลาง

ต้นวรเชษฐ์ ๒ ชั้น
ประสบภัยยากจนคนเจ็บป่วย
บรรเทาทุกข์บ�ำรุงสุขทุกทิศทาง
เราควรรู้พระราชกรณียกิจ
วันปิยมหาราชในปีนี้

กาชาดช่วยทั่วไปไม่เลือกข้าง
ช่วยเสริมสร้างอุดหนุนคุณความดี
รัชกาลที่ห้าทรงสิทธิ์ยิ่งศักดิ์ศรี
ทุกวิถีจะด�ำเนินเดินตามธรรม

194

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 195

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๗
สามเส้า ๒ ชั้น

ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร

แขกไทร ๒ ชั้น

ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี

ขึ้นพลับพลา

โรงเรียนนายร้อยที่เรามาเรียนความรู้
คือความเจริญความสุขของผองไทย
ยี่สิบสามตุลาข้ากราบกราน
ด้วยกตัญญุตาเป็นอาจิณ

ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย
ทั้งศิษย์ครูมุ่งมั่นท�ำให้ได้
ถวายองค์ทรงชัยนครินทร์
พระภูบาลปัญจมราชเลิศศาสตร์ศลิ ป์
กตเวทินโดยเป็นพลเมืองดี

พ.ศ. ๒๔๒๗ เริม่ ใช้ไฟฟ้าในประเทศไทย และในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว เริ่มพัฒนาการศึกษาอย่างจริงจัง

196

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรไี ทยนกั เรยี นนายรอ้ ย เพอื่ ขบั รอ้ งบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๘
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๑๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔
ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท ในวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๘
สร้อยสนตัด

อันคนเราเกิดมาหล้าโลกนี้
รักษาสิทธิชีวิตจิตและกาย
แต่ครั้งก่อนมีทาสจ�ำนวนมาก
ทั้งเป็นหนี้ต้องมาเป็นข้าช่วงใช้

สารถี ๒ ชั้น

ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์

กล่อมพญา ๒ ชั้น
ทรงเตรียมการเลิกทาสเป็นระบบ
เราจึงไม่มีสงครามจนล่มจม
ทรงจัดการศึกษามารองรับ
เราทหารควรสนองฝ่าธุลี

อิสระความเสรีมีความหมาย
ไม่เอาตนไปขายให้ร้าวใจ
ถูกกวาดต้อนมาจากที่ไหนไหน
ลูกเกิดใหม่ทาสตามพ่อต่อกันมา
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์
มีการครบเกษียณทาสตามเหมาะสม
เลิศอุดมด้วยสันติวิธี
ทั้งอาชีพพร้อมสรรพทุกวิถี
รักษาความเสรีไทยเป็นไท

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 197

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงสถาปนากรมป่าไม้
สี่บท ๒ ชั้น

แลดูพฤกษชาติที่ดาษป่า
ล�ำต้นล้วนใหญ่โตมโหฬาร
ป่าเป็นที่อาศัยสัตว์ใหญ่น้อย
ทั้งเสือร้ายกลิ่นสาบกระจายไกล

หกบท ๒ ชั้น

บริษัทฝรั่งใหญ่มีหลายเจ้า
ขอสัมปทานตัดซุงมุ่งมากัน
สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

แปดบท ๒ ชั้น

ได้ควบคุมการตัดไม้ให้มีหลัก
เมื่อตัดแล้วปลูกทดแทนเป็นอย่างดี
เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ทั้งกิ่งใบสาขาแผ่ไพศาล
ออกดอกบานมีผลงามตามริมธาร
กวางเป็นร้อยลิงชะนีหมีตัวใหญ่
โขลงช้างไพรพลายพังยังเห็นมัน
เห็นป่าไม้ของเราดีจริงนั่น
ไม่รู้ทันอันตรายจะเบียดเบียน
ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี
เพื่อพิทักษ์ไพรพนัสทุกวิถี
เพิ่มชีวีป่าไม้ให้อยู่ยง
ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนพระคุณพระองค์จอมราชันย์

“เป็นเรื่องเตือนใจว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติซึ่งเป็นสมบัติของชาติ เช่น
ทรัพยากรป่าไม้ ก็ถือว่าเป็นหน้าที่ของทหาร”
หมายเหตุ: ไม่ได้บันทึกแถบวีดิทัศน์ออกอากาศเนื่องจากในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคต

198

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ภาคผนวก

��เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย
ดนตรีไทยดูเหมือนจะพัวพันกับชีวติ ประจ�ำวันของข้าพเจ้าตัง้ แต่เกิดมา พอเกิดเขา
ก็ประโคม เวลาสมโภชเขาก็ประโคมอะไรกันอีก
ในระหว ่ า งที่ ยั ง เล็ ก ๆ อยู ่ พี่ เ ลี้ ย งก็ ต ้ อ งร ้ อ งเพลงเห ่ ก ล ่ อ มอย ่ า งที่ ช าวบ ้ า น
เห่กล่อมลูกเขากัน คุณหลวงสรรสารกิจ หัวหน้ากองมหาดเล็กในตอนนั้นได้น�ำบทเห่กล่อม
พระบรรทมอย่างที่ใช้กล่อมเจ้านายสมัยโบราณมาให้ใช้กล่อม แต่ปรากฏว่าพี่เลี้ยง (ซึ่งเป็น
พยาบาลมิใช่นักร้องอาชีพ) ก็ร้องไม่ค่อยเป็น และเขาเล่าว่า ข้าพเจ้าไม่ชอบ ร�ำคาญ
เพราะยืดยาดนัก ฟังไม่เข้าใจ เลยต้องร้องเพลงสามัญ เช่น แมวเอ๋ยแมวเหมียว เพลงร้อง
ธรรมดา ๆ จ�ำพวกลาวดวงเดือน เขมรไทรโยค หรือจนชั้นเพลงเห่เรือ ก็เป็นที่ชอบใจของ
ข้าพเจ้ามากกว่า
ครั้นโตขึ้นพอรู้ความ จ�ำได้ว่าได้ฟังดนตรีไทยเป็นครั้งคราวในเวลาโดยเสด็จ
พระราชด�ำเนินไปในพิธหี ลวงต่าง ๆ ทีต่ อ้ งมีการบรรเลงปีพ่ าทย์ประกอบ เช่น เวลาทรงบาตร
ดูเหมือนเขาจะตีเพลงช้าเวลางานในวัง พอพระจะเทศน์ก็เล่นสาธุการ พอเทศน์เสร็จจะเป็น
กราวร�ำหรือจะมีอะไรอีกก็ไม่รู้ไม่แน่ใจ งานถวายผ้าพระกฐินตอนพระไปครองผ้าก็ตี
สาธุการอีก
อันที่จริงในตอนนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่ได้สนใจดนตรีไทยนักหรอก รู้สึกแต่เพียงว่า
เป็นของจ�ำเป็นต้องมีเสียงเพลงอย่างนี้เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ของงาน ก็งานอะไรก็มีอย่างนี้
ทั้งนั้นนี่
อีกอย่างหนึง่ ทีพ่ อจะกล่าวในทีน่ ไี้ ด้คอื “เปิงพรวด” หมายถึงพวกทีแ่ ต่งตัวสีแดงใน
งานพระราชทานเพลิงศพตีกลองซึง่ มีตอี ยูส่ องจังหวะ จังหวะหนึง่ ใช้ตใี นงานพระศพเจ้านาย
หรือบุคคลชั้นสูงมาก ๆ อีกจังหวะที่เรียกกันว่า “สามไม้หนี สี่ไม้ไล่” นั้นใช้ตีงานศพ
คนที่ส�ำคัญรอง ๆ ลงมา (ในงานที่เสด็จพระราชด�ำเนินพระราชทานเพลิงศพ) สิ่งที่ท�ำให้
ข้าพเจ้านับ “เปิงพรวด” ว่าเป็นดนตรีไทยนั้น เพราะว่ามีคนหนึ่งเป่าปี่ เพลงที่ใช้เป่านั้น
จนบัดนี้ข้าพเจ้ายังไม่ทราบว่าเป็นเพลงเฉพาะ หรือเพียงเป่าให้เกิดเสียงโหยหวนเยือกเย็น
แต่คงจะเป็นอย่างแรกมากกว่าเพราะเห็นเป่ากี่ครั้ง ๆ ก็เหมือนกันหมด

