
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<itemContainer xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://archives.nrct.go.th/histdept/items?output=omeka-xml" accessDate="2026-11-17T23:23:44+07:00">
  <miscellaneousContainer>
    <pagination>
      <pageNumber>1</pageNumber>
      <perPage>10</perPage>
      <totalResults>632</totalResults>
    </pagination>
  </miscellaneousContainer>
  <item itemId="10187" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="15140">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/cec87f6521944baf16f198e1d2d9f22d.pdf</src>
        <authentication>55753c1662730f78e7d8f3281972a12b</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227915">
                    <text>aw-cl-����������-���������-91-3.indd 1

6/10/2568 20:27:48

�อาเศียรวาททศมราชมหาวชิราลงกรณ
วชิิรา ลงกรณ์์ ทศมราชิ
วชิิรเกล้า เจ็็บสิบสาม พระชินม์ชิัย
วิชิรกาล บำบัดทุกข์์ บำรุงราษฎร์
วชิิรเก่ยรต์ิ เกริกก้อง กิดาการ
วชิิรเนต์ร สรรค์สร้าง วิสัยทัศน์
วชิิรบารม่ ทศพิธธรรม ธ บำเพ็ญ
วชิิรปราชิญ์ การบิน การทหัาร
วชิิรชิาญ พระราชิดำริ พัฒน์ทว่
วชิิรเฉลิม พระชินม์ พรรษา
วชิิรพัฒน์ ไต์รรัต์น์พร สิริอนันต์์
วชิิรฉัต์ร ปกเกล้า ฉัพพรรณ์รังส่
วชิิรสกล ยลหัยาดฟ้้า โพธิสมภาร
วชิิรคุณ์ เหัล่าประชิา น้อมสำนึก
วชิิรเสนา น้อมจ็งรัก ธ จ็อมไท

วชิิรมาส วโรกาส เฉลิมสมัย
วชิิรไท้ สมมงคล ฉลองกาล
วชิิรบาท เสด็จ็เย่�ยมราษฎร์ ทุกทิศศานต์์
วชิิรบริบาล สยามพสก สุข์ร่มเย็น
วชิิรหััต์ถ์์ ประคองไทย พ้นยุคเข์็ญ
วชิิรเย็น กาลสมัย ไทยเปรมปร่ดิ�
วชิิรสาน รักษ์ต์่อยอด พระทรงศร่
วชิิรจ็ักร่ มิ�งข์วัญไทย ไปนิรันดร์
วชิิรราชิา ศุภโยค เกษมสันต์์
วชิิรมั�น ท่ฆายุ จ็ิรัฏฐ์์กาล
วชิิรบารม่ เดชิานุภาพ แผ่่ไพศาล
วชิิรจ็ักรวาล ยินพระนาม ถ์วายชิัย
วชิิรจ็ารึก จ็ารพระคุณ์ นิรัต์ิศัย
วชิิรรวมใจ็ ไทยทั�งชิาต์ิ ราษฎร์แผ่่นดิน

ด้วยเกล้าด้วยกระหัม่อม
ข์้าพระพุทธเจ็้า โรงเร่ยนนายร้อยพระจ็ุลจ็อมเกล้า
ผ่้้ประพันธ์ พ.ท. ผ่ศ.สมโชิต์ิ ว่รภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 2

6/10/2568 20:27:49

�อาศิรวาทคือหัตถาแหง พระบรมราชชนนี พน
ั ปห
 ลวง
สองมือแม... คือหัตถา ค.องพิภพ
เฝาฟูมฟก .ักละมุน อบอุน ใจ
สองมือแม... เคยเคียงขวัญ คูขางพอ
แมชวยพอ แกปญหา ความยากจน
สองมือแม... ฟนฟูศิลป แผนดินชาติ
ชางสิบหมู ป.ะณีตศิลป แผนดินไทย
สองมือแม... สอนใหลูก .ักแผนดิน
.ําลึกถึง บ..พชน เลือดเจิ่งนอง
สองมือแม... .ักผืนปา พอ.ักนํ้า
พอเปนปา แมจะเปนนํ้า มิหางคลาย
สองมือแม.... คอย.ักษา พยาบาล
องคสภานายิกา สงเค.าะห ชุบชีวิน
เกาสิบสาม พ..ษา บ.ม.าชินีนาถ
สองมือก.าบ... แทบพ.ะบาท ซ.องบําบวง
สองมือก.าบ... .ัตนต.ัย เ.ือง.อง.ัตน
ท.งพ.ะเจ.ิญ จตุ.พิธ เคียงคูไทย

เฝาป.ะคบ ป.ะคองลูก ผานสมัย
แมส.างไทย ส.างคุณคา สูสากล
แมสานตอ กอเกิดงาน อนุสนธิ์
ชวยชุมชน ถักทอ.ัก ปนนํ้าใจ
โลกป.ะกาศ เกีย.ติคุณ กองไสว
ทั้งผาไหม ชุดป.ะจําชาติ โขนเ.ือง.อง
.ักทองถิ่น ป.ะวัติศาสต. ไทยทั้งผอง
เพื่อปกปอง ถิ่นสยาม จนชีพวาย
แมติดตาม คอยจง.ัก ภักดีถวาย
คือธา.สาย ไหลชื่นฉํา่ แกแผนดิน
กาชาดงาน สาธา.ณสุข ทั่วทุกถิ่น
โ.คภัยสิ้น หายบ..เทา ไทยทั้งปวง
พ.ะบ.ม.าช ชนนี พันปหลวง
เชิญแมนส.วง อํานวยพ. มงคลชัย
ป.ิต.พัฒน ทีฆายุ มหาสมัย
สถิตกลางใจ มิ่งขวัญชาติ .าษฎ.นิ.ันด.

ดวยเกลาดวยก.ะหมอม
ขาพ.ะพุทธเจา โ.งเ.ียนนาย.อยพ.ะจุลจอมเกลา
ผูป.ะพันธ พ.ท. ผศ.สมโชติ วี.ภัท.เวธ
ป.ะเภทบทป.ะพันธ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 3

6/10/2568 20:27:50

�บทบรรณาธิการ

สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา

“เสนาศึึกษา” ฉบัับัประจำเดืือนกรกฎาคม-กันยายน ๒๕๖๘ ไดื้เดืินทางมาถึึงมือท่านผู้้อ้ า่ นอีกครัง� ฉบัับันีจ� ะนำท่านไป
ทำความเข้้าใจในสถึานการณ์์ชายแดืนทีลึ� กึ ซึ้ึง� แลึะรอบัดื้าน โดืยจะนำทุกท่านไปสัมผู้ัสเรือ� งราวแห่่งความกลึ้าห่าญข้อง “วีรบัุรษุ
สองนายทห่ารกลึ้าจากรั�ว จปร.” ผู้้้ปกป้องอธิิปไตยข้องชาติ รวมถึึงร่วมเฉลึิมฉลึองในวาระ ๑๓๘ ปี วันพระราชทานกำเนิดื
โรงเรียนนายร้อยพระจุลึจอมเกลึ้า (จปร.) เพื�อรำลึึกถึึงรากฐานอันแข้็งแกร่งแลึะประวัติศึาสตร์อันน่าภาคภ้มิใจที�โรงเรียน
ไดื้สร้างไว้ให่้แก่กองทัพบักแลึะประเทศึชาติ
นอกจากนี� ยังไดื้รวบัรวมบัทความที�เจาะลึึกสถึานการณ์์ชายแดืน โดืยเฉพาะประเดื็น “พื�นที�เข้ตแดืนไทย-กัมพ้ชา”
จากมุมมองทางยุทธิศึาสตร์แลึะเอกสารเก่าทางประวัตศึิ าสตร์ แลึะ เรือ� ง “เกาะก้ดืเป็นข้องไทย” ซึ้ึง� จะช่วยให่้ทา่ นเข้้าใจบัริบัท
ความสัมพันธิ์แลึะทีม� าข้องความข้ัดืแย้งไดื้อย่างกระจ่างชัดื แลึะภายในเลึ่ม ยังมีบัทความทีจ� ะช่วยเยียวยาจิตใจในสถึานการณ์์
ปัจจุบัันที�เต็มไปดื้วยความตึงเครียดื แลึะชวนให่้มองชีวิตอย่างเข้้าใจ
ข้อเชิญท่านผู้้้อ่านทุกท่านร่วมเดืินทางไปกับั “เสนาศึึกษา” ซึ้ึ�งทุกห่น้าเป็นเสมือนคลึังความร้้ที�ไดื้ผู้สมผู้สานอดืีตแลึะ
ปัจจุบัันเข้้าดื้วยกันอย่างลึงตัว เพื�อให่้ทุกท่านไดื้เรียนร้้ เข้้าใจ แลึะเตรียมความพร้อมสำห่รับัการแก้ปัญห่าจากสถึานการณ์์
ต่าง ๆ ที�เกิดืข้ึ�นในปัจจุบััน
พลึตรี
บัรรณ์าธิิการนิตยสารเสนาศึึกษา

สารบัญ

เสนาศึกษา CONTENT
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือนกรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

๑๖

๒๖
๓๑

๑๘
๔๒

๒๑
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 4

6/10/2568 20:27:53

�พนเอก ดรี. รี กดิ งา

“4 สรุุป เมื่่�อกรุะแสโลกเป็นไปเช่่นน้� เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้จะเป็น
อย่างไรุ
● ควัรุสรุ้างควัามื่สัมื่พัันธ์์ต่อกันในกลุ่มื่อาเซี้ยน เป็นการุรุ่วัมื่มื่่อ เพั่�อ
ให้้มื่้อำนาจต่อรุองกับปรุะเทศอ่�น…”
พัลเอกห้ญิิง สมื่เด็็จพัรุะเทพัรุัตนรุาช่สุด็าฯ “บทนำ : เอเช่้ยตะวัันออก
เฉี้ยงใต้ในปรุิบทโลก” วัิช่าปรุะวััติศาสตรุ์เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้ (HI 4105)
10 กันยายน 2552
ที่น

ใจความจากเนื�อหาสีร๊ปืของเอกสีารปืระกอบการทรงสีอนข�างต่�นนี� คือ
คำถามแลัะคำต่อบที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรงทิ�งท�ายไว�อย่างสีั�น จากการ
เรยี นการสีอนวิชาปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
ซ็ึง� เปื็นวิชา
เลัือกเสีรีของนักเรียนนายร�อยชั�นปืที� เมื�อปื พู.ศ์.
แต่่ใจความสีั�น จาก
คำถามแลัะคำต่อบต่ามพูระราชนิพูนธ์การสีอนนี� กลัับมีความหมายที�สีำคัญยิ�ง
ต่่อคนไทยแลัะชาวอาเซ็ยี นในปืัจจ๊บนั -อนาคต่ ทีค� วรต่อ� งสีรา� งความต่ระหนักรูไ� ว�
เพูื�อร่วมกันพูั นาความสีัมพูันธ์ให�เหนียวแน่นต่่อไปื ซ็ึ�งจะไดื�นำมาขยายความ
ในต่อน นี�
สีาระหลัักในต่อน นี� ซ็ึ�งจะไดื�เน�นเรื�อง “การก่อต่ั�งสีมาคม “อาเซ็ียน”
ความเปื็นมาจากฝายไทย” ก็คือจ๊ดืเริ�มต่�นต่ามนัยที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรง
เนน� ไว�ขา� งต่น� แลัะควรเนน� ไว�อกี ครัง� วา่ “ ควรสีรา� งความสีัมพูนั ธ์ต่อ่ กันในกลั๊ม่
อาเซ็ียน เปื็นการร่วมมือ เพูือ� ให�มอี ำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อืน� ” นัน� คือคำต่อบ
ที�ชัดืเจนในย๊คปืระชาคมอาเซ็ียน แต่่คงมิใช่เ พูาะกับนักเรียนนายร�อยแลัะ
ทหารอาชีพูเท่านั�น หากควรต่�องยึดืเปื็นภูารกิจหลัักของชาวไทย-อาเซ็ียนอย่าง
มั�นคงต่่อไปื เพูราะอาเซ็ียนก็ยังคงต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจในย๊คของ จีน กับสีหรัฐอเมริกา . ดืังนัน� การรวมกลั๊ม่ ของอาเซ็ียนบนเวที
ระเบียบโลักใหม่ จึงยังเปื็นเรื�องจำเปื็นเสีมอ ดืังเช่น วาระสีำคัญของการ
ปืระช๊มสี๊ดืยอดืของอาเซ็ียนครั�งที� เมื�อวันที� พู ษภูาคม
ที�มาเลัเซ็ีย
ที�จริง ต่ามแนวความคิดืแลัะความรู�สีึกของผืู�คนในภููมิภูาคบนเสี�นทาง
ความร่วมมือนี� ที�ต่�องการรวมกลั๊่มเพูื�อให�มีอำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อื�น นั�น
แนน่ อนวา่ คงมใิ ช่เปื็นเพูยี งสีิง� จำเปื็นในช่วงสีมยั ปืัจจ๊บนั -อนาคต่เทา่ นัน� หากแต่่
เปื็ น สีิ� ง จำเปื็ น ที� ช าวอาเซ็ี ย นมี ค วามใฝฝั น แลัะไดื� พู ยายามกั น มานานแลั� ว
ในอดืีต่ แลัะมีความโดืดืเดื่นขึ�นในย๊คที�ต่ะวันต่กเข�ามายึดืดืินแดืนแลัะปืกครอง
ในสีมัยอาณานิคมแลัะต่่อเนื�องมาในสีมัยหลัังสีงครามโลักครั�งที�
อย่างไรก็ดืี รูปืธรรมของเรื�องนี� คือการรวมต่ัวแลัะจัดืต่ั�งเปื็นองค์การ
ความร่วมมือในระดืับภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�นั�น เพูิ�งเกิดืขึ�นในสีมัย
สีงครามเย็น ดืังจะเห็นไดื�จากความพูยายามครั�งแรก เมื�อปื
ในนาม
สีันนิบาต่เอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ต่่อมาปื
ในนามสีมาคมเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�หรือสีมาคมอาสีา
แลัะมาปืระสีบความ
สีำเร็ จ ในปื
คื อ สีมาคมปืระชาชาต่ิ
แห่งเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�หรืออาเซ็ียน
เรื� อ งความเปื็ น มาของความพูยายาม
ในการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือนี� มีหลัักฐาน
แลัะข�อเท็จจริงจากเอกสีารชั�นต่�นของไทยแลัะ
ต่่ า งปืระเทศ์จำนวนไม่ น� อ ย แลัะมี ง านวิ จั ย
วิทยานิพูนธ์ ต่ำรา - บทความวิชาการต่่าง
ไดื�นำเสีนอเรื�องนี�ไว�จำนวนไม่น�อยเช่นกัน แต่่
การนำเสีนอจากจ๊ดืต่ัง� ต่น� ในเรือ� งนีผื� เู� ขยี นเหน็ วา่

กษา
26 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 26

รีก กิ

เพูือ� ให�เข�ากับงานเขียนเชิงสีารคดืี กึง� วิชาการแลัะเรือ� งเลัา่ ชวนคิดื
ชวนถกเถียงอย่างสีน๊ก แต่่มีเนื�อหาแลัะไดื�ความรู�ใหม่
จึงไดื�อาศ์ัยบันทึกแลัะเรื�องเลั่าของผืู�นำไทยท่านหนึ�ง
ซ็ึ� ง มี บ ทบาทหรื อ อยู่ เ บื� อ งหลัั ง ในการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
อาเซ็ียนโดืยต่รง คือ บันทึกแลัะเรื�องเลั่าของพูันเอก
พูิ เ ศ์ษ ดืร.ถนั ดื คอมั น ต่ร์ เปื็ น ต่ั ว เดืิ น เรื� อ งแลัะ
ค�นอ่านเอกสีาร
ต่่อไปื
ันเอก เศษ ดืร นัดื คอมันตร
ันที่ึก
ล่ เรื�อ เล่่า
การพูิ นิ จ ความเปื็ น มาของการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
“อาเซ็ียน” นี� แม�ไดื�อาศ์ัยเรื�องเลั่าของฝายไทยเปื็นหลััก
แต่่เข�าใจไดื�วา่ ความคิดืแลัะข�อเสีนอของไทยนา่ จะอยูใ่ นกระแสี
เดืียวกันกับความคิดือ่าน ความต่�องการของชาต่ิอื�น ที�ร่วมก่อต่ั�ง
อาเซ็ียนดื�วย คือ ฟัิลัิปืปืินสี์ มาเลัเซ็ีย สีิงคโปืร์ แลัะอินโดืนีเซ็ีย แลัะในการ
พูิจารณานีไ� ดื�อาศ์ัยเรือ� งเลั่ามาจากผืูม� ากดื�วยปืระสีบการณ์ในขณะนัน� ท่านหนึ�ง
คือ พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ . .
อดืีต่รอง
นายกรัฐมนต่รี
อดืีต่รัฐมนต่รีว่าการกระทรวงการต่่างปืระเทศ์
แลัะอดืีต่เอกอัครราชทูต่ไทยปืระจำสีหรัฐอเมริกา
เปื็นหลัักในการนำร่องของการพูิจารณานี�แลัะการค�นอ่านเอกสีารลัับของ
สีหรัฐอเมริกา
เพูิ�มเต่ิมต่่อไปื เพูราะท่านเปื็นผืู�มีบทบาทสีำคัญในการ
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิแห่งเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� อาเซ็ียน พูร�อมทั�งยังมี
เรื�องเลั่าที�สีน๊ก มีความหมายแลัะน่าสีนใจดืียิ�งดื�วย
พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�บรรยายเรือ� งนีไ� ว�อย่างน่าสีนใจแลัะ
ถือเปื็นก๊ญแจสีำคัญในการข๊ดืหาอดืีต่ของกำเนิดือาเซ็ียน ในหัวข�อเรื�อง “ริเริ�ม
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
” เมื�อปื
ในโอกาสีครบรอบ ปืของการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียน ซ็ึ�งหลัังจากนั�นมีการ
ถอดืความเปื็นรูปืของบทความรวบรวมอยูใ่ นหนงั สีือ นั ยบัายติ่างป็รีะเทศิไทย
บันัทางแพรี่ง
ที�มี รศ์. ันทิมา อ่องสี๊รักษ์ บรรณาธิการ ต่่อมาทางคณะ
รัฐศ์าสีต่ร์ มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ไดื�นำบทความดืังกลั่าวนี�มาพูิมพู์ใหม่
อีกครั�งเพูื�อเปื็นหนังสีือที�ระลัึก เนื�องในวาระคลั�ายวันสีถาปืนาคณะรัฐศ์าสีต่ร์
มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ปืระจำปื
โดืยใช�ชื�อเดืิม รีิเรีิ�มก่อติั�งสัมาคม
ป็รีะชาชาติิเอเชียติะวันัออกเ ียงใติ้
โดืยมี ผืศ์.ดืร.ภููริ ฟัูวงศ์์เจริญ
บรรณาธิการ
เนื�อหาต่ามบันทึกแลัะเรื�องเลั่านี� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�เน�นให�เห็นว่า เหต่๊ผืลัหรือที�มาของความคิดืในการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนนั�น
สี่วนสีำคัญปืระการหนึ�งก็คอื “ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ”
ความว่า “ เราทราบกันว่าซ็ีโต่�
หรือที�ไทยเรียกว่า สี.ปื.อ. ถูกขนานนามว่า
เปื็น เสีือกระดืาษ คือ ไม่มีความหมาย ไม่มี
ปืระสีิทธิภูาพู หรือสีมรรถภูาพู แลัะโดืยเ พูาะ
ไม่เปื็นทีย� ำเกรงต่่อคอมมิวนิสีต่์” แลัะอีกครัง� ว่า
“ ที�เลั่ามาให�ฟัังก็เพูื�อให�เข�าใจว่า การก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียน
นั�น เปื็นเรื�องความ
จำเปื็นสีำหรับความอยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ
อีกปืระการหนึ�งคือ ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ.
ซ็ีโต่� ”
ร่ อ งรอยจากเรื� อ งเลั่ า นี� แ สีดืงนั ย ไว� อ ย่ า ง
ชัดืเจนว่า ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียนนั�น
น่าจะมาจากเรื�องความจำเปื็นสีำหรับความ
อยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ แลัะความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ซ็ึ�งทั�งสีอง
ปืระการนี� ก็ คื อ ภูั ย จากคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นสีมั ย นั� น นั� น เอง แต่่ ข� อ สีงสีั ย หนึ� ง

6/10/2568 20:28:32

�ซ็ึง� มใิ ช่มาจากเรือ� งเลัา่ ของฝายไทย
หากมาจากพูั น ธมิ ต่ รสีำคั ญ
ของไทยในขณะนั� น คื อ ภูั ย
จากคอมมิวนิสีต่์ไดื�กลัายเปื็น
ปืั จ จั ย สีำคั ญ ที� จ ำเปื็ น หรื อ
ผืลัักดืันให�ไทย-เพูื�อนบ�านเกิดื
ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียน
แต่่ อ าจมิ ไ ดื� อ ยู่ ใ นความคิ ดื
ของสีหรัฐอเมริกาก็ไดื� เพูราะ
หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลั
ในเอกสีารลัั บ ของ
สีหรัฐอเมริกาเน�นแต่่
สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� แลัะถือว่าพูอเพูียงแลั�วในการรับมือกับการค๊กคามนั�น
ที�สีำคัญยิ�งก็คือ หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลัในเอกสีารลัับของ
กลัับพูบว่า ความคิดืในการก่อต่ัง� สีมาคมอาเซ็ียนนัน� มาจากท่าทีทไี� ทยเอง รวมทัง�
สีมาชิกริเริ�มกลั๊่มอาเซ็ียนอีก ชาต่ิ ที�ต่่างไม่พูอใจบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกาในการกำหนดืข�อบังคับต่่าง ให�กับปืระเทศ์เลั็ก เช่น ไทย
จึงเปื็นไปืไดื� ว่า รากฐานทางความคิดื ที� ลัึ ก กว่ าภูั ย คอมมิว นิ สีต่์นั� น นั� นก็ คือ
ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกานัน� เอง แลัะ หรือจากระบบ ขัว� ค่าย
มหาอำนาจในขณะนั�น ในขณะเดืียวกันการก่อต่ั�งอาเซ็ียน ก็ต่�องการแสีวงหา
สีันต่ิภูาพูหรือการอยูร่ ว่ มกันอย่างสีันต่ิกบั กลั๊ม่ ปืระเทศ์ต่่าง ทัง� ในระดืับภููมภูิ าค
แลัะระดืับโลักที�มีระบบการเมืองต่่างกันเปื็นสีำคัญ
ข� อ พูิ จ ารณาในเรื� อ งนี� โดืยเ พูาะความต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจาก
สีหรฐั อเมริกานัน� แนน่ อนวา่ การบอกเลัา่ ของพูนั เอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์
คงไม่สีามารถกลั่าวถึงหรือบอกต่ามต่รงในขณะนัน� ไดื� แต่่สีงิ� ทีท� า่ นพูันเอก พูิเศ์ษ
ผืู�นี�พูอแสีดืงออกไดื�บ�างในระยะหลััง นั�นก็คือ การย�อนกลัับไปืแสีดืงต่ัวอย่าง
ในอดืีต่ของไทยที�ต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจเก่า โดืยเ พูาะอังก ษ โดืยเลั่า
เปื็นต่ัวอย่างคลั�ายทำนองเปืรียบเทียบหลัายครั�งดื�วยกัน ความว่า
“ ภููมภูิ าคในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�เปื็นภููมภูิ าคของปืระเทศ์เลั็ก
แลัะสี่วนมากเคยเปื็นอาณานคิ มของปืระเทศ์ยโ๊ รปืแลัะอเมริกา ยกเวน�
ปืระเทศ์ไทย แต่่ไทยก็ไม่ไดื�มีเอกราชที�สีมบูรณ์ ไทยถูกกลัั�นแกลั�ง
บีบบังคับต่่าง เช่น การเก็บภูาษีขาเข�า แสีดืงให�เห็นว่าเราก็มิไดื�
มี เ อกราชโดืยสีมบู ร ณ์ โดืยเ พูาะไม่ มี อ ธิ ปื ไต่ยในดื� า นภูาษี อ ากร
อีกอย่างหนึ�งไทยอยากสีร�างทางรถไฟัจากชายแดืนทางใต่�เมืองหลัวง
แต่่ไทยไม่มีเงิน ก็ต่�องไปืกู�ปืระเทศ์อังก ษ อังก ษว่าถ�าไทยต่�องการ
เงินสีร�างทางรถไฟั ไทยจะต่�องทำทางรถไฟัให�เหมือนกับทางรถไฟั
ในมาลัายา แสีดืงว่าไทยแม�ไม่เปื็นเมืองขึ�น แต่่ไทยก็ไม่เปื็นเอกราช
เพูราะถูกบังคับเรื�องศ์าลัไทย ”
จ๊ดืสีำคัญที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�หยิบยกเรื�องนี�มาพููดื
ก็น่าจะมีความหมายซ็่อนอยู่ในเรื�องทำไมไทยแลัะเพูื�อนบ�านต่�องริเริ�มการจัดื
ต่ั�งอาเซ็ียน นั�นก็คือ ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกา-ค่ายโลักเสีรี
ดื�วยการริเริม� ในการสีร�างองค์การความร่วมมือในระดืับภููมภูิ าคจากท๊กปืระเทศ์ของ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ดืงั จะเหน็ ไดื�จากข�อสีร๊ปืทีท� า่ นเลัา่ จากการสีร๊ปืบทเรยี น
ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ในช่วงนี�ไว� ความต่อนหนึ�งน่าสีนใจยิ�งว่า
“ทั� ง สีามต่ั ว อย่ า งแสีดืงให� เ ห็ น ว่ า ทั� ง ที� ไ ทยไม่ ใช่ เ มื อ งขึ� น
แต่่ ปื ระเทศ์ไทยก็ ไ ม่ มี เ อกราชสีมบู ร ณ์ ย� อ นกลัั บ มาที� สี ภูาพูหรื อ
สีถานการณ์ของเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ปืระเทศ์ซ็ึ�งเคยเปื็นเมืองขึ�น
ของปืระเทศ์ทางย๊โรปื ก็ยงั มีความเคืองแค�นเกลัียดืชังปืระเทศ์เหลั่านีอ� ยู่
จึงไม่ต่อ� งการทีจ� ะเขา� ไปืร่วมมือกับองค์การทีช� าวเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
คิดืว่าชาวต่ะวันต่ก ซ็ึ�งเคยเปื็นนายเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�มาก่อน
คอยบงการอยู่เบื�องหลััง คือ ปืระเทศ์เหลั่านี�ไม่ต่�องการที�จะไปืร่วม
ในกลั๊่มปืระเทศ์ที�ใกลั�ชิดืหรืออยู่ภูายใต่�บังคับบงการของต่่างชาต่ิ ซ็ึ�ง
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืว่าไทยเปื็นเช่นนั�น ซ็ึ�งความจริงไทย
ไม่ไดื�เปื็นเช่นนั�น เพูราะไทยไม่ต่�องการอยู่ภูายใต่�บงการของฝรั�ง แต่่
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืเช่นนั�น จะเปื็นพูม่า เขมร ก็ไม่ยอม
เข�าร่วมในองค์การสี่วนภููมภูิ าคทีไ� ทยเสีนอ ทัง� ทีใ� นใจก็เห็นพู�องต่�องกัน
วา่ ควรจะมีการร่วมมือสี่วนภูมู ภูิ าค นีก� เ็ ปื็นสีถานการณ์ของปืระเทศ์
ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�”
อันทีจ� ริงแลั�ว “ทั�งสีามต่ัวอย่าง” ที�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�กลั่าวถึงนี� เกิดืขึ�นต่ั�งแต่่สีมัยรัชกาลัที� - ในสีมัยที�ไทยเราต่�องเผืชิญกับ
การเข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะเริ�มจาก
อังก ษ แต่่เหต่๊การณ์คลั�ายทำนองเดืียวกันนี�ก็คงเกิดืขึ�นในความรู�สีึกของผืู�นำ
ฝายไทยไดื�เช่นกัน ในสีมัยต่่อมา เช่น ช่วงสีมัยสีงครามเย็น ที�สีหรัฐอเมริกา

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 27

เข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัอยา่ งมากในช่วงทศ์วรรษ
ดื�วยหลัักใหญ่
คือ การช่วยปื้องกันภูยั ค๊กคามจากคอมมิวนสีิ ต่ใ์ นนามซ็โี ต่�
สี.ปื.อ. แต่่
ในขณะเดืียวกัน สีหรัฐอเมริกากลัับมีข�อกำหนดื มีเงื�อนไขต่่าง ต่่อไทยไม่น�อย
โดืยเ พูาะการห� า มการต่ิ ดื ต่่ อ กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นแทบท๊ ก ดื� า น รวมถึ ง
การค�าขายการสี่งสีินค�าต่่าง ที�ไทยเคยค�าขายกับจีนแดืงแลัะรัสีเซ็ีย ฯลัฯ
ซ็ึ�งทั�งหมดืนี�ผื�ูนำไทยย่อมรู�สีึกข�องใจแลัะมองออกว่า สีหรัฐอเมริกาเน�นผืลั
ปืระโยชน์ของต่นเองมากกวา่ ปืระเทศ์เลั็ก เชน่ ไทย แต่่ผืน�ู ำไทยคง “น�ำท่วมปืาก”
พููดืไม่ออก บอกไม่ถกู ไดื�แต่่เก็บไว�ในใจแลัะนำมาบอกกลั่าวเปื็นนัยต่ามบันทึกนี�
เรื�องนี�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�กลั่าวถึงจ๊ดืหมายของการ
ก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนในบริบทช่วงนั�นไดื�เปื็นอย่างดืี ทั�งยังย�อนกลัับไปืในอดืีต่
ว่า ท่านไดื�รับความคิดืนี�มาจากใคร ความต่อนหนึ�งว่า
“เราจะเหน็ ในโลักปืัจจ๊บนั ทัง� ทีม� ปืี ระเทศ์ทอ�ี า� งเปื็นปืระชาธิปืไต่ย
หรือเคารพูสีิทธิมน๊ษยชนมาก แต่่ในใจจริงของปืระเทศ์ต่่าง นี� โดืยเ พูาะ
ปืระเทศ์ใหญ่ ลั�วนแลั�วแต่่มีความต่�องการที�จะสี่งเสีริมแสีวงหา
ผืลัปืระโยชน์ แ ห่ ง ชาต่ิ ข องต่นเปื็ น ใหญ่ ผืลัปืระโยชน์ ข องชาต่ิ อื� น
เขาไม่สีน แลัะเขาพูยายามที�จะเอารัดืเอาเปืรียบให�มาก โดืยเ พูาะ
ในปืัจจ๊บนั นี� แลัะในอนาคต่ทีจ� ะถึง อาจจะเปื็นระยะเวลัาทีลั� ำบากมาก
สีำหรับปืระเทศ์เลั็ก โดืยเ พูาะปืระเทศ์ที�ไม่รวมกัน แต่่เมื�อรวมกัน
แลั�วอย่างน�อยก็ดืีขึ�นกว่าเดืิม ข�อคิดือันนี�ก็เปื็นความจริง ต่ลัอดื ปื
ทีผื� า่ นมาไดื�พูสีิ จู นแ์ ลั�ววา่ ความต่อ� งการของเราทีจ� ะรวมกันเพูือ� ให�เปื็น
กอบเปื็นกำขึ�น ไดื�ปืระโยชน์ต่ามที�เราม๊่งหวังนี�เปื็นจ๊ดืหมายที�แท�จริง
ไม่ว่าใครจะเดืาว่าอย่างไรก็ต่าม
ผืู�บรรยายขอย�ำว่า วัต่ถ๊ปืระสีงค์ท�ีเราต่�องการก็คือ เราต่�องการ
จะให�ความแบ่งแยกกันในหมูปื่ ระเทศ์ในภููมภูิ าคเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นี�
หมดืสีิ�นไปื แลัะให�เปื็นกอบเปื็นกำขึ�นมา ข�อคิดือันนี�ผืู�บรรยายไดื�
มาจากหลัายฝาย ฝายทีสี� ำคัญทีสี� ดื๊ คือ ท่านปืรีดืี พูนมยงค์ ซ็ึง� เปื็นท่านแรก
ที�ไดื�ให�ความคิดืเห็นว่า หลัังสีงครามโลักครั�งที�สีอง ปืระเทศ์ต่่าง
ในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นา่ จะรวมต่ัวกัน ต่อนนัน� ท่านม๊ง่ ไปืทางอินโดืจีน
ซ็ึง� ถา� ฝรัง� เศ์สีถอนต่ัวออกไปื ก็จะเกิดืชอ่ งวา่ ง
เพูราะ ะนัน�
ปืระเทศ์ไทยซ็ึง� เปื็นปืระเทศ์เก่าแก่ ซ็ึง� ไม่เคยต่กเปื็นทาสีของใคร ก็นา่ จะ
เปื็นผืู�ริเริ�มในการรวมปืระเทศ์ต่่าง ไม่ใช่รวมภูายใต่�การบงการของ
ปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ท�มี ีปืระโยชน์สี่วนไดื�
สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน”

แนวคิ ดื เรื� อ งการรวมต่ั ว ของปืระเทศ์ในภูู มิ ภู าคนี� คื อ “ไม่ ใช่ ร วม
ภูายใต่�การบงการของปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ที�มี
ปืระโยชน์สี่วนไดื�สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน” น่าจะเปื็นสีิ�งที�ผืู�นำไทยก็คงหวังจาก
ฝายสีหรัฐอเมริกาหรือชาต่ิมหาอำนาจอื�น เช่นกัน ทั�งนี�เพูราะโดืยธรรมชาต่ิ
แลั�ว ท๊กปืระเทศ์ไม่ว่าใหญ่หรือเลั็ก ไม่ยกเว�นไทย แต่่ท๊กปืระเทศ์ลั�วนต่่างก็มี
ผืลัปืระโยชน์แห่งชาต่ิที�ต่�องรักษา แลัะที�สีำคัญยิ�งก็คือ ปืระเทศ์เลั็กทั�งหลัาย
ต่่างก็ต่�องการเปื็นอิสีระ มีเอกราชในการบริหารจัดืการบ�านเมืองของต่นเอง
มากกว่าอยูภู่ ายใต่�การบงการของชาต่ิมหาอำนาจ ทีเ� ข�ามามีบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะมิต่ร ในฐานะพูี�ใหญ่ ซ็ึ�งคงความเหนือกว่าดื�วยข�ออ�างช่วยปื้องกันภูัย
ศ์ัต่รูจากภูายนอก
พูินจิ ในแง่นี� ความรูสี� กึ ของพูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ทีไ� ดื�บรรยาย
ไว�ในปื พู.ศ์.
ก็อาจสีะท�อนมาจากสี่วนลัึกที�ไทยต่�องเผืชิญกับปืัญหา
ต่่าง ภูายใต่�แรงกดืดืันจากความเปื็นพูันธมิต่ร โดืยเ พูาะจาก “พูี�ใหญ่” คือ
สีหรัฐอเมริกา ที�มักบงการหรือบังคับไทยอยู่ไม่น�อย ไทยจึงริเริ�มเรื�องการก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียนขึ�นมา แลัะน่าจะเปื็นจริงเช่นนั�น เนื�องจากมีหลัักฐานชั�นต่�น
รองรับอยู่ไม่น�อย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับในเอกสีารของสีหรัฐอเมริกา