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 201

�สิง่ อืน่ ๆ นอกนีท้ ขี่ า้ พเจ้าได้ฟงั ทีจ่ ะนับว่าเป็นดนตรีไทยได้กไ็ ม่มอี ะไรมาก ทีน่ กึ ออก
ตอนนี้มีแต่เสียงบัณเฑาะว์ แตรสังข์ อย่างนี้เป็นต้น
ในตอนเด็ก ๆ นี้ เคยรู้สึกอยากเล่นดนตรีไทยอยู่นิดหน่อย คือเห็นระนาดเอกวาง
อยู่รางหนึ่งก็ตรงรี่เข้าไปจะตี แต่มีคนห้ามอ้างว่าเครื่องดนตรีไทยเป็นของมีครู ไปท�ำเล่น ๆ
เหมือน เปียโน กีต้าร์ ไม่ได้ ถ้าไปเล่นเข้า ครูอาจจะบันดาลให้มีอันเป็นไปอะไรได้ก็เลย
ไม่ได้เล่น เครื่องดนตรีอีกอย่างหนึ่งที่เห็นแล้วอยากเล่นคือซอสามสาย ซึ่งได้เห็นที่จุฬาฯ
นี้เอง (แล้วติดใจเลื่อมใสคนสีเป็นอันมาก)
ก่อนที่ข้าพเจ้าจะเล่นดนตรีไทยนั้นเป็นระยะที่เพลงประเภทลูกทุ่งก�ำลังเฟื่องฟู
ข้าพเจ้าได้ฟังแล้วรู้สึกติดอกติดใจมาก เพราะหลาย ๆ เพลงที่แสดงถึงชีวิต และอารมณ์
ของคนไทยได้เป็นอย่างดี ความสนใจติดตามฟังและการร้องเพลงลูกทุง่ นับได้วา่ เป็นแนวทาง
ในการที่จะมาเรียนและชอบดนตรีไทย (เดิม) ในระยะต่อมา
ก่อนเรียนดนตรีไทยข้าพเจ้าไม่รจู้ กั พวกเครือ่ งดนตรีไทยเลยก็จริง แต่กร็ จู้ กั ท�ำนอง
เพลงไทยหลายเพลงจากเพลงที่ร�ำละคร ที่ส�ำคัญที่สุดคือเพลงที่ร้องในชั่วโมงภาษาไทย
ของ อาจารย์ก�ำชัย   ทองหล่อ อาจารย์ก�ำชัยหรือที่เราถนัดเรียกว่า ครูก�ำชัย มากกว่า
มีวิธีสอนภาษาไทยให้เด็กสนุก คือ แทนที่จะให้นั่งแปลศัพท์ในวรรณคดีเฉย ๆ ก็ให้พวกเรา
หัดร้องร�ำท�ำเพลง อ่านหนังสือบทกลอนเข้าท�ำนองต่าง ๆ ตั้งแต่หัดสวดกาพย์พระไชยสุริยา
ไปจนกระทั่ ง ร ้ อ งเพลงไทยง ่ า ย ๆ เช ่ น นางนาค แขกบรเทศ เขมรปากท ่ อ ป ี น ตลิ่ ง
ช้างประสานงา สร้อยเพลง ฯลฯ เวลาชัว่ โมงอ่านไทย ถ้าใครอ่านท�ำนองเสนาะ ขับเสภา ร้อง
หุ่นกระบอก ตลอดจนเพลงต่าง ๆ ที่เหมาะสมได้ ก็เป็นก�ำไร คือได้คะแนนเพิ่ม ข้อนี้
ท�ำให้เด็ก ๆ ได้ความรู้ด้านดนตรีไทย ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมความเป็น
ชาติไทย ในตอนนี้ขอแทรกข้อเสนอแนะส�ำหรับการสอนดนตรีขั้นชั้นประถมศึกษาต้นว่า
จากประสบการณ์ของข้าพเจ้า การสอนดนตรีช้ันประถมต้นที่บางโรงเรียนเอาเพลงจาก
หลักสูตรชั้นอนุบาลมาสอนนั้นเป็นการดูถูกภูมิปัญญาของเด็กมากทีเดียว และอีกอย่างหนึ่ง
เพลงอนุบาลมักจะดัดแปลงจากเพลงฝรัง่ มิได้มปี ระโยชน์ในการช่วยสอนความรักชาติแก่เด็ก
มิได้เป็นความรู้ติดตัวแก่เด็กเลย เพลงไทยที่เป็นหลักสูตรของเดิมจะดีกว่า เพราะนอกจาก
จะส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ในการแต่งโคลงกลอน ยังช่วยให้เด็กรู้จักวรรณคดีที่ตัดตอน
มาเป็นเนื้อเพลงโดยไม่ต้องล�ำบากท่องล�ำบากจ�ำ ได้ข้อคิดในการด�ำเนินชีวิตจากสุภาษิต
และคติในเนื้อเพลงด้วย