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

27
6/10/2568 20:28:33

�ต่ามข�อสีมมต่ิฐานนี� มีข�อเท็จจริงรองรับอยู่มากมายจากเอกสีารลัับ
ของ
ดืังที�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านเอกสีารช๊ดื
แลัะ
เพูื�อ
ทำความเข�าใจ เข�าถึง ความสีัมพูนั ธร์ ะหวา่ งไทยกับสีหภูาพูโซ็เวยี ต่ รสีั เซ็ีย
จากม๊มมองของเอกสีารสีหรัฐอเมริกา แลัะข�อมูลัที�ค�นพูบในครั�งนี�
เมือ� ปื - มีนยั สีำคัญทีน� า่ สีนใจว่า แม�ในช่วงสีงครามเย็นนัน�
ไทยกั บ รั สี เซ็ี ย เปื็ น ศ์ั ต่ รู กั น เพูราะดื� ว ยการยึ ดื อ๊ ดื มการณ์
ทีแ� ต่กต่่างกันโดืยพูืน� ฐานก็จริง แต่่ความเปื็นศ์ัต่รูหรือช่องว่าง
ความสีัมพูันธ์ดืงั กลั่าวกลัับไดื�รบั การขยายให�กว�างขึน� อย่างมาก
จากฝายสีหรัฐอเมริกา คือปืัญหาไทยกับรัสีเซ็ียสี่วนหนึ�ง
มาจากนโยบายแลัะการปืฏิิ บั ต่ิ ก ารของสีหรั ฐ อเมริ ก า
เปื็นต่ัวแปืรสีำคัญดื�วย
ทั�งนี�ก็เนื�องจากสีหรัฐอเมริกามักแสีดืงบทบาทชี�นำ
แลัะคอยกำกับฝายไทยอยู่เสีมอ แลัะแทบท๊กดื�านเลัยก็ว่าไดื�
เรือ� งนีม� ใิ ชเ่ พูราะสีหรฐั อเมริกาเหน็ วา่ ภูยั จากรสีั เซ็ยี หรือคอมมิวนสีิ ต่์
เปื็นเรื�องใหญ่ หากเพูราะสีหรัฐอเมริกาเองก็ต่�องการผืูกขาดืผืลัปืระโยชน์
ทางเศ์รษฐกิจ - การค�า บรรยากาศ์เช่นนี�ก็อาจเทียบไดื�กับสีมัยปืัจจ๊บัน
เรือ� งกำแพูงภูาษีจากนโยบาย
. จึงไดื�กำหนดืมาต่รการกีดืกัน การปื้องกัน
ต่่าง ทัง� โดืยทางต่รงแลัะทางอ�อมกับไทยในหลัายรูปืแบบ ในทางหนึง� ทีปื� รากฏิ
อยา่ งสีม�ำเสีมอ ก็คอื การค�ากับรสีั เซ็ยี คา่ ยคอมมิวนสีิ ต่์นนั� ทางสีหรฐั อเมริกาไดื�
กำหนดืสีินค�าต่�องห�ามจำนวนมาก ซ็ึ�งรายการสีินค�าต่�องห�ามนี�คือ สีินค�าหลััก
ที�ไทยสี่งออกมาแลั�วทั�งสีิ�น ที�สีำคัญคือ ไทยต่�องรายงานให�สีหรัฐอเมริกาทราบ
ท๊กเดืือนเสีมอว่า ไดื�ขายสีินค�าอะไรกับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ แน่นอนว่าภูายใต่�
กระบวนการเช่นนี� ผืู�นำ รัฐบาลัไทยย่อมต่�องเผืชิญกับแรงกดืดืันจากฝายสีหรัฐ
ไม่น�อย ในฐานะที�ปืระเทศ์ไทยเปื็นชาต่ิเอกราช
อันที�จริงแลั�ว เรื�องนี�ผืู�นำไทยก็คงทราบดืีแลัะรับรู�อยู่เต่็มอก เพูราะ
ปืระเทศ์ที�สีร�างแรงกดืดืันไทยนั�น แทนที�จะมาจากฝายรัสีเซ็ีย ค่ายคอมมิวนิสีต่์
กลับั มาจากฝายพูนั ธมิต่รในคา่ ยโลักเสีรีดืว� ยกันเองเสีียเปื็นสี่วนใหญ่ ดืงั นัน� เมือ� มี
โอกาสีบ�าง ผืูน� ำไทยจึงพูยายามหลั๊ดืออกมาจากค่ายโลักเสีรี ดื�วยการจัดืต่ัง� กลั๊ม่
อิสีระภูายในภููมภูิ าค เช่น
แลัะการเข�าหารัสีเซ็ียแลัะจีนแดืงมากขึน�
ในเวลัาต่่อมา เมื�อสีหรัฐอเมริกาแลัะ
ไดื�ลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะนายใหญ่ของไทยแลัะหลัายปืระเทศ์ใน
ในช่วงต่�นทศ์วรรษ
เปื็นต่�นมา
น อ ก จ า ก เ รื� อ ง
อาเซ็ยี นแลัะรสีั เซ็ยี แลั�ว
ผืู� น ำไทยก็ พู ยายาม
หาทางออกห่ า งจาก
ค่ายเดืิม-โลักเสีรีเท่าที�
สีถานการณ์ ไ ดื� เ อื� อ
อำนวยให� แลัะหนทาง
หนึ�งที�เปื็นไปืไดื�ก็ดื�วย
ก า ร เข� า ห า จี น แ ดื ง
เมื�อมีโอกาสี เพูราะจีน
เปื็นต่ลัาดืใหญ่มานานแลั�ว ทีสี� ำคัญคือ การคบหากับจีนย่อมเปื็นหลัักปืระกันเรือ� งภูัย
คอมมิวนิสีต่์หรือการสีร�างดื๊ลัอำนาจไปืในต่ัวดื�วย ดืังนัน� เมือ� มีโอกาสี ไทยจึงหันไปื
ปืรับความสีัมพูันธ์กับจีนในช่วงต่�นทศ์วรรษ
ซ็ึ�งก็ถูกจับต่ามองจากฝาย
สีหรฐั อเมริกาเชน่ เดืิม ดืู เอกสีารลับั เรือ� ง “
” พูันเอก ดืร.สีรศ์ักดืิ งามขจรก๊ลักิจ “ ปื
ไทย-รัสีเซ็ีย การทบทวนองค์ความรู�สีมัยสีงครามเย็นต่อนต่�น จากม๊มมอง
ของนักการทูต่แลัะเอกสีารลัับฯ ” พูลัเอกหญิง ศ์.ดืร.สีมเดื็จพูระเทพูรัต่นราชสี๊ดืา ฯ
สียามบรมราชก๊มารี บก.
ป็แห้่งความสััมพันัธ์รีะห้ว่างรีาชอาณาจ้ักรี
ไทย รีัสัเซื่ีย จ้ากมุมมองของเอกสัารีรีัสัเซื่ีย สัห้รีั อเมรีิกาแลูะนัักวิชาการี
ไทย รีัสัเซื่ียศิึกษา
อย่ า งไรก็ ดืี เรื� อ งที� ผืู� น ำฝายไทยไม่ พู อใจท่ า ที ข องสีหรั ฐ อเมริ ก านี�
ฝายสีหรฐั อเมริกาเองกลับั แสีดืงอาการแลัะต่อบสีนองไดื�ชดืั เจนกวา่ โดืยเ พูาะ
หากเรือ� งทีไ� ม่พูอใจนัน� เปื็นเรือ� งในดื�านทีเ� กีย� วกับการทหาร ความมัน� คง ดืังความ
เช่นที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื เลั่าปืระเดื็นนี�ไว�ว่า “ ทางสีหรัฐเองเมื�อเห็น
ไทยโดืยเ พูาะต่ัวผืู�บรรยาย พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไม่มีความ
ศ์รัทธาในซ็ีโต่� ก็พูยายามหาทางแก�ไขให�ซ็โี ต่�มปืี ระสีิทธิภูาพูมากขึน� จึงไดื�ปืรึกษา
กับรัฐมนต่รีต่่างปืระทศ์ ดืีนรัสีค์ ซ็ึ�งต่กลังจะออกแถลังการณ์ร่วม ในที�สี๊ดื

กษา
28 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 28

ก็ออกแถลังการณ์รว่ มซ็ึง� มีคา่ เท่า กับเปื็นสีนธิสีญ
ั ญาชนิดืหนึง� ” แลัะมีนำ� หนัก
กว่าซ็ีโต่� “ แถลังการณ์ร่วมระหว่างรัฐมนต่รีดืีนรัสีค์ กับผืู�บรรยาย หมายถึง
พูันเอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์ อยา่ งนอ� ยก็มปืี ระโยชน์มากกว่าสีัญญา
ซ็ีโต่� ” แถลังการณ์ร่วมนี�เกิดืขึ�นในปื
แต่่หากเปื็นข�อเสีนอในเรื�องดื�านการเมือง การเจรจาสีันต่ิภูาพู
กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นปืั ญ หาสีงครามเวี ย ดืนามแลั� ว
ฝายสีหรัฐอเมริกากลัับแสีร�งไม่รู� มิไดื�ใสี่ใจมากนัก โดืยเ พูาะ
การริเริ�มของ
แลัะการจัดืต่ั�ง
ดืังจะเห็นไดื�ว่า
ฝายความมั�นคง เช่น
กลัับมิไดื�สีนใจกับข�อเสีนอของ
ไทยในเรื�องการจัดืต่ั�งแลัะการดืำเนินการในช่วงสีิบปืแรก
ของอาเซ็ียน ซ็ึ�งก็สีอดืคลั�องกับข�อมูลัลัับในเอกสีารของ
สีหรัฐอเมริกา
ดืังที�ปืรากฏิในเอกสีารลัับช๊ดื
แลัะ
ทีสี� ำคัญคือ ข�อมูลัจากเอกสีารลัับของ
ในบริบทแวดืลั�อมใหญ่
ของสีงครามเย็นในขณะนั�น กลัับยืนยันแลัะมีข�อเท็จจริงอยู่มากที�แสีดืง
ให�เห็นทั�งในทางต่รงแลัะทางอ�อมว่า ฝายไทยต่ั�งแต่่ระดืับผืู�นำลังมาถึงระดืับ
ผืูปื� ฏิิบต่ั กิ าร รวมทัง� ฝายเอกชนพู่อค�านักธ๊รกิจทีเ� กีย� วข�องกับการค�าต่่างปืระเทศ์
โดืยเ พูาะการค�ากับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ซ็ึ�งมีมูลัค่าไม่น�อย ต่่างก็รู�สีึกไม่พูอใจ
ต่่อนโยบาย ข�อกำหนดืทีสี� หรัฐอเมริกาห�ามค�าขายหรือมีกฎระเบียบอย่างเข�มงวดื
ในการค�าขายกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ แต่่ฝายไทยก็ไม่สีามารถแสีดืงออกมาไดื�อย่าง
ชัดืเจนนัก
อยา่ งไรก็ต่าม หนทางออกของเรือ� งนีก� ย็ งั พูอมีชอ่ งทางอยูบ่ า� ง แลัะสีะทอ� น
ให�เห็นถึงภููมิปืัญญาแลัะจ๊ดืยืนของผืู�นำไทยที�มี “ความชาญ ลัาดื” แลัะรู�จักใช�
นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกา เช่นเดืียวกับผืู�นำไทยในอดืีต่
ที�ผื่านมา ดืังเช่นในสีมัยสีงครามโลักครั�งที� ซ็ึ�งทั�งฝายจอมพูลั ปื. พูิบูลัสีงคราม
แลัะฝายนายปืรีดืี พูนมยงค-์ เสีรไี ทย ต่่างกเ็ คยดืำเนนิ การมาในลัักษณะเชน่ นีม� า
แลั�ว ในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายญี�ปื๊นแลัะฝายสีัมพูันธมิต่ร “อย่างชาญ ลัาดื”
แลัะนำพูาปืระเทศ์อยูร่ อดืปืลัอดืภูัย ซ็ึง� เรือ� งนีม� นี กั วิชาการต่ะวนั ต่กเสีนอข�อคิดื
ไว�อย่างน่าสีนใจ แลัะไทยเราสีามารถเรียนรู� นำมาใช�พูินิจผืู�นำไทย-อาเซ็ียน
ในสีมัยสีงครามเย็นไดื�เปื็นอย่างดืียิ�ง
ที่ าที่ อ น ร เที่ศเล่ก
อคดื ากนัก าการต ันตก-ส นัก
คดือเมรกัน
ควรกลั่าวไว�ก่อนว่า ผืู�เขียนมิไดื�นิยมชมชอบพูวกต่ะวันต่กหรือพูวก
อเมริกันมากนัก แม�เคยใช�ชีวิต่แลัะเรียนปืริญญาเอกอยู่ท�สีี หรัฐอเมริกามานาน
หลัายปืก็ต่าม แลัะยังคงคิดืจะไปืสีหรัฐอเมริกาเสีมอหากมีโอกาสี แม�อยู่ในสีมัย
. ดื�วยนโยบาย “
” แลัะกำแพูงภูาษีสีูงก็ต่าม ทั�งนี�เพูื�อ
แสีวงหาข�อมูลัแลัะความรูท� างวิชาการเพูิม� เต่ิม เพูราะในดื�านข�อมูลั ความรูห� รือ
เรือ� งวิชาการแลั�ว ก็ต่อ� งยอมรบั วา่ พูวกต่ะวนั ต่กหรือคนอเมริกนั นัน� มีความเปื็น
นักอา่ น นักคิดื นักสีรา� งสีรรค์ นักเขยี น แลัะผืลัิต่ผืลังานวชิ าการ นวัต่กรรมใหม่
ที�ท�าท�ายเสีมอ
สีิ�งเหลั่านี�จึงเปื็นเหต่๊ผืลัที�ผื�ูเขียนยกย่อง ศ์.ดืร.
.
อลัั เฟัรดื ดืบั เบลัิ ยู แมคคอย ไวใ� นใจเสีมอ ท่านเคยเปื็นอาจารย์ของผืูเ� ขยี นมากอ่ น
ณ มหาวิทยาลััยวิสีคอนซ็ิน แมดืิสีัน
แลัะท่านก็คือ หนึ�งในบรรดืานักวิชาการอเมริกันที�ทำงานหนักแลัะมีวินัย
ในทางวิชาชีพูระดืับสีูง คือมีความรับผืิดืชอบ ขยันแลัะอดืทน ไม่ต่�องให�ใคร
มาบังคับ ท่านก็ผืลัิต่งานที�มีค๊ณภูาพูออกมาอย่างสีม�ำเสีมอ แลัะเปื็นที�ยอมรับ
กันอยา่ งกวา� งขวาง โดืยเ พูาะดืา� นเอเชยี ศ์ึกษาแลัะ หรือนักปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี
ต่ะวันออกเ ียงใต่�
แ น ว คิ ดื
ของ ศ์.ดืร.
อาจารย์ แ มคคอย
ในข� อ เขี ย นชิ� น เลั็ ก
ที� ผืู� เ ขี ย นจะไดื� ก ลั่ า ว
ถึ ง ต่่ อ ไปืนี� ก็ คื อ การ
ม อ ง แ ลั ะ อ ธิ บ า ย
พู ต่ิ ก รรมทางการ
เมืองของผืู�นำในเอเชีย
ต่ ะ วั น อ อ ก เ ี ย ง ใ ต่�
สีมั ย สีงครามโลักฯ
จากภูายในหรือข�างใน
คือจากม๊มมองของผืู�นำท�องถิ�นหรือจากจ๊ดืยืนของชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคนี�
ที�มีกลัอ๊บายของต่นเองในการบริหารจัดืการ รับมือกับการเข�ามาของชาต่ิ
มหาอำนาจ-การเมืองระดืับโลัก โดืยที�ผืู�นำในแต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�

6/10/2568 20:28:34

�ยังคงเปื็นผืู�กระทำมากกว่า
ผืู� ถู ก กระทำ คื อ มิ ใช่ เ ปื็ น
เพูี ย งรั ฐ บาลัห๊่ น หรื อ ต่� อ ง
ทำต่ามฝายมหาอำนาจ
ที�ต่นเลัือกหรือสีังกัดือย่าง
ต่ายต่ัว เพูราะในความจริงแลั�ว
ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก เช่น ผืู�นำ
ไทยทั� ง ฝายทหารแลัะ
พูลัเรือน ต่่างก็มีอิสีระแลัะ
รู�จัก “หลัอกลั่อ” ปืระเทศ์
มหาอำนาจทีเ� ข�ามาเกีย� วข�อง “อย่างชาญ ลัาดื” ดืังต่ัวอย่างในสีมัยสีงครามโลักฯ
ต่ามแนวคิดืนี� ศ์.ดืร.
เห็นว่า ผืู�นำแต่่ลัะปืระเทศ์ในภููมิภูาคนี�
เชน่ ไทยหรือฟัิลัปืิ ปืนิ สี์ ต่่างมีความชาญ ลัาดืแลัะดืำเนนิ การให�บรรลัเ๊ ปืา้ หมาย
ของต่นอย่างมีไหวพูริบ คือไม่ไดื�คิดืจะผืูกต่ิดืหรือเกาะชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึ�ง
ฝายใดืในการเมืองระหว่างปืระเทศ์อย่างต่ายต่ัวนัก แต่่มกั เปื็นไปืแบบพูลัิกแพูลัง
หรือเลัื�อนไหลัอยู่ต่ลัอดืเวลัา คือก�าวทันกระแสีโลักแบบไปืต่ามสีถานการณ์ที�
เอื�ออำนวยให�กับฝายต่นไดื�เปืรียบในทางการเมืองเสีมอ
ต่ัวอย่างเช่น ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก นั�น อาจเลั่นบทเปื็นฝายนิยมญี�ปืนหรื
๊ อ
สีนับสีน๊นสีัมพูันธมิต่รก็ไดื� หากการเลั่นบทนั�นยังปืระโยชน์ให�แก่ชาต่ิบ�านเมือง
กลั๊่ ม ของต่นเหนื อ คู่ แข่ ง อื� น แลัะพูร� อ มจะปืรั บ เปืลัี� ย นบทไดื� เ สีมอหาก
สีถานการณ์ แ ปืรเปืลัี� ย นไปื ในแง่ นี� ก ารยึ ดื มั� น กั บ อ๊ ดื มการณ์ ข องญี� ปื๊ น
หรื อ ฝายต่ะวั น ต่กในระหว่ า งสีงครามโลักฯ จึ ง มี ค วามสีำคั ญ น� อ ยกว่ า
“จ๊ ดื ยื น ” ของผืู� น ำปืระเทศ์เลั็ ก
เ พูื� อ ค ว า ม อ ยู่ ร อ ดื ข อ ง ช า ต่ิ ต่ น
การรั ก ษาอำนาจภูายในของผืู� น ำใน
แต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
งานเขียนของ ศ์.ดืร.
มี เ ปื็ น จำนวนมาก เลั่ ม ที� รู� จั ก กั น ดืี
ในเมืองไทย น่าจะไดื�แก่ The Politics of
หรือ

:
:

แลัะ

แลัะเลั่มลัา่ สี๊ดืคือ

:

,

.

,

:
.
แต่่มีอีกเลั่มหนึ�งซ็ึ�งคนไทยแทบไม่รู�จักเลัย นั�นก็คือ หนังสีือ
แลัะขอแนะนำว่า
ถ�าท่านสีนใจศ์ึกษาวิจัยหัวข�อใหม่ ที�จะช่วยทำให�เข�าใจปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทย
ปืระเทศ์ต่่าง ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�สีมัยสีงครามโลักครั�งที� ไดื�อย่าง
ถึงแก่นแลั�ว แนวคิดืหรือข�อเสีนอแนะของ ศ์.ดืร.
จะช่วยกระต่๊�นฐาน
คิดืของเราให�คิดืกว�างแลัะลัึกกว่าเดืิมไดื�มาก ทั�งวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์แลัะ
การค�นแสีวงหาหลัักฐานแนวใหม่ ทีน� กั ปืระวัต่ศ์ิ าสีต่ร์สีก๊ลัเดืิมหรือวาทกรรมเก่า
อาจไม่เคยคิดื หรือคิดืแต่่ไม่เคยเ ลัียวใจมาก่อนเลัยก็ไดื�
นอกจากนี� ข�อเสีนอหลัักของ ศ์.ดืร.
ที�น่าสีนใจแลัะมีน�ำหนัก
อีกเรื�องหนึ�งก็คือ วิธีการมองแลัะอธิบายพู ต่ิกรรมทางการเมืองของบรรดืา
ผืู�นำชาวพูื�นเมืองจากจ๊ดืยืนภูายในหรือม๊มที�เปื็นจริง คือความขัดืแย�งแลัะ
การต่อ่ สีูท� างการเมืองของบรรดืาผืูน� ำในเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่สี� มยั สีงครามโลักฯ
ที� ศ์.ดืร.
เน�นว่า ผืูน� ำท�องถิน� ในภููมภูิ าคนีห� รือเอเชียอาคเนย์ ไม่ไดื�มเี รือ� ง
ความจงรักภูักดืีต่อ่ ชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึง� ฝายใดืแบบต่ายต่ัว หรือไมไ่ ดื�ยดืึ ต่ิดื
กับอ๊ดืมการณ์ใดือย่างเหนียวแน่น ไม่วา่ จะเปื็นปืระชาธิปืไต่ย เผืดื็จการฟัาสีซ็ิสีต่์
คอมมิวนสีิ ต่์ หากแต่ม่ กั ทำต่ัวแบบพูลัวัต่ไปืต่ามกระแสีของโลัก แลัะทีสี� ำคญ
ั คือ
การเปืลัี�ยนข�าง ย�ายค่าย มักเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ หากมีโปืรโมชันหรือก็คือ การไดื�รับ
ปืระโยชน์จากการเข�ามาของชาต่ิมหาอำนาจนั�น
ต่ามข�อเสีนอนี�เปื็นการมองจากจ๊ดืยืนของผืู�นาปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ั�ง
เพูราะในฐานะปืระเทศ์เลั็กยอ่ มต่อ� งมีทางเลัือกในการปืกปือ้ งต่นเองจากกระแสี
การเมืองโลัก ดืังผืู�นาอาเซ็ียนต่่างก็พูยายามทาต่ัวให�เข�ากับสีถานการณ์ของ
สีงครามในแต่่ลัะช่วงที�เข�ามา เพูื�อความอยู่รอดืของชาต่ิแลัะอานาจของกลั๊่ม
ต่นต่�องมาก่อนเปื็นลัาดืับแรก โดืยต่่างก็มิไดื�ใสี่ใจเรื�องความสีวามิภูักดืิหรือการ
ยึดืต่ิดืกับอ๊ดืมการณ์ของมหาอานาจฝายหนึ�งฝายใดือย่างต่ายต่ัวนัก

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 29

พููดืง่าย ก็คือ จ๊ดืยืนของผืู�นาของไทย-เพูื�อนบ�านอาเซ็ียน มักมองแลัะ
บริหารจัดืการกับการเมืองโลักไปืในแนวทางเดืียวกัน คือต่่างคิดืถึงกลั๊ม่ การเมือง
ของต่นเองแลัะชาต่ิบ�านเมืองของต่นต่�องมาก่อน สี่วนเรื�องการเข�าร่วมกับฝาย
ญี�ปื๊นหรือสีัมพูันธมิต่ร ก็เปื็นเรื�องแลั�วแต่่สีถานการณ์ไหนที�จะเอื�อปืระโยชน์ให�
ฝายต่นไดื�เปืรียบ อยู่รอดื
ดืังนั�น ผืู�นำชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคอ๊ษาคเนย์นี� จึงมี “ต่ัวเลัือก” หรือ
เลัือกไดื�ว่าจะอยู่กับมหาอำนาจใดื แลัะเปื็นผืู�กระทำมากกว่าเพูียงเปื็นผืู�ต่าม
ฝายมหาอำนาจแต่่ถ่ายเดืียว เช่น ถ�าเข�ากับญี�ปื๊นไดื�ปืระโยชน์ก็เอา แต่่ถ�าหาก
เห็นว่าอยู่กับญี�ปื๊นแลั�วจะเปื็นฝายเสีียเปืรียบคู่แข่งแลัะ หรือปืระเทศ์ชาต่ิ
เสีียหาย ก็พูร�อมจะย�ายค่ายไดื�เสีมอ
ดื�วยเหต่๊นี� การจะเปืลัี�ยนข�างหรือคิดืย�ายฝายในระหว่างสีงครามฯ
ก็ถอื เปื็นเรือ� งปืกต่ิเช่นกันหรือเปื็นไปืต่ามหลัักธรรมชาต่ิ กฎสีากลัของความอยูร่ อดื
พูิ นิ จ ในแง่ น�ี นั ก ปืระวั ต่ิ ศ์ าสีต่ร์ ผืู� ซ็ึ� ง ย่ อ มจะ ลัาดืกว่ า บ๊ ค คลัในอดืี ต่ ที� ศ์ึ ก ษา
เนือ� งจากรูว� า่ ฝายไหนชนะฝายไหนแพู� จึงไมค่ วรใชอ� คต่ใิ ดื ในปืัจจ๊บนั กลับั ไปื
กลั่ า วโทษ ซ็� ำ เต่ิ ม การกระทำของผืู� ใ ดืก็ ต่ ามที� ผื่ า นมาแลั� ว เพูราะผืู� น ำ
ในปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ต่่างไดื�พูยายามทำดืีที�สี๊ดืแลั�วในเงื�อนไขขณะนั�น
ต่ามแนวคิดืของ ศ์. ดืร.
นี� จึงเปื็นมองต่ามความจริงอย่างมี
เหต่๊ผืลัจากจ๊ดืยืนของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็ก แลัะน่าสีนใจ นอกจากจะช่วยทำให�เข�าใจ
เข�าถึงปืัญหา “เนือ� ใน” ของไทยในสีมัยสีงครามโลักฯ แลั�ว ยังมีปืระโยชน์ในการ
มองแลัะทำความเข�าใจปืญ
ั หาภูายในของแต่่ลัะชาต่ิ บทบาทแลัะพู ต่ิกรรมของ
ผืูน� ำไทยแลัะในเพูือ� นบ�านอาเซ็ียน รวมทัง� ผืูน� ำอืน� ในปืระเทศ์โลักทีสี� าม กำลััง
พูั นาในสีมัยต่่อมา สีมัยสีงครามเย็น ไดื�เปื็นอย่างดืีอีกดื�วย
ในกรณีของไทยกับสีงครามโลักฯ นั�น แทนที�จะมองแลัะอธิบายจาก
ภูายนอก ปืัจจัยทางการเมืองระหว่าง
ปืระเทศ์ของความขั ดื แย� ง โลักสีอง
ฝายใหญ่ เ ปื็ น คำต่อบในแบบเดืิ ม นั� น
ศ์. ดืร.
กลัับเน�นการมองจาก
ดื�านใน การปืรับต่ัวของผืู�นำปืระเทศ์
เลั็ก แลัะ หรือการอธิบายจากจ๊ดืยืน
ของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ัง� ยอ่ มจะ
เ ห็ น ค ว า ม เ ปื ลัี� ย น แ ปื ลั ง ภู า ย ใ น
ปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ของชาต่ิเลั็ก เช่น ไทยเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ไดื�ดืีกว่าจาก
มองจากระดืับโลัก
ต่ามแนวคิดืของ ศ์.ดืร.
ในกรณีของไทยสีมัยสีงครามโลักฯ นั�น
ยอ่ มจะช่วยให�เหน็ ความขัดืแยง� ภูายในของไทยชัดืเจนกวา่ เพูราะต่่างฝายต่่างก็มี
เปืา้ หมายทางการเมืองของกลั๊ม่ ต่น ทัง� ในดืา� นการรักษาชาต่ิบา� นเมือง ความอยู่
รอดืแลัะ หรือการเสีริมสีร�างฐานอำนาจของต่นในยามสีงครามฯ โดืยต่่างฝาย
ต่่างก็งัดืกลัย๊ทธ์เรื�องระหว่างฝายนิยม-ต่่อต่�านญี�ปื๊น หรือฝายนิยมเผืดื็จการปืระชาธิปืไต่ยมาต่่อสีู�กัน คือต่่างฝายต่่างก็รู�จักจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก
“อย่ า งชาญ ลัาดื” แลัะมี อ ำนาจขึ� น -ลังไปืพูร� อ มกั บ สีถานการณ์ ข อง
สีงครามโลักฯ นั�นเอง
ในช่วงหลัังจากนี� ความขัดืแย�งแลัะการต่่อสีู�ทางการเมืองของผืู�นาไทย
แลัะเพูื�อนบ�านในอาเซ็ียน รวมทั�งที�ไกลัออกไปืทางลัาต่ินอเมริกาแลัะแอฟัริกา
ก็ยังคงอยู่ในเสี�นทางเดืียวกับที�เคยเกิดืขึ�นมาแลั�วในสีมัยสีงครามโลักฯ
ดื�วยเหต่๊นี� แนวคิดืของ ศ์.ดืร.
จึงยังคงทันสีมัยแลัะสีามารถนำมา
ใช�ในสีมัยต่่อมา คือสีมัยสีงครามเย็นไดื�เช่นกัน ดืังต่ัวอย่างงานของ .
. .
:
,
แลัะของ .
.
:
,
ซ็ึ�งนำเสีนอ
แนวคิดืใหม่ท�ีคลั�ายกัน คือการมอง
ผืู� น ำในปืระเทศ์กำลัั ง พูั นาจาก
จ๊ดืยืนของพูวกเขาแบบมีชวี ต่ิ เปื็นของ
ต่นเอง มิใช่เปื็นเพูียงรัฐบาลัห๊น่ ผืูร� บั ใช�
ม ห า อ ำ น า จ ฝ า ย ห นึ� ง ฝ า ย ใ ดื

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

29
6/10/2568 20:28:34

�ของสีองค่ายนั�น โลักเสีรีกับคอมมิวนิสีต่์
จ๊ดืเดื่นในงานของ .
แลัะ .
คือเน�นการพูินิจ
อย่างใสี่ใจจากจ๊ดืยืน ม๊มมองที�เปื็นจริงว่า ผืู�นำในบรรดืาปืระเทศ์เลั็ก เหลั่านี�
มีปืฏิิกริ ยิ าสีนองต่อบต่่อการเมืองโลักอยา่ งไร ดื�วยเงือ� นไข เหต่๊ผืลัอะไรจากจ๊ดืยืน
แลัะการทำของผืู�นำชาวพูื�นเมืองในแต่่ลัะปืระเทศ์เปื็นต่ัวต่ั�งหรือเปื็นพูระเอก
ของเรือ� ง มากกวา่ เนน� วางบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจ ไม่วา่ จะเปื็น
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี หรือสีหภูาพูโซ็เวียต่-ค่ายคอมมิวนิสีต่์เปื็นผืู�กำหนดื
หลัักแต่่เพูียงฝายเดืียว ซ็ึ�งถือเปื็นวาทกรรมเก่าหรือต่ามแนวเดืิมในการอธิบาย
จากกระแสีหลัักที�ผื่าน
ในทางต่รงข�าม .
แลัะ .
กลัับให�ความสีำคัญ
กับบทบาทแลัะอิทธิพูลัของปืระเทศ์เลั็กดื�วย เนื�องจากผืู�นำของชาต่ิเลั็กต่่าง
ต่่างก็มีม๊มมอง มีต่ัวเลัือกแลัะไดื�เลัือกแบบชาญ ลัาดื เช่นเดืียวกับผืู�นำของ
ภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�ในสีมัยสีงครามโลักฯ คือมักเลัือกรับหรือ
เข�าข�างชาต่ิมหาอำนาจเปื็นเพูียง ากหน�า แต่่ในหลััง ากแลั�ว ผืูน� ำแต่่ลัะปืระเทศ์
ของชาต่ิเลั็กเหลั่านี� ต่่างก็มีจ๊ดืยืนของต่น มีเปื้าหมายเ พูาะของต่นเอง เพูื�อ
ความอยูร่ อดืในการเมืองระดืบั ชาต่ิ
ระดืั บ โลัก แลัะมี ค วามรั ก ชาต่ิ
ของต่นเองไม่ต่่างกัน ซ็ึ�งแนวคิดืนี�
ยังคงทันสีมัยในการพูินิจผืู�นำไทยอาเซ็ียนในสีมัยต่่อมา คือปืัจจ๊บันอนาคต่อันใกลั�ภูายใต่�ระเบียบโลัก
ใหม่ ในบริบทการแข่งขันของ ขั�ว
อำนาจใหญ่ ระหว่ า งฝายจี น กับฝายสีหรัฐอเมริกา . ไดื�อย่างดืีอีกดื�วย
ดืงั นัน� ขอ� เสีนอของ .
แลัะของ .
นี� จึงน่าสีนใจอย่างยิง� โดืยเ พูาะสีำหรับผืูสี� นใจทีจ� ะศ์ึกษา
วิจัยเชิงลัึกในเรื�องใหม่ ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทยแลัะ หรือปืระเทศ์เพูื�อนบ�าน
ในสีมยั สีงครามเยน็ แลัะสีมยั หลังั ต่อ่ มา เพูราะนอกจากข�อเสีนอนีเ� ปื็นการทา� ทา� ย
การอธิบายแบบวาทกรรมเดืิม แลัะเปืลัี�ยนวิธีการมองบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
มหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะสีหรัฐอเมริกา รวมทั�งบรรดืาผืู�นำท�องถิ�นในชาต่ิ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ในฐานะผืูเ� ลัน่ ทีม� คี วามเปื็นอสีิ ระหรือเปื็นต่ัวของต่ัวเอง
ในบริบทโลักแลั�ว ยังกระต่๊�นให�เราจำเปื็นต่�องแสีวงหาแหลั่งข�อมูลัใหม่
จากบรรดืาข�อมูลัเก่าของหอจดืหมายเหต่๊ฯ ต่่าง มาสีนับสีน๊นไดื�อีกดื�วย
ทั�งนี�ก็เพูราะเมื�อวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ แลัะ หรือการมีจ๊ดืยืนในการ
อธิบายปืรับเปืลัี�ยนไปืแลั�ว การมองแลัะแสีวงหาหลัักฐาน รวมทั�งการต่ีความ
แลัะการปืระเมินค่า ก็ย่อมจะมีการปืรับเปืลัี�ยน
ไปือย่างแน่นอนเช่นกัน พูินิจในแง่นี� การค�นพูบ
ข�อมูลัใหม่ก็ย่อมเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ แม�ข�อมูลันั�น
จะเก่าแก่หรือมีมานานอยู่แลั�ว ณ
ก็ต่าม
เอกสารเก่า อมล่ล่ั ล่ า
ส ที่อน ม่ ค าม า ล่าดื อ น
ที่ย - อาเ ่ยน
จากเอกสีารลัั บ ของ
ในสีมั ย
สี ง ค ร า ม เ ย็ น ไ ดื� สี ะ ท� อ น ภู า พู เ ดื่ น ว่ า
เ มื� อ ต่� อ ง เ ผื ชิ ญ กั บ ภูั ย ค๊ ก ค า ม ข อ ง ค่ า ย
คอมมิ ว นิ สี ต่์ แ ลัะข� อ กำหนดือย่ า งเข� ม งวดื
ของฝายสีหรัฐอเมริ กา ผืู�น ำไทยซ็ึ� งมากดื�วย
ปืระสีบการณ์ในการบริหารจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก “อย่างชาญ ลัาดื”
มาแลั�ว ก็มกี ารเคลัือ� นไหวต่่อสีู� ต่ัง� รับ แลัะช่องทางหนึง� ทีสี� ะท�อนความไม่พูอใจต่่อ
ฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระนี� “อย่างชาญ ลัาดื” ก็คือ
การรู�จักใช�นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับสีหรัฐอเมริกา โดืยการก่อต่ั�งสีมาคม
อาเซ็ียนดื�วยข�ออ�างภูัยจากคอมมิวนิสีต่์ แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูในกลั๊่มชาต่ิ
เอเชยี แลัะเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� รวมทัง� ยงั ต่อ� งการแสีวงหาหรือสีรา� งองค์การ
ความร่วมมือภูายในสีมาชิกของปืระเทศ์ในภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ดื�วยกันเอง มากกว่าในรูปืแบบของซ็ีโต่�
หลัักการหรือข�ออ�างนี� ดืูมีเหต่๊มีผืลัแลัะฝายไทยแลัะสีมาชิกของ
แลัะ
ต่่างใช�เรื�องนี�เปื็นปืระเดื็นพูื�นฐานในการเคลัื�อนไหวต่่อสีู�กับฝาย
สีหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสีต่์ ดื�วยการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือในภููมิภูาค

โดืยยกกรณีของ
เปื็นต่ัวอย่างที�ไม่สีามารถต่อบสีนองไดื�ดืี เนื�องจาก
สีมาชิกสี่วนสีำคัญของ
มาจากชาต่ิมหาอำนาจ ปืระเทศ์นอกภููมิภูาค
มากกว่าปืระเทศ์ของอาเซ็ียน ดืังจะเห็นไดื�ว่าซ็ีโต่�
มีปืระเทศ์ต่่าง
จากชาต่ิมหาอำนาจคือ สีหรัฐอเมริกา ฝรั�งเศ์สี อังก ษ ออสีเต่รเลัีย แลัะ
นิวซ็ีแลันดื์ ในขณะที�ในอาเซ็ียนมีไทยกับฟัิลัิปืปืินสี์เท่านั�น ในเอเชียยังมี
ปืากีสีถานซ็ึ�งเปื็นพูันธมิต่รที�แนบแน่นของสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
ร่องรอยของผืูน� าไทยในการใช�ชอ่ งทางนี� ซ็ึง� ก็คอื การจัดืต่ัง� องค์การความ
ร่วมมือระดืับภููมิภูาค ดื�วยข�อกาหนดืต่�องการสีมาชิกเ พูาะที�มาจากปืระเทศ์
ภูายในภููมภูิ าคนีเ� ท่านัน� มีความหมายชัดืเจน เพูราะภูายใต่�ขอ� กาหนดืนี� นอกจาก
สีะท�อนความไม่พูอใจต่่อฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระ “อย่าง
ชาญ ลัาดื” แลั�ว การใช�แนวทางนี�ยังแสีดืงให�เห็นถึง การรู�จักใช�นโยบายในการ
“หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
เพูราะดื� ว ยการก่ อ ต่ั� ง สีมาคมอาเซ็ี ย น จากข� อ อ� า งภูั ย ค๊ ก คามของ
คอมมิวนิสีต่์แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูกับฝายต่่าง ที�มีระบบการเมืองต่่าง
คือกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ในปืัญหาสีงครามเวียดืนามต่ามที�กลั่าวมานี� เปื้าหมาย
ใหญ่ของไทย-อาเซ็ียน ก็คือ ต่�องการลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี ไปืโดืยปืริยาย แลัะเราสีามารถค�นหาต่ามหาร่องรอยนี�
ไดื�จากเอกสีารลัับของ
สีมัยนั�นไดื�อย่างกว�างขวาง ทั�งฝายความมั�นคง
แลัะฝายการเมือง ซ็ึ�งมีข�อมูลัเดื่น เกี�ยวข�องกับอาเซ็ียนในช่วงทศ์วรรษแรก
จากช๊ดื
อยู่ไม่น�อย
เรื�องนี�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านจาก
หลัายครั�งแลั�ว ครั�งลั่าสี๊ดืในปื
พู.ศ์.
เมื�อต่อนต่�องการสีืบค�นเรื�อง “ ปื ไทย รัสีเซ็ีย” จึงขอใช�ข�อมูลั
ช๊ดืเดืิมนั�นแลัะนำบางสี่วนจากข�อมูลัใหม่ในปื พู.ศ์.
มาเปื็นฐาน
ข�อมูลัหลัักเพูื�อแสีดืงให�เห็นถึงท่าทีแลัะปืฏิิกิริยาของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อไทย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับเดื่น ในช๊ดื
เพูื�อการสีร�างความรู� ความ
เข�าใจ เข�าถึง กำเนิดืของสีมาคมอาเซ็ยี นในบรบิ ททีก� วา� งแลัะลังลัึกไดื�เปื็นอย่างดืี
ม๊มมองของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อการจัดืต่ั�ง
ในปื พู.ศ์.
จากเอกสีารลัับช๊ดื
มีปืระเดื็นเดื่นสีัมพูันธ์กันอยูอ่ ย่างน�อย
ดื�าน หนึ�งสีหรัฐอเมริกายังคงให�ความสีำคัญ
กับ
คือม๊่งเน�นเชิงสีงครามการทหาร
เปื็นหลััก แต่่ในอีกดื�านหนึ�งก็แสีดืงให�เห็นชัดืว่า
ไทยแลัะสีมาชิกอี ก ชาต่ิข อง
ที�
ต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจากสีหรั ฐ อเมริ ก าแลัะ
หันไปืเจรจาสีันต่ิภูาพูกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ ไดื�
ปืกปืิ ดื เรื� อ งนี� ไว� อ ย่ า งดืี คื อ มี ก ารเคลัื� อ นไหว
อย่ า งเงี ย บ ก่ อ นจะนำไปืสีู่ ก ารปืระกาศ์
จัดืต่ั�งอย่างเปื็นทางการ จึงทำให�สีหรัฐอเมริกา
ซ็ึ�งแม�ไดื�ต่ิดืต่ามการเคลัื�อนไหวของ
อยู่เสีมอ แต่่กลัับไม่ทราบการข่าว
เชิงลัึกของ
ก่อนที�จะพูั นาไปืสีู่การปืระกาศ์จัดืต่ั�งเปื็น
ปืระเดื็นเดื่นทั�งสีองนี�จะเปื็นแกนหลัักในการนำเสีนอในต่อนต่่อ ไปื
เพูื�อแสีดืงถึงปืฏิิสีัมพูันธ์ระหว่างไทย - อาเซ็ียนกับสีหรัฐอเมริกาในการก่อต่ั�ง
แลัะบทบาทช่วงแรกของ
ซ็ึ�งนอกเหนือจากต่�องเผืชิญกับอ๊ปืสีรรคจาก
สีหรฐั อเมริกา-โลักเสีรแี ลั�ว ยงั ต่อ� งเผืชิญกับปืญ
ั หาใหญ่จากอีกดืา� นหนึง� ของโลัก
ขั�วในขณะนั�น คือไม่ไดื�รับการยอมรับจากซ็ีกโลักฝายคอมมิวนิสีต่์แลัะกลั๊่ม
เช่น อินเดืีย อีกดื�วย แต่่ก่อนที�จะเข�าสีู่เนื�อหาหลัักในเอกสีารช๊ดื
ควรเข�าใจต่ัว
ระบบ การให�บริการแลัะข�อมูลัเบื�องต่�น ซ็ึ�งจะนำเสีนอ
ในต่อน ต่่อไปื

กษา
30 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 30

6/10/2568 20:28:35

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227916">
                <text>เสนาศึกษา (กรกฎาคม-กันยายน 2568)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227917">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน (2) การก่อตั้งสมาคม "อาเซ๊ยน" : ความเป็นมาจากฝ่ายไทย</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227918">
                <text>พ.อ. ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227919">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10186" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15139">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/567259d87ba42792bb10e811140a301c.pdf</src>
        <authentication>0cea9040f8f09a428b8d20a4621cd233</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227909">
                    <text>รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมจาก
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”

สิงหาคม พ.ศ. 2566

�รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจยั แห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายศุภชัย จันฝาก
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
นางสาวศิริลักษณ์ จันทร์ควง

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
สำนักหอสมุดแห่งชาติ
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม
จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”
กันยายน พ.ศ. 2566

�คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
รองศาสตราจารย์ปราณี อัศวภูษิตกุล
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นางสาวกนิษฐา ดอนสกุล
นางสาวนัชฐภรณ์ อ่อนแก้ว
นางสาวสุกัญญา ปัญญาอิ่นแก้ว
นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวปรียาพร ฤกษ์พินัย
นางดาวรัตน์ แท่นรัตน์
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวหทัยกานต์ วงศ์สวัสดิ์
นางสาวขวัญฤทัย แก้วจำปา
นางบุษกร แก้วพิทักษ์คุณ
นางสาวธิดารัตน์ แซ่หยี
นางสาวอรวรรณ เกิดจันทร์
นางกมลศรี ฤกษ์สมุทร
นางสาวนิภารัตน์ ชัยประสิทธิ์
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. จุฑาทิพย์ จันทร์ลุน
นางสาวณัฐริกา สมจิตร์
นายธนวิณ แสนสุวรรณ
นางสาวกัญญาณัฐ ทองอินทร์
นางสาวธัญญลักษณ์ ฐานบัญชา

สำนักหอสมุดแห่งชาติ
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัยรังสิต
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีปทุม
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร

�คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
(ต่อ)
นางสาวชลิดา ศักดาสุคนธ์
นางสาวศิริวรรณ ดาแอร์
นางสาวอักษราภัค จันทร์พุ่ม
นางสาวอริสรา โพธินาค
นางสาวธัญญารัตน์ รัตนแก้ว
นางสาวจันทราทิพย์ เนียมเปรม
นางสาวอัจจิมา พูนพล
นางสาวชุติกาญจน์ ไชยพิพัฒนขจร
นายฤทธิชัย เตชะมหัทธนันท์
นางอุไร เหลืองบริสุทธิ์
นางสาวมัณทะณี คำโพธิ์
นายวุฒิเกียรติ สุขกันตะ
นางสาวดนิตา วิภาวิน
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน

มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์

�คำนำ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์
มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ผลการดำเนินงานในรายงานฉบับสมบูรณ์ ประกอบด้วย 7 กิจกรรม ได้แก่ 1. การออกแบบ
ระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุมเชิงปฏิบัตกิ าร
ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและ
แนวปฏิบ ัติในการจัดทำเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
3. การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและ
ลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ
6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทาและเอกสารจดหมายเหตุท ี ่ ไ ด้ ล งรายการไปแล้ ว
และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ และ 7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล
เพื่อทำรายงาน
คณะผู้วิจัยขอขอบพระคุณ ผู้อำนวยการกองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์
ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สำนักงานการวิจัยแห่งชาติและคณะ รวมถึงกองประวัติศาสตร์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทีก่ รุณาให้คำแนะนำและช่วยอำนวยความสะดวกให้การดำเนินงาน
ตามแผนงานบรรลุวัตถุประสงค์
คณะผู้วิจัย
กันยายน 2566

�สารบัญ
หน้า

บทที่ 1 บทนำ........................................................................................................................
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา................................................................
2. วัตถุประสงค์.........................................................................................................
3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ...............................................................................................
4. ขอบเขตการดำเนินงาน.........................................................................................
5. ผลสำเร็จของโครงการ...........................................................................................
6. ระยะเวลาดำเนินงาน.............................................................................................

บทที่ 2 การดำเนินงาน........................................................................................................

1
1
1
2
2
3
3

1. แผนการดำเนินงาน................................................................................................
2. วิธีการดำเนินงาน...................................................................................................

4
5
6

บทที่ 3 ผลการดำเนินงาน...................................................................................................

8

1. กิจกรรมที่ 1: การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและ
การจัดทำเมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน.............................................
2. กิจกรรมที่ 2: การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความ
เข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการ
จัดทำเมทาดาทา (Metadata)..............................................................................
3. กิจกรรมที่ 3: การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล.............
4. กิจกรรมที่ 4: การวิเคราะห์เนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และ
คัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้................................................................................
5. กิจกรรมที่ 5: การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์……………………………………………………………………………………………
6. กิจกรรมที่ 6: การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ............…………………
7. กิจกรรมที่ 7: การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน................................

9
38
42
45
47
50
52

�สารบัญ (ต่อ)
หน้า

บทที่ 4 สรุปผล และข้อเสนอแนะ.................................................................................. 60
1. สรุปผลการดำเนินงาน............................................................................................. 60
2. ข้อเสนอแนะ........................................................................................................... 63

บทที่ 5 แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง.......................................................... 64
บรรณานุกรม........................................................................................................................... 70
ภาคผนวก............................................................................................................................. ... 72
ภาคผนวก 1 คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์……………………………………………………………………………………………. 72
ภาคผนวก 2 ภาพประกอบการดำเนินงาน………………………………………………………………. 114

�1

บทนำ
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา
จดหมายเหตุ (Archives) หรือเอกสารจดหมายเหตุ (Archival Documents) เป็นเอกสารสำคัญ
ที ่ ถ ื อว่ าเป็ น มรดกทางวั ฒ นธรรมของชาติ (Cultural Heritage) ประเภทหนึ ่ งที ่ ต ้ องมี การจั ด การ
อย่างเป็นระบบ เนื่องจากเป็นหลักฐานขั้นปฐมภูมิ (Primary Sources) และเป็นเอกสารต้นฉบับซึ่ง
สิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการ สถาบันเอกชน ที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษา
ไว้ตลอดไป นอกจากนี้ยังถือว่าเป็นเอกสารการดำเนินงานของหน่วยงานของรัฐที่เป็นสมบัติของชาติ
ที่มีคุณค่าทางการบริหารงาน ทางกฎหมาย และการค้นคว้าวิจัย
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัลที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
เนื่องจากเอกสารจดหมายเหตุดังกล่าวเป็นภาษาต่างประเทศ และมีจำนวนมากกว่า 7,000 รายการ
จึงจำเป็นต้องทำการวิเคราะห์เอกสารเพื่อการอธิบายลักษณะของเอกสารจดหมายเหตุ พร้อมให้
คำอธิบาย ซึ่งเรียกว่า เมทาดาทา (Metadata) และทำการลงรายการ (Cataloging) ตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์ (Dublin Core) เพื่อช่วยให้ผู้ใช้เข้าถึงรายการได้ครบถ้วนและเชื่อมโยงรายการที่เกี่ยวข้อง
ได้ในรูปแบบ Timeline
จากเหตุผลดังกล่าว กองระบบและบริหารข้อมูลฯ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ได้จัดทำ
เว็ บไซต์ และระบบจดหมายเหตุ จ ึ งเห็ นควรจั ดทำ “การจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อให้การบริการเอกสารจดหมายเหตุ ต่างประเทศได้รับ
การเผยแพร่และผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงได้

2. วัตถุประสงค์
2.1 เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�2

2.2 เพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ
3.1 คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีการจัดทำ
เมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ครบตามเกณฑ์ที่กำหนด
3.2 รายงานฉบับสมบูรณ์การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์จำนวน 1 เล่ม

4. ขอบเขตการดำเนินงาน
ขอบเขตการดำเนินงานของโครงการฯตามข้อกำหนดของผู้ว่าจ้าง (Term of Reference)
เป็นดังนี้
4.1 จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลง
ร่ ว มกั น เกี่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บั ติ ใ นการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
4.2 จั ด อบรมการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.3 วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคง
ของประเทศ) เพื่อเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
4.4 แบ่งกลุ่มเพื่อปฏิบัติงานการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของ
แต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่
ระบบ Pre-Catalog จำนวน 7,151 รายการ
4.5 ตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
4.6 จัดทำรายงานการดำเนินการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ในระบบคลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/)
4.7 สรุปผลการดำเนินงานและจัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์

�3

5. ผลสำเร็จของโครงการ
5.1 ได้จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ ค รบตามจำนวน
ที่ได้รับมอบ
5.2 ได้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่ใช้มีการ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล และจั ด ทำเมทาดาทา
(Metadata) ที่ใช้งานได้จริง

6. ระยะเวลาดำเนินงาน
ตั้งแต่ มกราคม พ.ศ. 2566 – วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2566

�4

บทที่ 2
การดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีแผนการ
ดำเนินงาน 7 กิจกรรม ได้แก่
1. ออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา
2. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกัน
เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3. จัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4. วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือ
ความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
5. จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมาย
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวนรายการ
ตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
6. ตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีแผนการดำเนินงานและวิธีการดำเนินงาน ดังนี้

�5

1. แผนการดำเนินงาน
ตารางที่ 2.1 แผนการดำเนินงาน
แผนการดำเนินงาน
1.การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
และการจัดทำเมทาดาทาและจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงาน
เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวัติ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3.การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวั ต ิ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
และคั ด เลื อ กเอกสารที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสาร
ที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร
เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ)
เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา

1 2

3

4

5

เดือน
6 7

8

9 10 11 12

�6

แผนการดำเนินงาน

1 2

3

4

5

เดือน
6 7 8

9

10 11 12

5.การจัดทำเมทาดาทา และลงรายการของแต่ละรายการ
ตามที่ได้ร ับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุ
ของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวน 7,151รายการ โดยกำหนดให้ admin เป็นผู้มีสิทธิ์
อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือยังไม่เผยแพร่
6.การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata)
และเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่ ได้ ลงรายการไปแล้ วและ
ปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
และการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
รายละเอียดของการดำเนินงานแต่ละขั้นตอน
- วิธีการดำเนินการวิจัย การวิจัยเชิงพัฒนา
- การรวบรวมข้อมูล
การรวบรวมข้อมูลโดยการคัดเลือกเอกสารที่ได้รับจากกองประวัติศาสตร์ ในการจัดทำ
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- การวิเคราะห์ข้อมูล
การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาโดยการจัดทำสาระสังเขปและเมทาดาทา
- ตารางสรุปแนวทางการเก็บรวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์

2. วิธีการดำเนินงาน
2.1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา
และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.2 การจั ด ประชุ ม เชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก ารที ม วิ จ ั ย และคณะทำงาน เพื ่ อ ทำความเข้ า ใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
2.3 การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

�7

2.4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ และคั ด เลื อ กเอกสาร
ที่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ติ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที ่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่น คงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
2.5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับ
มอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวน
รายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะ
หรือยังไม่เผยแพร่
2.6 การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
2.7 สรุปผลการดำเนินงานและการเขียนรายงานฉบับสมบูรณ์

�8

บทที่ 3
ผลการดำเนินงาน
การดำเนิน งานตามโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จึงมีผลการดำเนินงานจำแนกออกเป็น 7 กิจกรรม ดังนี้
กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
กิ จ กรรมที่ 3 การจั ดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ต ิ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงรายการเมทาดาทา (Metadata)
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่
ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวนรายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ Admin เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสาร
จดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีรายละเอียด ดังนี้

�9

กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
1.1 ด้านการปรับปรุงระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์ในส่วน
ของเว็บพอร์ทัลและโปรแกรมโอเมกา การปรับปรุงข้อมูลในเว็บพอร์ทัล มีดังนี้
1.1.1 การแสดง Tag
การแสดงแท็ก (Tag) คือ คำสั้น ๆ ที่ใช้บ่งบอกว่าเนื้อหาในเว็บไซต์ของระบบ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์นั้น มีเนื้อหาเกี่ยวกับอะไร รวมถึงเรื่องที่ใกล้เคียง
กับเนื้อหาทั้งในเอกสาร หรือเป็นลักษณะของคำที่ใช้ในการค้นหาคำสำคัญ เมื่อใส่แท็กในเนื้อหาเเล้ว
คลิก Link (ลิ งก์) ก็จ ะแสดงเอกสารที่เกี่ยวข้องกับคำนั้น ๆ เปรียบเสมือนเป็น การจัดหมวดหมู่
ของบทความที่มีเนื้อหาคล้ายกัน หรือเป็นการเเบ่งประเภทของเนื้อหา (Content) ได้ด้วย

ภาพที่ 1 การแสดง Tag ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การแสดง Tag ของ ระบบฯ ได้มาจาก API https://archives.nrct.go.th/histdept/
api/tags ซึง่ มีลักษณะโครงสร้าง JSON ดังนี้

ภาพที่ 2 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/tags

�10

สถิติ &amp;การใช้งาน

ภาพที่ 3 สถิติและการใช้งาน

สถิติและการใช้งาน ทำได้โดยใช้วิธีสกัดข้อมูลมาจากหน้าเพจ Stats Summary

ภาพที่ 4 ข้อมูลในหน้าสรุปสถิติ (Stats Summary)

�11

ภาพที่ 5 การแสดงจำนวนรายการเอกสารที่เผยแพร่ทั้งหมดของแต่ละประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

�12

ภาพที่ 6 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

�13

Google Analytics คือ บริการของ Google ที่จัดทำขึ้นมาเพื่อช่วยให้ทราบถึงข้อมูล
ทางสถิติที่เกี่ยวกับเว็บไซต์ได้แบบ Real-Time โดย Google Analytics สามารถใช้วิเคราะห์ข้อมูล
ในด้านต่าง ๆ เกี่ยวข้องกับเว็บไซต์ ไม่ว่าจะเป็นช่องทางในการเข้าถึงเว็บไซต์ ลักษณะของผู้ใช้งาน
บนเว็บไซต์ พฤติกรรมของผู้ใช้งานบนเว็บไซต์ รวมทั้งสถิติการเข้าชมในแต่ละหน้าเว็บไซต์ผ่านข้อมูล
การเข้าใช้งานเว็บไซต์ในระดับรายชั่วโมง รายวัน รายเดือนหรือแม้แต่รายปี เพื่อช่วยให้สามารถ
นำข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้มาใช้วิเคราะห์เพื่อปรับปรุงเว็บไซต์ ดังตัวอย่างรูปแสดงจำนวนผู้ใช้ (User)
ที่เข้าใช้งานในระบบ จำนวน 509 คน โดยเริ่มนับจำนวนตั้งแต่วันที่ 11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี

ภาพที่ 7 การแสดงข้อมูลผู้ใช้ที่เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)

ภาพที่ 8 ผู้เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากประเทศต่าง ๆ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)
1. แสดงจำนวนผู้เข้าใช้ จากประเทศต่างดังรูป 1. Thailand 2. Japan 3. India
2. Link ที่ผู้เข้าใช้
3. พฤติกรรมการเข้าใช้เว็บไซต์ เข้าโดยตรง จำนวน 543 sesions และจากการสืบค้น
มาจากที่อื่น 452 sesions

�14

ภาพที่ 9 การเข้าใช้ของ User ที่ใช้ Device / Operating system/ Platform /Browser
1.1.2 การปรับปรุงข้อมูลในโปรแกรมโอเมกา มีดังนี้
การติดตั้ง ตั้งค่าปรับแต่ง และใช้งานปลั๊กอิน (Plug-in) เพิ่มเติมสำหรับ
การใช้งานหรือเพิ่มฟังก์ชั่นการใช้งานให้การรองรับการทำงานของโปรแกรมโอเมกา ดังนี้
1) ปลั๊กอิน CSV Import เป็นเครื่องมือสำหรับนำเข้าข้อมูลรายการ
Metadata ครั้งละหลายรายการซึ่งเป็นไฟล์เอกสารนามสกุล CSV เข้าสู่ระบบ โปรแกรมโอเมกา
ในคราวเดียว แทนการลงรายการ Metadata ทีละรายการในระบบเพิ่มความสะดวกรวดเร็วในการ
ลงรายการ ดังตัวอย่างภาพของปลั๊กอิน CSV Import

�15

ภาพที่ 10 หน้าจอการทำงานปลั๊กอิน CSV Import
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
2) ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว

�16

ภาพที่ 11 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
3) ปลั๊กอิน Timeline เป็นปลั๊กอินสำหรับการจัดการการแสดงรายการ
เอกสารจดหมายเหตุฯ ให้เป็นช่วงเวลาหรือเป็นไทม์ไลน์ ทำให้การแสดงผล แสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น

�17

ภาพที่ 12 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

1.2 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และคู่มือการปฏิบัติงาน
และการลงรายการการออกแบบระบบการลงรายการด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ CSV (Import CSV)
มีวิธีการ ดังนี้

�18

ภาพที่ 13 ขั้นตอนการทำงานโดยวิธี Import CSV

�19

ส่วนที่ 1 การเข้าใช้งานระบบ Pre-Catalog
คลั ง สารสนเทศดิ จ ิ ทั ล เอกสารสำคั ญ ทางประวั ต ิ ศ าสตร์ ไ ทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโอเมกา (Omeka)
ที่รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึงการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทา
ทั้งนี้ในการดำเนินงานลงรายการข้อมูลได้พัฒนาระบบ Pre-Catalog เพื่ออำนวยความสะดวก
ให้ผู้ทำหน้าที่ลงรายการข้อมูลเลือกเข้าดูข้อมูลจะดำเนินการได้ผ่านระบบออนไลน์ โดยการเข้าใช้งาน
มีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. การเข้าใช้งาน เข้าได้โดยตรงที่ URL https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
หรือเข้าใช้งานระบบได้ที่หน้าจอระบบคลังดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (URL : https://archives.nrct.go.th/histdept/) เลือกที่เมนู
Pre-Catalog

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 14 หน้าจอคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�20

จากนั้น Log in เข้าระบบด้ว ย username และ password ที่กำหนดไว้ username:
usa@user password: 123456

ภาพที่ 15 หน้าจอการ Log in เข้าระบบ Pre-Catalog
2. เมื่อเข้าระบบเรียบร้อยแล้ว จะพบรายการข้อมูลต่าง ๆ ที่เตรียมไว้สำหรับการลง
รายการ โดยจัดแบ่งเป็นโฟลเดอร์ตามไฟล์ข้อมูลของเอกสารจดหมายเหตุที่อนุญาตให้เข้าใช้งานได้

ภาพที่ 16 หน้าจอภายในระบบ Pre-Catalog

�21

การดำเนินงานของผู้ลงรายการจะได้รับมอบหมายการลงรายการแยกตามโฟลเดอร์
ข้อมูล ซึ่งในการเข้าดูข้อมูลที่ได้มอบหมายให้ เลือกที่เมนูด้านล่างมุมซ้ายเพื่อเข้า Workspace ของ
02-USA -สหรัฐอเมริกา หรือตามประเทศอื่น ๆ ที่ได้รับมอบหมาย

ภาพที่ 17 หน้าจอแสดงเมนูการเลือก Workspace ภายในระบบ Pre-Catalog
3. เมื่อเลือกเข้าโฟลเดอร์ที่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการแล้ว ผู้ลงรายการข้อมูลเรียกดู
ไฟล์ที่ต้องการเพื่อลงรายการข้อมูลตาม Excel Template ได้ เช่น 02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/
RG457_1941-3/IMG_3519.JPG

ภาพที่ 18 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อลงรายการ

�22

4. หากต้องการ Download file เพื่อใช้ในการลงรายการ ให้คลิกเลือกที่ไฟล์ข้อมูลแล้ว
คลิกขวาจะปรากฏหน้าจอเมนู โดยเลือกเมนู Download จะดาวน์โหลดไฟล์ข้อมูลเพื่อใช้งานต่อไปได้

ภาพที่ 19 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อดาวน์โหลดข้อมูล

ส่วนที่ 2 การลงรายการข้อมูลในไฟล์ Excel Template (Dublin Core Import to Omeka
Excel v1)
การลงรายการข้อมูลใน Excel Template ให้ลงข้อมูลตามคอลัมน์ที่จะประกอบไปด้วย
ส่วนต่าง ๆ ตามมาตรฐาน Dublin Core metadata โดย 1 รายการเท่ากับ 1 แถวข้อมูล ทั้งนี้ ข้อมูล
ที่ต้องลงรายการประกอบไปด้วย 21 ส่วนข้อมูล

หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกข้อมูล
หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทามีดังนี้
1. Title (ชื่อเรื่อง)
ชื่อเรื่องเป็นชื่อของเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ซึ่งกำหนดโดยเจ้าของผลงานหรือตามที่
ผู้บันทึกข้อมูลได้ข้อมูลและสรุปจากเอกสารจดหมายเหตุที่ได้รับมา
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Foreign Office telegram No. 552 of 18th August, 1950
Title: Memorandum from the Military Attache to the War Office 12th October, 1950

�23

1.1 กรณีชื่อเรื่องภาษาอังกฤษ ให้ใช้ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่เฉพาะตัวอักษรแรกของชื่อเรื่อง
และคำนามเฉพาะ เช่น ชื่อสถานที่ ชื่อเมือง ชื่อหน่วยงาน เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Transmitting correspondence between the minister and his excellency
the prime minister of Thailand in regard to the visit of the prime minister's son
and daughter to the United States.
1.2 กรณีไม่มีชื่อเรื่อง ผู้ลงรายการกำหนดชื่อเรื่องเอง ให้ใส่ไว้ในเครื่องหมายวงเล็บเหลี่ยม [ ]
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: [Thai-Khmer racial relations]
2. Subject (หัวเรื่อง)
หัวเรื่องเป็น คำหรือวลีที่บ่งบอกถึงเนื้อหาและใช้สืบค้นเพื่อเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุ
รายการนั้น การกำหนดหัวเรื่อง ควรระบุทั้งหัวเรื่องภาษาไทยและหัวเรื่องภาษาอังกฤษ เพื่อให้
ผู้ค้นคว้าจดหมายเหตุเข้าถึงเนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุได้ทุกคน
การกำหนดหัวเรื่องเลือกใช้คู่มือการกำหนดหัวเรื่อง 2 แหล่ง ดังนี้
1) คณะทำงานกลุ่มงานวิเคราะห์ ทรัพยากรสารสนเทศ ห้องสมุด สถาบันอุดมศึกษา
(https://webhost2.car.chula.ac.th/thaiccweb/main.php)
2) คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
(https://subjects.library.tu.ac.th/punsarn/opac/main/) ซึ่งมีเนื้อหาเหมือนกับ
หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress Subject Headings (LCSH)
ทั้งนี้คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ต้องสมัครสมาชิก เพื่อนำ user/password
เข้าใช้งาน หากลืมชื่อผู้ใช้หรือรหัสผ่านต้องลงทะเบียนเข้าใช้งานใหม่
กรณีมชี ื่อบุคคล/นิติบุคคลที่ปรากฏในเอกสาร ผู้ลงรายการกำหนดเป็นหัวเรื่องได้
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลหัวเรื่อง
Subject: Military assistance, South Korean--Thailand.
Subject: Phisit Diskul
Subject: ความช่วยเหลือทางทหารของเกาหลีใต้–ไทย.
Subject: พิสิฐ ดิศกุล
หมายเหตุ : การใช้เครื่องหมาย -- เพื่อแบ่งหัวเรื่องย่อย ไม่ต้องเว้นวรรคหน้าและหลัง

�24

3. Description (คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร)
คำอธิบายรายละเอียดของเอกสารเป็น คำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาหรือคำอธิบายทั่วไป
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ๆ
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร
Description: Copy of a letter addressed to American Consul General in
Singapore by Mr. T. B. Wilson the agent of the Pacific Streamship Company,
(The admiral Line), in Singapore, also a letter addressed by him to the Head
Office Company in Shanghai, all of which are seft-explanatory.
กรณีมีเนื้อหาหลายเรื่องในเอกสารจดหมายเหตุเดียวกัน แล้วต้องการอธิบายเนื้อหาหัวข้อเรื่อง
นั้น ๆ เป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการกำหนดรูปแบบการใส่หัวข้อต่าง ๆ ดังนี้
1) หัวข้อใหญ่
1.1) หัวข้อรอง
(1) หัวข้อย่อย
กรณีมีเนื้อหาหลายประเด็น แต่ไม่ต้องการแบ่งหัวข้อเป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการเขียนลำดับ
เลข โดยใช้รูปแบบ 1)…… 2)…….. 3…… ดังตัวอย่าง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร (หัวข้อไม่เป็นลำดับชั้น)
Italy would continue to do her utmost to help Japan in the China incident.
After so stating he added that his government had requested him to pass on the
following two points : 1) Should France and Britain at some future date decide to
evacuate their troops and withdraw their warships from Shanghai, Italy will follow suit
without delay. 2) Italy is prepared to strongly support Japan, regardless of what she
says, at the conference of the various commanders of defense forces to consider the
revision of the Defense Force Agreement which is to be held on the 14th.

�25

4. Creator (ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน)
ผู้สร้าง/เจ้าของผลงานเป็นบุคคลหรือนิติบุคคลที่รับผิดชอบในการสร้างเนื้อหาหรือสร้างสรรค์
ผลงาน เช่น เจ้าของจดหมาย โทรเลข เป็นต้น โดยถ้าเป็นบุคคลไทยให้ลงรายการชื่อและนามสกุล
ถ้าเป็นบุคคลต่างประเทศให้ลงรายการนามสกุล คั่นด้วย (,) ชื่อต้น และชื่อกลาง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน
Creator: Phisit Diskul
Creator: Authority State Department LTR.
5. Source (ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุ)
ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุอาจจะดัดแปลงจากต้นฉบับบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
Source: U.S. National Archives and Records Administration
6. Publisher (ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์)
ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์ เป็นบุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบให้มีการสร้ างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศรายการนั้น ๆ ขึ้นมา
7. Date (ปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ)
ปีที่ผ ลิตเอกสารจดหมายเหตุ เป็นปีที่ผลิตและเผยแพร่เอกสารจดหมายเหตุ โดยใช้ตาม
มาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
กรณีที่ไฟล์เอกสารพบปีที่เกิดเหตุการณ์เป็นช่วงปี ให้ลงรายการเป็นช่วงปีได้ เช่น 1939-1941
กรณีชุดเอกสารเป็นบันทึกข้อ ความหรือจดหมายโต้ตอบ โดยกำหนดช่วงวันเดือนปีที่ผลิต
เอกสารแน่นอนไม่ได้ ให้ใส่เฉพาะปีที่ปรากฏในเอกสารเท่านั้น
ตัวอย่างการลงรายการปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ
Date: 2022-04-08
Date: 1939-1941
Date: 1941
8. Contributor (ผู้ร่วมงาน)
ผู้ร่วมงานเป็นบุคคล หน่วยงาน หรือ หน่วยบริการที่มีส่วนรับผิดชอบให้มีการสร้างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ หรือ ทรัพยากรสารสนเทศที่นอกเหนือจากที่ระบุใน Creator (ผู้สร้าง/

�26

เจ้าของผลงาน) ทั้งนี้ในเอกสารจดหมายเหตุ หากปรากฏชื่อบุคคล ต้องลงรายการชื่อบุคคลที่พบ
ในเอกสารทั้งหมด
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้ร่วมงาน
Contributor: Ballantine, J. W., Borton, H., Vandanbosoh, A., Dickover, E. R.,
Johnson, B. R., Williams, Y. S., Clubb, O. S., Balisbury, L. K., Bishop, H. W.,
Blaisdell, D. C., Hoffat, A., Willoughby, W., Hall, N. B., Rooer, C. F., Dooman, K. H.
9. Rights (สิทธิ์)
สิ ท ธิ ์ เ ป็ น ข้ อ มู ล เกี ่ ย วกั บ ลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศ
ประกอบด้วยข้อความว่าด้วยการจัดการสิทธิ์ ของเอกสารจดหมายเหตุ หรือการอ้างถึงบริการที่ให้
ข้อมูลนั้น ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is distributed under the terms of the Creative Commons
Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the
Chulachomklao Royal Military Academy
10. Relation (เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้อง)
เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้องเป็นการอ้างอิงถึงเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศ
ที่เกี่ยวข้องกัน ใช้ในการแสดงความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างเอกสารจดหมายเหตุนั้น ๆ ให้ระบุ
ข้อความดังนี้
Is part of Chulachomklao Royal Military Archives
11. Format (รูปแบบ)
รูป แบบเป็ น รูป แบบของการนำเสนอข้ อมูล เช่น text/html, ASCII, postscript file,
PowerPoint, JPEG, gif เป็นต้น เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าต้องใช้เครื่องมือหรือโปรแกรมใดในการแสดงผล
ให้ใช้ศัพท์ควบคุม จากรายการของประเภทสื่ออินเทอร์เน็ต (MIME type) นอกจากนี้รูปแบบ
ยั ง หมายถึ ง ลั ก ษณะทางกายภาพของเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศที ่ ไ ม่ ใช่
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย เช่น หนังสือ วารสาร เป็นต้น อ้างอิงการบันทึก ตาม https://www.iana.org/
assignments/media-types/media-types.xhtml
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็น ไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์ พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุรูปแบบการนำเสนอข้อมูลทั้ง pdf และ jpeg

�27

ตัวอย่างการบันทึกข้อมูล Format
Format: pdf
Format: jpeg
Format: pdf, jpeg
12. Language (ภาษา)
ภาษาเป็นภาษาหลักของเนื้อหาของเอกสารจดหมายเหตุ ดิจิทัล จะใช้ตาม The Internet
Assigned Numbers Authority (IANA) ของ The Internet Corporation for Assigned Names
and Numbers (ICANN) เพื่อให้สอดคล้องกับรูปแบบ html และ xml document กำหนดใช้รหัส
พยั ญ ชนะ 2 ตั ว และ/หรื อ มี ร หั ส ย่ อ ยตาม the Internet Best Current Practices (BCP)
https://www.techonthenet.com/js/language_tags.php โดยกรณีไม่ระบบภาษาย่อย ให้ใช้
en หมายถึง ภาษาอังกฤษ หรือ th หมายถึงภาษาไทย หรือ ko หมายถึง ภาษาเกาหลี
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลภาษา
Language: en
Language: th
13. Type (ประเภท)
ประเภทของเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศอ้างอิงตาม DCMI Type Vocabulary ได้แก่
Collection, Dataset, Event, Image, Interactive Resource, Moving Image, Physical Object,
Service, Software, Sound, Still Image, Text
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็นไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุประเภทของเนื้อหาทั้ง Text และ Still Image
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลประเภท
Type: Text
Type: Still Image
Type: Text, Still Image

�28

14. Identifier (รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร)
รหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร เป็นรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสารอักขระหรือตัวเลขที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึง
ทรัพยากรสารสนเทศ เช่น รหัสเอกสาร หมายเลข DOI ISBN เป็นต้น ซึ่งเป็นการบ่งชี้เฉพาะของ
ทรัพยากรสารสนเทศนั้น
กรณีเอกสารจดหมายเหตุฯที่มีการระบุชื่อไฟล์และจัดกลุ่ มเอกสารไว้ให้ลงรายการรหัสหรือ
ตัวบ่งชี้เอกสารตามชื่อเอกสารที่ปรากฎ โดยใช้เครื่องหมาย – (ขีดกลาง) แทนเครื่อง _ (ขีดล่าง) หรือ
การแบ่งชื่อรหัสเอกสารกับชื่อไฟล์เอกสาร หากชื่อไฟล์ไม่ได้กำหนดรหัสกลุ่มเอกสารไว้ เช่น RG3302-386 เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร
Identifier: RG353-48.1.1
Identifier: RG457-1941-2-IMG-2099
15. Coverage (ขอบเขต)
ขอบเขตในที่นี้หมายรวมถึง สถานที่ตั้ง ชื่อสถานที่ หรือ ชื่อทางภูมิศาสตร์ ช่วงเวลา หรือ
เหตุการณ์เอกสาร อาจกำหนดตามช่วงปีของเอกสาร หรือ สถานที่
กรณีเนื้อหาในเอกสารจดหมายเหตุ มีช ื่อประเทศที่เกี่ยวข้องมากกว่า 3 ประเทศขึ้นไป
ให้พิจารณาเลือกประเทศที่มีบทบาทสำคัญหรือประเทศมหาอำนาจ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน รัสเซีย
เยอรมัน อังกฤษ เป็นต้น สำหรับประเทศอื่น ๆ ที่มีการกล่าวถึงในเนื้อหา ให้ลงรายการโดยระบุเป็น
ภูมิภาคหรือทวีปได้ เช่น เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยุโรป อเมริกาใต้ เป็นต้น สำหรับประเทศ
อื่น ๆ ลงเป็นภูมิภาคหรือทวีป เช่น ภูมิภาคเอเชีย -แปซิฟิก ทวีปยุโรป ทวีปอเมริกาใต้ เป็นต้น โดยลง
รายการ “ชื่อประเทศ” ชื่อภูมิภาค หรือชื่อทวีป ดังกล่าวนี้ ในขอบเขต (Coverage) และคำค้น (Tag)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขอบเขต
Coverage: 1944
Coverage: 1945, China, Japan, Thailand
16. Alternative Title (ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียง)
ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียงเป็นชื่อเรื่องอื่น ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากร
สารสนเทศ

�29

17. Date Created (วันที่บันทึกข้อมูล)
วันที่บันทึกข้อมูลใช้ตามมาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลวันที่บันทึกข้อมูล
Date Created: 1950-10-12
Date Created: 1940-08-02
18. Access Rights (สิทธิ์การเข้าถึง)
สิทธิ์การเข้าถึงเป็นการแจ้งสิทธิ์ในการเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุและทรัพยากรสารสนเทศ
เพื่อให้ผู้ใช้บริการได้รับทราบ ให้ระบุข้อความดังนี้
This is an open access document. You are free to Share and Use under
the terms of the Creative commons license.
19. License (สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง)
สัญญาอนุญาตในการเข้าถึงเป็นการเปิดอนุญาตให้นำเอกสารดิจิทัลไปใช้งานได้ ตามเงื่อนไข
โดยอ้างอิงตามสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is licensed under a Creative Commons AttributionNonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
20. Extent (ขนาดหรือจำนวนของเอกสาร)
ขนาดหรือจำนวนของเอกสารจดหมายเหตุให้ระบุขนาดหรือจำนวนของเอกสารตามลักษณะ
ของเอกสารนั้น ดังนี้
1) กรณีเอกสารเป็นแผ่น ระบุตัวเลขอารบิก ตามด้วยคำว่า leaf (กรณีมี 1 แผ่น) หรือ
leaves (กรณีมีมากกว่า 1 แผ่น)
2) กรณีเอกสารเป็นไฟล์หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ให้ระบุตัวเลขขนาดของไฟล์ ตามด้วย KB
หรือ MB
3) กรณีเอกสารเป็นหนังสือ ให้ระบุตัวเลขจำนวนหน้าตามด้วยคำว่า page (กรณีมี 1 หน้า)
หรือ pages (กรณีมีมากกว่า 1 หน้า)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร
Extent: 4 leaves
Extent: 899 KB

�30

Extent: 250 pages
Extent: 4 leaves, 5.44 MB
4) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีเป็นไฟล์ภาพซึ่งมีมากกว่า 1 แผ่นหรือ 1 หน้า
ให้ระบุขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสารมี 2 แผ่น ภาพที่ 1 ขนาด 2.26 MB ภาพที่ 2 ขนาด 2.14 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 4.4 MB
5) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีทั้งไฟล์ภาพและไฟล์เอกสาร ในลงรายการจำนวน
แผ่นของเอกสาร และขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสาร 2 แผ่น มีขนาดไฟล์ภาพ 2 ภาพ ภาพที่ 1 ขนาด 2.44 MB ภาพที่ 2 ขนาด 1.44
MB และไฟล์ .pdf 1.54 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 2 leaves, 5.42 MB
21. Rights Holder (เจ้าของลิขสิทธิ์)
เจ้าของลิขสิทธิ์ เป็นการระบุชื่อเจ้าของลิขสิทธิ์ของเอกสารจดหมายเหตุ ให้ระบุข้อความดังนี้
Chulachomklao Royal Military Academy
หมายเหตุ : กรณีที่มีการลงรายการมากกว่า 1 รายการในแต่ละส่วนข้อมูล ของแต่ละ
คอลัมน์ใน Excel Template เช่น หัวเรื่อง (Subject), รูปแบบ (Format), ประเภท (Type)
เป็นต้น ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างข้อมูล ตัวอย่างการลงรายการรูปแบบ pdf,
jpeg

ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิม่ เติม
ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมเป็นการบันทึกข้อมูลนอกเหนือจากการบันทึกข้อมูล ส่วน
ต่าง ๆ ตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทาแล้ว ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมมี 2 ส่วน ดังนี้
1. File ข้อมูลที่ลงรายการจาก ระบบ Pre-Catalog เพื่อให้บันทึกและตรวจสอบข้อมูล
ในการนำเข้าข้อมูลหลังจากถ่ายโอนข้อมูลจาก Excel Template เรียบร้อยแล้ว โดยให้ลงรายการ
ตามรูปแบบ ดังนี้

�31

ชื่อโฟลเดอร์หลัก/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 1/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 2/ชื่อไฟล์
กรณีที่มีไฟล์หลายไฟล์ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างชื่อไฟล์
ตัวอย่าง
02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/RG457_1941-3/IMG_3517.JPG,IMG_3518.JPG,
IMG_3516.JPG

2. Tags คำค้นหรือวลีที่ช่วยบ่งชี้เนื้อหาหรือเอกสารที่บันทึกในคลังข้อมูล โดยอาจจะกำหนด
จากส่วนชื่อเรื่อง ส่วนคำอธิบายเอกสาร เพื่อให้ค้นหาและเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุได้สะดวกรวดเร็ว
ทั้งนี้ คำค้นควรกำหนดทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และไม่น้อยกว่า 3 คำ ต่อเอกสารจดหมายเหตุ
1 รายการ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างคำค้น เช่น สงครามโลกครั้งที่ 2, ประวัติศาสตร์
ไทย, World War II, Thailand เป็นต้น

ภาพที่ 20 ภาพตัวอย่างการลงรายการบางส่วนใน Excel template
ทั้งนี้ เมื่อผู้ลงรายการข้อมูลดำเนินการครบทุกรายการแล้ว ให้บันทึกไฟล์เป็นตัวเลขและ
ชื่อผู้ลงรายการ ตามด้วยชื่อกล่อง เช่น 14กนกวรรณ_RG457.xls แล้วรายงานการดำเนินงานด้วย
การกรอกจำนวน item ที่ลงรายการไว้ที่ https://tinyurl.com/395yc7pf แล้วส่งไฟล์มายังอีเมล
ของผู้ที่รับผิดชอบ เพื่อมอบหมายงานใหม่ต่อไป

�32

ส่วนที่ 3 การเตรียมไฟล์ Excel ที่มีรายการข้อมูล เพื่อนำเข้าระบบ Omeka (สำหรับ
ทีม Admin)
การนำข้ อ มู ล เข้ า ระบบ Omeka ด้ ว ยการ Import file ด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ จ าก Excel
template โดยภายหลังจากได้รับ file Excel จากผู้ที่ลงรายการแล้ว ให้แปลงเป็น นามสกุล .CSV
เพื่อนำเข้าระบบ โดยมีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. เปิดไฟล์ Excel template ที่ได้รับมา ตรวจสอบข้อมูลและหัวตารางให้ถูกต้อง

ภาพที่ 21 ภาพตัวอย่างข้อมูลใน Excel template
2. หลังจากนั้นดำเนินการแปลงไฟล์ โดยไปที่เมนู File เลือก save as แล้วเลือกไฟล์เป็น
ประเภท CSV UTF-8 (Comma delimited) เพื่อรองรับภาษาไทย

ภาพที่ 22 ภาพตัวอย่างการแปลงไฟล์จาก Excel template เป็นประเภท CSV
3. เมื่อดำเนินการแปลงไฟล์เรียบร้อยแล้ว ในการนำเข้าระบบ Omeka ให้ Login เข้าระบบ
Admin Omeka ด้วย user และ password ที่กำหนดไว้

�33

ภาพที่ 23 ภาพหน้าจอการ Log in เข้าระบบ Omeka
4. เมื่อเข้าสู่ระบบ Omeka เรียบร้อย ให้เลือกทีเ่ มนู CSV Import ซึ่งอยู่ในแถบเมนูด้านซ้าย

ภาพที่ 24 ภาพหน้าจอแสดงแถบเมนู CSV Import ในระบบ Omeka

�34

5. หลังจากระบบแสดงหน้าจอการนำเข้าไฟล์ CSV ให้เลือก ไฟล์ CSV ที่เตรียมไว้ ที่ช่อง
Choose File (1) เพื่อ Upload CSV file จากนั้น เลือก Select Item Type ให้เลือก Text (2) แล้ว
เลือก Select Collection ประเทศที่ต้องการ เช่น สหรัฐ อเมริกา จากนั้น คลิก ปุ่ม Next เพื่อ
ดำเนินการขั้นตอนต่อไป

ภาพที่ 25 ภาพหน้าจอแสดงการนำเข้าไฟล์ CSV
6. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV ในระบบ Omeka แล้วหน้าจอระบบจะแสดงข้อมูลส่วนต่าง
ๆ ตาม elements ที่มีการบันทึกข้อมูลไว้ ให้เลือก element (1) ต่างๆ ที่จะนำเข้าข้อมูล หลังจากนั้น
คลิกเลือกเมนู Import CSV file (2)

�35

ภาพที่ 26 ภาพหน้าจอแสดง Element ต่างๆ ตามการนำเข้าไฟล์ CSV
7. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV เรียบร้อยแล้ว ระบบจะแสดงสถานะรายการข้อมูลที่นำเข้า
ระบบแล้วว่ามีจำนวนเท่าใด ดังภาพตัวอย่างพบว่ามี 3 รายการ

�36

ภาพที่ 27 ภาพหน้าจอแสดงสถานะการนำเข้าไฟล์ CSV

รายการที่นำเข้าใหม่
ภาพที่ 28 ภาพหน้าจอแสดงรายการข้อมูลที่เข้าระบบ Omeka เรียบร้อย

�37

8. ตรวจสอบความถูกต้องรายข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุที่นำเข้า ในแต่ละหน่วยข้อมูล
ที่กำหนดไว้ กรณีที่แต่ละหน่วยข้อมูลมีการลงรายการมากกว่า 1 หน่วยข้อมูล เช่น หัวเรื่องมีการ
ลงรายการมากกว่า 1 หัวเรื่อง ต้องดำเนินการแก้ไขด้วยการเพิ่มการนำเข้าข้อมูลในระบบตามจำนวน
ข้อมูลที่ลงรายการ
ตัวอย่างหัวเรื่องที่ต้องแก้ไข
Subject: France--Foreign relations--Japan, The Imperial Rescript on Education,
Education--Philosophy, Sato Tamiya, Rakuto Maru, Navigation, ฝรั่งเศส-ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ--ญี่ปุ่น, อินโดจีน--ประวัติศาสตร์, ค่านิยมการศึกษาแห่ง
จักรวรรดิ, การศึกษา--ปรัชญา, การเดินเรือ
การแก้ไขในระบบ Omeka

เมื่อต้องการเพิ่มรายการข้อมูล

ภาพที่ 29 ภาพหน้าจอแสดงการแก้ไขเพิ่มการนำเข้ารายการในส่วนหัวเรื่องของระบบ Omeka

�38

กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้อตกลงร่วมกัน เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติใ นการจัดทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

กำหนดการอบรม
เรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันจันทร์ที่ 30 มกราคม 2566 เวลา 13.30 –15.30 น.
โดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ณ ห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช.4 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
13.00 –13.30 น.
13.30 –13.45 น.