202

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ตอนที่อยู่ชั้นมัธยมปีที่ ๒ ทางโรงเรียนเริ่มให้มีการหัดดนตรีไทย ข้าพเจ้าอยากหัด
ดนตรีไทยมากอยู่แล้วเพราะเพิ่งเลิกเรียนดนตรีสากลไปใหม่ ๆ เลยเลือกเรียนซอด้วง
เพราะที่โรงเรียนมีแต่เครื่องสาย ไม่มีระนาดซึ่งเป็นของชอบ ครูที่สอนคือ ครูนิภา  อภัยวงศ์
และครูจินดา   สิงหรัตน์ ซอมีอยู่แล้วเป็นซองาที่มีคนน้อมเกล้าฯ ถวายในงานฉลอง
รัฐธรรมนูญสิบกว่าปีมาแล้ว ต่อมา พระสุจริตสุดา ท่านเห็นข้าพเจ้าสีซอด้วงจึงเอา
ซอเก่าของ พระยาราชภักดี (โค   สุจริตกุล) มาซ่อมให้ข้าพเจ้าสี ข้าพเจ้าใช้แต่ซอของ
คุณพระมาจนทุกวันนี้ ในตอนแรกครูให้สีสายเปล่า สายทุ้ม และสายเอกจนคุ้น แล้วก็ต่อ
ต้นเพลงฉิง่ ๓ ชัน้ โดยการต่อทีละ ๔ ตัวโน้ต ตอนหลัง ๆ เรียนไปนานแล้วครูถงึ ได้อนุญาตให้ใช้
โน้ตตัวเลข เพลงทีต่ อ่ หลังจากต้นเพลงฉิง่ มีเพลงจระเข้หางยาว ตวงพระธาตุ นกขมิน้ เป็นต้น
ตั้งแต่เรียนดนตรีไทย เลยเกือบจะเลิกฟังเพลงอย่างอื่นหมด เที่ยวหาแผ่นเสียงเพลงไทย
มาฟังในโอกาสที่มีงาน เคยเชิญวงของ ครูเทวาประสิทธิ์ พาทยโกศล และครูไพฑูรย  ์
กิตติวรรณ มาบรรเลง นั่งฟังไปมาเกิดติดใจครูไพฑูรย์จึงขอเรียนด้วย ตั้งแต่นั้นก็ได้เรียน
พิเศษกับครู แต่ก็ยังไม่ได้เลิกเรียนที่โรงเรียน เป็นคนเดียวในรุ่นที่เรียนดนตรีไทยจนจบ
ม.ศ.๕ จึงเป็นคนอาวุโสที่สุดในวง ตอนนี้เวลามีงานโรงเรียน เผลอ ๆ ข้าพเจ้าก็ยังไปเล่น
กับเด็ก ๆ เวลาฉากยังไม่เปิด
กับครูไพฑูรย์ ก็เรียนร้องเพลงด้วย เรียนกับครูไพฑูรย์สนุกดี ครูคนเดียวเล่นได้
ทั้งวง แล้วมีเรื่องอะไรสนุก ๆ เล่าเยอะ พอถึงหน้ามะปราง ครูปอกมะปรางริ้วแบบต่าง ๆ
บางทีครูกท็ ำ� ห่อหมกมาให้รบั ประทาน เวลาไปหัวหินครูกไ็ ปด้วย บางทีขา้ พเจ้าก็ตอ่ เพลงกับ
อาจารย์ภาวาส  บุนนาค เวลาอยู่หัวหิน นราธิวาส อาจารย์ภาวาสเคยชวนครูเทียบไปค้าง
ด้วย ก็ชอบไปฟังครูเป่าปี่ ตอนอยูห่ วั หินครูไพฑูรย์เคยเอาลูกศิษย์ไปด้วยแล้วเล่นกัน เคยเชิญ
วงของมณฑลทหารบกที่ ๑ ซึ่ ง ก็ เ ป ็ น ลู ก ศิ ษ ย ์ ค รู ไ พฑู ร ย ์ แ ละนั ก ดนตรี เ คยไปเล ่ น
ในวังเวลามีงาน และวงเสริมมิตรซึ่งเป็นวงของ คุณเสริม  ศาลิคุปต์ คุณเสริมยังท�ำเทปเพลง
ต่าง ๆ ที่ชอบให้เยอะแยะ บางครั้งก็รวมวงจากคนในวังไกลกังวล (หัวหิน) คนเล่นมาจาก
หลายหน่วย เช่น มหาดเล็ก ต�ำรวจทางหลวง กรมวัง ฯลฯ ครูไพฑูรย์ก็เล่นด้วย มีอยู่วันหนึ่ง
คนในวงหายไป ตามตัวก็ไม่พบ ได้ความว่านักดนตรีไปช่วยงานบวชนาคหมด ที่เล่า ๆ
มาเป็นเรื่องอดีต เดี๋ยวนี้จะเล่นอย่างนี้อีกก็ไม่มีเวลา
ดนตรีไทยนี้เล่นแล้วติดจริง ๆ สบโอกาสเม่ือไรก็ต้องไปฟัง แต่ก่อนอธิบายได้ว่า
ชอบเพราะชาตินิยม หลัง ๆ นี้ ชอบเพราะฟังแล้วสนุกตื่นเต้น มีทุกรส

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 203

�ตอนเข้าจุฬาฯ ก็ได้เข้าร่วมชมรมดนตรีไทย เล่นซอด้วงตามเดิม ทั้งลองหัดเล่น
เครื่องดนตรีอีกหลายอย่าง ได้เรียนร้องเพลงไทยกับอาจารย์เจริญใจ   สุนทรวาทิน
อาจารย ์ เ จริ ญ ใจช ่ ว ยให ้ ก� ำ ลั ง ใจในการร ้ อ งเพลง ท� ำ ให ้ เ กิ ด ความมั่ น ใจในตั ว เองมาก
ความที่ไปต่างจังหวัดบ่อย ๆ ท�ำให้ไม่ค่อยได้ไปชมรมฯ แต่งานไหว้ครู ถือว่าเป็นของส�ำคัญ
ข้าพเจ้าไหว้ครูอยู่ ๒ แห่งคือที่บ้านครูเทวาฯ โดยการส่งพุ่มไปที่บ้านครู (ก็ยังส่งอยู่ทุกปี)
และที่จุฬาฯ ตั้งแต่อยู่จุฬาฯ มาสองปี ครูสอน   วงฆ้อง เป็นประธานในพิธีไหว้ครู พูดถึง
ครูสอนแล้ว ท�ำให้มานึกดูว่า ในระยะเพียง ๒-๓ ปีนี้ วงการดนตรีไทยได้สูญเสียครู
ถึง ๔ ท่าน ครูเทวาประสิทธิ์ ครูละเมียด จิตตเสวี ครูสอน แล้วยังเสีย คุณหลวงไพเราะ
อีก แต่ถ้าใครได้ฟังดนตรีไทย ๒๐๐ คน ของครูประสิทธิ์ ถาวร แล้วไซร้ ย่อมจะมีความรู้สึก
ว่าดนตรีไทยมิได้ถอยหลังหรือหยุดนิง่ อยูก่ บั ที่ ดนตรีไทยก้าวหน้า ยังมีการสืบต่อเปลีย่ นแปลง
เข้ากับชีวิตปัจจุบัน ดนตรีไทยไม่มีสลายเพราะความดี ความเหมาะสมกับชีวิตไทย สมดัง
บทกลอนที่ ม.ล.ขาบ  กุญชร ท่องในตอนต้นรายการ “ดนตรีไทยไร้รสหรือ” ทางวิทยุ ท.ท.ท.
นานมาแล้ว

“ดนตรีไทยนั้นมิใช่ไร้รสชาติ
โสตประสาทยินแล้วแว่วสุขสม
ดุจดังได้ทิพย์ชลามาประพรม
คลายอารมณ์ที่ขุ่นข้องหม่นหมองเอย”

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๕๗ - ๒๖๑.

204

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า
คณะผู้จัดท�ำหนังสือเล่มนี้ได้เคยถามข้าพเจ้าถึงสาเหตุในการที่ข้าพเจ้าแต่ง
เนื้อร้องเพลงต่าง ๆ ที่ได้รวบรวมเขียนไว้ในหนังสือเล่มนี้ว่ามีความเป็นมาอย่างไร
เหตุไรจึงแต่งขึ้น จึงจะขอเล่าความไว้ในที่นี้ว่า ในตอนเริ่มต้น เพลงแรกที่แต่งเป็น
เพลงลูกทุ่งชื่อว่าเพลงส้มต�ำ ขณะนั้นข้าพเจ้าเรียนอยู่ในชั้นมัธยมต้นที่โรงเรียนจิตรลดา
ตอนนัน้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั จะเสด็จพระราชด�ำเนินทรงดนตรีทมี่ หาวิทยาลัย
ศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร ขณะเตรียมรายการเพลง ข้าพเจ้าก็บ่นขึ้นว่า จะร้องเพลง
อะไรก็มีคนอ่ืนจองไว้แล้ว จ�ำจะต้องแต่งเพลงเสียเอง ความทราบถึงพระเนตรพระกรรณ
ก็มพี ระราชกระแสลงมาว่า ให้ขา้ พเจ้าแต่งเพลงส�ำหรับร้องเองเพลงหนึง่ ข้าพเจ้าในขณะนัน้
มีงานอดิเรก คือการท�ำอาหาร ส้มต�ำเป็นของทีเ่ ด็ก ๆ ท�ำรับประทานเองได้งา่ ย ๆ จึงเอาต�ำรา
ท�ำส้มต�ำมาว่าให้คล้องจองกัน ใส่ท�ำนองเพลงลูกทุ่งตามที่เคยได้ยินจากพี่ ๆ ถาปัดจุฬาฯ
พอซักซ้อมกับตนเองได้ดีแล้วก็ไปแจ้งกับครูแมนรัตน์ที่วง อ.ส.ว่า คราวนี้จะมีเพลงใหม่
ให้คอยฟังและดนตรีต้องคอยเล่นตามเอาเอง ถึงวันจริง ปรากฏว่าค�ำร้องและท�ำนอง
ก็เข้ากับดนตรีได้เป็นอย่างดี สร้างความครื้นเครงพอสมควร ในภายหลังก็มีผู้ขอไปสร้าง
ภาพยนตร์ เรื่องเป็นอย่างไรข้าพเจ้าก็มิได้ติดตามดู
หลังจากนั้นข้าพเจ้าก็เลิกแต่งเพลง จนมาถึงเมื่อไม่นานมานี้ เมื่อพวกเราเหล่า
นักดนตรีไทยก�ำลังตั้งวงสนทนากันถึงเรื่องการแสดงดนตรี นักร้องชายผู้หนึ่งเอ่ยขึ้นมาว่า
เขาชอบเพลงสุรินทราหู เพราะท�ำนองเพลงไพเราะเย็น ๆ เรียบ ๆ ฟังไม่มีเบื่อ เสียอยู่แต่ว่า
บทร้องว่า “น้องเป็นหญิงยากจริงจริงจะให้เห็น” เป็นเนื้อของผู้หญิง ซึ่งเขาจะร้องก็ไม่ค่อย
จะเต็มปากเต็มค�ำ ขอให้ขา้ พเจ้าช่วยแต่งเนือ้ เพลงเป็นบทผูช้ ายสักหน่อย จะได้นำ� ไปร้องกัน
ข้าพเจ้ากลับมาย้อนคิดว่า คงจะน่าขบขันดีถ้าผู้ชายมานั่งร้องอยู่ว่า “ถ้าตัว
ของน้องนั้นเป็นผู้ชาย...” บทร้องเพลงสุรินทราหูที่ใช้กัน ยังมีอีกบทที่ตัดมาจากกลอน
เสภาขุนช้างขุนแผน ตอนที่พลายแก้วลานางพิมไปหาแม่ ความตั้งแต่