ลงทะเบียน
ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน
- กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์
วิจัยและนวัตกรรม
- รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน (หัวหน้าโครงการฯ)

13.45 –14.15 น.

การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท.ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ.พงศกร สุกันยา
คำถาม-คำตอบเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
โดย : นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
พร้อมด้วยคณะผู้วิจัยและคณะทำงาน

14.15 –15.00 น.

15.00–15.30 น.

�39

เอกสารประกอบการอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566 มีดังนี้
1. ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน

ภาพที่ 30 วัตถุประสงค์ของโครงการ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท าง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์
เป็นโครงการต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาคลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ให้มีความครบถ้วน สมบูรณ์มากยิ่งขึ้น และเพื่อให้คณะทำงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องได้ทราบถึงแนวทาง
ปฏิบัติและการจัดทำข้อมูลที่ได้กำหนดขึ้น จึงได้จัดการอบรมดังกล่าว พร้อมรับฟังข้อเสนอแนะ
ที่จะเป็นประโยชน์ในการทำงานร่วมกันได้เป็นอย่างดี
2. การทำงานของระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 31 รูปการทำงานของ API ในระบบ Omeka
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�40

การแสดงผลของข้อมูล Web Portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากข้อมูล API แต่ละส่วน

ภาพที่ 32 รูปแสดงข้อมูล API ของ Web Portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ แบ่งออก 3 ส่วน ได้แก่
ส่ว นที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูล เอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ Pre-Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สามารถ
สืบค้นข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ
ส่วนที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูล กระหม่อมอาจารย์ หลังจากผู้ล งรายการข้ อมูล ได้ ดำเนินการแปลงไฟล์ ด้ว ยโปรแกรม OCR
เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วยข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วย
โปรแกรม excel ก่อนที่จ ะนำเข้าโปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่าน
เว็บพอร์ทัลต่อไป
ส่ ว นที ่ 3 คื อ ระบบการแสดงผลและสื บ ค้ น ข้ อ มู ล คลั ง สารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ สามารถเข้าใช้งาน
และค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากที
ได้มีการลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

�41

ภาพที่ 33 การบรรยายการทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ
3. ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ มีการปรับรูปแบบ
การลงรายการจากเดิมที่จะดำเนินการผ่านระบบ Omeka โดยตรง มาเป็นการจัดทำ Worksheet
ด้ว ยโปรแกรม Excel ซึ่งภายใน Worksheet จะประกอบด้ว ยหน่ว ยข้อ มูล ต่า ง ๆ ที่เป็นไปตาม
มาตรฐานการลงรายการ

ภาพที่ 34 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ผู้ปฏิบัติงานจะเข้าระบบ Pre-Catalog เพื่อนำไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุมาแปลง
ด้วยโปรแกรม OCR แล้ววิเคราะห์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ และลงรายการข้อมูลใน Worksheet
ที่จัดเตรียมไว้ อาทิ ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ส่วนอธิบายเอกสาร ปีที่ของเอกสาร เป็นต้น แล้วนำเข้าระบบ
Omeka จากนั้นจะตรวจสอบข้อมูลที่มีการนำเข้าและหน่วยงานข้อมูลต่าง ๆ ให้ถูกต้องครบถ้วน
ก่อนที่จะเผยแพร่ในระบบต่อไป

�42

ภาพที่ 35 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
กิจกรรมที่ 3 การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 36 เอกสารการอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
ตอนที่ 1 ผลการศึกษาความพึงพอใจของผู้ตอบแบบประเมินการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
1) ผลการศึ ก ษาความพึ ง พอใจของผู ้ ต อบแบบประเมิ น การอบรมเชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก าร
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”

�43

ตารางที่ 1 ท่านได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ ครั้งนี้หรือไม่
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
เพิ่มขึ้น
ไม่เพิ่มขึ้น
รวม

จำนวน
25
25

ร้อยละ
100.00
100.00

จำนวน

ร้อยละ

รวม

6
19
25

24.00
76.00
100.00

รวม

7
6
3
8
1
25

28.00
24.00
12.00
32.00
4.00
100.00

18
3
4
25

72.00
12.00
16.00
100.00

18
7
25

72.00
28.00
100.00

ตารางที่ 2 สถานภาพผู้เข้าร่วมการประชุม
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
1. เพศ
ชาย
หญิง
2. อายุ
21 – 30 ปี
31 – 40 ปี
41 – 50 ปี
51 – 60 ปี
61 ปีขึ้นไป
3. สถานะ
บรรณารักษ์
นักศึกษา
อื่น ๆ
รวม
4. หน่วยงาน/สังกัด/สถาบันการศึกษา
มหาวิทยาลัยศิลปากร
อื่นๆ
รวม

ตารางที่ 2 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
จำนวน 25 คน (ร้อยละ 100) ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง จำนวน 19 คน (ร้อยละ 76.00) อายุ 51 – 60 ปี

�44

จำนวน 8 คน (ร้ อ ยละ 32.00) เป็ น บรรณารั ก ษ์ จำนวน 18 คน (ร้ อ ยละ 72.00) และ สั ง กั ด
มหาวิทยาลัยศิลปากรจำนวน 18 คน (ร้อยละ 72.00) ตามลำดับ
ตารางที่ 3 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยายวิชาการ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

2.1 ความเหมาะสมของวิทยากร
2.2 ความเหมาะสมของหัวข้อการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
2.3 เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
รวม

4.52
4.52
4.56
4.53

0.51
0.51
0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 3 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยาย
วิชาการ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
(x̅= 4.56) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของวิทยากร และ ความเหมาะสมของหัว ข้อการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ เท่ากัน (x̅= 4.52)
ตารางที่ 4 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านขั้นตอนการให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

3.1 ความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการอบรมเชิง
ปฏิบัติการฯ
3.2 ความเหมาะสมของระยะเวลาในการจัดการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ
3.3 การให้โอกาสซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
รวม

4.48

0.51

มากที่สุด

4.52

0.51

มากที่สุด

4.60
4.53

0.5
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 4 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านขั้นตอน
การให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ การให้โอกาส
ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (x̅= 4.60) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของระยะเวลาในการ
จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ (x̅= 4.52) และตามลำดับ

�45

ตารางที่ 5 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านผู้จัดการประชุมและทีมงาน”
รายการประเมิน
4.1 การต้อนรับและอำนวยความสะดวก
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.56

0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 5 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านผู้จัดการ
ประชุมและทีมงาน” มากที่สุด (x̅= 4.56)
ตารางที่ 6 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวยความสะดวก”
รายการประเมิน
5.1 ความเหมาะสมของระบบการจัดเผชิญหน้า
5.2 ความเหมาะสมของระบบการจัดประชุมออนไลน์
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.48
4.52

0.51
0.59
0.55

มากที่สุด
มาก
มากที่สุด

ตารางที่ 6 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
ตารางที่ 7 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ความพึงพอใจโดยรวม”
รายการประเมิน
6.1 ความพึงพอใจโดยรวม
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.52
4.52

0.59
0.59

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 7 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
โครงการนี ้ เ ป็ น การวิ เ คราะห์ เ นื ้ อ หาโดยการกำหนดหั ว เรื ่ อ ง (Subject Heading)
และคำสำคัญ (Keyword หรือ Tag) เพื่อเป็นเครื่องชี้นำไปยังเนื้อหาสาระของวัตถุดิจิทัลที่ปรากฏ
ในเอกสารต้นฉบับ และเป็นการวิเคราะห์เนื้อหาที่เกี่ยวข้องกันไว้ด้วยกันให้เกิดการเชื่อมโยงเนื้อหา
เพื่อให้ผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการเข้าถึงเนื้อหามากยิ่งขึ้น

�46

ประเภทของหัวเรื่อง จำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ หัวเรื่องใหญ่ และหัวเรื่องย่อย ดังนี้
1. หัวเรื่องใหญ่ (Main Heading) ได้แก่ หัวเรื่องที่กำหนดขึ้น ใช้แทนเนื้อเรื่อ งของ
วัตถุดิจิทัลอย่างกว้าง ๆ หรือ เฉพาะเรื่อง หัวเรื่องประเภทนี้ใช้ตามลำพังได้ทุกหัวเรื่อง หรืออาจใช้
ประกอบกับหัวเรื่องย่อย โดยใช้หัวเรื่องย่อยตามหลังมีเครื่องหมาย – (ขีด) คั่นกลาง
2. หัวเรื่องย่อย (Subdivision or Subheading) เป็นหัวเรื่องที่กำหนดขึ้นใช้ตามหลัง
หัวเรื่องใหญ่ เพื่อกำหนดขอบเขตหรือความหมายของหัวเรื่องใหญ่ให้เฉพาะเจาะจงลงไปตามวิธีเขียน
หรือรูปแบบอื่น ๆ ของเนื้อเรื่องหรือแสดงแง่มุมที่เฉพาะเจาะจงของเนื้อเรื่องนั้น ๆ เช่น คำถามและ
คำตอบ ประวัติ พจนานุกรม ฯลฯ หัวเรื่องย่อยจะใช้ตามลำพังไม่ได้ ต้องประกอบกับหั วเรื่องใหญ่
ดังกล่าว ยกเว้น หัวเรื่องย่อยบางหัวเรื่อง ใช้เป็นหัวเรื่องใหญ่ได้ด้วย
ดังนั้น จึงมีการวิเคราะห์กลุ่มเนื้อหาตามลำดับหัวเรื่องและคำสำคัญสำหรับโครงการนี้
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
เมทาดาทา (Metadata) เป็นข้อมูลที่ใช้กำกับและอธิบายข้อมูลหลักหรือกลุ่มข้อมูล
อธิบ ายรายละเอีย ดของข้อมูล หรือสารสนเทศ สิ่งที่อธิบายอยู่ในเมทาดาทาจะช่ว ยทำให้ทราบ
รายละเอีย ดและคุณลักษณะของข้อมูล ถือเป็นส่ว นประกอบสำคัญของการจัดการข้อมูล โดยมี
องค์ประกอบ 3 ลักษณะ คือ
1. เนื้อหา (Content) ของงาน เกี่ยวกับชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ต้นฉบับ แหล่งที่มา ภาษา เรื่อง
ที่เกี่ยวข้อง และขอบเขต
2. บริบท (Context) ของข้อมูล ความเป็นเจ้าของผลงาน ทรัพย์สินทางปัญญาของ
ผลงาน เช่น ผู้เขียน ผู้สร้างสรรค์ผลงาน สำนักพิมพ์ ผู้มีส่วนร่วมในผลงาน และสิทธิในงานนั้น ๆ
3. โครงสร้าง (Structure) ของข้อมูลเกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่สร้างผลงาน ประเภทของ
เนื้อหา รูปแบบการนำเสนอผลงาน และตัวบ่งชี้วัตถุดิจิทัลหรือดีโอไอ (DOI)
เมทาดาทา จึงเป็นการสร้างตัวแทนเอกสาร เป็นมาตรฐานการลงรายการทรัพยากร
สารสนเทศดิจิทัล โดยใช้มาตรฐาน Resource Description Framework : RDF และ มาตรฐาน
semantic web เช่น Dublin Core Metadata Element Set (ISO Standard 15836) และ
DataCite Metadata ในการสร้างแหล่งจัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศที่เรียกว่า Collection นั้น
ประกอบด้ว ย ข้อมูล วิจ ัย แต่ล ะรายการเรีย กว่า item แต่ล ะ item จะมีการลงรายการอธิ บ าย
ส่วนประกอบของ item นั้นเรียกว่าเมทาดาทา ซึ่งรวมเรียก item และ metadata ว่ารายการแคตตาล็อก
หรือดรรชนี (catalog or index) หลาย ๆ แคตตาล็อกรวมกันเรียกว่า คอลเลกชั่น (collection)
องค์ประกอบการมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ประกอบด้วย
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น จะใช้
คำว่า DC เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่นด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . )
แล้วตามด้วยชื่อองค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ละองค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล

�47

2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล การกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้สามารถเข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identifier) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดิจทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือ
มีความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลเมทาดาทาดับลินคอร์ (Dublin
Core Metadata) ในระบบจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�48

ภาพที่ 37 การลงรายการข้อมูลเมทาดาทาในโปรแกรม Omeka

ภาพที่ 38 หน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

�49

ภาพที่ 39 ตัวอย่างการลงรายการข้อมูลเมทาดาทา

�50

กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ
การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ มีวิธีการดังนี้
1. การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับของเอกสารจดหมายเหตุ
ตามที่ผ ู้ล งรายการระบุไว้ใน Dublin Core: File จากนั้นเข้าระบบ PreCatalog system for
archives (https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login) เพื่อตรวจสอบความถู กต้ อ งของ
ไฟล์เอกสารกับการลงรายการใน Microsoft Excel Worksheet แต่ละรายการ

ภาพที่ 40 การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
2. การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทา
ที่กำหนดตามที่ผู้ลงรายการระบุไว้ ดังนี้
2.1 Dublin Core:Title
2.2 Dublin Core:Subject
2.3 Dublin Core:Description
2.4 Dublin Core:Creator
2.5 Dublin Core:Source
2.6 Dublin Core:Publisher
2.7 Dublin Core:Date

�51

2.8 Dublin Core:Contributor
2.9 Dublin Core:Rights
2.10 Dublin Core:Relation
2.11 Dublin Core:Format
2.12 Dublin Core:Language
2.13 Dublin Core:Type
2.14 Dublin Core:Identifier
2.15 Dublin Core:Coverage
2.16 Dublin Core:Alternative Title
2.17 Dublin Core:Date Created
2.18 Dublin Core:Access Rights
2.19 Dublin Core:License
2.20 Dublin Core:Extent
2.21 Dublin Core:Rights Holder
2.22 Dublin Core:tags
การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการจะอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทาในระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
หากมีจุดที่แก้ไข ผู้ตรวจจะดำเนินการแจ้งไปยังผู้ลงรายการให้ทราบและแก้ไขให้ถูกต้อง และส่งกลั บ
มาให้ผู้ตรวจได้ตรวจทานอีกครั้ง

ภาพที่ 41 การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด

�52

3. การตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา ก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เมื่อดำเนินการนำเข้าข้อมูลการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เรียบร้อยแล้ว ผู้ตรวจจะดำเนินการตรวจสอบ
ความถูกต้องครบถ้วนในหน่วยข้อมูลต่าง ๆ รวมถึงไฟล์เอกสารและคำสำคัญต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ แล้วจึงคลิก
เพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
กิจกรรมการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน จัดขึ้นในวันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ โดยมีกำหนดการ ดังนี้
กำหนดการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน
ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ร่วมกับ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
วันพฤหัสบดีที่ 24 สิงหาคม 2566 เวลา 9.30-12.00 น.
ณ ห้องฝึกอบรมคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
-------------------------------09.30 – 09.45 น.
กล่าวเปิด
โดย : นายเอนก บำรุงกิจ
รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
09.45 – 10.00 น.
การแสดงมุทิตาจิต
นำโดย : รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน
หัวหน้าโครงการวิจัยฯ และคณะนักวิจัย
10.00 – 10.45 น.
การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานและการฝึกปฏิบัติ
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ. พงศกร สุกันยา
10.45 – 11.00 น.
พักรับประทานอาหารว่าง

�53

11.00 – 12.00 น.

การสืบค้นข้อมูลเพื่อการจัดนิทรรศการออนไลน์และ Timeline และการ
ฝึกปฏิบัติ
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ถาม-ตอบเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้
และมีรายละเอียดของเอกสารในภาคผนวก 1 และมีการนำเสนอ ดังนี้

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
การสืบค้น ข้อมูลเพื่อการทารายงาน
ในโครงการจัดทาเมทาดาทา etadata
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
htt s archives nrct go th archives de t

24 สิงหาคม 2566

ระบบคลังสารสนเทศเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ระบบ reCatalog

ระบบ me a

ระบบ eb ortal
และการเชื่อมโยงข้อมูลการแสดงผล
การสืบค้นระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ

ภาพที่ 42 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�54

2

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทารายงาน
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

ภาพที่ 43 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

การทำนิทรรศการ
3

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทานิทรรศการ
เรื่อง สงครามโลกครั้งที2่ หรือ orld ar
มีวิธีทา ดังนี้
สงครามโลกครั้งที่ 2 orld ar
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

ภาพที่ 44 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ)

�55

การสร้าง นิทรรศการออนไลน์ หรือ hibitions
คลิกเมนู hibit ด้าน ้ายมือ หลังจากนั้น คลิก Add a hibits

สร้างนิทรรศการออนไลน์ที่ต้องการ

สร้างหน้า age คลิก Add age

ภาพที่ 45 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

�56

เพิ่มรายการแสดงนิทรรศการ คลิก

แสดงผลนิทรรศการออนไลน์ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 46 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

�57

การทำไทม์ไลน์ (Timeline)
วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทาTimeline
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

4

มีวิธีทา ดังนี้
Browse Timelines
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

แสดงผล

ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 47 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์)

�58

Add a Timeline

1 ป้อนชื่อเรื่อง ของTimeline
2 รายละเอียดเพิ่มเติม
3 Font คือ font ที่ใช้แสดงใน Timeline
4 Item date eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับวันที่
ของรายการที่มีค่าวันที่ (ต้องอยู่ในรูปแบบ
-MM-DD)
5 Item interval eld ฟิลด์ช่วงเวลาของรายการ

6 Item title eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ

ชื่อรายการในไทม์ไลน์
7 Item description eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ
คาอธิบายรายการในไทม์ไลน์
8 Status ข้อมูลที่ เป็น public or not แนะนาเลือก
ไม่แนะนา

ภาพที่ 48 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�59

Timeline uery เลือก dit item uery
1
2
3
4
5

ปอนคาสืบค้น ที่ต้องการ เพื่อสร้าง Timeline
ช่องขอบเขตเพิ่มเติม แนะนาไม่ต้องใส่
กรณีเลือก รายการ ที่เจาะจง แนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล คอลเลคชั่นแนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล ตามประเภทข้อมูล แนะนาไม่ต้องใส่

6 เลือกให้สร้างข้อมูล ตามผู้ลงรายการ
7 ช่อง ใส่คาค้น ให้สืบค้นใน Tag
8 tatus ข้อมูลที่ ublic หรือ ไม่ ublic แนะนาไม่ต้องเลือก
9 tatus ข้อมูลที่ eatured หรือ ไม่ แนะนาไม่ต้องเลือก
10 แนะนาไม่ต้องเลือก

การสร้าง Timeline เสร็จเรียบร้อย

ภาพที่ 49 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์) ต่อ
สรุปผลการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล มีข้อเสนอแนะให้ผู้วิจัยเสนอแนวทางการรัก ษา
ความปลอดภัยในการเข้าถึงข้อมูล ในคลังสารสนเทศฯ โดยการ Log in เข้าใช้งานและการสงวนสิทธิ์
การดาวน์โหลดและสั่งพิมพ์ (print) ข้อมูล โดยจะอนุญาตเมื่อมีการร้องขอตามนโยบายที่กำหนด
โดยกองประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

�60

บทที่ 4
สรุปผล และข้อเสนอแนะ
4.1 สรุปผลการดำเนินงาน
ผลการดำเนินงานในรายงานความก้าวหน้า ระยะที่ 1 ประกอบด้วย 6 กิจกรรม ได้แก่
1. การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุม
เชิงปฏิบัติการทีมวิจัย และคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่ว มกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล 3. การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับ
เอกสารจดหมายเหตุ ข องแต่ ล ะประเทศ และ 6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา
(Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วน
สมบูรณ์ในทุกรายการ
ทั้งนี้ ผลการดำเนินงานเพิ่มเติม จำแนกได้เป็น 3 ด้าน ดังนี้
1. ด้านการปรับปรุงระบบ เป็นการเพิ่มการเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อนำมาใช้ในการจัดทำ
Timeline และ Exhibition เพื ่ อ เป็ น การร้ อ ยเรี ย งเนื ้ อ หาที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ของแต่ละประเทศ
2. ด้านการปรับปรุงกระบวนการทำงาน ได้แก่
2.1 การลงรายการผ่านโปรแกรม excel ก่อนการนำเข้าโปรแกรม Omeka ด้วยการ
import CSV
คณะผู้วิจัยดำเนินการปรับปรุงกระบวนการทำงาน โดยจัดทำ Worksheet สำหรับการลง
รายการตามหน่วยข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลที่ต้องดำเนินการ ด้วยรูปแบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) ซึ่งมีจำนวน 23 หน่วยข้อมูล ประกอบด้วย 1) Dublin Core:File
2 ) Dublin Core: Title 3 ) Dublin Core: Subject 4 ) Dublin Core: Description 5 ) Dublin
Core: Creator 6 ) Dublin Core: Source 7 ) Dublin Core: Publisher 8 ) Dublin Core: Date
9) DublinCore:Contributor 10) Dublin Core:Rights 11) Dublin Core:Relation 12) Dublin
Core:Format 13) Dublin Core:Language 14) Dublin Core:Type 15) Dublin Core:Identifier
16) Dublin Core:Coverage 17) Dublin Core:Alternative Title 18) Dublin Core:Date Created
19) Dublin Core:Access Rights 20) Dublin Core:License 21) Dublin Core:Extent 22) Dublin
Core:Rights Holder และ 23) Dublin Core:tags
โดยอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ในคลัง
สารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�61

ภาพที่ 50 ตัวอย่างแบบฟอร์มการลงรายการด้วย Microsoft Excel Worksheet (.xlsx)
2.2 การลงรายการผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง โดยเน้นเฉพาะหน่วยข้อมูลสำคัญ
จำนวนทั้งสิ้น 11 หน่วยข้อมูล ได้แก่ 1) ชื่อเรื่อง (Title) 2) หัวเรื่อง (Subject) 3) ส่วนคำอธิบาย
รายละเอียดของเอกสาร (Description) 4) ผู้ผลิต/เจ้าของผลงาน (Creator) 5) แหล่งข้อมูล (Source)
6) ผู ้ จ ั ดพิ มพ์ / สำนั ก พิ ม พ์ (Publisher) 7) ปี ท ี ่ ของเอกสาร (Date) 8) ผู ้ ร ่ ว มงาน (Contributor)
9) รูปแบบของเอกสาร (Format) 10) ภาษา (Language) 11) รหัส/ตัวบ่งชี้เอกสาร (Identifier)
และ คำสำคัญ (tags) พร้อมทั้งการแนบไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ เพื่อให้การทำงานสะดวก รวดเร็ว
และเพิ่มจำนวนข้อมูลในคลังสารสนเทศได้มากยิ่งขึ้น
3. ด้านจำนวนการจัดทำเมทาดาทาและลงรายการจากที่ได้รับในโปรแกรม Pre-Catalog
จำนวนไฟล์ 7,151 รายการ คณะผู้ว ิจัยได้นำรายการทั้งหมดมาลงรายการโดยการทำเมทาดาทา
ในโปรแกรม Omeka ได้รายการข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำเมทาดาทาแล้ว จำนวน
มากกว่า 5,800 รายการ ที่เป็นเช่นนี้ เพราะรายการ (item) ที่นำมาจัดทำเมทาดาทาบางรายการ
มีจำนวนไฟล์มากกว่า 1 ไฟล์

�62

ภาพที่ 51 จำนวนไฟล์ในโปรแกรม Omeka ที่คณะผู้วิจัยได้รับ

ภาพที่ 52 จำนวน item ทีจ่ ัดทำเมทาดาทาและลงรายการ
ทั้งนี้ ตัวอย่างจำนวน item ที่มีมากกว่า 1 ไฟล์ เป็นดังนี้

�63

ภาพที่ 53 ตัวอย่างการลงรายการ 1 item มีมากกว่า 1 ไฟล์

4.2 ข้อเสนอแนะ
1. ควรมีการกำหนดรูปแบบไฟล์ข้อมูลที่จัดเก็บจากต้นทางและระบุข้อมูลเบื้องต้น เช่น
ชื่อเรื่องและแหล่งที่จัดเก็บ เพื่อให้สะดวกแก่ผู้นำเข้าข้อมูลในอนาคต
2. ควรมีระบบจัดการด้านลิขสิทธิ์ของข้อมูลก่อนการเผยแพร่
3. พัฒนาระบบเชื่อมโยงเนื้อหาจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น

�64

บทที่ 5
แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี
และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

แนวคิดเกี่ยวกับจดหมายเหตุและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
จดหมายเหตุเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์เช่นเดียวกับพงศาวดาร เช่น จดหมายเหตุ
รายวัน จดหมายเหตุโหร ความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน (2554, 298) ว่าหมายถึง
หนังสือบอกข่าวคราวที่เป็นไป รายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเอกสารที่ส่วนราชการ
รัฐวิสาหกิจ หรือเอกชน ผลิตขึ้นเพื่อใช้เป็นหลักฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติงาน
ความหมายของจดหมายเหตุ (Archives) ตามหลักวิชาการสากลของการดำเนินงาน
จดหมายเหตุ หมายถึง เอกสารต้นฉบับ (Original) ซึ่งสิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการหรือ
สถาบันเอกชนที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษาไว้ตลอดไป เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า
เอกสารจดหมายเหตุ เป็น เอกสารที่ส ่ว นราชการ รัฐ วิส าหกิจหรือเอกชนผลิตขึ้นเพื่ อใช้ใ นการ
ปฏิบัติงาน เมื่อสิ้นกระแสอายุการใช้งานแล้ว โดยจะมีอายุประมาณ 20-30 ปี ได้รับการประเมิน
คุณค่าจำเป็นที่จะต้องเก็บตลอดไปเพราะมีความสำคัญต่อประวัติพัฒนาการของหน่วยงานนั้น ๆ ซึ่งมี
ความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ของชาติ
เอกสารเหล่านี้ได้รับการสงวนรักษาไว้อย่างถาวรในหอจดหมายเหตุเพื่อเป็นหลักฐาน
สำคัญในการศึกษาค้นคว้าอ้างอิงการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ และการตัดสินทางกฎหมายจึงเป็นมรดก
ทางวัฒนธรรมที่สำคัญยิ่งของชาติจำเป็นต้องได้รับการจัดเก็บรักษาไว้อย่างเป็นระบบและถูกต้อง
ตามหลักวิชาการจดหมายเหตุ เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า จดหมายเหตุ หรือเอกสารจดหมายเหตุ
(Archival Materials)
ดังนั้น จดหมายเหตุจึงเป็นเอกสารของหน่วยงานที่เกิดจากกิจกรรมหรือการปฏิบัติงาน
ที่หมดอายุการใช้งานแล้ว นำมาเก็บไว้เพื่อเป็นหลักฐานการดำเนินงานและผ่านการประเมินค่าว่าเป็น
เอกสารที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ จดหมายเหตุเป็นข้อมูลชั้นต้นที่สำคัญและน่าเชื่อถือได้มากที่สุด
จัดเรียงตามแหล่งที่มา และจัดเรียงตามรูปแบบเดิมของหน่วยงานที่จัดไว้ (ดวงใจ อมิตรพ่าย, 2552,
131-132; สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 2560, 5)

�65

ประเภทของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุจำแนกเป็น 5 ประเภท ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร คือ เอกสารที่สื่อข้อความเป็น
ลายลักษณ์อักษรไม่ว่าจะเขียนด้วยมือหรือพิมพ์ เช่น ใบบอก สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม
สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม เป็นต้น
2. เอกสารโสตทัศนจดหมายเหตุ คือ เอกสารที่สื่อโดยเสียงหรือภาพ เช่น ภาพถ่าย
เนกาตีฟ (Negative) สไลด์ (Slide) โปสเตอร์ (Poster) การ์ด (Card) เป็นต้น
3. เอกสารจดหมายเหตุประเภทแผนที่ แผนผัง ได้แก่ แผนที่ พิมพ์เขียวแผนผังต่าง ๆ
4. เอกสารจดหมายเหตุประเภทวัส ดุคอมพิว เตอร์ (Computer Material) เป็น
เอกสารที่บันทึกข้อมูล และค้นคืนด้วยเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ (Computer Technology)
5. เอกสารเกี่ยวกับการบริหารของแต่ละหน่วยงาน เช่น การบริหารทั่วไป การบริหาร
งานบุคคล การบริหารการเงิน โดยเอกสารมีลักษณะไม่เหมือนกันขึ้นอยู่กับภารกิจหน้าที่ของหน่วยงานนั้น
ประเภทเอกสารจดหมายเหตุสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ แบ่งได้เป็น
2 ประเภท (รศนา สวัสดิภาพ, 2543, 4) ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร ได้แก่ หนังสือโต้ตอบ ใบบอก
บันทึกข้อความ คำสั่ง ประกาศ พระราชบัญญัติ สถิติ รายงานการประชุมสิ่งพิมพ์รัฐบาล เป็นต้น
2. เอกสารจดหมายเหตุประเภทโสตทัศนจดหมายเหตุ ได้แก่ ภาพถ่าย ฟิล์ม (Film)
สไลด์ (Slide) แถบบันทึกเสียง แถบวีดิทัศน์ ภาพยนตร์ แผนที่ แผนผัง แบบแปลน โปสเตอร์ (Poster)
ไมโครฟิล์ม (Microfilm) สื่อคอมพิวเตอร์ (Computer Media) เป็นต้น

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในประเทศไทย เป็นดังนี้
Noy Phaly (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุด
เสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการจัดการเอกสารประเภทเสียง
ต่าง ๆ ของห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร และ 2) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุเสียง ผลการวิจัยพบว่า 1) ข้อมูลเสียงได้รับการแปลงสภาพให้อยู่ใ นรูปแบบดิจิทัล
บ้างแล้ว แต่ข้อมูลเมทาดาทาของแฟ้มข้อมูลเสียงดิจิทัลยังมีจำนวนน้อย มีเพียงข้อมูลที่ได้จากเทป
ต้นฉบับเท่านั้น 2) การศึกษาระบบซอฟต์แวร์ ResCarta จัดการเอกสารจดหมายเหตุเสียงที่แปลง
สภาพเป็นดิจิทัลได้ดี การใช้งาน ResCarta มีโปรแกรมย่อยเป็นเครื่องมือสำหรับงานแต่ละชนิด เช่น
งานสร้างเมทาดาทา งานสร้างคอลเลกชั่น เป็นต้น การใช้งานค่อนข้างสะดวกและเป็นขั้นตอน ในส่วน
ของการให้บริการ ResCarta ให้บริการผ่านเว็บ แบ่งเป็นสองส่วน ได้แก่ 1) ส่วนให้บริการผู้ใช้และ
2) ส่วนผู้บริหารเว็บ มีเครื่องมืออ่านเอกสาร เช่น เครื่องมืออ่านเอกสาร PDF เครื่องมือฟังไฟล์เสียง
MP3 มีเครื่องมือช่วยสร้าง Thumbnails ให้วัตถุดิจิทัล เป็นต้น หลังจากนั้นนำระบบที่พัฒนาขึ้นไป

�66

สาธิตให้กับบุคลากรที่เกี่ยวข้องเพื่อประเมินความพึงพอใจ ผลการประเมินพบว่า ความพึงพอใจอยู่ใน
ระดับมาก
นาริสา ทับทิม (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของ
ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ โดยใช้
วงจรการพัฒนาระบบ SDLC ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การศึกษาขั้นต้น 2) การวิเคราะห์
ระบบ 3) การออกแบบและพัฒนาระบบ และ 4) การนำระบบไปใช้และการประเมินผล กลุ่มเป้าหมาย
ที่ใช้ในการวิจัย แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 13 คน ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน
และผู้ใช้จำนวน 70 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์และแบบประเมินคุณภาพคลัง
จดหมายเหตุดิจิทัลฯ ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลการสัมภาษณ์ด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหาและวิเคราะห์ข้อมูล
การประเมินคุณภาพคลังจดหมายเหตุดิจิทัลด้วยค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า
การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ มีการศึกษาและวิเคราะห์ความต้องการ 2 ด้าน คือ 1) ด้านระบบ
ได้แก่ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์และข้อมูล และ 2) ด้านผู้ใช้ ได้แก่ การออกแบบหน้าจอ การค้นหาข้อมูล
การแสดงผลการค้น หา และการใช้ ง านและการนำไปใช้ป ระโยชน์ และผลการประเมิ น คุ ณ ภาพ
โดยผู้เชี่ยวชาญโดยรวมอยู่ในระดับมาก ส่วนผลการประเมินคุณภาพของคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ
โดยผู้ใช้พบว่า มีคุณภาพโดยรวมอยู่ในระดับมากเช่นกัน เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านการใช้งาน
และการนำไปใช้ประโยชน์มีค่าเฉลี่ยสูงสุดอยู่ในระดับมาก สำหรับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯที่พัฒนาขึ้นนี้
เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ตได้อย่างกว้างขวาง รวมทั้งสามารถ
นำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของห้องสมุด หอจดหมายเหตุ
และองค์กรสารสนเทศอื่นได้
ปกรณ์ สันตกิจ (2562) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย
สำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ใช้สามารถจัดเก็บและค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุ
จากฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงกับฐานความรู้ โดยนำเสนอการออกแบบออนโทโลยี เพื่อประยุกต์ใช้ในการ
ค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในรูปแบบดิจิทัล โดยออนโทโลยีจดหมายเหตุที่ออกแบบขึ้น
จะถูกนำมาใช้ในการพัฒนาฐานความรู้และใช้งานร่วมกับฐานข้อมูลเชิงสัมพันธ์เพื่อใช้ในการสร้าง
เครื่องมือสำหรับค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย ที่สามารถค้นคืนเอกสารได้แม่นยำและครบถ้วน
มากขึ้นกว่าการค้นหา โดยใช้คำค้นทำการค้นคืนสารสนเทศโดยตรงจากฐานข้อมูล เพื่อให้ผลลัพธ์
ในการค้นคืนสารสนเทศตรงกับความต้องการของผู้ใช้อย่างแท้จริง
วิระพงศ์ จันทร์สนาม (2557) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาเมทาดาทาระบบสารสนเทศ
ภูมิศาสตร์งานทางด้านประวัติศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติศาสตร์ของการอพยพ
เคลื่อนย้ายสู่การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย 2) เพื่อออกแบบเค้าร่างเมทาดาทาส าหรับ
ข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย และ 3) เพื่อพัฒนาต้นแบบเค้าร่าง
เมทาดาทาส าหรับข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานโดยการใช้ร่วมกับเทคโนโลยี
เว็บเซอร์วิสเทคโนโลยีแสดงผลตามช่วงเวลา และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ใช้วิธีวิจัยแบบการวิจัย

�67

และพัฒ นาเพื่อพัฒ นาและทดสอบประเมินเมทาดาทาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้ า น
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ผลการวิ จ ั ย พบว่ า เค้ า ร่ า งเมทาดาทาระบบสารสนเทศภู ม ิ ศ าสตร์ ง านทางด้ า น
ประวัติศาสตร์ที่พัฒ นาขึ้น ผ่านเทคนิคการประเมินผลการค้นคืนสารสนเทศ โดยการตั้งค าถาม
เชิงสัมพันธ์และทดสอบการเรียกค้นคืนสารสนเทศ เพื่อหาระดับความแม่นย าและความครบถ้วน
ของการค้นคืน ได้ค่าระดับความแม่นยาคือ ร้อยละ 91.68 และความครบถ้วน คือ ร้อยละ 75.74
ของการเรีย กค้ น คืน สารสนเทศ ส่ว นประสิทธิภ าพโดยรวมเท่า กับ ร้อยละ 82.78 ผลที่ได้ จ าก
การประเมินคือความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุดโดยรวมทุกด้าน (ค่าเฉลี่ย 4.83) สรุปได้ว่าระบบ
ต้นแบบที่พัฒนาขึ้นมีความน่าเชื่อถือแสดงให้เห็นถึงความส าเร็จจากการตรวจสอบความสมบูรณ์
ของข้ อ มู ล ในรู ป แบบเว็ บ แอปพลิ เ คชั น สามารถน าไปใช้ ใ นการพั ฒ นาต่ อ ยอด เพื ่ อ ที ่ จ ะท าให้
มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นและมีคุณประโยชน์และคุณค่าทางวิชาการทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ
และการสื่อสารต่อไป
มยุรี รัตนเสริมพงศ์ (2561) ได้ศึกษาการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี โดยนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และออกแบบฐานข้อมูลด้วยโปรแกรม
ระบบห้ อ งสมุ ด อั ต โนมั ต ิ Aleph ในการพั ฒ นาระบบฐานข้ อ มู ล และใช้ แ บบสอบถามประเมิ น
ประสิทธิภาพการทำงานของระบบผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า พัฒนาและออกแบบฐานข้อมูลตาม
วัฏจักรฐานข้อมูล (Database Life Cycle : DBLC) ซึ่งเป็นขั้นตอนการสร้างฐานข้อมูลประกอบด้วย
6 ขั้นตอน จากนั้นประเมินประสิทธิภาพของระบบฐานข้อมูลดังกล่าว พบว่า มีความเหมาะสมโดยรวม
ในระดับดี กล่าวคือ มีระบบรักษาความมั่นคงปลอดภัยในการกำหนดรหัสผู้ใช้และรหัสผ่านในการ
ตรวจสอบผู้เข้าใช้ระบบ เพิ่มเติมและลบข้อมูลในแต่ละระเบียนได้และทำงานพร้อมกันได้หลายคน
รวมถึงรองรับการเข้าใช้ของผู้ใช้ได้หลายคนพร้อมกัน มีความคล่องตัวในการบันทึก เรียกใช้ข้อมูลได้
รวดเร็ว และการแสดงข้อมูลในการสืบค้นถูกต้อง รวมถึงการใช้รูปแบบและขนาดตัวอักษรที่เหมาะสม
ง่ายต่อการใช้งานในการนำเข้าข้อมูล ทั้งประเภทคำดรรชนี คำสำคัญ หัวเรื่อง รวมทั้งการติดต่อสื่อสาร
กับระบบการทำงานโดยผ่านทางภาพได้ดี มีการจัดรูปแบบหน้าจอและการใช้สีได้อย่างเหมาะสม
ผู้ใช้บริการพึงพอใจโดยรวมในระดับมาก แต่เนื้อหาจดหมายเหตุและการปรับปรุงข้อมูลยังไม่ทันสมัย
และต่อเนื่อง อีกทั้งจำนวนจดหมายเหตุยังไม่เหมาะสม มีจำนวนน้อยในบางประเภท
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร (2561) ได้ศึกษาแนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุมหาวิทยาลัยไทย โดยใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ผู้ปฏิบัติงานด้านจดหมายเหตุ
ผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า ผู้ปฏิบัติงานจดหมายเหตุส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาสาขาบรรณารักษศาสตร์
และสารสนเทศศาสตร์ หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยในประเทศไทยส่วนใหญ่
คือ ห้องสมุด โดยหน่วยงานส่วนใหญ่ไม่มีคณะกรรมการดำเนินงานจดหมายเหตุ ปัญหาการจัดการ
เอกสารจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ไม่มีนโยบายที่ชัดเจน ไม่มีคณะกรรมการประเมินคุณค่า
เอกสาร ขาดแคลนผู้ปฏิบัติงานในการจัดระบบเอกสาร และสถานที่ให้บริการไม่เหมาะสม เพียงพอ/
ช่องทางการให้บริการของหน่ว ยงานจดหมายเหตุควรมีบริการออนไลน์ จัดนิทรรศการเผยแพร่

�68

จดหมายเหตุ จัดสถานที่นั่งอ่านในหน่วยงานจดหมายเหตุ รวมถึงควรให้บริการกับหน่วยงานภายนอก
มากกว่าให้บริการเฉพาะหน่วยงานภายใน
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในต่างประเทศ เป็นดังนี้
Park &amp; Tosaka (2010) ได้ศึกษาแนวทางปฏิบัติในการสร้างเมทาดาทาที่อยู่ในคลัง
ทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลโดยใช้โครงสร้างข้อมูล (Schema) และการทำงานร่วมกัน ผลการศึกษา
พบว่า โครงสร้างข้อมูลที่เป็นมาตรฐานด้านเนื้อหาที่ส่วนใหญ่ใช้คือ MARC, AACR2 และ LCSH
ซึ่งเป็นโครงสร้างข้อมูลเมทาดาทา มาตรฐานเนื้อหา และศัพท์ควบคุมประเภทหัวเรื่อง ตามลำดับ
รองลงมาคือดับลินคอร์ (Dublin Core- DC) เป็นโครงสร้างข้อมูลที่ส่วนใหญ่ใช้ การใช้งานดับลินคอร์
ที่ผ่านการรับรองคุณภาพเมื่อเปรียบเทียบกับดับลินคอร์ที่ไม่ผ่านการรับรองเป็นอัตราส่วนร้อยละ
40.6 และร้อยละ 25.4 เกณฑ์หลักในการเลือกข้อมูลเมทาดาทา โครงสร้างข้อมูล และศัพท์ควบคุม
จะพิจารณาเลือกทรัพยากรสารสนเทศ เช่น ประเภทของทรัพยากรสารสนเทศ ลักษณะของทรัพยากร
สารสนเทศ รวมถึงความต้องการของผู้ใช้หลักและชุมชน โครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยีและความ
เชี่ยวชาญของพนักงานก็เป็นปัจจั ยสำคัญที่เอื้อต่อการใช้โครงสร้างข้อมูลและศัพท์ควบคุมสำหรับ
การเข้าถึงคลังสารสนเทศดิจิทัลและทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่อย่างกระจัดกระจาย การทำงาน
ร่วมกันของเมทาดาทายังเป็นความท้าทายที่สำคัญเนื่องจากยังขาดการแบ่งปันกระบวนการในการจัดทำ
Ruhl (2012) ได้ศึกษาเกี่ยวกับความจำเป็นในการจัดทำคลังเอกสารจดหมายเหตุ
ออนไลน์โ ดยใช้เ มทาดาทา ผลการศึกษาพบว่ า จากการใช้แบบสอบถามผ่า นช่ อ งทางออนไลน์
โดยเก็บข้อมูลจากหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมันในปี ค.ศ. 2010 โดยมุ่งเน้นประเด็นเกี่ยวกับ
เมทาดาทาและมาตรฐานของเมทาดาทาสำหรับการลงรายการสื่อโสตทัศน์ เช่น รูปภาพ เสียง วีดิทัศน์
(ทั้งแอนะล็อกและดิจิทัล) ผลการสำรวจกระตุ้นให้เกิดการตั้งคำถามว่าหอจดหมายเหตุในประเทศ
เยอรมันยังคงมีโครงการความร่วมมือกับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลของยุโรป (europeana) ได้หรือไม่
ถ้าหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมัน ไม่ ได้ย อมรับมาตรฐานที่ กำหนดไว้เป็นแนวทางเดี ย วกั น
คลังสารสนเทศจดหมายเหตุต้องการทรัพยากรสารสนเทศมากขึ้น รวมถึงเจ้าหน้าที่ งานจดหมายเหตุ
ที ่ ต ้ อ งได้ ร ั บ การอบรมเพื ่ อ ปฏิ บ ั ต ิ ง านในภารกิ จที ่ ม ี ค วามซั บ ซ้ อ นได้ ม ากขึ ้ นทั ้ ง การปฏิ บ ั ติ งาน
ในสภาพแวดล้อมดิจิทัล
นอกจากนี้ยังมีโครงการพัฒนาระบบจดหมายเหตุอย่างต่อเนื่องเพื่อสงวนรักษาและ
เผยแพร่ความเชื่อมโยงเรื่องราวจากอดีตถึงปัจจุบัน เช่น Mazzia &amp; De Armond (2021) ได้ศึกษา
ความพยายามของห้องสมุดมหาวิทยาลัยในความพยายามร่วมมือกับชุมชนในการรวบรวมเรื่องราว
ในศตวรรษที ่ 21 เพื ่ อ บั น ทึ ก ไว้ ใ นหอจดหมายเหตุ ข องมหาวิ ท ยาลั ย นอกจากนี ้ WisniewskaDrewniak (2021) ได้ศึกษาคอลเลกชั่นจดหมายเหตุชุมชนในประเทศโปแลนด์ เกี่ยวกับวิธีการจัดการ
และการอธิบายเอกสารจดหมายเหตุ การจัดทำเครื่องมือช่วยค้นและการสังเกตสภาพจริงของงาน
จดหมายเหตุชุมชน ทำให้ทราบบริบทของเอกสารจดหมายเหตุและแนวปฏิบัติงานจดหมายเหตุ ของ

�69

หอจดหมายเหตุ แ ต่ ล ะแห่ ง ที ่ ม ี ค วามพร้ อ มแตกต่ า งกั น แต่ ม ี ว ิ ธ ี ก ารดำเนิ น งานตามหลั ก การ
ของงานจดหมายเหตุ จ ากบทความของ Sweeneyand Avery (2021) เรื ่ อ งการเขี ย นเล่ า เรื ่ อ ง
โดยนักจดหมายเหตุ ซึ่งนักจดหมายเหตุจะต้องทำให้ผู้คนเข้าใจ สนับสนุน และมีส่วนร่วมในงาน
จดหมายเหตุให้ตอบสนองต่อพันธกิจขององค์กร วิธีหนึ่งที่จะได้รับการสนับสนุนคือการทำให้ผู้ใช้
เข้าถึงงานจดหมายเหตุได้ ซึ่งกลุ่มเป้าหมายสำคัญอันหนึ่งคือเยาวชน ในอดีตนักจดหมายเหตุจะไปพบ
เด็กและเยาวชนที่ห้องเรียนเพื่อเล่าเรื่อง และพาเด็กมาเยี่ยมชมหอจดหมายเหตุ โดยได้จัดเตรียมสื่อ
การเรียนการสอน เช่น เอกสารจดหมายเหตุและตัวแทนเอกสารให้แก่ครู นอกจากนี้ยังมีการเล่าเรื่อง
จากหนังสือ ภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์ที่กำกับโดยเยาวชน ทั้งนี้เป้าหมายสำคัญคือการทำให้เด็ก
และเยาวชนตระหนักถึงคุณค่าของเอกสารจดหมายเหตุและหลักฐานการอ้างอิงทางประวัติศาสตร์
ที่บอกเล่าเรื่องราวได้และเป็นแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

�70

บรรณานุกรม
ดวงใจ อมิตรพ่าย. (2552). สิ่งพิมพ์รัฐบาลและจดหมายเหตุ. ลพบุรี: ศูนย์การพิมพ์มหาวิทยาลัย
ราชภัฎเทพสตรี
นาริสา ทับทิม. (2564). การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี.
(ปริญญานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร. (2561).แนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสารจดหมายเหตุ
มหาวิทยาลัยไทย.(วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยรามคำแหง).
ปกรณ์ สันตกิจ. (2562). การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมายสำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล.
วารสารวิจัยคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 4(1), 43-58.
มยุรี รัตนเสริมพงศ์. (2561). รายงานการวิจัยเรื่องการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี. ลพบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี
รศนา สวัสดิภาพ. (2543). การจัดทำจดหมายเหตุของศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย. สำนักงาน
คณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: ฝ่ายบริการ ศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2560). คู่มือคำศัพท์วิชาการจดหมายเหตุ. กรุงเทพฯ:
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร
วิระพงศ์ จันทร์สนาม. (2557). การพัฒนาเมทาดาตาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้าน
ประวัติศาสตร์.(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช).
Noy Phaly. (2564). การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร.
(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร).
Mazzia, F.,&amp; De Armond, M. (2021). Causality dilemma: Creating a twenty-first century
university archive. Journal of the Medical Library Association,109(1), 137140.doi: 10.5195/jmla.2021.1056
Park, J., and Tosaka, . (2010). Repositories and Collections: Schemata, Selection
Criteria, and Interoperability. Information Technology and Libraries
September 104-116.
Ruhl, M. (2012). Do we need metadata? An on-line survey in german archives.
Proceedings of the 2nd International Workshop on Semantic Digital Archives
(SDA 2012). Retrieved May 9, 2023. from https://opus4.kobv.de/opus4fhpotsdam/ les/374/Vortrag+Ruhl.pdf

�71

Sweeney, S.,&amp; Avery, C. (2021).Write Us into the Story: Archives and Archivists in
Narratives for Children. Archivaria: The Journal of the Association of Canadian
Archivists.Retrieved fromhttps://archivaria.ca/index.php/
archivaria/article/view/13823
Wisniewska-Drewniak. (2021).Archival description in polish community archives:
Three examples from a multiple case study.Education for Information 37(1),
121-145.doi:10.3233/EFI-190361

�72

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทย มาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)

1. องค์ประกอบของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุฯ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ระบบคลังสารสนเทศดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึง
การลงรายการตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทา
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
แบ่งออก 3 ระบบ ได้แก่
ระบบที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ re Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สืบค้น
ข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ

�73

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 1 หน้าจอระบบ Pre-Catalog เอกสารเตรียมนำเข้าระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
ระบบที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโปรแกรมโอเมกา (Omeka)
หลังจากผู้ลงรายการข้อมูลได้ดำเนินการแปลงไฟล์ด้วยโปรแกรม OCR เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วย
ข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วยโปรแกรม excel ก่อนที่จะนำเข้า
โปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่านเว็บพอร์ทัล รวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหา
จัดทำเมทาดาทาก่อนที่นำเข้าข้อมูลผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง

�74

ภาพที่ 2 หน้าจอระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/
ระบบที่ 3 คือ ระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูล คลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ เข้าใช้งานและ
ค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากทีได้มี
การลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

�75

ภาพที่ 3 หน้าจอระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูลในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
การแสดงผลการเชื่อมโยงข้อมูล Web portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จากข้อมูล API แต่ละส่วน เป็นดังนี้

ภาพที่ 4 รูปแสดงการเชื่อมโยงข้อมูล API ของ Web portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

�76

2 การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ มี 4 วิธี ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2.2 การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ได้แก่
2.1.1 การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้น
ที่ต้องการ ซึ่งอาจจะเป็นคำ หรือ วลี ที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ที่ต้องการ ในช่อง ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ
พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
2.1.2 การสืบค้นตามกลุ่ม คอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ เป็นการ
สืบค้นโดยเลือกจากเอกสารจดหมายเหตุตามกลุ่มประเทศที่ต้องการ ซึ่งในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

�77

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 6 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ
2.1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดไว้ เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมาย
เหตุจากป้ายกำกับ หรือ Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 7 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2.2 การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการ
สืบ ค้น ให้ได้ร ายการที่ตรงกับ ความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสื บ ค้ น
นอกเหนือจากสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือ การเรียกดูตามคอลเลกชั่น หรือ การเลือก
ดูตามป้ายกำกับ หรือ การเรีย กดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

�78

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.
th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสาร
จดหมายเหตุที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมี
ทั้งหมด 13 กลุ่ม ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น
กัมพูชา สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ และคลังความรู้

�79

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

ภาพที่ 11 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุ
แต่ละรายการ โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

�80

เลือกดูรายการ

–
ภาพที่ 12 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by
tag จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search)
โดยเลือกที่เมนู “เรีย กดูร ายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอ
ให้กำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้น หรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้นเพิ่มเติมมากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

�81

เมนูสืบค้นรายการ

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นชั้นสูงทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with ดังภาพที่ปรากฏ

�82

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั้น ยังเพิ่มหรือลดช่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นให้ เฉพาะเจาะจง
มากยิ่งขึ้นได้อีกด้วย โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้น ในกรณีที่ต้องการ ลด หน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 16 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา

�83

3. การสืบค้นตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 18 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 19 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ
หรือ คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบ ค้น นิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการ
ออนไลน์ที่จัดทำขึ้น

�84

ภาพที่ 20 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การดาวน์โหลดเอกสารจดหมายเหตุ
เมื่อสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุที่ต้องการแล้ว หากต้องการดาวน์โหลดไฟล์
เอกสารหรือรูปภาพเอกสารเพื่อไว้ใช้งาน โดยดำเนินการได้ดังนี้

�85

1.1 เลือกรายการเอกสารที่ต้องการ โดยคลิกที่ภาพเอกสารหรือชื่อเรื่องเอกสาร
ที่ต้องการ

คลิกภาพเอกสารหรือชื่อเอกสารที่ต้องการ

ภาพที่ 21 ภาพแสดงการเลือกรายการเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
1.2 เมื่อเลือกรายการที่ต้องการแล้ว ระบบจะแสดงรายละเอียดทางบรรณานุกรม
ของเอกสารจดหมายเหตุที่เลือกไว้ จากนั้นให้คลิกเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร เพื่อเข้าสู่รายการไฟล์
เอกสารนั้น ๆ

ภาพที่ 22 ภาพแสดงการเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร

�86

ภาพที่ 23 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา

�87

ไฟล์เอกสารจดหมายเหตุที่ดาวน์โหลดได้

ภาพที่ 24 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา (ต่อ)
เมื่อคลิกที่ไฟล์ภาพเอกสารจดหมายเหตุเพื่อดูเอกสารต้นฉบับที่สแกนไว้แล้ว กรณี
เป็นไฟล์เอกสาร .pdf ระบบจะแสดงไฟล์เอกสาร ซึ่งเลือกดาวน์โหลดเอกสาร โดยคลิกที่ปุ่ม
ในกรณีที่เป็นรูปภาพ คลิกขวาและเลือกดาวน์โหลดไฟล์ภาพที่ต้องการได้

�88

คลิกเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 25 ภาพแสดงการเลือกปุ่มเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอ เพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสาร
นั้น ๆ

�89

ภาพที่ 26 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
3. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 27 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
การใช้ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว ดังตัวอย่าง

�90

ภาพที่ 28 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในระบบคลังดิจิทัลจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 29 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์

�91

ภาพที่ 30 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 31 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

�92

ภาพที่ 32 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 33 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

�93

ภาพที่ 34 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
ปลั ๊ ก อิ น Timeline เป็ น ปลั ๊ ก อิ น สำหรั บ การจั ด การการแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ฯ ให้ เ ป็ น ช่ ว งเวลาหรื อ เป็ น ไทม์ ไ ลน์ ทำให้ ก ารแสดงผลแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น ดังตัวอย่าง

ภาพที่ 35 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�94

ภาพที่ 36 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 37 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

�95

ภาพที่ 38 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 39 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

�96

ภาพที่ 40 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล

�97

10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 41 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา
ดังนั้น การลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ

�98

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล

คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
พ.ศ. 2566
Version 1.0

�99

คำนำ
คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เป็น ส่ว นหนึ่งของโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อให้เข้าใจคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเป็น
แนวปฏิบัติในการสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ได้แก่ การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัลและการสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
ผู้ว ิจ ัยหวังว่าคู่มือนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ส นใจในการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เ พื ่ อ จั ด ทำรายงานและนำไปใช้ ป ระโยชน์
ทางวิชาการต่อไป
คณะนักวิจัย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล สำนักหอสมุดแห่งชาติ
นายศุภชัย จันฝาก สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
นายชาตรี วงษ์แก้ว มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ส.อ. พงศกร สุกันยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
สิงหาคม 2566

�100

สารบัญ
บทนำ
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
สรุป
เอกสารอ้างอิง

หน้า
101
101
101
101
102
103
103
103
104
105
105
106
111
113

�101

คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เป็ น โครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ซ ึ ่ ง เป็ น หลั ก ฐาน
ทางประวัติศาสตร์มาเผยแพร่ โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจั ดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ดังนี้
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้นที่ต้องการ
ซึ่งอาจจะเป็นคำหรือวลีที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ ที่ต้องการในช่อง
ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ

�102

พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 1 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
การสืบ ค้น ตามกลุ่ม คอลเลกชั่น ผ่านภาพธงชาติของแต่ล ะประเทศ เป็นการสืบค้น
โดยเลื อ กจากเอกสารจดหมายเหตุ ต ามกลุ ่ ม ประเทศที ่ ต ้ อ งการ ซึ ่ ง ในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 2 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ

�103

1.3 การสืบค้นตามปายกำกับ
การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุจากป้ายกำกับหรือ
Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 3 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2. การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการสืบค้น
ให้ได้รายการที่ตรงกับความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสืบค้นนอกเหนือจาก
การสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือการเรียกดูตามคอลเลกชั่นหรือการเลือกดูตามป้าย
กำกับ หรือการเรียกดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 4 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญ
ที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

�104

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสารจดหมายเหตุ
ที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมีทั้งหมด 13 กลุ่ม
ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา
เกาหลีใต้ และคลังความรู้

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 6 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

�105

ภาพที่ 7 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุแต่ละรายการ
โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

เลือกดูรายการ

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากปายกำกับ
การสืบ ค้น โดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by tag
จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�106

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search) โดยเลือกที่
เมนู “เรียกดูรายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอให้กำหนดหน่วย
ข้อมูลที่ต้องการสืบค้นหรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นเพิ่มเติม
มากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

สืบค้นรายการ

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา

�107

การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง ทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with

ภาพที่ 11 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั ้ น ยั ง เพิ ่ ม หรื อ ลดช่ อ งสื บ ค้ นเพื ่ อ กำหนดหน่ ว ยข้ อ มู ล ที ่ ต ้ อ งการสื บ ค้น แบบ
เฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูล
ทีต่ ้องการสืบค้น ในกรณีที่ต้องการลดหน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

�108

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 12 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา
3. การสืบ ค้น ตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

�109

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ หรือ
คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบค้นนิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการออนไลน์
ที่จัดทำขึ้น

�110

ภาพที่ 16 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอเพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสารนั้น ๆ

�111

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 18 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง

�112

4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URI หรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 19 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

�113

ดังนั้นการลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เอกสารอ้างอิง
รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
กรุงเทพฯ : สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ, 2566.

�114

ภาคผนวก 2
ภาพประกอบการดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การประชุม ครั้งที่ 1
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม Microsoft Teams

�115

การอบรมเรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสาร จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันที่ 30 มกราคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�116

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�117

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�118

การประชุมเรื่องการนำเข้าไฟล์ cel เข้าระบบ im ort e cel
วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�119

การประชุมคณะทำงาน etadata เพื่ออธิบายวิธีการทำงานในรูปแบบใหม่
วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�120

การรายงานความก้าวหน้าของการลงรายการผ่าน C V m ort
วันที่ 3 มีนาคม 2566
ณ ห้อง 811 อาคาร วช.8 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

�121

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
วันที่ 3 เมษายน 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 1 อาคารหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล
หอสมุดพระราชวังสนามจันทร์มหาวิทยาลัยศิลปากร

�122

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�123

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�124

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�125

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�126

การอบรมการลงรายการด้วยโปรแกรม me a
วันที่ 12 พฤษภาคม 2566 ประชุมออนไลน์ ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�127

การอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง "โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และ
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ"
วันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

�128

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�129

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�130

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227910">
                <text>โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227911">
                <text>รายงานฉบับสมบูรณ์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227912">
                <text>รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227913">
                <text>สิงหาคม พ.ศ. 2566</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227914">
                <text>ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10185" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15138">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/fbf3d6c975dc3d591b22b751c9a83261.pdf</src>
        <authentication>bf1bedbb85a03b6f4825d00997704c7f</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227906">
                    <text>“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน” และ
การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๘
“๕๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน”

พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๘

�“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน” และ
การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๘
“๕๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน”

พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๘

�ก

พระราชปรัชญาและวิธีการทางประวัติศาสตร์

วิธีการทางประวัติศาสตร์เป็นวิธีการศึกษาเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้วในอดีต
โดยจะต้องมีจุดประสงค์ชัดเจนว่า จะศึกษาอะไร เพื่ออะไร ตั้งคำถามหรือตั้งชุดคำถาม
ไว้เพื่อเป็นแนวทางการศึกษาอย่างมีประเด็น …บางครั้งอาจจะมีการตั้งสมมติฐาน (ใช้
การสันนิษฐานคาดคะเนตอบคำถามไว้ล่วงหน้าตามข้อมูลเบื้องต้นที่มีอยู่ หรือทฤษฎีที่
มีมาก่อน) เพื่อพิสูจน์ว่าถูกต้องหรือไม่
การศึกษาเรื่องราวในอดีตจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพึ่งหลักฐาน เพื่อให้ได้ข้อมูล
หรือข้อสนเทศที่จะนำมาใช้ในการศึกษาวิจัย การหาข้อมูลมีได้หลายวิธี อาจใช้การอ่าน
หลักฐานที่เป็นเอกสารลายลักษณ์ การสัมภาษณ์ การสังเกต การสำรวจพื้นที่ร่องรอยที่
เกิดเหตุ ตรวจดูสิ่งของเครื่องใช้ ภาพแผนที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับหัวข้อที่เราจะศึกษาค้นคว้า
การหาข้อมูลหรือหลักฐาน ควรหาหลักฐานให้ได้มากที่สุดและหลากหลาย เพื่อ
ตรวจสอบ ตรวจทานกันและกัน ให้มั่นใจว่าจะจำลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง
ข้อผิดพลาดทางประวัติศาสตร์ (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุ่ง
ค้นคว้าหลักฐานประเภทเดียว มองไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะ
ทำให้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำหนักน่าเชื่อถือ
ส่ ว นหนึ่ ง จากพระราชนิ พนธ์คำสอน ๓๐ เมษายน ๒๕๕๖ หั ว ข้ อ เรื่อง
“ไทยก ั บ เพ ื ่ อ นบ ้ า น : จุ ด มุ ่ ง หมายและขอบเขตการศึ ก ษา และวิ ธ ี ก ารทาง
ประวัติศาสตร์” วิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ไทย : ไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน
(HI 4106) สายธารแห่งประวัติวิทยา รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียน
นายร้อยพระจุล จอมเกล้า ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จัดพิมพ์เพื่อ
เฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘

�ข

พระราชปรัชญา
“…ภาษาตะวันตกสำคัญมาก เพราะหนังสือความรู้ต่าง ๆ เป็นภาษาอังกฤษ
มากมาย website ต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ส่วนใหญ่เป็นภาษาอังกฤษ รู้ภาษาอังกฤษ
อย่างเดียวก็ไม่พอ เช่น ดูทีวีมีเหตุการณ์อย่างหนึ่ง โทรทัศน์ของแต่ละประเทศแสดง
ความคิดเห็นไม่ตรงกัน เราควรฟังหลาย ๆ ทาง และมาคิดตัดสินใจว่าเราควรจะคิด
อย่างไร”
“เมื่อข้าพเจ้าเป็นนักเรียนนอก” (๒๕๔๔)

�ค

สารบัญ
หน้า
พระราชปรัชญาและวิธีการทางประวัติศาสตร์

ก

พระราชนิพนธ์

ข

สารบัญ

ค

โครงการสัมมนา

จ

กำหนดการ

ญ

คำกราบบังคมทูลของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ฏ

คำกราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน “โครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่
จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ” เพื่อมุ่งสืบสานหอจดหมายเหตุในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท
ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ฑ
บทความ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ : ภารกิจของการวิจัยและ
การพัฒนา “ต้นแบบ” (Model) ในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

1

A Review of Historical Documents and Records on China-Thailand Relations
Before and After the Establishment of Diplomatic Ties and Their Insights
พันเอก รศ.ดร.หยูฉวุน Dr.Yu Qun（虞群）

13

中国有关建交前后中泰关系文献史料钩沉及经验启示

พันเอก รศ.ดร.หยูฉวุน Dr.Yu Qun（虞群）

29

�ง

จีน–ไทยในสายตาโซเวียต : การวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยช่วงสงครามเย็น
ผ่านกรอบมาร์กซิสต์จากงานของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา
ผู้ช่วยศาตราจารย์ ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ

39

ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ค.ศ. 1949-1975:
มุมมองผ่านการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชา
อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์

69

จากการทูตปิงปอง สู่การสถาปนาทางการทูตไทย-จีน ปี 1975 :
มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา NARA และ CIA (CREST)
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ

87

ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน: ข้อสังเกตเบื้องต้นจาก
เอกสารจดหมายเหตุของประเทศมาเลเซีย
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม

117

ในนัยน์เนตรราชสีห์: มุมมองของสหราชอาณาจักรต่อความสัมพันธ์ระหว่างราชอาณาจักรไทย
และสาธารณรัฐประชาชนจีน ค.ศ. 1970-1995
พันเอก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิดของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
องค์บรรณาธิการและกองบรรณาธิการ

131

�จ

โครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี
เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘
“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน” และ
การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘
“๕๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของ
ชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วันที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๘
ชื่อโครงการ การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรง
เจริญ พระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘ เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราช
ดำเนินเยือนจีน และ การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๘”
หัวหน้าโครงการ: พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ที่ปรึกษาโครงการ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้อำนวยการส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สถาบันผู้จัดสัมมนา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
งบประมาณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
๑. หลักการและเหตุผล
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจ้ า กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเข้ารับราชการเป็นอาจารย์ประจำ ส่วนการศึกษา โรงเรียน

�ฉ

นายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตั้งแต่ ปี พ.ศ. ๒๕๒๓ ปัจจุบัน พระองค์ทรงดำรงพระยศพลเอกหญิง
ตำแหน่ง ศ.เกียรติคุณ ทรงเป็นผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และทรงเป็น
อาจารย์พิเศษ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วิชาที่ทรง
ร่วมสอนได้แก่ วิชาไทยศึกษา วิชาประวัติศาสตร์ไทย วิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออก วิชา
ประวั ติ ศ าสตร์ เอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต้ วิ ช าเอเชี ย ใต้ วิ ช าประวั ติ ศ าสตร์ ส หรั ฐ อเมริ ก า วิ ช า
ประวัติศาสตร์ยุโรป วิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ และวิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจ้ า กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็น “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ของนักเรียนนายร้อยมานาน
มากกว่า ๔๐ ปีแล้ว เป็นช่วงเวลาที่พระองค์ทรงทุ่มเทให้กับการสอนและนักเรียนนายร้อยอย่าง
ทรงมิรู้จักเหน็ดเหนื่อย ทรงให้ความรักความเมตตาแก่นักเรียน ทรงรักที่จะเรียนรู้และทรงพัฒนา
ตนเองอยู่ เสมอ รวมถึง ทรงรัก ในชีวิ ตครูอย่ างแท้ จริง ซึ่ งแสดงถึงพระวิ ริย ะอุต สาหะและพระ
ปรีชาญาณของพระองค์ท่านอย่างสำคัญยิ่ง เพื่อการพัฒนาศักยภาพของผู้เรียนไปสู่การเป็นคนมี
มุมมองกว้างและเข้าใจสรรพสิ่งเชิงสร้างสรรค์บนฐานความรู้ที่ถูกหลักวิชา ที่เป็นผลมาจากการรู้จัก
ประยุกต์ใช้ความรู้วิชาประวัติศาสตร์อย่างชาญฉลาด คือการเน้นการเรียนรู้และฝึกฝนวิธีการนำ
เนื้อหาความรู้ทางประวัติศาสตร์ เพื่อการพัฒนาคนในมิติต่างๆ ทั้งด้านรู้จักคิด รู้จักอภัยและรู้จัก
ทบทวนตนเองเสมอ เพื่อให้ปัจจุบันมีความมั่นคงและสันติ และเพื่ออนาคตที่ดีงามยั่งยืน
นอกจากพระราชกิจด้านการเรียนการสอนแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นแบบอย่างอันประเสริฐ
ของ “ทหารวิชาการ” โดยทรงสนับสนุนการวิจัย การบริก ารทางวิชาการ และการทำนุบ ำรุง
ศิลปวัฒนธรรมอย่างสม่ำเสมอ และในการดำเนินการด้านนี้ พระองค์ทรงมีพระราชดำริดำเนิน
โครงการหอจดหมายเหตุ ข องกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร์ ส่ ว นการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายร้ อ ย
พระจุลจอมเกล้า ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า “หอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เมื่อปี ๒๕๖๕ เพื่อรวบรวมและจัดเก็บเอกสารที่เกี่ยวกับ
ประเทศไทยจากกองจดหมายเหตุของต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย
เยอรมันและจีน ทั้งนี้ นอกจากพระองค์ทรงมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัย
ของอาจารย์ โรงเรีย นนายร้อ ยพระจุล จอมเกล้ า แล้ ว ยั งทรงมี พ ระราชประสงค์ เปิ ด บริ ก ารให้
นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญ ญาตรี โทและเอก และประชาชนผู้สนใจทั่วไป
สามารถค้นอ่านและนำเอกสารดังกล่าวไปใช้ได้อย่างทั่วถึง
ในการนี้ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ได้ดำเนินการตามพระราชดำริ โดยการจัด
สัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติและแนะนำเอกสารของโครงการหอจดหมายเหตุ

�ช

กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ หรือ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
มาแล้ว ๗ ครั้ง
ครั้ งแรกเรื่ อ ง “๗๐ ปี แ ห่ งการสิ้ น สุ ด ของสงครามโลกครั้ งที่ ๒: ไทยจากเอกสารกอง
จดหมายเหตุต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ครั้งที่ ๒ เรื่อง “๑๒๐ ปีแห่งความสัมพันธ์ระหว่างราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมอง
ของเอกสารรั ส เซี ย สหรั ฐ อเมริ ก า และนั ก วิ ช าการไทย-รั ส เซี ย ศึ ก ษา” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๒ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๐ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ครั้งที่ ๓ เรื่อง “๗๐ ปี สงครามเกาหลี จากมุมมองของเอกสารเกาหลี จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย
และสหรัฐอเมริกา” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๕ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๓ และ
ครบรอบ ๔๐ ปีแห่งการทรงสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ครั้งที่ ๔ เรื่อง “๕๔ ปี การก่อตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อน
บ้าน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุต่างประเทศและนักวิชาการอาวุโส” ในโอกาสทรงเจริญ
พระชนมายุครบ ๖๖ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๔ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ครั้งที่ ๕ เรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมาย
เหตุ ต่ า งประเทศของเพื่ อ นบ้ า นและชาติ ม หาอำนาจ และนั ก วิ ช าการ” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๗ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๕ ณ ศูนย์การประชุมศรีโคตรบูรณ์ มหาวิทยาลัย
นครพนม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕
ครั้งที่ ๖ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของ
ผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ ครั้งที่ ๖ ” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ ณ กอง
วิชาประวัติ ศาสตร์ ส่วนการศึ กษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วัน ที่ ๒๓ พฤศจิกายน
๒๕๖๖
ครั้งที่ ๗ เรื่อง“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๗” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน
๒๕๖๗ ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วันที่ ๒๑
พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘ โรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ จึงเห็นควรจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เพื่อ

�ซ

เฉลิมพระเกียรติ เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน และ การสัมมนาประจำปี
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘” ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วน
การศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วันที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๘
ทั้งนี้ เพื่อเป็นการสืบสานและต่อยอดพระราชดำริ ในการนำเอกสารสำคัญของไทยจาก
หอจดหมายเหตุต่างประเทศกลับมาจัดเก็บและให้ประชาชนไทยสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูล ทาง
ประวัติศาสตร์อย่างทั่วถึง และเพื่อการเผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของ
พระองค์ ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์บนฐานความรู้มานานมากกว่าสี่ทศวรรษแล้ว และ
เพื่อเป็นการแนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ในพระราชดำริฯ อย่าง
เป็ น ทางการเป็ น ครั้ ง ที่ ๘ สำหรั บ เป็ น แหล่ ง ข้ อ มู ล ค้ น คว้ า และการทบทวนองค์ ค วามรู้ ข อง
ประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ พร้อมกันนี้เพื่อเป็นการแสดงความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณพ้น
พรรณนาที่ทรงมีต่อโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และวงวิชาการ และการสืบสานการศึกษา
วิชาประวัติศาสตร์ที่พระองค์พระราชทานไว้แก่นักเรียนนายร้อยว่า “รู้จักอดีต เข้าใจปัจจุบัน และ
ก้าวทันอนาคต”
๒. วัตถุประสงค์
๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา
๒ เมษายน ๒๕๖๘ และเพื่อเผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของพระองค์ ที่มี
ลักษณะก้าวหน้าและสร้ างสรรค์บนฐานความรู้มานานกว่าสี่ทศวรรษแล้วให้เป็นที่ประจักษ์แก่
สังคมไทย
๒. เพื่อเป็นการแนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ในพระราชดำริ
ของพระองค์ อย่างเป็นทางการเป็นครั้งที่ ๘ สำหรับการเผยแพร่เอกสารต่างประเทศ เพื่อเป็น
แหล่งข้อมูลค้นคว้าและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติ ศาสตร์ไทยสมัยใหม่ให้แก่นักวิชาการ
นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจ
๓. เพื่อให้นักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยน
ความรู้ ความคิดเห็นกับอาจารย์ ข้าราชการและนักเรียนนายร้อยอย่างกว้างขวางฉันมิตร
๔. เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการนำเอกสารสำคั ญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศในประเทศต่างๆ มาจัดเก็บไว้ในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก
และงานเขียนสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ๆ เพื่อเผยแพร่ให้ ชาวไทยทั่วไปสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลทาง
ประวัติศาสตร์ไทยดังกล่าวได้อย่างทั่วถึง