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 205

�“ใจหายพ่อพลายมาลาจาก
อกจะพรากเสียด้วยร้างเสน่หา
ยามดึกจะร�ำลึกทุกเวลา
เคยมาชวนพิมให้พาที
ที่นอนน้องจะเย็นเมื่อยามหนาว
อกร้าวใจน้องหมองศรี
ดังพระกาลมาผลาญชีวี
ตั้งแต่นี้น�้ำตาจะนองตา”
(บทนี้ไม่ค่อยแพร่หลาย ได้ยินร้องอยู่แต่ที่วงของคุณครูไพฑูรย์ กิตติวรรณ ซึ่งเป็น
ผู้ต่อเพลงให้ข้าพเจ้า) เป็นอันว่าจะร้องบทไหนก็มีแต่บทของผู้หญิง ข้าพเจ้าจึงพยายาม
แต่บทชายขึน้ แต่กไ็ ม่สำ� เร็จเพราะบทเดิมซึง่ แปลงจากกลอนเสภาตอนนางศรีมาลาร�ำพันถึง
พลายงามนัน้ ไพเราะกลมกลืนกับท�ำนอง โดยเฉพาะในท่อนที่ ๓ ท�ำนองและบทร้องมีลกั ษณะ
การเปลี่ยนอารมณ์ที่เข้ากันสนิท ยากที่แต่งใหม่ให้เทียบเท่าได้
ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงลองแต่งเนื้อเพลงอื่นไปพลาง ๆ ได้แต่งเพลงเต่ากินผักบุ้ง ซึ่งเป็น
เพลงลาส่งท้ายในการบรรเลง พร้อมกันนั้นได้แต่งกลอนที่ตอนต้นกับตอนท้ายชักจาก
เนือ้ ร้อง (บทพระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยูห่ วั ) เพลงพญาโศก อาจารย์
เจริญใจ สุนทรวาทิน ได้ใส่ท�ำนองเป็นเพลงลมพัดชายเขา กล่อมนารีและสร้อยเพลง ต่อมา
นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ได้น�ำไปออกรายการวิทยุพล ๑ ตอนกลางคืน คืนวันอาทิตย์
เพลงต่อมาที่แต่งคือเพลงเต่าเห่ ใช้ร้องเป็นเพลงกล่อมสอนเด็ก ๆ ก�ำเนิดเพลงนี้
มีอยู่ว่า อาจารย์ศรีวิโรจน์ เปี่ยมปิติ อาจารย์ฝ่ายกิจกรรมนิสิตที่คณะ ได้ออกความเห็นว่า
น่าจะลองจัดรายการดนตรีไทยให้เด็กที่คณะเราเล่น เลือกเอาเพลงง่าย ๆ แล้วช่วยกัน
ใส่เนื้อร้องให้เป็นที่สนุกสนาน ยังไม่ทันได้เตรียมการประการใด ก็พอดีเกิดเหตุการณ์ต่าง ๆ
ในบ้านเมือง พอดีกับที่อาจารย์ล้มป่วยลง ก็เลยมิได้จัดการอะไรจนทุกวันนี้ ข้าพเจ้า
ได้แต่แต่งเพลงเต่าเห่นี้ มีใจความเป็นการกล่อมเด็กให้นอน พร้อมกับสั่งสอนให้เป็นคนดี
แล ้ ว น� ำ ไปออกวิ ท ยุ ร ายการของคุ ณ หมอพู น พิ ศ โดยมี อ าจารย ์ เ จริ ญ ใจเป ็ น ผู ้ ร ้ อ ง
พี่จ้อ (จันทรา สุขวิริยะ) เป็นลูกคู่ ภายหลังชมรมดนตรีไทยจุฬาฯ น�ำมาเล่นประกอบการร�ำ
ของชมรมนาฏศิลป์

206

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เพลงต่อจากเพลงเต่าเห่ ข้าพเจ้าแต่งเพลงลมพัดชายเขาเถา ปฐมเหตุของเพลงนี้
คือเมื่อเรียนวิชาวรรณคดีกับดนตรีไทยของอาจารย์เด่นดวง พุ่มศิริ อาจารย์ให้การบ้าน
เป็นการแต่งบทร้องเพลงเถาสักเพลง โดยให้มีใจความด�ำเนินเรื่องอย่างช้า ๆ ในท่อนที่
เป็นสามช้ัน ถึงสองชั้น ให้เนื้อความกระชับเข้า ครั้นถึงชั้นเดียวให้ใช้ค�ำพูดที่ฟังดูเป็น
การรวบรัดสรุปความ รวดเร็วเข้ากับจังหวะเพลงชั้นเดียว ซึ่งมีความรวดเร็วกระฉับกระเฉง
ข้าพเจ้าก็ได้ลองแต่งดูและใส่ท�ำนองเพลงลมพัดชายเขาเถา ภายหลังเมื่อส่งให้อาจารย์
เจริญใจแล้วอาจารย์ก็น�ำมาใส่เพลง สมิงทองกับจ�ำปานารี ซึ่งเป็นเพลงในอัตราสองชั้น
ที่มีความไพเราะทีเดียว และได้น�ำออกรายการคุณหมอพูนพิศ ต่อมาวงเสริมมิตรได้ไป
ใส่ท�ำนองเป็นลมพัดชายเขาเถาทางเปลี่ยน (ของครูเฉลิม บัวทั่ง)
เพลงไทยอีกสองเพลงที่ข้าพเจ้าได้ใส่เนื้อ คือ ปลาทองเถา และอกทะเล ซึ่งเป็น
เพลงประเภทเพลงลาทั้งคู่ ธรรมดาอาจารย์เจริญใจจะเป็นผู้ร้องเพลง แต่เที่ยวนี้ข้าพเจ้า
ขอให้พี่จ้อลองร้อง ซึ่งเขาบ่นว่ายากกว่าบทร้องปกติ เพลงอกทะเลอาจารย์เป็นผู้ร้อง
ออกวิทยุ แต่วันที่ออกโทรทัศน์รายการสังคีตภิรมย์นั้น แต่แรกข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะร้องเอง
พอดีไม่สบาย จึงขอเป็นคนสีซอด้วงและให้พี่จ้อท�ำหน้าที่เป็นผู้ขับร้อง เพลงปลาทองเถา
แต่งในขณะนั่งเครื่องบินออกจากไทยไปอิหร่าน ส่วนอกทะเล แต่งริมทะเลจริง ๆ ที่หัวหิน
อันที่จริงแล้วข้าพเจ้าออกจะแต่งเพลงลามากเกินไป คงจะเป็นเพราะข้าพเจ้าชอบ
เพลงที่มีการร้องและดนตรีรับนั่นเอง ดูในเนื้อเพลงที่แต่งขึ้น เพลงปลาทองดูเหมือน
จะเป็นการลาจากกันไปเลย เต่ากินผักบุง้ ลาไปนาน แต่กค็ งจะได้พบกัน แต่เพลงอกทะเลนัน้
เป็นการลาค่อนข้างจะเบิกบาน คือดึกแล้วก็ขอให้พักผ่อนนอนหลับเป็นปรกติ
เมื่ อ ก ่ อ นงานฉลองปริ ญ ญา เพื่ อ นที่ เ ป ็ น กรรมการจั ด งานผู ้ ห นึ่ ง ได ้ ม าวานให ้
แต่งเพลงส�ำหรับน้อง ๆ ร�ำอวยพรพวกเราในงาน ตอนแรกข้าพเจ้าก็ร้องลั่นว่า ท�ำไมจะมา
ให้แต่งอวยพรตัวเอง เขาก็บอกว่าเอาเถอะจะได้เร็ว ๆ จึงแต่งเป็นเพลงใส่ทำ� นองขึน้ พลับพลา
และแขกบรเทศ
นอกจากนั้นเพลงสากลที่ได้น�ำบทไปใส่ท�ำนอง มีเพลงดุจบิดามารดร ท�ำนองโดย
ม.ล.พวงร้อย อภัยวงศ์ และเพลงที่กล่าวถึงพลเอก อรุณ ทวาทะศิน ท�ำนองโดย อาจารย์
แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ เรื่องของเพลงที่แต่งขึ้น คงจะยุติแต่เพียงเท่านี้
ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๖๕ - ๒๖๙.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 207

�ลูกทุ่งกับเพลงไทย
เมื่อวันที่ ๒๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๒ นายสกุล ศรีพรหม รัฐมนตรีช่วยว่าการ
กระทรวงศึกษาธิการ และคณะผู้จัดงาน “กึ่งศตวรรษเพลงลูกทุ่ง” ได้น�ำศิลปินเพลงลูกทุ่ง
จ�ำนวนมากมาพบข้าพเจ้าเพือ่ รับรางวัลเกียรติคณ
ุ เพลงลูกทุง่ ดีเด่น หลังจากนัน้ อีก ๔ วันต่อมา
ตรงกับเวลาค�่ำวันเสาร์ที่ ๒๖ เดือนเดียวกัน ข้าพเจ้าก็ติดตามรายการโทรทัศน์ถ่ายทอด
รายการแสดงเพลงลูกทุ่งท่ีคัดแต่เพลงเอกมาแสดง ๕๐ เพลง รู้สึกว่าเป็นรายการพิเศษ
แม้จะหยุดถ่ายทอดมาเสนอข่าวตอนสองทุ่ม ก็เปิดวิทยุกรมประชาสัมพันธ์ฟังต่อ โทรทัศน์
จบข่าวแล้ว กลับไปชมการถ่ายทอดต่ออีก รู้สึกอิ่มใจมาก อดไม่ได้ที่จะร้องเพลงตามไปด้วย
ดูจนจบรายการนึกว่าจะได้ฟังอีกหลายเพลงที่ชอบ แต่ไม่ได้ฟัง มาอ่านข้อก�ำหนดในการ
คัดเลือกเพลงดีเด่นทีหลังจึงได้ทราบว่าเพลงลูกทุ่งที่ได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เขาไม่นับมาพิจารณาด้วย นับว่าน่าเสียดายเพราะบางเพลงที่มาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เป็นเพลงที่ดีไม่แพ้เพลงที่คิดท�ำนองขึ้นใหม่ หากจะนับก็คงได้หลายเพลงทีเดียว
เพลงลูกทุ่งมีวิวัฒนาการมาเพียง ๕๐ ปี ถ้าจะเปรียบกับเพลงพื้นบ้านทั่ว ๆ ไป
และเพลงไทยแล้ว นับว่าเพลงลูกทุ่งมีอายุน้อยมาก แต่ท�ำไมเพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลาย
เป ็ น ที่ ติ ด อกติ ด ใจคนทุ ก เพศทุ ก วั ย ได ้ ม ากมายทั่ ว ประเทศ เข ้ า ถึ ง ใจคนฟ ั ง ได ้ เ ร็ ว กว ่ า
เพลงไทยสากลและเพลงไทยเสียอีก เป็นเรื่องที่น่าสนใจมากทีเดียว
ข้าพเจ้าติดตามเพลงลูกทุ่งมาเพียง ๒๐ ปีเศษ โดยเฉพาะในระยะที่เรียกว่า
“ยุคทองของลูกทุ่ง” แล้ว ตอนนั้นข้าพเจ้าเป็นนักเรียนชั้นมัธยมต้น มีเพื่อนวัยเดียวกัน
กลุ่มใหญ่ชอบฟังเพลงลูกทุ่งด้วยกัน เมื่อว่างจากการเรียนก็จะหลบมุมไปฟังวิทยุแล้ว
จดเนื้อ หรือบางทีก็หาหนังสือบทเพลงลูกทุ่งมาร้องกันเล่น ๆ สมัยนั้นเทปบันทึกเสียง
ยังไม่แพร่หลาย รายการลูกทุง่ ในโทรทัศน์กไ็ ม่คอ่ ยจะมี ข้าพเจ้ามักจะเอาฉิง่ ติดไปในกระเป๋า
หนังสือเพื่อใช้ตีจังหวะ เรารู้จักนักร้องลูกทุ่งทุกคน จ�ำเพลงลูกทุ่งได้เป็นร้อย ๆ เพลงทีเดียว
(ถ้าเรียนหนังสือแล้วจ�ำง่ายอย่างนี้คงจะดีแน่) ถึงจุดนี้เองท�ำให้นึกได้ว่า เนื้อเพลงและ
ท� ำ นองเพลงลู ก ทุ ่ ง นั้ น จ� ำ ง ่ า ย ร ้ อ งตามได ้ ง ่ า ย เข ้ า ใจง ่ า ย จึ ง ได ้ เ ปรี ย บเพลงไทยและ
เพลงพืน้ บ้าน นอกจากนัน้ เพือ่ นข้าพเจ้าบางคนนิยมนักร้องทีม่ าจากจังหวัดของตนเป็นพิเศษ
นี่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ว่า นักร้องเพลงลูกทุ่งที่เสียงเพราะร้องเพลงดีนั้นมาจากทุกทิศ