�ฌ

๓. วัน เวลา และสถานทีจ่ ัดสัมมนา
วันพฤหัสบดีที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๘ เวลา ๐๗๐๐–๑๒๐๐ โรงเรียนนายร้อยพระ
จุลจอมเกล้า
๔. รายการสัมมนา
๐๗๐๐-๐๘๓๐ ลงทะเบียน
๐๘๓๐
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคณ
ุ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จถึงกองวิชา
ประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เสด็จเข้าห้องทรงงาน ชั้น ๒
๐๙๐๐
เสด็จไปยังห้องเรียน ๒๐๖
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ ทูลเกล้าฯ ถวาย
หนังสือประกอบการสัมมนา
ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงค์การสัมมนาทางวิชาการประจำปี เบิกคณะบุคคลเข้ารับของ
พระราชทานที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
๐๙๑๐
ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจยั แห่งชาติ (วช.) กล่าวถึงที่มาของการ
สนับสนุน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และการสนับสนุน
การดำเนินการของหอจดหมายเหตุต่างประเทศในอนาคต
๐๙๒๐-๑๐๐๐ พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน”
๑๐๐๐-๑๐๓๐ พัก อาหารว่าง
๑๐๓๐-๑๒๐๐ การสัมมนาเรื่อง “การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘ : “๕๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย –
จีน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติมหาอำนาจและเพื่อน
บ้าน” มีวิทยากร ๖ ท่าน

�ญ

พันเอก รศ.ดร.หยูฉวุน นักวิชาการจีน
จีน
ผศ.ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ มศว.ประสานมิตร รัสเซีย
อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์ ม.ศิลปากร
กัมพูชา
พ.อ.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
อังกฤษ
พ.ท.ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
สหรัฐอเมริกา
พ.ต.หญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
มาเลเซีย
โดยมี พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
ผู้ดำเนินรายการ
๑๒๐๐-๑๓๓๐ อาหารกลางวัน
ผู้เข้าร่วมการสัมมนา
นักวิชาการ อาจารย์ นิสติ นักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอกจากมหาวิทยาลัย จำนวน
๑๕๐-๒๐๐ คน
ข้าราชการ อาจารย์และนักเรียนนายร้อย รร.จปร. ข้าราชการของทบ. วช. และหน่วยอื่นๆ
จากกรุงเทพฯ จำนวน ๑๐๐ คน
ประโยชน์ทคี่ าดว่าจะได้รับ
๑. ได้เผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราช
กุมารี ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์บนฐานความรู้มานานมากกว่าสีท่ ศวรรษแล้ว
ให้เป็นที่ปรากฏแก่สังคมไทย
๒. ได้เผยแพร่การดำเนินการของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ”
ในพระราชดำริ ฯ สำหรับ เป็ น แหล่ งข้ อ มู ล ค้ น คว้า และการทบทวนองค์ ค วามรู้ ของ
ประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ แก่นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจ ที่สามารถเข้ามา
ใช้บริการในโอกาสต่อไป
๓. ได้ แ ลกเปลี่ ย นความรู้ แ ละแหล่ ง ข้ อ มู ล สำหรั บ การศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตร์ ไทยสมั ย
สงครามโลกฯ สงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อนักวิชาการ
นิสิตนักศึกษาและถือเป็นความก้าวหน้าของการศึกษาวิจัยเชิงลึกในขั้นต่อๆ ไป
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๖ พฤษภาคม ๒๕๖๘

�ฎ

กำหนดการการสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘
“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน และ
การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วันที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๘
---------------------------------๐๗.๐๐ นาฬิกา
๐๘.๓๐ นาฬิกา

๐๙.๐๐ นาฬิกา

๐๙.๑๐ นาฬิกา

๐๙.๒๐ นาฬิกา

๑๐.๐๐ นาฬิกา
๑๐.๓๐ นาฬิกา

- ลงทะเบียน
- พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ
ถึงกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- เสด็จฯ เข้าห้องทรงงาน ชั้น ๒
- เสด็จฯ ไปยังห้องเรียน ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน์บนเวที
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ ทูลเกล้าฯ
ถวายหนังสือประกอบการสัมมนา
- ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงค์การจัดสัมมนาทางวิชาการ เบิกผู้มีอุปการคุณและวิทยากรเข้ารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชญ
ิ ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
- ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน
โครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” และการสนับสนุน
การดำเนินการของหอจดหมายเหตุต่างประเทศในอนาคต
- พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน”
- เสด็จฯ ออกจากห้อง ๒๐๖ ไปยังห้องทรงงาน
- ทรงพักพระอิริยาบถ
- เสด็จฯ ไปยงั ห้อง ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน์
- ทรงร่วมการสัมมนาเรื่อง “การสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ

�ฏ

๑๑.๕๐ นาฬิกา
๑๒.๐๐ นาฬิกา

ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘ : “๕๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน :
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน”
มีวิทยากร ๖ ท่าน
๑) พันเอก รศ.ดร.หยูฉวุน นักวิชาการจีน
จีน
๒) ผศ.ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ มศว.ประสานมิตร รัสเซีย
๓) อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์ ม.ศิลปากร
กัมพูชา
๔) พ.อ.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
อังกฤษ
๕) พ.ท.ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
สหรัฐอเมริกา
๖) พ.ต.หญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม รร.จปร.
มาเลเซีย
โดยมี พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ ผู้ดำเนินรายการ
- ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงานสรุป
และขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาฯ
- เสด็จฯ ออกจากห้อง ๒๐๖
- ฉายพระฉายาลักษณ์ร่วมกับคณะกรรมการจัดงานสัมมนา และวิทยากร
(จำนวน ๓ ชุด)
- ประทับรถยนต์พระที่นั่งออกจากกองวิชาประวัติศาสตร์
----------------------------------

�ฐ

คำกราบบังคมทูลรายงาน
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน
และการสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันอังคารที่ ๒๒ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบ ฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท อุดม แก้วมหา ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผู้เข้าร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
การสัมมนาวิชาการ เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน และการสัมมนาประจำปีของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘” ในวันนี้
โครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการ
วิจัยแห่งชาติ เป็นปีที่ ๕ วันนี้จึงเป็นวันแห่งความภาคภูมิใจของปวงข้าพระพุทธเจ้า ที่ได้ร่วมมือกันจัดงานสัมมนา
ทางวิชาการขึ้นอีกครั้ง นับเป็นการสนองพระราชดำริและพระมหากรุณาธิคณ
ุ อย่างเป็นรูปธรรม
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ ๔ ประการ คือ
ประการที่ ๑ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท ทรงเจริญพระชนมายุ ๗๐ พรรษา
วันที่ ๒ เมษายน ที่ผ่านมา และครบ ๔๕ ปีแห่งการทรงสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า อีกทั้งเพื่อ
เผยแพร่ต้นแบบความเป็น “ทหารวิชาการ” ของใต้ฝ่าละอองพระบาท ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์
บนฐานความรู้มานานกว่าสี่ทศวรรษ ให้เป็นที่ประจักษ์แก่สังคมไทย
ประการที่ ๒ เพื่อแนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” สำหรับเป็นแหล่งค้นคว้า
ข้อมูลและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจ
ประการที่ ๓ เพื่อให้นักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยน
ความรู้ ความคิดเห็น กับอาจารย์ ข้าราชการ และนักเรียนนายร้อย อย่างกว้างขวางฉันมิตร
ประการส ุ ด ท ้ า ย เพ ื ่ อ ส ่ ง เสร ิ ม และสน ั บ สน ุ น ให ้ ม ี ก ารนำเอกสารสำค ั ญ ทางประว ั ต ิ ศ าสตร ์ ไ ทยจาก
หอจดหมายเหตุต่างประเทศในประเทศต่าง ๆ มาจัดเก็บไว้ในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และ
งานเขียนสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ ๆ เพื่อเผยแพร่ให้ชาวไทยทั่วไปสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ไทย
ดังกล่าวได้อย่างทั่วถึง

�ฑ

บัดนี้ ได้เวลาอันสมควรแล้ว ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ผู้ให้การสนับสนุน และ
วิทยากร เข้ารับพระราชทานของที่ระลึก ดังนี้
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
นางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ ผู้ทรงคุณวุฒิ
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง ผู้ทรงคุณวุฒิ
นางสาวสตตกมล เกียรติพานิช ผู้ทรงคุณวุฒิ
นางมาริยาท ตั้งมิตรเจริญ ผู้ทรงคุณวุฒิ
นางสาวอาภา เนตรประไพ ผู้ทรงคุณวุฒิ
นางอารีย์ เพ่งไพฑูรย์ ผู้ทรงคุณวุฒิ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ และผู้ดำเนินรายการ
พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.หยูฉวุน วิทยากร
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ วิทยากร
อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์ วิทยากร
ลำดับต่อไป ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงาน
การวิจัยแห่งชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุนโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
และการสนับสนุนการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทย จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศในอนาคต และ
กราบบังคมทูลเชิญใต้ฝ่าละอองพระบาททรงแสดงปาฐกถาพิเศษ “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน”
ตามลำดับต่อไป พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

�ฒ

คำกราบบังคมทูลถวายรายงาน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ในการสัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติฯ ในโอกาสเจริญ
พระชนมายุครบ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘
“เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน” และการสัมมนาประจำปีของ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘ ในหัวข้อ “ ๕๐ ปี
ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน : มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของ
ชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน”
ในวันอังคารที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๘ เวลา ๐๘.๓๐ - ๑๒.๐๐ น.
ณ กองประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง/ ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ /กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม/ มีความปลาบปลื้มเป็นล้นพ้น/ ในการร่วมสนับสนุนการ
ดำเนินงานอันทรงคุณค่า ต่อประวัติศาสตร์และประเทศชาติ / เพื่อสืบสานพระราชดำริของใต้ฝ่าละออง
พระบาท/ โดยการสนั บ สนุ น “โครงการการวิจ ัย /เอกสารสำคัญ ทางประวั ต ิศ าสตร์ ไทยสมัย ใหม่ /
จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ”/ เพื่อมุ่งสืบสานโครงการหอจดหมายเหตุ/ ในพระราชดำริของใต้ฝ่า
ละอองพระบาท/ ตั้งแต่ปีพุทธศักราช ๒๕๖๓/ โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และคณะ/
เป็นผู้ดำเนินการ
โครงการการวิจัยเอกสารสำคัญ / ทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ / จากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ/ ได้บรรลุเป้าหมายและเป็นไปตามวัตถุประสงค์หลัก คือ การค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บ /
และเผยแพร่เอกสารจากต่างประเทศ/ ที่เกี่ยวกับประเทศไทย/จากหอจดหมายเหตุของต่างประเทศ
ทั่วโลก/ ให้แก่ผู้สนใจ/ สร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ / ให้มีความสมบูรณ์และ

�ณ

ทันสมัยยิ่งขึ้น/ ซึ่งจากการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง/ ได้มีการรวบรวม/ และจัดเก็บข้อมูลจากเอกสารและ
แปลงเป็นเอกสารดิจิทัล / และนำมาวิเคราะห์ / จัดหมวดหมู่/ และจัดระบบเอกสารข้อมูลในรูปแบบ
อิเล็กทรอนิกส์/ บรรจุลงใน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ / และได้มีการพัฒนา
องค์ความรู้ของหอจดหมายเหตุ / ในเชิงนวัตกรรมเพื่อเป็น “ตัวแบบ” / ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ/ อย่างเป็นระบบครบกระบวนการและเป็นต้นแบบสำคัญ / ของการ
ค้ น คว้ า / รวบรวม จั ด เก็ บ เผยแพร่ แ ละการพั ฒนาระบบ/ ซึ ่ ง ผลผลิ ต ของการดำเนิน งานได้มีการ
พัฒนาชุดข้อมูลสำคัญที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์สำคัญของไทยในต่างประเทศ อาทิ / ชุดข้อมูลเอกสาร
สำคั ญ ของไทย/ สมั ย สงครามเกาหลี แ ละสงครามโลก/ จากการรวบรวมเอกสารจาก 5ประเทศ/
ชุดข้อมูลสำคัญในช่วงสงครามเย็นทั้งค่ายโลกเสรี / ค่ายคอมมิวนิสต์/ จากการรวบรวมเอกสารจาก 11
ประเทศ / และชุดข้อมูล เอกสารประวัติศาสตร์ไทยกับกลุ่มอินโดจีน / โดยการรวบรวมเอกสารสมัย
สงครามเย็นสู่สมัยหลังสงครามเย็น/ จากสมาคมอาเซียนสู่ประชาคมอาเซียน/ จาก 14 ประเทศ / โดยชุด
ข้ อ มู ล เหล่ า นั ้ น / จะมี ก ารจั ด ทำคำอธิ บ ายชุ ด รั บ ข้ อ มู ล ตามมาตรฐานสากล/ เพื ่ อ ให้ ส ามารถระบุ
รายละเอียด/ แหล่งข้อมูล/ และมีคำอธิบาย/ ทำให้ผู้ใช้ข้อมูลสามารถทราบได้ว่าข้อมูล / มาจากที่ใดมี
รูปแบบอย่างไร/ และสะดวกในการสืบค้น / และใช้ประโยชน์ในการจัดทำบัญชีข้อมูลของประเทศ/
อีกทั้งได้ดำเนินการแปล/ การวิจัยเชิงลึก/ พัฒนางานเขียนสร้างสรรค์/ และให้บริการความรู้/จัดเก็บไว้ใน
“คลังข้อมูล” ดิจิทัล ใน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” / เพื่อใช้เป็นประโยชน์ใน
เชิงวิชาการด้านจดหมายเหตุต่อไป/
ในนามของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ / กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ / วิจัย/
และนวัตกรรม/ รู้สึกสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ/ ของใต้ฝ่าละอองพระบาท/ ที่ได้ทรงริเริ่มโครงการอัน
เป ็ น ประโยชน ์ ต ่ อ พสกน ิ ก รชาวไทย/ และขอร ่ ว มส ื บ สาน/ และต ่ อ ยอดพระราชดำร ิ ด ั ง กล ่ า ว/
โดยมุ่งหวังให้/ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” / สามารถสร้างผลกระทบ/ อันจะ
ช่วยให้สังคมไทยมีการพัฒนาในเชิงคุณภาพ/ และสามารถก้าวข้ามจากสังคมแห่งความเชื่อไปสู่สังคมแห่ง
ความรู้/ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่ออนาคตของชาวไทยนับรุ่นสู่รุ่นสืบไป/
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

�1

หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ : ภารกิจของการวิจัยและ
การพัฒนา “ตัวแบบ”/ต้นแบบ (Model) ในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ความย่อ
ภารกิจในการวิจัยของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ นอกจากการค้นคว้า
รวบรวม จัดเก็บ และเผยแพร่เอกสารต่างประเทศในระบบอิเล็กทรอนิกส์ อย่างต่อเนื่องแล้ว ยังมีการ
พัฒนาองค์ความรู้ของระบบในเชิงนวัตกรรมไปสู่การเป็น “ตัวแบบ” ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในการบริหาร
จัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบกระบวนการ และเป็น “ต้นแบบ” สำคัญของการค้นคว้า
รวบรวม จัดเก็บ เผยแพร่ และการพัฒนาระบบ เพื่อการแบ่งปันข้อมูลและวิทยาการแบบเปิดให้แก่แวดวง
วิชาการของไทย-อาเซียนต่อไป ทั้งหมดนี้ก็เป็นไปตามพระราชดำริและพระราชประสงค์ของพลเอกหญิง
ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่ง
นอกจากทรงริเริ่มโครงการวิจัยในการสะสมเอกสารต่างประเทศ เพื่อช่วยให้ได้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์
ไทยมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้นแล้ว ยัง ทรงสนับสนุนการแปล การวิจัยเชิงลึก การพัฒนางานเขียนสร้างสรรค์
และการให้บริการทางวิชาการอื่นๆ ที่จะช่วยทำให้ชนรุ่นหลังเข้าใจประเทศไทยได้อย่างรอบด้านอีกด้วย
บทนำ: โครงการปี 2568
ในการดำเนินการตามโครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศในปี 2568 นี้ ถือเป็นภารกิจหลักของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ตามวงรอบ
ใหม่ โดยจะได้เน้นเรื่อง “50 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติ
มหาอำนาจและเพื่อนบ้าน” และอาศัยกระบวนการในการทำงานอย่างเป็นระบบครบวงจรตาม “ตัวอย่าง” ของหอ
จดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ในการค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บ และเผยแพร่เอกสารต่างประเทศ
สำหรับเป็นแนวทางในการดำเนินการของโครงการวิจัยนี้ และจะดำเนินการไปอย่างต่อเนื่องต่อไปในปี 2569-70
ทั้งในด้านการจัดงานสัมมนา การแปล งานวิจัยเชิงลึก งานเขียนสารคดีสร้างสรรค์ และการเปิดบริการความรู้ให้แก่
นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผู้สนใจทั่ว ที่สำคัญคือ การพัฒนา
“ตัวแบบ” หรือต้นแบบ (Model) ในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบวงจร ให้แก่แวดวง
วิชาการ-หอจดหมายเหตุ เพื่อการวิจัยด้านประวัติศาสตร์ไทย และมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ในอนาคตต่อไป

�2

การริเริ่มโครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ในปี 2568 เรื่อง “50 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของชาติ
มหาอำนาจและเพื่อนบ้าน” นี้ มิใช่เพียงเพราะการตามกระแสของงานในวาระครบรอบ 50 ปีของความสัมพันธ์
ทางการทูต (2518-2568) หากแต่ได้ก่อเกิดขึ้นมาด้วยเหตุผลจากข้อตระหนักและข้อเท็จจริงที่เห็นว่า องค์ความรู้
ของสังคมไทยที่เกี่ยวกับไทย-จีนสมัยใหม่ โดยเฉพาะจากเอกสารต่างประเทศทั้งชาติมหาอำนาจทางตะวันตกและ
เอเชีย รวมทั้งภายในสมาชิกเพื่อนบ้านอาเซียนด้วยกันนั้น ยังคงมีไม่มากนัก ดังจะเห็นได้ว่า การศึกษาวิจัย ตำรา
เรียน หรืองานเขียนในเรื่องนี้ ที่มีการใช้ข้อมูลจากเอกสารต่างประเทศมากกว่า 3-4 ภาษาแทบจะไม่มีเลย อีกทั้ง
สังคมไทยโดยภาพรวมก็ยังคงขาดแคลนแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ไทยจากเอกสารต่างประเทศเป็นอย่างมาก
เช่นกัน และเท่าที่พอมีเอกสารต่างประเทศอยู่บ้างตามมหาวิทยาลัยบางแห่ง เช่น มห าวิทยาลัยธรรมศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ก็เป็นการยากแก่การเข้าถึงของผู้ต้องการใช้บริการที่มิใช่สมาชิกหรือประชาชนทั่วไป
จากข้อเท็จจริงข้างต้น งานวิจัยนี้จึงได้ริเริ่มขึ้นเพื่อช่วยเสริม/เติมเต็มให้แก่ช่องโหว่นั้นในระดับหนึ่ง โดยมุ่ง
ไปที่การค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บและเผยแพร่เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทย-จีน ในสมัยสงครามเย็นสู่ยุค
หลังสงครามเย็นจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทั้งจากชาติมหาอำนาจฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่มไม่
ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) รวมทั้งไทย-เพื่อนบ้านอาเซียน-อินโดจีน จำนวน 15 แห่ง/ประเทศ ประกอบด้วยฝ่ายโลกเสรี
มีสหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ เยอรมนี ออสเตรเลียและอังกฤษ ฝ่ายค่ายคอมมิวนิสต์ มีจีน สหภาพโซเวียต
(รัสเซีย) เวียดนาม ลาวและกัมพูชา และกลุ่ม NAM มี อินเดีย และชาติอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น ไต้หวัน นิวซีแลนด์
และสิงคโปร์ ทั้งนี้เพื่อเรียนรู้และทำความเข้าใจ เข้าถึง ต้นเรื่อง/ที่มาของการสถาปนานี้จากเอกสารต่างประเทศ
อย่างรอบด้าน
เพื่อการนี้ จึงได้เริ่มจากการจัดงานสัมมนาในวันที่ 22 กรกฎาคม 2568 ณ. รร.จปร. เพื่อเป็นการนำร่อง
ก ่ อ น และอาศ ั ยกระบวนการในการทำงานอย ่า งเป็ นระบบครบวงจรตาม “ตั ว อย่ าง” ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ สำหรับเป็นแนวทางในการดำเนินการของโครงการวิจัยนี้ ต่อไป และท้ายสุดยังมี
ข้อสรุป ข้อเสนอแนะในเรื่องการเติมเต็มให้จุดอ่อนในด้านนี้ คือ การได้ตัวเอกสารต่างประเทศเพิ่มขึ้นในระดับหนึ่ง
นั้นยังคงมีไม่มากพอ และควรต้องทำต่อไปอย่างต่อเนื่องในทุกปี ทั้งจากประเทศเก่าและใหม่ เพื่อสะสม เพิ่ม
จำนวนเอกสารทั้งในด้านปริมาณ คุณภาพ โดยอาศัย “ตัวแบบ”/ต้นแบบ ที่ได้พัฒนาขึ้นมาจาก “ตัวอย่าง” ในการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” เป็นแนวทางในการ
ดำเนินการอย่างต่อเนื่องต่อๆ ไป ทั้งในด้านการสะสมและการเผยแพร่เอกสารต่างประเทศออกไปในวงกว้างขึ้น ซึ่ง
การดำเนินการนี้พระองค์ยังคงทรงสนับสนุนหอจดหมายเหตุต่างประเทศแห่งนี้มาถึงปัจจุบัน

�3

ความเป็นมา
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม
ราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริในการดำเนินการโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์”
ตั้งแต่ พ.ศ. 2535 เป็นต้นมา ทั้งนี้นอกเหนือจากพระองค์ทรงมีพระราชประสงค์เพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน
และการวิจัยของอาจารย์โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าแล้ว ยังทรงมีพระราชประสงค์ให้มีการเผยแพร่เอกสาร
ในรูปแบบต่างๆ เช่น การจัดงานสัมมนา การแปล งานวิจัยเชิงลึก งานเขียนสารคดีสร้างสรรค์ และการเปิดบริการ
ความรู้ให้แก่นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผู้สนใจทั่ว ในวงกว้าง
เพื่อ ให้ ท ุกคนสามารถเข้ าถึง อ่านและใช้เ อกสารต่า งประเทศดั งกล่ า วได้สะดวกจากระบบหอจดหมายเหตุ
อิเล็กทรอนิกส์นั้นอีกด้วย และที่สำคัญคือ ทรงส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการพัฒนาองค์ความรู้ของระบบหอ
จดหมายเหตุต่างประเทศแห่งนี้ ในเชิงนวัตกรรมเพื่อเป็นต้นแบบสำคัญต่อไป (ปัจจุบัน “ตัวแบบ”/ต้นแบบนี้ ยังอยู่
ระหว่างการพัฒนาระบบและได้เปิดทดลองระบบในบางส่วนแล้ว โดยผู้สนใจสามารถค้นอ่านได้เพียงจำนวน 600
กว่ารายการ จากทั้งหมดกว่า 6,363-7,000 รายการซึ่งมีเอกสารมากกว่า 1 แสนแผ่น ได้จากระบบ “คลังข้อมูล”
ดิจิทัล หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/)
การเผยแพร่เอกสารในรูปแบบต่างๆ ตามพระราชดำรินี้ ทางโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ได้เคยจัด
งานตั้งแต่ปี 2558 และต่อมาในปี 2563 ทางสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้ร่วมจัดงานสัมมนาทางวิชาการ
เฉลิมพระเกียรติ และมีการแนะนำเอกสารของหอจดหมายเหตุต่างประเทศนี้อย่างเป็นทางการมาแล้ว อย่างน้อย 8
ครั้ง เช่น งานสัมมนาครั้งแรกนี้ คือเรื่อง “70 ปีแห่งการสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 : ไทยจากเอกสารจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุ่น ตุรกี (หรือ ตุรเคีย) และจีน” (2558) ซึ่งถือ
เป็นการเปิดตัวของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” อย่างเป็นทางการครั้งแรก และได้รับ
การตอบรับจากนักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาทั้งระดับปริญญาตรี โท และเอก รวมถึงผู้สนใจทั่วไปเป็นอย่างดี
ส่ ว นงานสั ม มนาครั ้ ง ล่ า สุ ด คื อ เรื ่ อ ง “จดหมายเหตุ เ ยอรมั น และการเปิ ด ตั ว ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ท ูลกระหม ่อมอาจารย์ ครั้งท ี่ 7” ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส ่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2567 งานสัมมนาครั้งนี้ มีเนื้อหาแนะนำจดหมายเหตุเยอรมันและ
เผยแพร่งานแปลจากเอกสารต่างประเทศ โดยพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
นอกจากปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” แล้ว ในงานสัมมนาครั้งที่ 7 นี้ ยังมีการนำเสนอ
งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต้ จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” จากวิทยากร 5 ท่าน โดยมีพันเอก

�4

ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ ผู้ดำเนินรายการ และหัวหน้าโครงการวิจัยฯ ได้นำเสนอภาพรวมของการแปลเอกสาร
ต่างประเทศที่มีการดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2563-ปัจจุบัน โดยทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ทุน
ละ 2 แสนบาท และทาง วช. ยังให้ทุนสนับสนุนการวิจัยเชิงลึก งานเขียนสร้างสรรค์จากเอกสารต่างประเทศอีก
ด้วย ซึ่งปัจจุบันมีงานแปล งานวิจัยเชิงลึกและงานเขียนสร้างสรรค์ที่ทำแล้วเสร็จจำนวนมากกว่า 10 ชิ้น/เล่ม
เนื้อหาในส่วนของการนำเสนอในงานสัมมนาครั้งล่าสุดนี้ ก็เช่นเดียวกับงานสัมมนาในครั้งก่อนที่ผ่านมา
คือ นอกจากมีความก้าวหน้าในด้านจำนวนเอกสารและแหล่งข้อมูลจากต่างประเทศที่เพิ่มขึ้นอีกหลายประเทศแล้ว
ยังมีงานแปล งานวิจัยเชิงลึกและงานเขียนสร้างสรรค์ และการพัฒนาระบบของหอจดหมายเหตุฯ ซึ่งเป็นไปตาม
พระราชดำริและพระราชประสงค์ของพระองค์ ที่ทรงต้องการเผยแพร่ข้อมูลสำคัญจากเอกสารต่างประเทศไปสู่
ผู้สนใจในวงกว้างขึ้น ในขณะเดียวกันก็เพื่อให้การค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บและเผยแพร่เอกสารต่างประเทศให้มี
ความก้าวหน้า มีการขยายตัวกว้างออกไปจากเดิม ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพของเอกสารและแหล่งข้อมูล
ต่างประเทศ การเผยแพร่ในรูปแบบต่างๆ และเกิดการพัฒนาระบบอิเล็กทรอนิกส์ให้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ใน
ขณะเดียวกันก็จะสามารถพัฒนาไปสู่การเป็นต้นแบบสำคัญให้แก่วงวิชาการและผู้สนใจต่อไปได้เช่นกัน กล่าวคือ
ผลจากการจัดสัม มนาทางวิช าการตามที่กล่า วมาข้ า งต้ น นอกเหนือจากความรู้ใหม่ๆ จากเอกสาร
ต่างประเทศแล้ว แน่นอนว่าในแต่ละครั้งแต่ละปีที่ผ่านมานั้นแล้ว ยังมีเอกสารจากต่างประเทศเพิ่มขึ้นจากเดิม ทั้ง
ในเชิงปริมาณและคุณภาพ เอกสารลับ -ไม่ลับ จากเดิมจำนวนหลักพันหลักหมื่นก็ เพิ่มขึ้นเป็นหลักแสน ปัจจุบันมี
เอกสารมากกว่า 4 แสนแผ่น และแหล่งข้อมูลต่างประเทศจากเดิมมีเพียง 2-3 ประเทศ ก็เพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 1516 แห่ง/ประเทศในปัจจุบัน ซึ่งถือเป็นต้นทุนสำคัญของการพัฒนาในด้านอื่นๆ ต่อไปตามแนวพระราชดำริฯ
คู่ขนานกันไปกับการสะสมเอกสารในแต่ละปีที่มีจำนวนเพิ่มขึ้น นั้น พระองค์จึงทรงส่งเสริมและสนับสนุน
ให้อาจารย์ของกองวิชาประวัติศาสตร์ฯ รร.จปร. ได้มีการจัดการและพัฒนาเพิ่มเติมอย่างน้อยอีก 2 ส่วนด้วยกัน
คือ 1) งานแปล งานวิจัยเชิงลึก การให้บริการความรู้ เอกสารสำคัญแก่สถาบันและองค์การต่างๆ ทั้งในกรุงเทพฯ
และต่างจังหวัด ทั้งนี้ก็เพื่อให้นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและประชาชนทั่วไป มีโอกาสเข้าถึงเอกสารเหล่านี้ได้อย่าง
ทั่วถึง และสามารถนำไปใช้ในการพัฒนาความรู้ ความคิดอ่านต่อไปในทิศทางที่ถูกที่ควร เพื่อเป็นพื้นฐานที่สำคัญ
ของการพัฒนาคุณภาพของประชากร สังคมและประเทศชาติอย่างมั่นคงต่อไป และ 2) การพัฒนาองค์ความรู้ของ
ระบบในเชิงนวัตกรรม เพื่อเป็นต้นแบบสำคัญให้กับผู้สนใจในแวดวงวิชาการและผู้สนใจที่เกี่ยวข้องต่อไป
การค้นคว้าและเผยแพร่เอกสารประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับไทยจากต่างประเทศตามแนวพระราชดำรินี้
จึงมีคุณค่า มีประโยชน์ต่อคนไทยและสังคมในหลากหลายมิติ เพราะนอกจากจะช่วยให้การเรียนการสอนและการ
ศึกษาวิจัยได้ข้อมูลและภาพรวมของประวัติศาสตร์ไทยที่สมบูรณ์ขึ้นแล้ว ยังสามารถช่วยทำให้ชนรุ่นหลังเข้าใจ

�5

ประเทศไทยได้อย่างถูกต้อง และทำให้เข้าใจทัศนคติของต่างชาติที่มีต่อไทยด้วย เช่น การค้นคว้าเอกสาร
ประวัติศาสตร์ในสมัยสงครามเย็น -ยุคหลังสงครามเย็น โดยเฉพาะเรื่องประชาคมอาเซียนนั้น ย่อมมีคุณค่ายิ่ง
เพราะอาเซียนเป็นเสาหลักสำคัญหนึ่งต่อการต่างประเทศและผลประโยชน์ของไทย ทั้งในด้านการเมือง เศรษฐกิจ
สังคมและความมั่นคง นอกจากนี้ยังมีประเด็นอื่นๆ ทางประวัติศาสตร์ไทยที่ยังคงต้องการข้อมูลจากต่างประเทศ
หากพินิจในเชิงของความจำเป็นที่ควรต้องทำโครงการวิจัยเรื่องนี้อย่างต่อเนื่องนั้น ก็ด้วยข้อตระหนักรู้/
เหตุผลพื้นฐานที่เห็นว่า ถ้าต้องการส่งเสริมให้การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่มีความก้าวหน้าและเป็นไปอย่าง
รอบด้านและลุ่มลึก อีกทั้งยังสามารถนำมาใช้เป็นประโยชน์ เชิงนโยบาย ในฐานะองค์ความรู้และเป็นบทเรียน
สำหรับสังคมไทยในปัจจุบัน-อนาคต จำเป็นต้องมีสะสมเอกสารต่างประเทศทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ เพื่อการ
สร้างฐานแหล่งข้อมูลในขนาดใหญ่และมีข้อมูลใหม่ๆ ที่ทันสมัย ทันเหตุการณ์โลกและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น อีกทั้งยังต้องมี
การสร้างความเท่าเทียมของการเข้าถึงแหล่งข้อมูลดังกล่าวให้กับประชาชนสามารถนำไปใช้อย่างทั่วถึงอีกด้วย
การสร้างฐานข้อมูลทางประวัติศาสตร์ในขนาดใหญ่ จากแหล่งข้อมูลใหม่ๆ สำหรับการจัดทำโครงสร้าง
พื้นฐานที่สำคัญ และการพัฒนาองค์ความรู้ของระบบนี้ในเชิงนวัตกรรม เพื่อเป็น “ตั วแบบ”/ต้นแบบของการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบวงจรนี้ แน่นอนว่าโดยพื้นฐานแล้ว จำเป็นต้องอาศัยข้อมูล
จากเอกสารตามหอจดหมายเหตุต่างประเทศเป็นจุดตั้งต้นและเป็นเรื่องที่เป็นไปได้ แต่การได้มาของตัวเอกสาร
เหล่านี้ซึ่งเปรียบเสมือนหนึ่งเป็น “ขุมทรัพย์” อันมีค่าทางประวัติศาสตร์ไทยที่เก็บซ่อนไว้ในต่างประเทศ ก็เป็นสิ่งที่
ต้องลงทุนส่งคนไปค้นคว้าและนำกลับมา เนื่องจากหอจดหมายเหตุของแต่ละประเทศมีระบบการจัดเก็บและการ
ให้บริการเอกสารลับ -ไม่ลับจำนวนมากมาย ที่เปิดเผยความรู้และข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวกับไทยอย่างมี
คุณค่า ที่นักวิชาการ คนไทยส่วนใหญ่ ยังคงไม่มีโอกาสได้เห็น ได้อ่านกันมากนัก อีกทั้งยังมีเอกสารลับใหม่ๆ ที่ได้
ผ่านกระบวนการเปิดเผยความลับแล้วในทุกปี และเปิดให้ชาวต่างประเทศสามารถเข้าถึงและนำไปใช้อย่างสะดวก
ดังนั้น การได้มาของเอกสารจากต่างประเทศเหล่านี้กลับมาจัดเก็บและเผยแพร่ออกไปในวงกว้าง จึงมี
คุณค่าต่อสังคมไทย เพราะเอกสารเหล่านี้เป็นเสมือนหนึ่งแหล่งวัตถุดิบที่มีความสำคัญ ทั้งในฐานะแหล่งความรู้ของ
คนไทยและในฐานะเป็นหลักฐานชั้นต้นของการศึกษาประวัติศาสตร์ไทย เนื่องจากเอกสารเหล่านี้มีข้อเท็จจริงที่มี
คุณค่า เพราะมีการบันทึกจากหลากหลายแง่คิดในเชิงมุมมองของเหตุการณ์ต่างๆ ในวันเวลาที่ใกล้เคียงกับ
เหตุการณ์จริงในขณะนั้นๆ ที่สำคัญก็คือ แม้ว่าหลักฐานต่างๆ เหล่านี้เป็นเอกสารที่มีข้อมูลในชั้นความลับ ระดับ
ความลับมาก-ลับที่สุด (Top secret) ก็ตาม แต่เอกสารเหล่านี้ส่วนมากมักจะได้รับการเผยแพร่สู่สาธารณชน เมื่อ
กาลเวลาผ่านไปซึ่งอาจจะใช้เวลา 20-30-50 ปี ตามกำหนดของหอจดหมายเหตุแห่งชาติของแต่ละประเทศ จึงควร
ไปค้นคว้า นำกลับมาในแต่ละปี เพื่อจัดเก็บไว้เป็นฐานข้อมูลและความรู้ที่พร้อมจะนำไปพัฒนาในด้านต่างๆ ต่อไป

�6

โดยสรุป ความเป็นมาของโครงการวิจัยการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอ
จดหมายเหตุต่างประเทศ ตามแนวพระราชดำริและพระราชประสงค์ ในรูปของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์น้ี มีเป้าหมายเพื่อการสะสม จัดเก็บเอกสารต่างประเทศและพัฒนาระบบอิเล็กทรอนิกส์ของ
เอกสารสมัยสงครามเย็นมาสู่ช่วงยุคหลังสงครามเย็น เพื่อให้การศึกษาวิจัยประวัติศาสตร์ไทยมีความก้าวหน้า มี
ความรู้ใหม่ๆ มีข้อมูลสำคัญๆ ที่ทันสมัยทันเหตุการณ์ ทั้งในเชิงความรู้และใช้เป็นบทเรียนสำหรับสังคมไทยต่อไปได้
ในการดำเนินงานวิจัย ตามโครงการนี้ นอกจากได้รับตัวเอกสารสำคัญในเรื่องดังกล่าวมากพอทั้งในเชิง
ปริมาณและคุณภาพแล้ว ยังมีกิจกรรมอื่นๆ ในการพัฒนาในเรื่องนี้ต่อไปอีก คือ การจัดสัมมนา การแปล การวิจัย
เชิงลึก การบริการให้ความรู้แก่นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจทั่วไปทั้งในกรุงเทพฯและต่างจังหวัด
แล้ว ที่สำคัญ คือ ในภาพรวมจะมีข้อสรุปของการพัฒนาองค์ความรู้ของระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ เพื่อเป็นต้นแบบสำคัญของการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบวงจร
ใน 5 ขั้นตอนเพื่อการแบ่งปันข้อมูลและวิทยาการแบบเปิดให้แก่วงวิชาการ-หอจดหมายเหตุของไทย-อาเซียนต่อไป
ภารกิจการวิจัยของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์: กิจกรรม 5 ด้าน/ขั้นตอน
ในการดำเนินตามโครงการของการวิจัยนี้ มีกิจกรรม 5 ด้าน/ขั้นตอนและมีระเบียบวิธีวิจัย 2 ส่วนใหญ่ คือ
1) การวิจัยทางเอกสาร และ 2) อาศัยวิธีการทางประวัติศาสตร์ เป็นเครื่องมือพื้นฐานในการคัดเลือกเอกสารสำคัญ
จากต่างประเทศที่เกี่ยวข้องในเรื่องไทย-จีน สมัยสงครามเย็น-ยุคหลังสงครามเย็น โดยมีกระบวนการในการทำงาน
เป็นไปตามแผนงานอย่างมีขั้นตอนตาม “ตัวอย่าง” ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่มีการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีกระบวนการในการดำเนินการอย่างเป็นระบบครบ
วงจรใน 5 ขั้นตอนตามแผนงานที่ตั้งไว้ เริ่มจาก 1) การค้นคว้าเอกสาร 2) การรวบรวมเอกสาร 3) การจัดเก็บ
เอกสาร 4) การเผยแพร่เอกสาร และ 5) การพัฒนาองค์ความรู้ในเชิงนวัตกรรม เพื่อเป็นต้นแบบต่อไป
การพัฒนาระบบขององค์ความรู้จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ในเชิงนวัตกรรม
เพื่อเป็นตัวแบบนี้ ถือเป็นการนำเสนอภาพรวมของโครงการวิจัย ทั้งนี้เนื่องจากเป้าหมายสูงสุดของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ก็คือ การสะสมเอกสารต่างประเทศให้ทวีขึ้นในแต่ละปี และการพัฒนาระบบ
การจัดเก็บของแหล่งเอกสารข้อมูลนี้ให้ทันสมัยในแบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อการเผยแพร่ให้แก่
ผู้สนใจในวงกว้างทั้งทาง online และ on-site อย่างมีประสิทธิภาพและเสถียรภาพต่อๆ ไปอย่างไม่สิ้นสุด
อันที่จริงแล้ว “ตัวแบบ”/ต้นแบบนี้ ก็สรุปมาจาก “ตัวอย่าง” ในการดำเนินงานที่มีกระบวนการในการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบวงจรของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อม
อาจารย์” ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว/มีสไตล์ (style) เป็นของตัวเองอย่างเป็นระบบครบกระบวนการในการทำงาน