208

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ทัว่ ประเทศ ร้องเพลงด้วยเสียงและลีลาทีม่ าจากบ้านเดิมของตน เรียกได้วา่ พูดภาษาเดียวกัน
เมือ่ เป็นอย่างนีแ้ ล้ว ท�ำไมเพลงลูกทุง่ จะไม่เป็นทีย่ อมรับทัว่ ประเทศอย่างกว้างขวาง ก็เพราะ
คนบ้านเดียวกันพูดภาษา ส�ำเนียงเดียวกันนั่นเอง
เวลาเสด็จพระราชด�ำเนินแปรพระราชฐานไปนราธิวาส เวลาเช้า ๆ เราจะเปิด
วิทยุฟังเพลงลูกทุ่งที่ฟังประจ�ำคือวิทยุ ๙๑๒ ก.ร.ป.กลาง ช่ือรายการลูกทุ่งพัฒนา เวลา
๖.๓๐ นาฬิกา ผู้จัดรายการจะเปิดเพลงตามที่ผู้ฟังเขียนขอไป แถมบอกด้วยว่าเพลงนั้น
ใครขอให้แก่ใคร สลับด้วยข่าวราชการ เช่น วันนี้หน่วยแพทย์พระราชทานจะไปท�ำการ
ตรวจโรคที่ใด บางทีก็มีข่าวรับสมัครเข้าท�ำงาน หน่วยงานฝึกอาชีพเคลื่อนที่ งานประกวด
พืชผักผลไม้ การแข่งเรือกอและ ประชันนกเขา ไปจนถึงแนะน�ำให้ประกอบคุณงามความดี
ต่าง ๆ พวกเราที่ตามเสด็จก็ขอเพลงกับเขาบ้าง ใช้วิธีโทรศัพท์ขอโดยตรงและมอบให้บุคคล
ต่าง ๆ ที่เราคุ้นเคยทั้งนอกและในวัง ใช้นามว่า “ป้าช้าง” บางทีก็มีคนขอให้ “ป้าช้าง”
มีกระเซ้าเย้าแหย่กนั ด้วยเพลงทีม่ คี ารมคมคาย เช่น “ช้างชือ่ น้อย ชือ่ จิบ๊ จ๊อยแต่ตวั เบ้อเร่อ...”
เป็นต้น ตอนหลัง ๆ ต่อมาผู้จัดรายการชักรู้ว่าหมายถึงใคร ถึงกับออกอากาศใช้ค�ำว่า
“ท่านป้าช้าง” สนุกดี และนีก่ เ็ ป็นความดีอกี ข้อหนึง่ ของเพลงลูกทุง่ ทีก่ อ่ ให้เกิดความสนุกสนาน
ได้อย่างรวดเร็ว ในเวลาอันสั้นก็ได้หัวเราะยิ้มแย้มกันแล้ว เพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลายมาก
สังเกตได้ว่าเวลาเกิดสถานการณ์อะไรก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องปากท้อง ฝนตก
ฟ้าร้อง น�้ำท่วม ตลอดจนเหตุการณ์ทางการเมืองทั้งนอกและในประเทศ เพลงลูกทุ่ง
ก็จะออกมาใหม่ทันสมัยกับข่าวนั้นทันที ราวกับเป็นสมุดบันทึกเหตุการณ์เหล่านั้น เนื้อร้อง
เพลงลูกทุ่งมักจะสะท้อนภาพชีวิตจริงของคน ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ การเกิดสงคราม
ปัญหาเศรษฐกิจและการเมืองได้เป็นอย่างดี ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เข้าใจและจ�ำง่าย ฟังแล้ว
ไม่ต้องแปลความหมาย เหนือไปกว่านั้น เพลงลูกทุ่งยังสรรหาค�ำที่กระทบกระเทียบเปรียบ
เปรย มีส�ำนวนกระแนะกระแหนเจ็บ ๆ คัน ๆ มาเสนอได้หลายรูปแบบ เรียกได้ว่าเข้าถึงใจ
คนฟังในเวลาอันรวดเร็ว คุณสมบัติในข้อที่ว่าสามารถบันทึกเหตุการณ์ได้ดีนี้เอง เป็น
คุณสมบัติพิเศษที่เพลงชนิดอื่นท�ำได้ไม่ดี และมีความหลากหลายเท่าเทียมกับเพลงลูกทุ่ง
คุ ณ สมบั ติ ข ้ อ นี้ ข องเพลงลู ก ทุ ่ ง คื อ การถ ่ า ยทอดรู ป แบบมาจากเพลงพื้ น บ ้ า นนั่ น เอง
ขณะเดียวกันเพลงไทยแท้ ๆ ก็ขาดคุณสมบัติในข้อนี้ ข้าพเจ้าจึงเห็นว่า ประวัติศาสตร์
สังคมไทยนั้นได้ปรากฏอยู่ในเพลงลูกทุ่งไม่น้อยทีเดียว

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 209

�ตัวอย่างที่สนับสนุนข้อความข้างต้นนั้นมีเท่าที่นึกออก เช่น
เพลงที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ เช่น
ลาน้องไปเวียดนาม
อพยพ
น�้ำท่วม

ไวพจน์
ค�ำรณ
ศรคีรี

เพชรสุพรรณ
สัมปุณณานนท์
ศรีประจวบ

เพลงบันทึกเหตุการณ์ที่ยุคปัจจุบันไม่มีให้เห็นแล้ว แต่ข้าพเจ้ายังติดใจในส�ำนวน
เพลงไม่หายก็คือ เพลง “แม่ค้าตาคม” ของศรคีรี ศรีประจวบ ซึ่งเดี๋ยวนี้ เรือด่วนบ้านแพ
ดูเหมือนจะเลิกไปแล้ว แต่เพลงนี้บันทึกเรื่องเก่าไว้ดีทีเดียว อีกเพลงหนึ่งแสดงให้เห็นถึง
ความคิดเก่า ๆ เรื่องตัดไม้ท�ำลายป่า ซึ่งปัจจุบันนี้ไม่เป็นที่ยอมรับไปแล้ว แต่ก็มีบันทึก
ในเพลงลูกทุ่งชุด ต.ช.ด. ว่า
หากทางการยังไม่เรียกตัวพี่กลับ
มีเสียมสักหอบ มีจอบสักหาบ จะถางให้ราบหมดดอย
แล้วปลูกถั่วงา อยู่กับขวัญตา แม่เนื้อกลอย
จะถางดงป่าดอย สร้างวิมานชายแดน...
เพลงที่เกี่ยวกับชีวิต เศรษฐกิจและสังคม ก็มีมากมายหลายเพลง เช่น
จักรยานคนจน
เด็กท้องนา
ขันหมากมาแล้ว
เก็บเงินแต่งงาน
ไม้เรียว
ไอ้หนุ่มตังเก

ยอดรัก
ละอองดาว
ยงยุทธ
เมืองชัย
เสรีย์
ไพรวัลย์

สลักใจ
โสธรบุญ
เชี่ยวชาญชัย
สมบัติเจริญ
รุ่งสว่าง
ลูกเพชร

เมือ่ ยังเรียนชัน้ มัธยม คราวหนึง่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั เสด็จพระราชด�ำเนิน
ทรงดนตรีที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ข้าพเจ้าจะต้องร้องเพลง ความที่เคยชินกับ
เพลงลูกทุ่ง นึกท�ำนองแหล่ได้แล้ว นึกถึงส้มต�ำอิสาน ก็เข้าครัวถามป้า ๆ ให้แน่ใจว่า
ใส่อะไรกันบ้างจะได้ครบเครื่อง แล้ววันนั้นก็ได้เพลงลูกทุ่งชื่อ “ส้มต�ำ” ออกมาร้องได้ เป็นที่

210

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สนุกสนานกันมาก ต่อมาก็มีคนมาขอเอาไปใช้ในภาพยนตร์ไทยเรื่องหนึ่ง ก็ให้ไป ท�ำให้
มีความภูมิใจว่าเราก็มีส่วนร่วมอยู่กับเพลงลูกทุ่งเหมือนกัน
เมือ่ ข้าพเจ้าเติบโตขึน้ ได้ฟงั เพลงอย่างพินจิ พิเคราะห์มากขึน้ กว่าเดิม ทัง้ ได้รำ�่ เรียน
ดนตรีไทยจากท่านผู้รู้ต่าง ๆ ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ก็ได้เห็นความจริงว่า นักร้องลูกทุ่งนั้นที่ดีมากคือ
การร้องเพลงด้วยเสียงแท้และร้องเต็มเสียงอย่างชัดถ้อยชัดค�ำ ข้อนี้เป็นที่ทราบกันแล้วว่า
ถ้าเสียงไม่ดีจริง ก�ำลังไม่ดีจริง จะเป็นนักร้องลูกทุ่งที่ดีได้ยาก เหมือนนักร้องเพลงไทยที่ดี
ต้องร้องให้เต็มเสียงเช่นเดียวกัน
อีกประการหนึ่ง ลีลาการขับร้องเพลงลูกทุ่ง คือการเอื้อนเสียง นักร้องลูกทุ่งทุกคน
มีวิธีเอื้อนเสียงให้อารมณ์แบบพื้นบ้านที่ไพเราะน่าฟัง แตกต่างไปจากเพลงไทยอย่างชัดเจน
เป็นแบบอย่างของลูกทุ่งแท้ ๆ หากน�ำวิธีเอื้อนที่ใช้ในเพลงไทยไปใช้กับเพลงลูกทุ่งแล้ว
เพลงนั้นจะขาดรสความเป็นลูกทุ่งทันที ในทางกลับกัน จะน�ำเอื้อนลูกทุ่งไปใช้ในเพลงไทย
ก็ไม่ดีเช่นกัน
เพลงลูกทุ่งดี ๆ หลายเพลงได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่ามีทั้งที่ใช้ท�ำนองเดิม
ตลอดทั้งเพลง และที่น�ำเค้าโครงเพลงเก่ามาดัดแปลงขึ้นใหม่ นับว่าช่วยเป็นสะพานเชื่อม
ให้ของเก่าต่อกับของใหม่ หากบอกว่ามาจากของเก่าชื่ออะไรด้วย คนรุ่นใหม่ก็จะได้เรียนรู้
เรื่องเพลงเก่าไปพร้อมกัน ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ เพลงนกแล มาจาก ลาวต้อยตริ่ง
เพลงรักจางที่บางปะกง ที่สดใส รุ่งโพธิ์ทองร้อง มาจากเพลงแขกมอญบางขุนพรหม
๒ ชั้น เพลงหนุ่มนารอนาง ของไวพจน์ เพชรสุพรรณ มาจากเพลงลาวล�ำปาง เพลงลูกทุ่ง
เสีย่ งเทียน ของชินกร ไกรลาศ ก็มาจากเพลง ลาวเสีย่ งเทียน ที่ได้แบบมาจากเพลงไทยแล้ว
แต่งเติมเปลี่ยนแปลงไปบ้างก็มีเพลงยอยศพระลอ ของชินกร ไกรลาศ (เพลงนี้ร้องเกริ่น
ส�ำเนียงลาวคล้ายกับเกริ่นลาวครวญ แต่ไม่ใช่ แล้วน�ำเพลงลาวกระทบไม้เข้ามาต่อ) ที่ได้มา
จากเพลงของเด็กเป็นเพลงไทยพื้นบ้านก็มี ที่ท�ำไว้ดีก็คือเพลงอ้อนจันทร์ ศรชัย เมฆวิเชียร
ขับร้อง ฯลฯ
เพลงลูกทุ่งมีความคล้ายคลึงกับเพลงไทยคือ การออกภาษา ลูกทุ่งมีเพลงภาษา
มากมาย จะเกินกว่าเพลงสิบสองภาษาของเก่าด้วยซ�ำ้ เพลงลูกทุง่ จะร้องออกภาษาได้ชดั เจน
ดี ไม่ว่าจะเป็นส�ำเนียงแขก พม่า ฝรั่ง จีนเผ่าต่าง ๆ รวมทั้งส�ำเนียงไทยทุก ๆ ภาค ก็มีให้ฟัง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 211

�มากมาย ฟังเมื่อใดก็รู้ว่าเป็นส�ำเนียงภาคนั้น ด้วยเหตุนี้จึงได้รับความนิยมสูงทั่วไปหมด
เรียกได้ว่าสามารถเข้าถึงชุมชนน้อยใหญ่ทั่วประเทศได้เป็นอย่างดี
สิ่งส�ำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ท�ำให้เพลงลูกทุ่งเข้าถึงประชาชนทุกภาคทุกเพศทุกวัย
ได้ก็คือ ภาษาที่นักแต่งเพลงน�ำมาใช้เป็นภาษาที่เรียบง่าย ไม่ต้องเสียเวลาคิดก็เข้าใจทันที
ในขณะที่บทร้องเพลงไทยมาจากวรรณคดี ฟังแล้วยังไม่รู้เรื่อง เพราะคนฟังจะต้องศึกษา
วรรณคดีมาก่อน เพลงลูกทุ่งจึงฟังง่าย จะขอยกตัวอย่างเช่น
ยมบาลเจ้าขา : โลกมนุษย์แย่ที่สุดแทบทนไม่ไหว จะหนีไปไหนก็หนีไม่พ้น
เมื่อก่อนนี้เคยเห็นแต่ผีหลอกคน เดี๋ยวนี้ชอบกลเจอแต่คนหลอกผี
เข้าเวรรอ :
ติว่าพี่จน เจ้าโจนหนี แล้วเศรษฐีเป็นไง
เขาหลอกเขาชม จนสมฤทัย เขาหลอกเขาลวง โอ๊ยแม่พวงมาลัย
เอ่อเอ๊ย มันสะใจไหมน้อง
คุณนายโรงแรม : จะจ้างสักพัน ฉันก็ไม่หันไปมอง ถึงเธอจะใส่ทอง เส้นโตเท่าโซ่รถไฟ
ความง่ายของเนื้อร้องเพลงลูกทุ่งนั้น ใช้ความเปรียบที่เห็นได้ชัดเจน และหาก
จะเป็นเรื่องตัดพ้อต่อว่าแกมประชดประชันด้วยแล้ว ใช้คารมคมคายฟังง่ายเข้าใจง่าย
เจ็บ ๆ คัน ๆ ดีนัก ส�ำหรับที่มีผู้กล่าวว่าภาษาเพลงลูกทุ่งบางอย่างไม่สุภาพนั้น ก็มีบ้าง
เป็นธรรมดา เพราะเหตุว่าเพลงลูกทุ่งมีมากมายหลายหมื่นเพลง ย่อมต้องมีที่ไม่งามอยู่บ้าง
ข้าพเจ้าว่าเมื่อไม่ชอบ ก็อย่าไปฟังของเขาก็แล้วกัน
เพลงลูกทุ่งนั้นร้องกันตั้งแต่เด็กเล็กจนคนสูงอายุก็ชอบ แต่เพลงไทยนั้นเด็กมัก
ฟังไม่รู้เรื่องเพราะยากเกินไป เมื่อไม่มีปัญหาเรื่องอายุและการศึกษาเข้ามาเป็นก�ำแพงกั้น
เพลงลูกทุ่งจึงเจริญงอกงาม และเป็นที่ยอมรับของประชาชนทั่วทั้งประเทศอย่างง่ายดาย
และรวดเร็ว ทั้งนี้อาจจะมีสื่อคือ วิทยุ โทรทัศน์ แถบบันทึกเสียง การประชาสัมพันธ์
การคมนาคมที่ ส ะดวกเป ็ น เครื่ อ งช ่ ว ย จึ ง ท� ำ ให ้ เ พลงลู ก ทุ ่ ง ออกไปสู ่ ชุ ม ชนที่ ห ่ า งไกล
ทุกแห่งหนโดยใช้เวลารวดเร็ว