�7

อย่างต่อเนื่องตาม 5 ขั้นตอน เริ่มจาก 1) การไปค้นคว้าเอกสารต่างประเทศตามที่กำหนดไว้ 2) การคัดเลือก/
รวบรวมเอกสารสำคัญ 3) การจัดเก็บเอกสารในระบบใหม่ 4) การเผยแพร่ การแปล การวิจัยเชิงลึกและพัฒนางาน
เขียนสารคดีสร้างสรรค์ ที่ต่อยอดจากเอกสารต่างประเทศ และ 5) การพัฒนาระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์
ในองค์รวมเพื่อให้สามารถเปิดบริการแก่ผู้สนใจทาง online และเพื่อเป็นต้นแบบสำคัญของด้านนี้ต่อไป

ที่ผ่านมา “ตัวอย่าง” ในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบวงจร หรือกระบวนการ
ในการทำงานอย่างเป็นระบบครบวงจรใน 5 ขั้นตอน ตั้งแต่ต้นจนจบและสามารถนำไปหมุนเวียนต่อเนื่องต่อไป
แบบไม่รู้จบของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ในลักษณะเช่นนี้ เคยทำงานมาแล้วหลายครั้งใน
การวิจัยเอกสารทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 และสมัยสงครามเย็น -ยุคหลังสงครามเย็น และใน
ปี 2568 นี้เป็นการวิจัยเรื่อง “50 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย – จีน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุของ
ชาติมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน” ในส่วนของประวัติศาสตร์ไทย-จีน ในสมัยสงครามเย็นสู่ยุคหลังสงครามเย็น แต่ก็
ยังคงถือเป็นเรื่องใหม่ของการศึกษาวิจัยในไทย
ทั้งนี้เพราะการวิจัยแบบนี้ยังไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในไทยและควรพัฒนาต่อไป ด้วยเหตุผลพื้นฐานที่เล็งเห็น
ว่า ถ้าต้องการส่งเสริมและสนับสนุนให้การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ให้มีความก้าวหน้า และสามารถนำมาใช้เป็นประโยชน์

�8

ในฐานะองค์ความรู้และบทเรียนในปัจจุบันและอนาคต ตลอดจนการนำไปเป็นแนวทางในเชิงนโยบาย และการ
ดำเนินทางการเมืองการปกครองได้อย่างกว้างขวางและลึกซึ้ง จำเป็นต้องมีฐานของแหล่งข้อมูลใหม่ๆ และมีขนาด
ใหญ่ ที่มีข้อมูลหลากหลายจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทั้งชาติมหาอำนาจจากระบบ 2 ขั้วมาสู่ระบบหลาย
ค่าย/ภูมิภาค กลุ่ม NAM และประเทศเพื่อนบ้าน และนำมาพัฒนาในการจัดเก็บเอกสารให้อยู่ในระบบที่ทันสมัย
คือ ระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ รวมทั้งการแนะนำชุดเอกสารสำคัญผ่านการจัดสัมมนา งานแปล การวิจัย
เชิงลึก การให้บริการและการพัฒนาองค์ความรู้ ในเรื่องดังกล่าว สำหรับการให้ความรู้แก่ผู้สนใจทั้งฝ่ายการเมือง
ข้าราชการ อาจารย์ นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจทั่วไป รวมทั้งการสร้างความเท่าเทียมของการเข้าถึง
แหล่งข้อมูลชั้นต้นดังกล่าวให้กับประชาชนอย่างทั่วถึง (ทางสื่อ online-ระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์)
แม้การวิจัยนี้เป็นแนวใหม่ แต่เป็นเรื่องไม่ยากและมีความสำคัญ ในระดับฐาน ทั้งนี้เพราะการนำเอกสาร
สำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยกลับมาสู่สังคมไทย เพื่อเป็นฐานข้อมูลในการพัฒนาความรู้ ความคิดอ่าน สำหรับผู้คน
ในแวดวงวิชาการ การเมืองการปกครอง และประชาชนทั่วไปนัน้ ย่อมถือเป็นเรื่องสำคัญพื้นฐานของการศึกษาและ
การพัฒนาประเทศบนฐานความรู้ให้มั่นคงสืบต่อไป และเชื่อว่าในระยะยาว หากมีการดำเนินการวิจัยในลักษณะนี้
อย่างต่อเนื่องต่อไปอย่างจริงจัง ย่อมจะช่วยให้สังคมไทยเกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงคุณภาพ มีความคิดอ่านที่มี
เหตุผล มีหลักฐานเอกสารชั้นต้นรองรับ และเมื่อมีการพัฒนาไปสู่จุดนั้นได้แล้ว จึงมีความเป็นไปได้มากว่า ใน
อนาคตสังคมไทยโดยรวมก็สามารถจะก้าวข้ามจากสังคมแห่งความเชื่อไปสู่สังคมแห่งความรู้ได้อย่างมีนัยสำคัญ
เหตุผลก็เพราะ การสะสมและการมีแหล่งเอกสารทางประวัติศาสตร์จากต่างประเทศในขนาดใหญ่ที่มี
ข้อมูลหลากหลายในเชิงกว้างและลึก ย่อมเป็นฐานคิดที่สำคัญในการพัฒนาไปสู่สังคมแห่งความรู้ ที่มีความรู้พื้นฐาน
ในด้านต่างๆ ที่ดี และยังสามารถนำผลผลิตของโครงการนี้ไปต่อยอดสู่การเชื่อมโยงทั้งในระดับประเทศ - อาเซียน
และนานาชาติได้อีกด้วย รวมทั้งเพื่อเป็น soft power ในทางวิชาการระหว่างประเทศ และไทย-จีนศึกษา อาเซียน
ศึกษา ในเชิงนวัตกรรมอย่างเป็นรูปธรรม หากมีการส่งเสริมให้นำไปใช้ในเชิงนโยบายและพัฒนาอย่างจริงจังทั้งใน
ระดับภาครัฐ เอกชนและประชาสังคมต่อไป
โดยสรุปภารกิจการวิจัยนี้มีกิจกรรม 5 ด้าน/ขั้นตอน โดยมีระเบียบวิธีดำเนินการวิจัยที่ใช้ในโครงการนี้มี
หลักใหญ่ 2 ส่วน คือ 1) การวิจัยทางเอกสาร และ 2) อาศัยวิธีการทางประวัติศาสตร์ สำหรับเป็นเครื่องมือพื้นฐาน
ในการคัดเลือกเอกสารสำคัญจากต่างประเทศที่เกี่ยวข้องในเรื่องไทย-จีน สมัยสงครามเย็น-ยุคหลังสงครามเย็น โดย
มีกระบวนการในการทำงานเป็นไปตามแผนงานอย่างมีขั้นตอนตาม “ตัวอย่าง” ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่มีการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีกระบวนการในการ
ดำเนินการอย่างเป็นระบบครบวงจรใน 5 ขั้นตอนตามแผนงานที่ตั้งไว้ เริ่มจาก 1) การค้นคว้าเอกสาร 2) การ

�9

รวบรวมเอกสาร 3) การจัดเก็บเอกสาร 4) การเผยแพร่เอกสาร และ 5) การพัฒนาองค์ความรู้ในเชิงนวัตกรรม เพื่อ
เป็นต้นแบบสำคัญของการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ กล่าวคือ
การไปค้นคว้าและรวบรวมเอกสารจากต่างประเทศตามแกนเรื่องและประเทศเป็นไปตามที่กำหนดไว้ เมื่อ
ได้เอกสารข้อมูลกลับมาแล้ว จึงมีการนำเสนอภาพรวมและข้อมูลสำคัญสำหรับการนำเสนอในงานสัมมนาประจำปี
ต่อจากนั้นผู้วิจัยได้จัดทำเอกสารข้อมูลในเบื้องต้นตามระบบของหอจดหมายเหตุเดิมของประเทศนั้นๆ เพื่อส่งมอบ
ให้หัวหน้าโครงการและจะได้ส่งต่อไปในขั้นตอนการจัดเก็บเอกสาร เพื่อเข้าสู่ “คลังข้อมูล” ดิจิทัลของ “หอ
จดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” โดยมีทีมงานของคณะจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.) กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
(กปศ.สกศ.รร.จปร.) ร่วมดำเนินการป้อนเข้าสู่ระบบอิเล็กทรอนิกส์เพื่อให้บริการทาง online ต่อไป
ในขณะเดียวกัน ผู้วิจัยแต่ละท่านก็สามารถทำงานบนฐานเอกสารข้อมูลที่ได้มาในขั้นต่อไป ซึ่งอาจเป็นการ
แปล การวิจัยเชิงลึก หรืองานเขียนสร้างสรรค์ก็ได้ ในส่วนท้ายเป็นการนำเอกสารข้อมูลที่ผ่านการกลั่นกรองและอยู่
ในระบบแล้ว ไปให้บริการความรู้แก่ผู้สนใจในแวดวงวิชาการและทั่วไป ทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด
ท้ายสุดคือ งานวิจัยนี้มีข้อสรุปในภาพรวม เพื่อเป็นข้อเสนอริเริ่มในการพัฒนาองค์ความรู้ในเชิงนวัตกรรม
เพื่อเป็นต้นแบบของเรื่องนี้ต่อไป โดยในเบื้องต้นได้นำเสนอต่อที่ประชุมสัมมนา เพื่อระดมความคิดเห็นแล้ว และ
ได้รับข้อแนะนำที่ดีจากผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ที่เกี่ยวข้องจากงานสัมมนาหลายครั้งแล้วในช่วงปี 2567-68
โดยร่วมกับทาง วช. และทีมงานนักจดหมายเหตุไทย ผู้ชำนาญการฝ่ายห้องสมุดและผู้เชี่ยวชาญฝ่ายเทคนิคของ
การพัฒนาระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ (IT และ AI) จากหน่วยงานหลายส่วนทั้งจากภาครัฐ เอกชน เช่น
สมาคมจดหมายเหตุไทย และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ และมหาวิทยาลัยต่างๆ
รูปแบบและความก้าวหน้าของการพัฒนา “ตัวแบบ”/ต้นแบบ ในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ
สำหรับด้านการพัฒนาตัวระบบหรือในเชิงด้านนวัตกรรมนั้น ก็คือ การพัฒนาองค์ความรู้ของระบบหอ
จดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ เพื่อเป็นตั วแบบสำคัญของการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศ
อย่างเป็นระบบครบวงจร ซึ่งโครงการวิจัยนี้ได้มีข้อสรุป ตั วแบบ/ต้นแบบนี้ในเชิงปฏิบัติการจากการวิจัยในรอบ
หลายปีที่ผ่านมา เพราะเป็นงานวิจัยที่สืบสานและต่อยอด “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์”
โดยทุนจาก วช. ตั้งแต่เมื่อปี 2563 และการดำเนินการในปี 2567-68 ก็ยังคงเช่นเดิมที่มีลักษณะเด่นในเชิงบุกเบิก
และถือได้ว่าเป็นต้นแบบของการริเริ่มที่สร้างสรรค์พื้นฐานให้แก่สังคมไทยอย่างดียิ่ง โดยเฉพาะในด้านการบริหาร
จัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบกระบวนการจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศกลับมาสู่สังคมไทย
อย่างต่อเนื่องไม่รู้จบ อันเป็นการแบ่งปันข้อมูลและวิทยาการแบบเปิดไปในตัวนั่นเอง

�10

จากการนำร่องและทดลอง พร้อมยืนยันและมีข้อสรุป “ตั วแบบ”/ต้นแบบนี้ถือเป็นการนำเสนอภาพรวม
ของโครงการวิจัยและมีข้อสรุปเบื้องต้นเพื่อเป็นต้นแบบสำคัญให้กับผู้สนใจหรือผู้เกี่ยวข้องด้านนี้ในการพัฒนาต่อไป
โดยรูปแบบของตัวแบบนี้มีลักษณะเด่นที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว กล่าวคือ มีกระบวนการในการทำงานอย่างเป็น
ระบบครบวงจร ตั้งแต่ต้นจนจบและสามารถนำไปหมุนเวียนต่อเนื่องต่อไปแบบไม่รู้จบของการค้นคว้า รวบรวม
จัดเก็บ การเผยแพร่เอกสารต่างประเทศและการพัฒนาระบบของตั วแบบที่มีลักษณะเฉพาะตัวหรือมีสไตล์ (style)
เป็นของตัวเองอย่างเป็นระบบครบกระบวนการในการทำงานตาม 5 ขั้นตอนนัน้
เริ่มจาก 1) การไปค้นคว้าเอกสารต่างประเทศตามที่กำหนดไว้ในแต่ละปี 2) การคัดเลือก/รวบรวมกลับมา
3) การจัดเก็บเอกสารในระบบใหม่ 4) การเผยแพร่และส่งเสริมการแปล การวิจัยเชิงลึก ที่ต่อยอดจากเอกสาร
ต่างประเทศดังกล่าว และ 5) การพัฒนาระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ในองค์รวมเพื่อให้สามารถเปิดบริการ
ทาง online อย่างมีเสถียรภาพ มีประสิทธิภาพ และกระจายออกไปอย่างทั่วถึงแก่ผู้สนใจทุกภาคส่วน และ
หมุนเวียนกลับไปตั้งต้นใหม่ที่ 1 ได้อีก เพียงแค่การเปลี่ยนประเด็น หัวเรื่องใหม่ในแต่ละครั้ง/แต่ละปี เช่น จากปี
2567 เรื่อง “ไทยกับประชาคมอาเซียน” ไปเป็นเรื่องใหม่ เช่น “ครบรอบ 50 ปี ไทย-จีน” ในปี 2568 เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม ในการพัฒนาระบบขององค์ความรู้ในฐานะเป็น “ตัวอย่าง” นี้ ในเบื้องต้นมีข้อสรุปในเชิง
“ตัวแบบ”/ต้นแบบให้แก่แวดวงวิชาการ-หอจดหมายเหตุของไทย-อาเซียน และเพื่อเป็นข้อเสนอริเริ่มในการขยาย
ไปสู่การศึกษาในอนาคต หรือเป็นการวิจัยใหม่ร่วมกันต่อไปในลักษณะสหสาขาวิชา/สหวิทยาการที่เกี่ยวข้องทาง
ประวัติศาสตร์ บรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ และเทคโนโลยีด้าน IT และ AI โดยมีงานวิจัยเดิมนี้เป็น
ฐานข้อมูล เป็นสารตั้งต้น สำหรับการพัฒนาในขั้นต่อไป จากเครือข่ายและความร่วมมือกับนักวิชาการสาขาต่างๆ
ที่เกี่ยวข้องดังกล่าว รวมทั้งผู้ปฏิบัติการ นักจดหมายเหตุ ผู้เชี่ยวชาญห้องสมุด ผู้เชี่ยวชาญภาษาต่างๆ และ
ผู้เชี่ยวชาญด้านการให้บริการระบบข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ ในการพัฒนาต้นแบบสำคัญนี้ต่อไป โดยเฉพาะด้าน
การจัดเก็บเอกสารต่างประเทศที่หลากหลาย ซึ่งต้องการทีมผู้รู้ ผู้ชำนาญด้านภาษาต่างประเทศเป็นตัวช่วย และตัว
ระบบอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งต้องการโปรแกรมที่ทันสมัยและพื้นที่ที่เก็บข้อมูลได้มากขึ้น เพื่อให้การพัฒนาในส่วนนี้มี
ประสิทธิภาพในการให้บริการทาง online มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น
ข้อสรุป ต้นแบบนี้ซึ่งแม้ว่ายังคงมีจุดอ่อนและเป็นปัญหาในบางด้าน โดยเฉพาะในด้านการจัดเก็บเอกสาร
ในระบบใหม่ และในด้านการพัฒนาระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ แต่ควรต้องมีการพัฒนาต่อไปอีกโดยมี
การระดมความรู้เพื่อการวิจัยในเชิงของสหสาขาวิชา/สหวิทยาการจากผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ที่ เกี่ยวข้อง
และขยายเครือข่ายกับหน่วยงานต่างๆ ทั้งภาครัฐ เอกชน เพื่อพัฒนาให้ตัวแบบสำคัญมีความสมบูรณ์ทั้งในด้านการ
สะสมเอกสารต่างประเทศ และการเปิดให้บริการแก่ผู้สนใจสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ได้อย่างสะดวก

�11

จากข้อสรุปของการวิจัยนี้ จึงมีข้อเสนอส่งต่อสำหรับการวิจัยในเชิงของสหสาขาวิชา/สหวิทยาการจากผู้รู้
ผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนาให้ตัวแบบมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ทั้งในการค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บ
และการเผยแพร ่ เ อกสารสำค ั ญ ทางประว ั ต ิ ศ าสตร ์ ไ ทยจากต ่ า งประเทศ พ ิ น ิ จ ในแง ่ น ี ้ การดำเน ิ น การของ
โครงการวิจัยนี้และของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” จึงมีความหมาย ความสำคัญต่อ
สังคมไทยทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ซึ่งเป็นสิ่งที่ทรงคุณค่าในการพัฒนาความรู้ที่ดียิ่ง และแน่นอนว่าประโยชน์
ของสิ่งนี้คงมิใช่มีต่อเพียงผู้คนในวงวิชาการเท่านั้น หากแต่ตัวระบบและเอกสารสำคัญเหล่านี้ก็คือ แหล่งข้อมูล
“ขุมทรัพย์” ทางปัญญาความรู้ที่สำคัญของคนไทยเราทุกคน รวมทั้งเพื่อนบ้านอาเซียน-อินโดจีนอีกด้วย
ที่สำคัญคือ การพัฒนาในเชิงระบบหรือองค์ความรู้ในเชิงนวัตกรรมของระบบเพื่อเป็นตั วแบบ/ต้นแบบ
สำคัญนั้น ควรให้มีการทำในเชิงสหสาขาวิชา/สหวิทยาการต่อไป และควรมีการขยายเครือข่ายให้กว้างออกไป
เชื่อมโยงเข้ากับสถาบันการศึกษา-จดหมายเหตุอื่นๆ ของไทย-อาเซียน เพื่อเพิ่มการทำงานตามตั วแบบให้
กว้างขวาง/แพร่หลายจากหน่วยงานทั้งภาครัฐ เอกชนและประชาสังคม ที่มีข่ายงานด้านจดหมายเหตุอยู่แล้ว

หากมีการทำงานในลักษณะเช่นนี้ต่อไป ก็เชื่อว่าในอนาคตเมื่อตั วแบบนี้จะได้รับการพัฒนาให้สมบูรณ์
ยิ่งขึ้น และเมื่อมีเครือข่ายกว้างขวางแล้ว ก็น่าจะได้เห็นการเปลี่ยนแปลงในมิติใหม่ๆ ในแวดวงด้านประวัติศาสตร์ หอจดหมายเหตุจากสถาบัน/หน่วยงานต่างๆ ในไทย-อาเซียน เช่น บทบาทและหน้าที่ของหอจดหมายเหตุในแบบ

�12

ใหม่ ที่มิใช่มีเพียงการทำงานตามแบบเดิม คือตั้งรับ นั่งนับและวิเคราะห์เอกสารเก่า และรอคอยให้ผู้สนใจมาใช้
บริการเท่านั้น หากมีการปรับเปลี่ยนไปในเชิงนโยบายและการปฏิบัติของส่วนต่างๆ เช่น การมีบทบาทและหน้าที่
ในฐานะ “ผู้เล่น” เชิงรุก บุกไปค้นคว้า รวบรวมและจัดเก็บ เอกสารต่างประเทศจากเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง/เชื่อมโยง
เพื่อทำการเผยแพร่และการพัฒนาระบบในรูปแบบต่างๆ เท่าที่จะทำได้ ดังเช่นเดียวกับที่ตัวแบบกำลังทำอยู่
จึงเชื่อมั่นว่าในอนาคตอันใกล้ เมื่อต้ นแบบสำคัญในด้านนี้ได้รับการพัฒนาให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น และมีการ
ขยาย/สร้างเครือข่ายให้กว้างออกไปเชื่อมโยงเข้ากับหน่วยงานส่วนต่างๆ ทั้งภาครัฐ เอกชนและประชาสังคม ที่มี
ข่ายงานด้านจดหมายเหตุอยู่แล้ว เช่น สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ และมหาวิทยาลัยต่างๆ เพื่อทำงานร่วมกันในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศในขนาดใหญ่ให้กับ
สังคมไทย ก็มีความเป็นไปได้มากว่า เราน่าจะได้เห็นมิติใหม่ๆ ในแวดวงด้านประวัติศาสตร์ -หอจดหมายเหตุจาก
หน่วยงานต่างๆ ได้เจริญรอยตามต้นแบบสำคัญนี้เช่นกัน เพื่อร่วมใจกันสืบสานและต่อยอดพระราชดำริและพระ
ราชประสงค์ของพระองค์ในเรื่องนี้ต่อๆ ไป ในการขยายข่ายงานที่พระองค์ทรงวางรากฐานไว้แล้วให้เติบโตยิ่งๆ ขึ้น
ทั้ง 1) ด้านการสะสมตัวเอกสาร 2) ด้านการพัฒนาองค์ความรู้ของหอจดหมายเหตุในเชิงนวัตกรรมเพื่อเป็นตัวแบบ
ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในการบริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบกระบวนการและเป็นต้นแบบ
สำคัญของการค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บ เผยแพร่และการพัฒนาระบบ และ 3) ด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ทั้ง
การแปล การวิจัยเชิงลึก เพื่อให้งานทั้ง 3 ด้านได้ดำเนินอย่างต่อเนื่องในการวางรากฐานให้กับสังคมไทยต่อไป
บทส่งท้าย
ท้ายสุดนีจ้ งึ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า ในฐานะคนไทย เราควรที่จะร่วมมือร่วมใจกันสืบสานพระราชดำริและพระ
ราชประสงค์ของพระองค์ในเรื่องนี้ต่อๆ ไป ทั้งในด้านการค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บและเผยแพร่เอกสารสำคัญทาง
ประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ที่สำคัญคือ การพัฒนาต่อยอดจาก “คลังข้ อมูล” ดิจิทัลของ “หอ
จดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” ที่พระองค์ทรงดำเนินการมาอย่างยาวนานมากกว่าสามทศวรรษ
เพื่อการจัดทำโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญ (Critical Research Infrastructure) ในฐานะเป็น “ตัวอย่าง” ในเชิง
นวัตกรรมของการค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บ และเผยแพร่เอกสารต่างประเทศในระบบอิเล็กทรอนิกส์ และการ
พัฒนาองค์ความรู้ของระบบนี้ในเชิงนวัตกรรม เพื่อเป็นต้ นแบบสำคัญของการค้นคว้าเอกสารจากต่างประเทศ
สำหรับการวิจัยด้านประวัติศาสตร์ไทย รวมทั้งการวิจัยทางมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ในอนาคตต่อไป และเชื่อ
ว่าในระยะยาว ผลจากการดำเนินการอย่างต่อเนื่องของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” แห่ง
นี้ ย่อมสร้างผลกระทบที่ดีในหลายมิติและหลากทิศทาง อันจะช่วยให้สังคมไทยมีการพัฒนาในเชิงคุณภาพ และ
สามารถก้าวข้ามจากสังคมแห่งความเชื่อไปสู่สังคมแห่งความรู้ในที่สุด

�13

A Review of Historical Documents and Records on China-Thailand
Relations Before and After the Establishment of Diplomatic Ties and
Their Insights

Dr.Yu Qun（虞群）
(Senior Colonel, Associate Professor, Director of Southeast Asia and South Asia
Research Centre, International Studies College, National University of Defense
Technology, PLA)
I. Introduction
Since 1999, China's Ministry of Foreign Affairs has declassified archives in batches
after their 30-year retention period expired, with the first batch of declassified
diplomatic archives officially opened to the public on January 16, 2004. To date, three
batches totaling over 82,000 declassified archives have been released, covering the
period from 1949 to 1965. The first two batches include more than 40,000 archives
from 1949 to 1960, while the third batch, opened domestically and internationally on
November 12, 2008, comprises 41,097 declassified files from 1961 to 1965.
The third batch primarily consists of diplomatic documents generated during the
Ministry's work, such as requests for instructions, reports, meeting minutes,
telegrams, notes, and memoranda. These materials mainly reflect China's principled
positions and foreign exchanges in bilateral and multilateral diplomacy during the first
half of the 1960s. Examples include: China's active efforts to develop relations with
Third World countries and properly resolve historical boundary issues with
neighboring nations; Premier Zhou Enlai's visit to 13 Asian and African countries,
during which he proposed the Eight Principles for Economic Aid and Technical
Assistance to Other Countries and the Five Principles governing relations with African
and Arab states; the establishment of diplomatic ties with over a dozen Asian, African,
and Latin American countries including the Republic of the Congo (Léopoldville), Laos,
and Kenya; initiatives to improve relations with Western developed countries and
expand bilateral economic, trade, and cultural exchanges, highlighted by the
breakthrough in Sino-French diplomatic relations; the evolution of Sino-Soviet
relations; continued Sino-US dialogue through ambassadorial-level talks (103rd to
128th sessions); adherence to the one-China principle in bilateral and multilateral
diplomacy; and participation in relevant international conferences.
Relevant publications derived from these archives include The 1954 Geneva
Conference, Declassified Diplomatic Documents: Archives of the People's Republic of

�14

China's Diplomatic Relations Establishment (1949-1955), The Ministry of Foreign
Affairs in the Early Years of the People's Republic, Declassified Chinese Diplomatic
Archives, and Bandung 1955. Among the numerous valuable holdings, two archives—
the "Chinese Draft of the Joint Statement by the Prime Ministers of China and India"
and "Premier Zhou Enlai's Supplementary Speech (Manuscript) at the Plenary Session
of the Asian-African Conference"—were selected for inclusion in the Chinese Archives
Heritage List following evaluation by the National Advisory Committee of the "Chinese
Archives Heritage Project."1

Given that China and Thailand established diplomatic relations on July 1, 1975,
and a large number of original diplomatic archives remain classified, making it difficult
to obtain first-hand materials, the author intends to collect, sort out, and summarize
materials from the perspectives of diplomatic anthologies of national leaders,
memoirs of diplomats, and biographies, and summarize the enlightenment from the
development of Sino-Thai relations before and after the establishment of diplomatic
relations based on historical materials.
II. Documents on China-Thailand Relations in the Diplomatic Works of Mao Zedong
and Zhou Enlai
Selected Works of Mao Zedong on Diplomacy, published in 1994, compiles 160
diplomatic articles, speeches, talks, instructions, and telegrams from July 1937 to May
1974. Among these, two speeches delivered to Thai visiting delegations in December
1955 and February 1956 are combined into a single entry titled Our Desire Is for
Friendship Between China and Thailand. 2 During these dialogues, Chairman Mao
Zedong expressed a positive stance toward developing China-Thailand relations,
supporting bilateral trade exchanges, emphasizing China's respectful attitude toward
Thailand as a "brother nation," and hoping that Prime Minister Phibun Songkhram and
then Police Director Phao Siyanon would maintain unity. He acknowledged Thailand's
difficulty in engaging in open exchanges or establishing diplomatic relations with China
“外交部档案馆”，参见当代中国研究所主办：中华人民共和国国史网
http://hprc.cssn.cn/wxzl/zlzn/200909/t20090905_3957658_1.html
2 Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China and Central Committee Document Research Office:
Selected Works of Mao Zedong on Diplomacy, Central Document Publishing House, December 1994, p. 228.
1

�15

at the time and explained China's position on the issue of Thai Chinese and overseas
Chinese communities.
Notably, Chairman Mao told the Thai delegation that former Pakistani Prime
Minister Ali had criticized China and argued with Premier Zhou Enlai at the Bandung
Conference, and that Prince Sihanouk had also had arguments with Premier Zhou. He
then asked Premier Zhou whether Thai Foreign Minister Prince Wan had argued with
him, to which Zhou replied that Prince Wan had been amicable from the start. These
conversations with Thai friends fully demonstrated the Chinese government’s sincere
desire to establish diplomatic relations and maintain friendly ties with Thailand.
Regrettably, due to domestic political changes in Thailand, the planned establishment
of China-Thailand diplomatic relations in the 1950s was delayed by 20 years, finally
materializing in 1975.

Since the compilation of documents in this book ends in 1974, Premier Kukrit
Pramoj's speeches during his meeting with Chairman Mao Zedong during his visit to
China in 1975 were not included. However, after returning to Thailand, Premier Kukrit
documented his meeting with Chairman Mao in an article titled My 58-Minute

�16

Conversation with Mao Zedong, which was published in his column in the Siam Rath
newspaper, providing a detailed account of this precious experience.
According to Premier Kukrit's records, Chairman Mao's first question was: "Aren't
you afraid to meet with a Communist?" Premier Kukrit replied: "No! I have long
respected Chairman Mao. Although I am not a Communist, I hope to be your friend."
The two leaders then engaged in in-depth exchanges. Kukrit always regarded
Chairman Mao as a towering figure, filled with admiration. His humble and respectful
attitude, combined with his witty and humorous personality, made Chairman Mao feel
a strong connection. Chairman Mao put forward three suggestions on the Thai
government's policy toward the Communist Party of Thailand and also offered
targeted advice based on the actual situation of the Social Action Party led by Kukrit.
According to Kukrit's recollection, during his stay in Beijing, a friend told him that
Chairman Mao had not spent such a long time talking with a foreign friend in recent
years.3
Selected Works of Zhou Enlai on Diplomacy, published by Central Document
Publishing House in 1990, compiles 80 important diplomatic works of Zhou Enlai,
China's founding Premier and Foreign Minister, spanning from 1949 to 1975. The final
piece is Talk with Thai Prime Minister Kukrit Pramoj dated June 30, 1975. 4
During the conversation, Premier Zhou Enlai expressed regret to Prime Minister
Kukrit Pramoj that, due to health reasons, he could only receive the delegation at the
hospital. Premier Zhou focused on the nationality issue of overseas Chinese in
Thailand, praised Kukrit for his views expressed in a Hong Kong interview, and
emphasized that China would never seek hegemony. He also inquired specifically
about the health of Prince Wan, an old friend from 21 years prior, remarking that
though younger than Prince Wan, his own health was far inferior. Additionally,
Premier Zhou entrusted Kukrit to convey a message to Lee Kuan Yew: China respected
Singapore's existence as an independent nation and proactively expressed a desire to
promote diplomatic relations between Cambodia and Thailand to achieve peace in the
Gulf of Siam region.
Prime Minister Kukrit Pramoj humbly stated that he had few wishes in life, one of
which was to meet Premier Zhou Enlai in person. He noted the long-standing relations
between China and Thailand, observing that many Thais have some degree of Chinese
ancestry. Kukrit also requested Premier Zhou to write a few characters for him,

3

4

ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช .๕๘นาทีที่ผมคุยกับเหมาเจ๋ อตง.คอลัมน์ขา้ วนอกนา สยามรัฐ.๑๔ กันยายน ๒๕๑๙ .

Central Committee Document Research Office of Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China:

Selected Works of Zhou Enlai on Diplomacy, Central Document Publishing House, May 1990, p. 500.

�17

expressing his intention to frame and display them at home upon returning to
Thailand. He agreed to relay China's message to Lee Kuan Yew and shared Thailand's
willingness to establish diplomatic ties with Cambodia. The Thai translation of this
dialogue is included in China Through Thai Eyes, published in March 2025 by the
International Studies Center of Thailand's Ministry of Foreign Affairs.5

5

China Through Thai Eyes, International Studies Center, Ministry of Foreign Affairs of Thailand, 2025, p. 366.

�18

�19

III. China-Thailand Relations in Cheng Ruisheng’s Memoirs
The publicly available materials currently collected mainly come from two
renowned diplomats. The first is Mr. Cheng Ruisheng, who once served as Deputy
Director of the Southeast Asia Division in the Asian Department of China’s Ministry of
Foreign Affairs and later as Ambassador to Myanmar and India. He wrote two memoir
articles about the 1972–1973 China-Thailand "Ping-Pong Diplomacy." On the occasion
of the 10th anniversary of China-Thailand diplomatic relations in July 1985, Cheng
Ruisheng was invited to publish An Unforgettable Journey of Friendship—Celebrating
the 10th Anniversary of China-Thailand Diplomatic Relations in World Affairs, a
publication under the Ministry of Foreign Affairs. This article documented his
interactions with Thai Foreign Ministry officials during his visit to Thailand in June 1973
as Deputy Head of the Chinese Table Tennis Delegation, a trip that directly paved the
way for the formal establishment of diplomatic relations two years later. 6In 2006,
Ambassador Cheng included an essay titled China-Thailand Ping-Pong Diplomacy in
his memoir Forty Years of Good-Neighborly Diplomacy, which not only revisited the
1973 visit of the Chinese table tennis delegation to Thailand but also recalled the
earlier visit of the Thai table tennis team to China. 7This article was reprinted in Stories
Between China and Thailand in 2017.
In his writing, Cheng Ruisheng fondly recalled the 1972 visit of the Thai table
tennis delegation to Beijing for competitions. Mr. Xu Dunmao (Prasert Kanchanawat),
then Deputy Director of the Revolutionary Council’s Finance and Industry Affairs
Department, served as the delegation’s advisor and met with Chinese leaders such as
Zhou Enlai and Liao Chengzhi. At around 11 p.m. on September 5, Premier Zhou Enlai
received Prasert and his entourage at the Great Hall of the People, with Chang
Yuan(Sirin Phathanothai) acting as interpreter. Prasert noted that Thailand had longstanding ties with Taiwan, with many Thai Chinese supporting Taiwan, and that
China’s support for the armed struggle of the Communist Party of Thailand had caused
dissatisfaction among Thais; establishing diplomatic relations under such
circumstances could destabilize Thai society. Thailand proposed initiating trade,
cultural, and sports exchanges first to enhance mutual understanding and friendship.
Premier Zhou responded that revolutionary struggles of peoples in various countries
were internal affairs, emphasizing China did not export revolution, sought peaceful
coexistence with countries of different social systems, and refrained from interfering
in others’ internal affairs. The only condition for diplomatic relations with China was
recognizing the People’s Republic of China government and severing ties with Taiwan.
He expressed understanding that Thailand was not yet ready to establish diplomatic
relations and urged Thailand not to participate in the U.S. war of aggression in
Indochina, noting such disengagement would benefit Thailand. Finally, Premier Zhou

6

Cheng Ruisheng.An Unforgettable Journey of Friendship—Celebrating the 10th Anniversary of China-Thailand
Diplomatic Relations. World Affairs, July 1985.
7 Cheng Ruisheng: Forty Years of Good-Neighborly Diplomacy, Sichuan People’s Publishing House, 2006.

�20

asked Prasert to convey his greetings to King Bhumibol Adulyadej and the Thai Prime
Minister. The meeting concluded at 12:20 a.m.
Several details from the Thai delegation’s visit are noteworthy. First, on the
evening of September 1, 1972, the Asian Table Tennis Union hosted a reception at the
Great Hall of the People for 100 tables of delegates, with Cheng Ruisheng
accompanying Prasert’s group. A protocol dilemma arose: as a non-head delegate,
Prasert could not be seated at the main table, yet his Thai delegation’s assigned table
was too far back. Following a proposal by China’s Foreign Ministry, the Asian Table
Tennis Union arranged a separate table (Table 52) for Prasert, Chang Huai(Wanwai
Phathanothai), and Chang Yuan(Sirin Phathanothai), hosted by Director Lu Weizhao of
the Foreign Ministry’s Asian Department, with members of the Foreign Ministry
reception team also in attendance. Second, from September 6 to 11, Cheng Ruisheng
accompanied Prasert on a visit to Nanjing and Shanghai. Having studied at Jinan
University’s Chinese Language Teacher Training Program in Shanghai in 1936, Prasert
specifically revisited his former campus.
Cheng Ruisheng’s memoirs provide even more detailed accounts of the 1973
Chinese table tennis delegation’s visit to Thailand. Though not originally involved,
delegation head and Chinese Table Tennis Association Vice Chairman Zhuang Zedong
called Vice Foreign Minister Qiao Guanhua, requesting a diplomat familiar with
Southeast Asia join the delegation. The Foreign Ministry thus designated Cheng
Ruisheng as Deputy Head under the title of "Council Member of the Chinese People’s
Association for Friendship with Foreign Countries." Cheng had previously engaged in
friendly "corridor diplomacy" with Thai Foreign Ministry Political Department East Asia
Director Tej Bunnag during the April 1973 UN Economic Commission for Asia and the
Far East (ECAFE) meeting in Tokyo, making his true identity known to the Thai Foreign
Ministry. During the delegation’s visit, Thai leaders at all levels—including National
Olympic Committee Chairman and Deputy Prime Minister Praphas Charusathien,
Olympic Committee Vice Chairman and Minister of Agriculture and Cooperatives
Thawi Bunyaket, Foreign Minister Deputy Minister Chatichai Choonhavan, and other
Foreign Ministry officials—engaged closely with the delegation, particularly Cheng
Ruisheng.
A highlight occurred on the afternoon of June 18, when Thai Foreign Ministry
Political Department Deputy Director Suthi, Foreign Minister’s Secretary Asa Sarasin,
and Tej Bunnag held an informal "lunch diplomacy" session with Cheng Ruisheng at
his hotel. Their nearly three-hour free-ranging discussions on China-Thailand relations
and Southeast Asian situation significantly promoted mutual understanding and
advanced diplomatic normalization.
Cheng Ruisheng also recounted an intriguing incident: before the delegation’s
departure, they hosted a reception for Thai dignitaries. As the event concluded,
Deputy Foreign Minister Chatichai suggested to Cheng, "You’ve done excellent work
but must be tired. Let me personally take you to a nightclub to relax—just you, no

�21

other delegation members." Recognizing this as a test of Chinese diplomats, Cheng
thanked him but politely declined.
Additionally, he noted the Thai Foreign Ministry posed a challenge by requesting
a press conference before the delegation’s departure. Concerned about questions
regarding China’s support for the Communist Party of Thailand’s armed struggle or the
Indochina situation, China requested Thai journalists focus solely on sports-related
topics. The press conference ultimately proceeded smoothly.
Beyond recounting the two ping-pong delegation visits, Cheng Ruisheng’s
memoirs also describe Thailand’s subsequent request for China to sell oil at
"friendship prices" and the circumstances surrounding diplomatic normalization.
Three key events stand out: First, during Thai Deputy Foreign Minister Chatichai’s
December 1973 trade delegation visit, he enthusiastically drank 17 glasses of Maotai
at the Chinese government’s reception banquet and proposed a toast to Chairman
Mao’s health. Second, the Foreign Ministry initially planned for Vice Premier Li
Xiannian to meet Chatichai’s delegation, but Chairman Mao personally revised the
arrangement to have Premier Zhou Enlai host the meeting. Third, during the signing
of the diplomatic communiqué, Premier Zhou—frail and with trembling hands—
formed the characters of his name "Zhou Enlai" stroke by stroke, almost dot by dot.