212

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เท่าที่บรรยายมานี้ พอจะสรุปว่าเพลงลูกทุ่งมีความดีหลายประการ คือ
๑. เป็นหลักฐานข้อมูลทางประวัติศาสตร์สังคมของประเทศ
๒. เป็นที่รวมของภูมิปัญญา และทรัพย์สินทางปัญญาของชาวบ้าน
๓. เป็นเพลงที่เรียบง่าย คือ เข้าใจง่าย ร้องง่าย จ�ำง่าย
๔. สามารถเข้าถึงสังคมทุกชั้น กระจายได้กว้างไกลถึงชนบททุกแห่ง
๕. มีความเป็นไทยทั้งในเรื่องของภาษา ท�ำนองและการขับร้อง
ในขณะเดียวกัน เพลงลูกทุ่งก็มีปัญหาในเรื่องอายุ คือ มีอายุสั้น และบางครั้ง
แข่งขันกันผลิตออกมาจนเกินความต้องการ ท�ำให้ต้องแข่งกันในด้านธุรกิจการค้า จึงเกิด
การขาดทุนเสียหาย เป็นเรื่องที่น่าเสียดาย
ท้ายที่สุด เรื่องท�ำให้เกิดความเสียหาย หากพิจารณาโดยทั่วไปแล้ว ไม่คิดว่า
เพลงลูกทุ่งมีความเสียหายร้ายแรงอันใด ที่น่าสนใจควรจะกล่าวไว้ในที่นี้ก็คือ การที่น�ำ
เพลงไทยไปบรรเลงปนกับเครื่องดนตรีสากลของผู้เชี่ยวชาญการดนตรีบางกลุ่ม มีการใช้มือ
หรือไม้ตีขิมเอื้อมเข้าไปดีดหรือตีที่สายเปียโนนั้น เป็นการไม่สมควรอย่างยิ่ง ข้าพเจ้า
เห็นมากับตา เพราะคนที่รักดนตรี ถนอมเครื่องดนตรี แล้วจะไม่ท�ำเช่นนั้นเด็ดขาด อาจจะ
เป็นเพราะเห็นว่าเปียโนที่ใช้บรรเลงนั้นไม่ใช่ของตนเอง เมื่อใช้เครื่องดนตรีของทางราชการ
ที่สั่งซื้อมาด้วยราคานับล้านบาทก็ปฏิบัติเอาตามอ�ำเภอใจ เป็นข้อเสียที่ไม่อาจจะให้อภัยได้
สรุปว่าเพลงลูกทุง่ เป็นสมบัตทิ างวัฒนธรรมของชาติ ทีค่ วรรักษาไว้เช่นเดียวกับ
เพลงไทยประเภทอื่น ๆ
พระต�ำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๕๓๒

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “ลูกทุ่งกับเพลงไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๙๗ - ๓๐๐.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 213

��รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙
บทพระราชนิพนธ์ ใน

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

คณะที่ปรึกษา
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.

ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ
รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ

คณะบรรณาธิการ
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.
๘.

ภาพประกอบ

พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
พันเอก จิระ เหล่าจิรอังกูร
ร้อยเอก ไพบูลย์ คล้ายมุข
ร้อยเอกหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
รองศาสตราจารย์สุรพล สุวรรณ
นายกรรชิต จิตระทาน

๑. คุณชญานุตม์ อินทุดม กองงานในพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
๒. นายกรรชิต จิตระทาน ผูอ้ ำ� นวยการส�ำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

��รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="5">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2878">
                <text>คลังความรู้</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <itemType itemTypeId="1">
    <name>Text</name>
    <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
  </itemType>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227837">
              <text>รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ  : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227838">
              <text>พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. 2523 - 2558 พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล) ตำแหน่งทางวิชาการคือ ศาสตราจารย์ ตำแหน่งทางบริหารคือ ผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา และผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า (พ.ศ. 2553- ปัจจุบัน) เนื่องจากปีที่ทรงเกษียณอายุราชการ ตรงกับวาระโอกาส ฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เมษายน 2558 โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์สำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติรวม 2 เล่ม ได้แก่ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย และ สายธารแห่งประวัติวิทยา: รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เมื่อพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการนอกจากทรงสอนแล้ว ยังมีพระราชกรณียกิจอีกนานัปการที่ก่อเกิดคุณูปการใหญ่หลวงหลายด้านแก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและชุมชนจังหวัดนครนายกพระราชกรณียกิจสำคัญด้านหนึ่งที่ต่อเนื่องตลอดการทรงรับราชการคือ ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าเพื่อขับร้องและบรรเลงดนตรีไทยเนื่องในวันปิยมหาราช 23 ตุลาคม เริ่มทรงพระราชนิพนธ์พระราชทานครั้งแรกปีพุทธศักราช 2524  และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานเป็นประจำทุกปีมาจนถึงปัจจุบัน รวม 36 บท &#13;
บทพระราชนิพนธ์จำนวน 36 บทนี้ เป็นชุดที่ใหญ่ที่สุดในงานพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยและเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์แสดงถึงการทรงงานที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าอย่างเอาพระทัยใส่ และมีคุณค่ายิ่ง ใน 4 ด้าน ได้แก่ เนื้อหาพระราชดำริ วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ ทั้ง 4 ด้านนี้แสดงถึงพระอัจฉริยภาพในพระองค์ได้เป็นอย่างดียิ่ง ในแง่เนื้อหาและพระราชดำริ ทรงพรรณนาเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการปฏิรูปบ้านเมืองด้านต่าง ๆ ตามพระราชดำริหรือมุมมองของพระองค์ที่มีต่อประวัติศาสตร์ไทยในห้วงเวลาดังกล่าว ส่วนในแง่วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ การทรงพระราชนิพนธ์ด้วยร้อยกรองเพื่อใช้ขับร้อง ซึ่งต้องให้สอดคล้องกับทำนองดนตรีไทยนั้น แสดงถึงพระอัจฉริยภาพด้านศิลปะแห่งการแต่ง คือวรรณศิลป์ และศิลปะแห่งการดนตรี คือดุริยางคศิลป์ได้อย่างดีโดยเฉพาะด้านดุริยางคศิลป์นั้น นอกจากพระองค์ทรงกำหนดเพลงหรือร่วมบรรจุเพลงกับครูดนตรีไทยแล้ว ยังทรงบรรเลงดนตรีร่วมกับชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเป็นประจำทุกปีอย่างต่อเนื่องเช่นกัน หรือบางปีทรงขับร้องด้วย นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้แก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตลอดจนวงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ของไทย</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227839">
              <text>เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า เจ้าฟ้า กรมสมเด็จพระ, 2498-</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227840">
              <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227841">
              <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227842">
              <text>2018</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="37">
          <name>Contributor</name>
          <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227843">
              <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227844">
              <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy Copyright of Chulachomklao Royal Military</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="46">
          <name>Relation</name>
          <description>A related resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227845">
              <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227846">
              <text>pdf</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227847">
              <text>th</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227848">
              <text>Text</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="43">
          <name>Identifier</name>
          <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227849">
              <text>9786168035405</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="38">
          <name>Coverage</name>
          <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227850">
              <text>2018</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="92">
          <name>Alternative Title</name>
          <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227851">
              <text>รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="102">
          <name>Date Valid</name>
          <description>Date (often a range) of validity of a resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227852">
              <text>2023-12-10</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="103">
          <name>Access Rights</name>
          <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227853">
              <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="131">
          <name>Rights Holder</name>
          <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227854">
              <text>Chulachomklao Royal Military</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="49">
          <name>Subject</name>
          <description>The topic of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227855">
              <text>เพลง--ไทย</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="227856">
              <text>Songs--Thailand</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="104">
          <name>License</name>
          <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="227861">
              <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="9399">
      <name>พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</name>
    </tag>
    <tag tagId="9398">
      <name>พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</name>
    </tag>
    <tag tagId="9397">
      <name>เพลงพระราชนิพนธ์</name>
    </tag>
    <tag tagId="9400">
      <name>เพลงไทย</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