�22

IV. China-Thailand Relations in Chai Zemin's Memoirs and Biographies

8

8

Wang Sifan: Inside Stories of Key Historical Moments—Conversations with Key Figures in History, Dunhuang
Literature and Art Publishing House, March 1999.

�23

There are two main sources of documentation. First is A Review of History written
by Chai Zemin himself, which is included in Stories Between China and Thailand.
Second is Inside Stories of Key Historical Moments—Conversations with Key Figures in
History by Wang Sifan, published by Dunhuang Literature and Art Publishing House in
March 1999. This book contains a chapter titled "From Budapest to Washington—Chai
Zemin, a Diplomat Spanning Four Continents, Talks About His Diplomatic Career,"
which records Chai Zemin's experiences from Hungary to Guinea, Egypt, then
Thailand, and finally his tenure as the first Ambassador to the United States. The third
part of this chapter focuses on stories from his time as Ambassador to Thailand.
Combined, these two sources essentially reflect the development trajectory of
China-Thailand relations after the establishment of diplomatic ties on July 1, 1975—a
trajectory marked by an initial downturn followed by a rise. According to Chai Zemin's
recollections, he was serving as President of the Chinese People's Association for
Friendship with Foreign Countries at the time. In early 1976, Chinese Foreign Minister
Qiao Guanhua said to him: "China and Thailand have established diplomatic relations,
but we still haven't found a suitable person to serve as Ambassador. The Central
Government has decided to send you to Thailand. Thailand is a major country in
Southeast Asia, important geographically, economically, and politically. Therefore, it
is crucial to do a good job there. However, since diplomatic relations have just been
established, mutual understanding is still insufficient. After arriving, you must
patiently work to build relations with the Thai royal family and government, and
promote the development of bilateral ties." Although Chai Zemin felt somewhat
unconfident about this assignment, he accepted the Central Government's
appointment. He recalled that when the Thai government learned of his appointment
as Chinese Ambassador, it had mixed feelings—pleased because Chai Zemin had rich
diplomatic experience, especially in resisting Soviet influence, which might give him
common ground with Thailand; yet concerned because it had heard that Chai Zemin
was a "guerrilla expert" of the Communist Party of China (CPC), having led a team of
over a hundred people in fighting the Japanese invaders. At that time, the armed
forces of the Communist Party of Thailand were a top security concern for the Thai
government, and there were doubts: might a guerrilla expert like Chai Zemin have
other motives in Thailand?
Shortly after Chai Zemin arrived in Thailand, the country's political situation
changed. The newly appointed Prime Minister Thanin Kraivichien harbored deep
hostility toward China and even threatened to restore diplomatic relations with the
Kuomintang government in Taiwan, significantly straining China-Thailand relations.
Having previously served as Director of the Beijing Municipal Sports Commission, Chai
Zemin decided to start with sports and cultural exchanges, facilitating visits by Chinese
basketball, badminton, and gymnastics teams to Thailand to boost bilateral relations.
The expansion of non-governmental channels and the warming of people-to-people
exchanges helped sustain the low ebb in official relations.

�24

In an interview, Chai Zemin stated: "The Thai royal family enjoys high prestige
among the people. In particular, King Bhumibol Adulyadej was a diligent ruler, and the
Queen also had an excellent reputation for loving the people, earning the affection of
the entire nation." Therefore, Chai Zemin actively worked to develop friendly relations
with the royal family. When the Guangzhou Acrobatic Troupe visited Thailand, he paid
a call on the Queen Mother and arranged for the troupe to perform at the royal palace.
These efforts deepened the royal family's and the public's understanding of and
friendliness toward China, effectively safeguarding the fledgling diplomatic relations
between the two countries.

Another important event mentioned in both sources is Chai Zemin's relationship
with General Kriangsak Chomanan, which evolved from "conflict to friendship." At a
reception held by the Japanese military attaché in Thailand to celebrate Armed Forces
Day, the editor-in-chief of the Bangkok Post introduced Chai Zemin to General
Kriangsak, who was then Supreme Commander of the Thai Armed Forces. Upon
meeting, Kriangsak sternly asked Ambassador Chai: "Why does China support the
guerrillas of the Communist Party of Thailand?" Chai replied: "The Communist Party
of China and the Communist Party of Thailand have friendly relations because we are
both communist parties. However, China adheres to the principle of non-interference
in other countries' internal affairs. The guerrillas of the Communist Party of Thailand

�25

are an internal matter for Thailand, and China does not support them." General
Kriangsak was satisfied with this response, and the two went on to discuss issues such
as the Soviet Union, Vietnam, and the situation in Indochina.
A week later, General Kriangsak invited Ambassador Chai to his residence, where
he also hosted senior Thai officials including the Foreign Minister, Defense Minister,
and Interior Minister. Kriangsak asked Chai to share his views on the issues discussed
at the reception with the other officials and even personally cooked for the guests.
From then on, Ambassador Chai and General Kriangsak's family enjoyed a harmonious
relationship. When Kriangsak became Prime Minister, he actively invited Chai Zemin
to exchange views at government agencies. In March 1978, China invited Prime
Minister Kriangsak to visit China, accompanied by more than ten key cabinet
members—a significant historical event for China-Thailand relations. Soon after, Vice
Premier visited Thailand, receiving a warm welcome from the Thai royal family and
government. The clouds over bilateral relations dispersed, and ties quickly warmed.
In May 1978, Chai Zemin was appointed Director of the Chinese Liaison Office in the
United States, later becoming the first Chinese Ambassador to the U.S. When General
Kriangsak visited the U.S., he specifically met with Ambassador Chai and gave him a
box of precious Thai bird's nest.
V. Important Insights from Early China-Thailand Relations
(1) The strategic leadership of the two countries' leaders and the special driving
role of the Thai royal family serve as the political guarantee for the development of
China-Thailand relations.
The steady development of China-Thailand relations first benefits from the
strategic vision of the leaders of both countries who transcended ideological
differences, especially the irreplaceable role of the Thai royal family in forging public
consensus and maintaining traditional friendship, which provides a political guarantee
and emotional foundation for bilateral relations.
Chinese leaders have shown great patience and strategic resolve in the process of
normalizing China-Thailand relations. In 1955, when meeting with a Thai delegation,
Chairman Mao Zedong pointed out: "For the establishment of diplomatic relations
between China and Thailand, 'we are not afraid of slowness, but of interruption'",
clearly expressing understanding of Thailand's difficulty in establishing diplomatic
relations temporarily due to the Cold War structure, and proposed a pragmatic path
of "starting with trade and culture, and gradually accumulating mutual trust". This
strategy of "promoting official relations through non-governmental channels" laid the
groundwork for bilateral relations.
In 1975, when Zhou Enlai met with Prime Minister Kukrit Pramoj on his sickbed,
he responded to Thailand's concerns about China's rise with a promise of "never
seeking hegemony" and took the initiative to propose a specific plan to solve the

�26

nationality issue of overseas Chinese. Thai leaders also showed political courage to
break through the constraints of camps. Before visiting China in 1975, Prime Minister
Kukrit Pramoj withstood pressure from domestic conservative forces and publicly
stated that "establishing diplomatic relations with China is in Thailand's national
interest".
The Thai royal family plays a "ballast stone" role in China-Thailand relations.
During his reign, King Bhumibol Adulyadej repeatedly emphasized that "ChinaThailand friendship is the common aspiration of the two peoples" and injected
impetus into bilateral relations by receiving Chinese envoys and supporting cultural
exchanges. As an "old friend of the Chinese people", Princess Maha Chakri Sirindhorn
has visited China 55 times since her first visit in 1981, traveling all over the country from the Forbidden City in Beijing to villages in Yunnan, from the Terracotta Warriors
in Xi'an to the science and technology park in Shenzhen. Her visits have always focused
on people's livelihood and culture, becoming a core driving force for China-Thailand
non-governmental friendship. Princess Sirindhorn not only facilitated Thailand's
introduction of Chinese hybrid rice technology and the construction of the "Princess
Sirindhorn Secondary School" , but also presented a comprehensive and authentic
image of China to the Thai public through her literary works such as "Journey to the
Land of the Dragon."
This "royal demonstration effect" has greatly dispelled the doubts of Thai society
about China after the Cold War and laid a public opinion foundation for the strategic
cooperation between the two countries.
(2) The resilience of China-Thailand relations is rooted in the profound friendship
between the two peoples, and people-to-people exchanges have always been the
"lifeline" of bilateral relations.
The "China-Thailand Ping-Pong Diplomacy" of 1972-1973 stands as a classic
example of people-to-people interactions driving official ties. When the Thai table
tennis delegation visited China in 1972, though traveling under the guise of a "sports
group," it carried an implicit diplomatic overture. The secret talks between delegation
advisor Prasert Kanchanawat and Premier Zhou Enlai directly led to a consensus to
"pursue non-governmental exchanges first." During the 1973 visit of the Chinese table
tennis delegation to Thailand, Cheng Ruisheng’s three-hour "lunch diplomacy" with
Thai Foreign Ministry officials reached tacit understanding on diplomatic
normalization details. Meanwhile, friendly matches between Chinese and Thai
athletes, broadcast live on television, entered thousands of Thai households, breaking
the public opinion barrier of the "China threat theory."
After Thailand’s 1976 political changes, official China-Thailand relations hit a low
point. Ambassador Chai Zemin proposed a strategy of "using sports and cultural
exchanges to hedge political differences": In 1977, the Chinese basketball delegation’s
visit filled a 10,000-seat stadium; the Guangzhou Acrobatic Troupe performed for the

�27

Thai royal family, with the Queen Mother praising that "Chinese art embodies the
shared essence of Eastern civilization." On November 7, 1978, the first World
Badminton Championships concluded successfully at Bangkok’s National Stadium 1. A
Chinese Vice Premier Deng Xiaoping was invited to attend the closing ceremony and
present awards alongside Thai Prime Minister Kriangsak.
(3) Mutual respect and pragmatic diplomacy serve as crucial safeguards for the
steady and enduring development of China-Thailand relations.
The evolving history of China-Thailand relations demonstrates that amid complex
international landscapes, both countries have consistently upheld the principles of
mutual respect and non-interference in internal affairs. Through flexible and
pragmatic diplomatic engagement, they have resolved differences, laying a solid
foundation of strategic mutual trust for bilateral ties. This experience is reflected not
only in the pre-establishment strategy of "non-governmental initiatives driving official
relations" but also throughout the post-normalization process of crisis response and
cooperation deepening.
In developing China-Thailand relations, the Chinese government has steadfastly
adhered to sovereign equality and non-interference in internal affairs—a stance
clearly manifested in the diplomatic practices of Mao Zedong, Zhou Enlai, and other
leaders. During his 1955 meeting with a Thai delegation, Mao Zedong stated: "China
respects Thailand's independence and sovereignty and will never interfere in its
internal affairs," while acknowledging Thailand's difficulties in establishing diplomatic
ties due to domestic political circumstances. In 1975, during talks with Prime Minister
Kukrit Pramoj, Zhou Enlai reaffirmed China's commitment to "never seeking
hegemony" and proactively proposed resolving the overseas Chinese nationality issue
"in accordance with their wishes and Thai laws," directly addressing Thailand's
concerns on this matter.
Thailand has responded positively to China's principled stance. During his visit to
China, Prime Minister Kukrit Pramoj explicitly stated that "China-Thailand relations
should be based on mutual respect for sovereignty and territorial integrity." This
consensus on sovereign equality formed the core political foundation for both
countries to transcend Cold War bloc divisions and achieve normalization.
Before and after diplomatic normalization, China and Thailand navigated sensitive
challenges including the Thai Communist Party issue and the Taiwan question through
the pragmatic approach of "seeking common ground while shelving differences and
advancing step by step." During the 1972 visit of Thailand's table tennis delegation,
advisor Prasert Kanchanawat expressed concerns about "China supporting Thai
Communist armed forces." Premier Zhou Enlai promptly clarified: "Revolutions are
internal affairs; China does not export revolution," while committing that "diplomatic
recognition requires only acceptance of the one-China principle"—removing obstacles
for subsequent negotiations.

�28

In 1976, when Admiral Kriangsak directly questioned "why China supports Thai
Communist guerrillas," Ambassador Chai Zemin earned trust with his candid response
that "friendship between communist parties does not equate to interference in
internal affairs," ultimately facilitating the comprehensive warming of relations during
the Kriangsak administration.
In the late Cold War era, China and Thailand developed strategic coordination in
countering Soviet expansion and safeguarding Southeast Asian stability. During Prime
Minister Kriangsak's 1978 China visit, both sides reached consensus on Vietnam's
invasion of Cambodia: China supported Thailand's advocacy for "regional security
maintenance," while Thailand tacitly permitted China to provide assistance to
Cambodian resistance forces through its territory. This cooperation based on shared
security interests not only consolidated bilateral trust but also pioneered a new model
of regional security featuring "equal cooperation between large and small nations."

VI. Conclusion
The developmental experience of China-Thailand friendly relations demonstrates
that: high-level strategic guidance lays the political foundation, people-to-people
exchanges consolidate the social bedrock, and mutually respectful, pragmatic, and
flexible diplomatic wisdom forms the core of relational resilience. From Mao Zedong’s
vision of "seeing Thailand as a brother" to Princess Maha Chakri Sirindhorn’s 55 visits
to China, from "ping-pong diplomacy" driving major-country engagement to strategic
coordination during crises, the two countries have consistently adhered to resolving
differences through consensus and replacing confrontation with cooperation across
historical periods. This not only constitutes a precious legacy of China-Thailand
relations but also offers important insights for building a community with a shared
future between China and its neighboring countries in the new era.

�29
中国有关建交前后中泰关系文献史料钩沉及经验启示
虞 群1

一、引言
中国外交部自 1999 年开始分期分批对保管期限满 30 年的档案进行解密，并于 2004 年
1 月 16 日正式对外开放了首批解密外交档案。到目前为止，共开放了三批、8.2 万多件解密
档案，时间跨度为 1949 年-1965 年。前两批 1949 年至 1960 年间形成的档案 4 万余件，2008
年 11 月 12 日向国内外开放的 1961-1965 年的解密档案共 41,097 件。第三批档案主要是外
交部在工作中形成的各类请示、报告、谈话记录、来往电报以及照会、备忘录等外交文件，
主要反映 20 世纪 60 年代上半期中国在双边和多边外交领域中的原则立场、对外交流交往
情况。如：中国积极发展与第三世界国家关系，妥善解决同周边国家历史遗留的边界问题，
周恩来总理亚非十三国之行，提出中国对外援助的八项原则和中国同非洲、阿拉伯国家关系
五项原则，与刚果（利）、老挝、肯尼亚等十几个亚非拉国家建立外交关系；积极改善同西
方发达国家关系，同其进一步发展双边经贸和文化交往，中法建交——实现与西方大国关系
的突破；中苏关系演变；中美两国继续通过大使级会谈（第 103 至 128 次）进行对话；在双
边和多边外交领域坚持一个中国立场；参加有关国际会议等情况。相关成果：《1954 年日
内瓦会议》
《解密外交文献——中华人民共和国建交档案 1949-1955》
《建国初期的外交部》
《解密中国外交档案》《万隆 1955》。在众多珍贵档案中，馆藏《中印两国总理联合声明中
方草案》和《周恩来总理在亚非会议全体会议上的补充发言（手稿）》两份档案经“中国档
案文献遗产工程”国家咨询委员会评审确定，被收入《中国档案文献遗产名录》。2

鉴于中泰建交时间为 1975 年 7 月 1 日，大量外交档案尚未解密，一手资料获取难度很
大，笔者拟从国家领导人外交文选、亲身经历者回忆录、传记等角度进行资料收集整理及综
述，并基于史料对建交前后中泰关系发展的启示进行总结。
二、毛泽东、周恩来外交文选中的中泰关系文献

国防科技大学外国语学院东南亚南亚研究中心主任，副教授，博士。
“外交部档案馆”，参见当代中国研究所主办：中华人民共和国国史网
http://hprc.cssn.cn/wxzl/zlzn/200909/t20090905_3957658_1.html
1
2

�30
1994 年出版的《毛泽东外交文选》收录了自 1937 年 7 月至 1974 年 5 月期间关于外交
方面的文章、讲话、谈话、批示、电报等一百六十篇，其中 1955 年 12 月和 1956 年 2 月两
次与泰国访华代表团的讲话合为一篇，定名为《我们的愿望是使中泰两国友好》。3这两次
对话中，毛泽东主席表达了对发展中泰关系的积极态度，支持中泰贸易往来、强调中国尊重
态度并视泰国为兄弟，希望銮披汶总理与时任警察总监炮保持团结，理解泰国暂时不能与中
国公开往来甚至建交的难处，并且对泰国华人华侨的问题进行了解释。
其中，很有意思的一点是，毛泽东主席告诉泰国代表团，巴基斯坦前总理阿里在万隆会
议上曾经骂过中国，同周恩来总理吵过架，西哈努克亲王也曾经同周恩来总理吵过架。他问
周恩来总理，泰国外交部长旺亲王是否同他吵过架，周总理回答说，旺亲王一开始就好。毛
泽东主席与泰国友人的谈话充分说明了中国政府希望与泰国政府建交并保持良好关系的真
诚态度。遗憾的是，由于泰国国内政权更迭，原本应该在 1950 年代完成的中泰建交一直延
宕了 20 年，直至 1975 年才最终实现。

中华人民共和国外交部中共中央文献研究室：《毛泽东外交文选》，中央文献出版社，1994 年 12 月，
第 228 页。
3

�31

因为本书选编文献截止至 1974 年，因此 1975 年克立·巴莫总理访华时与毛泽东主席会
晤时的讲话未能收录在内。但克立·巴莫总理回到泰国后，将其与毛主席会晤的经历记载成
文，命名为《我与毛泽东交谈的 58 分钟》，发表在《沙炎叻报》的专栏上，详细记述了这
段宝贵的经历。据克立总理的记载，毛主席问的第一句话是：“来见共产党，不怕吗？”克
立总理回答：“不怕！我对毛主席敬重已久，尽管我不是共产党员，但是我希望成为您的朋
友。”其后，两位国家领导人进行了深入的交流。克立·巴莫始终视毛主席如一座高山，内
心充满景仰，他的谦虚恭敬的态度和幽默风趣的性格令毛泽东主席感觉非常投缘。毛主席就
泰国政府对泰共的政策提出了三点建议，而且还针对克立所领导的社会事务党的实际情况提
出了针对性的建议。据克立回忆，在北京期间，有朋友告诉他，毛主席近年来从未与外国友
人交谈时间如此之长。4
而 1990 年中央文献出版社出版的《周恩来外交文选》收录了中国开国总理兼外交部长
周恩来 1949 年至 1975 年关于外交方面的重要著作，共 80 篇。其中，最后一篇是 1975 年 6
月 30 日《同泰国总理克立·巴莫的谈话》。5
在谈话中，周恩来总理向克立·巴莫总理表达了歉疚之情，因为鉴于身体原因，只能在
医院里接待代表团一行。周总理重点谈到了旅泰华侨的国籍问题，对克立总理在香港接受记
者采访时提出的观点表示赞赏，并且强调了中国将永不称霸。周恩来总理还专门问及 21 年
前的老朋友旺亲王的身体情况，感慨自己年龄比旺亲王小，但身体状况却远不如他。周总理
还专门委托克立总理向李光耀带口信，表示中国尊重新加坡作为一个独立国家存在，并且主
动表达希望推动柬埔寨和泰国建交、实现暹罗湾地区的和平的意愿。
克立·巴莫总理则非常谦虚地表示，他一生中愿望不多，其中之一是希望能亲自见到周
恩来总理。他表示，中泰两国关系非常久远，很多泰国人或多或少都有中国血统。克立·巴

4

ข้อเขียนของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ในคอลัมน์ขา้ วนอกนา ๑๔ กันยายน ๒๕๑๙

“๕๘นาทีที่ผมคุยกับเหมาเจ๋ อตง”

中华人民共和国外交部中共中央文献研究室：《周恩来外交文选》，中央文献出版社，1990 年 5 月，第
500 页。
5

�32
莫总理还请求周恩来总理为他写几个字，并表示回泰国后用镜框镶起来挂在家里。克立·巴
莫总理还答应帮助中国向李光耀转达口信，同时表达了希望与柬埔寨建交的意愿。泰国外交
部国际问题研究中心于 2025 年 3 月出版的《泰国眼中的中国》一书中收录了这篇对话的泰
文译文。6

6

ไทยมองจีน .ศูนย์ศึกษาการต่างประเทศ.กระทรวงการต่างประเทศไทย .2025 .หน้าที่366

�33

三、程瑞声回忆录中的中泰关系
目前公开收集到的资料主要来自两位著名外交官。第一位是曾经担任中国外交部亚洲司
东南亚处副处长，后出任中国驻缅甸、印度大使的程瑞声先生。第二位是曾经出任首任中国
驻泰大使、驻美大使的柴泽民。
程瑞声大使撰写了两篇有关 1972-1973 年中泰“乒乓外交”的回忆文章。1985 年 7 月
中泰建交十周年之际，程瑞声受邀在外交部下属的《世界知识》刊物上刊登了一篇《难忘的
友谊之行——庆祝中泰建交十周年》，记录了 1973 年 6 月他作为中国乒乓球代表团副团长
访问泰国期间，与泰国外交部官员之间的交流互动。这次访问直接促成了两年后两国的正式
建交。72006 年，程瑞声大使在其个人外交生涯回忆录《睦邻外交四十年》一书中收录了一
篇《中泰乒乓外交》，不仅重温了 1973 年中国乒乓球代表团访泰一事，还对此前泰国乒乓
球队访华一事进行了追忆。82017 年，该文被收录进《中国与泰国的故事》一书之中。
程瑞声在文中深情地回忆了 1972 年泰国乒乓球代表团受邀至北京参赛，时任革命团财
经与工业事务副主任的许敦茂先生（巴实·干乍那越）作为代表团顾问来华，与中国国家
领导人周恩来、廖承志等人的会晤交流内容。9 月 5 日晚 11 时多，周恩来总理在人民大会
7
8

程瑞声：《难忘的友谊之行——庆祝中泰建交十周》，载《世界知识》1985 年 7 月。
程瑞声：《睦邻外交四十年》，四川人民出版社，2006 年。

�34
堂会见巴实一行，常媛担任翻译。巴实表示，泰国与台湾关系时间长久，泰国华人支持台
湾的较多，而且中国支持泰共武装斗争，使泰国人不满，在此情况下与中国建交会造成泰
国社会不安。泰方希望双方先开展贸易、文化、体育交往，增进相互了解和友谊。周恩来
总理表示，各国人民的革命斗争是各国的内政，中国不输出革命，中国希望与不同社会制
度的国家和平共处，不干涉别国内政。与中国建交的唯一条件是：承认中华人民共和国政
府，同台湾断交。现在泰国尚不能与中国建交，我们表示理解。中方希望泰国不要参与美
国侵略印度支那的战争，摆脱此事对泰国是有利的。最后，周总理托巴实向泰国普密蓬国
王和总理转达问候。会见到深夜 12 时 20 分结束。
泰国乒乓球代表团访华期间，还有几个细节值得分享。第一个细节是，1972 年 9 月 1
日晚 8 点，亚洲乒乓球联合会在人民大会堂举行招待会，欢迎各国乒乓球代表团，共 100
桌，程瑞声陪同许敦茂一行参加。这时，在礼宾上遇到了一个难题——许敦茂不是团长，
不能安排上主宾席，但如果安排在泰国乒乓球代表团的桌上，桌次又太靠后。后来，根据
中国外交部的提议，亚乒联为许敦茂、常怀、常媛单独安排了一桌（第 52 桌），由中国外
交部亚洲司司长陆维钊来陪，外交部的接待组也参加。第二个细节是 9 月 6 日-11 日，程
瑞声陪同巴实一行前往南京和上海参观访问，巴实 1936 年曾在上海暨南大学华文师资培训
班学习，此访专程安排他旧地重游。
在程瑞声的回忆文章中，对 1973 年中国乒乓球代表团访问泰国的记录更为详细。程瑞
声本身与此事无关，但代表团团长、中国乒乓球协会副主席庄则栋给外交部副部长乔冠华
打电话，希望派一位熟悉东南亚情况的外交官参加代表团，外交部于是指定程瑞声以对外
友协理事的身份担任副团长。而此前程瑞声于 1973 年 4 月赴东京参加亚洲和远东经济委员
会会议（ECAFE）时与泰国外交部政治司东亚处处长德·汶纳有过友好交流，被称为“走廊
外交”。因此，泰国外交部知道程瑞声的真实身份。乒乓球代表团访泰期间，泰国政府各
层级领导人都给予了高度礼遇，从泰国奥委会主席、副总理巴博，到奥委会副主席、农业
合作部部长他威，再到外交部副部长差猜，以及外交部其他官员，都与代表团一行特别是
程瑞声进行了密切交流。
其中的高潮点在于 6 月 18 日下午，泰国外交部政治司副司长素提、外长秘书阿萨·萨
拉信以及德·汶纳，与程瑞声在酒店里进行了一次“午餐外交”，无拘无束地就中泰关系
和东南亚局势开展了将近三个小时的交流。这次交流为促进双边理解，推动两国建交发挥
了很好的作用。
程瑞声还记载了一件非常有意思的事情。在代表团返回中国之前，代表团在酒店举办
招待会宴请泰国政要，时任外交部副部长差猜在宴会即将结束时，向程瑞声提出了一个建
议，他说：“你这次工作做得很好，但也很累，今晚应该松弛一下。我想亲自陪你去一个
夜总会玩一玩，就你一个人，代表团其他人员就不去了。”程瑞声认为，这是差猜对中国
外交人员的一种试探，当即表示谢意，同时也婉拒了他的邀请。
另外，他还提到了泰国外交部为中国代表团出了一道难题，希望他们在离开泰国前，
召开一次记者招待会。中方担心记者会提问有关中国支持泰共武装以及印度支那局势等问
题，因此要求泰方记者仅就体育相关问题提问。最终，顺利地完成了记者招待会。
在程瑞声的回忆文章中，除了就两次乒乓球代表团访问的情形进行回顾外，还就之后
泰方赴北京请求中国以“友谊价格”出售石油给泰国以及双方建交时的情形进行了记述。
有三件事情值得关注。一是 1973 年 12 月，泰国差猜副外长率领贸易代表团访华，在中国
政府的接待宴会上，差猜兴致很高，连喝了 17 杯茅台酒，并提议为毛主席的健康干杯。二
是外交部原先拟定的接待计划是由李先念副总理与差猜一行会晤，但毛主席将该计划修改
为由周恩来总理亲自会晤。三是在建交公报签字时，周恩来总理身体非常虚弱，双手不断
颤抖，“周恩来”三个字不是一笔一划写成的，而是一点一点凑成的。

�35

�36

四、柴泽民回忆录及传记中的中泰关系9
主要文献有二。一是柴泽民自己撰写的《历史的回顾》，收录在《中国和泰国的故事》
中。二是王思凡著《历史关键内幕——与历史关键人物的对话》，1999 年 3 月由敦煌文艺
出版社出版，该书中有一章名为《从布达佩斯到华盛顿——跨越四大洲的使者柴泽民畅谈外
交生涯》，记录了柴泽民从匈牙利到几内亚、埃及，再到泰国，最后出任首任驻美大使的经
历。第三部分是有关他在泰国担任大使期间的一些故事。
综合两份文献，基本可以反映 1975 年 7 月 1 日建交后中泰关系先抑后扬的发展脉络。
根据柴泽民的回忆，自己当时正担任中国对外友好协会会长一职，1976 年年初，中国外交
部长乔冠华对他说：
“中泰已经建交，但至今没有合适人选去任大使，中央决定派柴泽民去。
泰国是东南亚大国，无论地理位置上、经济上还是政治上的地位都很重要，因此必须把泰国
的工作搞好。但两国刚刚建立外交关系，相互间了解还不够，所以去后一定要耐心地做好泰
国王室、政府的工作，推动两国关系发展。”柴泽民尽管对出使泰国感觉信心不足，但仍然
接受了中央的任命。据他回忆，当泰国政府得知中国派柴泽民担任大使后，感觉喜忧参半。
喜的是柴泽民具有丰富的外交经验，特别是抵制苏联势力方面，可能与泰国有共同语言。但
泰方还获悉，柴泽民是中共的“游击专家”，曾经带着百十人的队伍抗击日寇。当时泰国共
产党武装力量是泰政府的首要安全关切，柴泽民这样一位游击专家来泰，会不会另有所图？
来泰国后不久，泰国政治局势发生变化，新上任的他宁总理对中国抱有较深的敌意，而
且扬言要恢复与台湾国民党政府的外交关系，导致中泰关系受到了很大的影响。柴泽民曾经
担任过北京市体委主任，他决定从体育文化交流开始，推动中国篮球、羽毛球和体操队来泰
9

王思凡：《历史关键内幕——与历史关键人物的对话》，敦煌文艺出版社，1999 年 3 月。

�37
国访问，推动中泰关系。民间渠道的拓宽和往来的升温，维系了处于低谷的中泰官方关系。
柴泽民在接受访谈时说：“泰国王室在国民心目中具有崇高威望，特别是普密蓬国王是
一位勤于治国的国王，王后也有爱民的极佳口碑，深得举国爱戴。”因此，柴泽民积极拓展
与王室的友好关系，当中国广州杂技团赴泰访问演出期间，他拜会了王太后，并将杂技团带
入王宫中表演，加深了王室和普通民众对中国的了解和友善，有力地维护了刚刚起步的中泰
外交关系。
柴泽民在两份文献中都谈及的另外一件重要事情是他与江萨·差玛南上将之间的“不打
不相识”。在日本驻泰国武官举办的军节招待会上，《曼谷邮报》主编引荐柴泽民与时任三
军最高司令江萨上将相识。见面后，江萨第一句话就很严肃地质问柴泽民大使：“你们中国
为什么要支持泰国共产党的游击队？”柴大使答复说：“中国共产党和泰国共产党有有好的
关系，因为都是共产党。但是中国有一个原则，不干涉任何国家内政。泰国共产党的游击队
是泰国内部问题，中国不会支持游击队。”江萨将军对这个答复较为满意，随后他们又围绕
苏联问题、越南问题、印度支那问题进行了交流。
一周后，江萨上将邀请柴泽民大使到府中做客，并且邀请泰国外交部长、国防部长和内
务部长等政要参加。江萨请柴大使将招待会上谈到的问题向其他要员也谈一谈，并且亲自下
厨做饭招待客人。之后，柴大使与江萨上将一家关系相处非常融洽。等到江萨上将出任总理
后，积极邀请柴泽民到政府机关去交流。1978 年 3 月，中国邀请江萨总理访华，随行的有
十余名主要内阁成员，对于中泰关系而言是重大的历史事件。紧接着，邓小平副总理访问泰
国，受到泰国王室和政府的热情接待。两国关系的乌云被一扫而空，迅速转暖。1978 年 5
月，柴泽民大使被任命为中国驻美国联络处主任，之后出任首任驻美大使，江萨上将访美时，
还专门与柴大使见面，并送了他一盒泰国名贵燕窝。
五、中泰早期关系的重要启示
（一）两国领导人的战略引领与泰国王室的特殊推动作用是中泰关系发展的政治保障。
中泰关系的稳健发展，首先得益于两国领导人超越意识形态差异的战略远见，特别是泰
国王室在凝聚民间共识、维系传统友谊方面的不可替代作用，为双边关系提供了政治保障和
情感根基。
中国领导人在中泰关系正常化进程中展现了极大的耐心与战略定力。1955 年毛泽东在
会见泰国代表团时即指出：“中泰建交‘不怕慢，只怕断’”，明确表示理解泰国因冷战格
局暂无法建交的难处，并提出“先从贸易、文化入手，逐步积累互信”的务实路径。这一“以
民促官”的策略为两国关系埋下伏笔。1975 年周恩来在病榻前与克立·巴莫总理会谈时，
以“永不称霸”的承诺回应泰方对中国崛起的担忧，并主动提出解决华侨国籍问题的具体方
案，最终促成建交公报的签署。泰方领导人亦展现了突破阵营束缚的政治勇气。克立·巴莫
总理在 1975 年访华前顶住国内保守势力压力，公开表示“与中国建交符合泰国国家利益”。
泰国王室在中泰关系中扮演着“压舱石”角色。普密蓬国王在位期间多次强调“中泰友
好是两国人民的共同愿望”，并通过接见中国使节、支持文化交流等方式为双边关系注入动
力。而诗琳通公主作为“中国人民的老朋友”，自 1981 年首次访华以来已近 60 次到访中
国，足迹遍布大江南北——从北京故宫到云南村寨，从西安兵马俑到深圳科技园，她的访问
始终聚焦民生与文化，成为中泰民间友好的核心推动力量。公主不仅推动泰国引进中国杂交
水稻技术、援建“诗琳通公主中学”，更通过撰写《踏访龙的国土》等著作，向泰国民众展
现真实立体的中国。这种“王室示范效应”极大消解了冷战后泰国社会对中国的疑虑，为两
国战略合作奠定了民意基础。
（二）中泰关系的韧性植根于两国人民的深厚友谊，民间交往始终是维系双边关系的“生

�38
命线”。
1972-1973 年的“中泰乒乓外交”是人民交往推动官方关系的经典案例。1972 年泰国乒
乓球代表团访华时，尽管泰方以“体育团体”名义出行，但背后暗含外交试探——代表团顾
问巴实·干乍那越与周恩来总理的秘密会谈，直接促成“先开展非官方交流”的共识。1973
年中国乒乓球代表团访泰期间，程瑞声与泰国外交部官员的“午餐外交”持续三小时，就建
交细节达成默契，而中泰运动员的友谊赛则通过电视直播走进泰国千家万户，打破了“中国
威胁论”的舆论壁垒。
1976 年泰国政局变动后，中泰官方关系陷入低谷，柴泽民大使提出“以体育文化交流
对冲政治分歧”的策略：1977 年中国篮球代表团访泰，万人体育馆座无虚席；广州杂技团
入宫为王室演出，泰国王太后称赞“中国艺术展现了东方文明的共通性”；1978 年 11 月 7
日，第一届世界羽毛球锦标赛在曼谷国家第一体育馆胜利闭幕，中国副总理邓小平应邀和泰
国总理江萨一道参加了闭幕式，并且颁奖。
（三）相互尊重与务实外交是中泰关系行稳致远的重要前提。
中泰关系的发展历程表明，两国在复杂国际环境中始终坚持相互尊重、不干涉内政的原
则，并通过灵活务实的外交沟通化解分歧，为双边关系奠定了坚实的战略互信基础。这一经
验既体现在建交前的“民间先行、以民促官”策略中，也贯穿于建交后应对危机、深化合作
的全过程。
中国政府在发展中泰关系时始终坚持主权平等与不干涉内政原则，这一立场在毛泽东、
周恩来等领导人的外交实践中得到明确体现。1955 年毛泽东在会见泰国代表团时即表示：
“中国尊重泰国的独立和主权，不会干涉泰国的内部事务”，并理解泰国因国内政治环境暂
无法建交的难处。1975 年周恩来与克立·巴莫总理会谈时再次强调“中国永不称霸”，并主
动提出“解决华侨国籍问题应尊重华侨意愿和泰国法律”，直接回应了泰方对华侨问题的顾
虑。
泰方也对中国的原则立场给予积极回应。克立·巴莫总理在访华时明确表示“中泰关系
应基于相互尊重主权和领土完整”。这种对主权平等的共识，成为两国突破冷战阵营束缚、
实现关系正常化的核心政治基础。
建交前后，中泰曾面临泰共问题、台湾问题等敏感议题的挑战，但双方通过“求同存异、
分步推进”的务实策略化解分歧。1972 年泰国乒乓球代表团访华时，巴实·干乍那越明确
提出“中国支持泰共武装”的担忧，周恩来当即表态：
“各国革命是内政，中国不输出革命”，
并承诺“建交条件仅为承认一个中国”，为后续谈判扫清障碍。
1976 年，面对江萨上将“中国为何支持泰共游击队”的直接质问，柴泽民以“共产党间
友好不等于干涉内政”的坦诚回应赢得信任，最终促成江萨政府时期中泰关系的全面回暖。
冷战后期，中泰在应对苏联扩张、维护东南亚稳定方面形成战略默契。1978 年江萨总
理访华期间，双方就越南侵柬问题达成共识，中国支持泰国“维护区域安全”的主张，泰国
则默许中国通过其境内向柬抵抗力量提供援助。这种基于共同安全利益的协作，不仅巩固了
双边互信，更开创了“大小国家平等合作”的地区安全新模式。
六、结论
中泰友好关系的发展经验表明：高层战略引领奠定政治基础，民间交往筑牢社会根基，
而相互尊重、务实灵活的外交智慧则构成了关系韧性的核心。从毛泽东“视泰国为兄弟”到
诗琳通公主 55 次访华，从乒乓小球推动大国外交到危机时刻的战略协调，两国在不同历史
时期始终坚持以共识化解分歧、以合作替代对抗——这既是中泰关系的宝贵遗产，也为新时
代中国与周边国家构建命运共同体提供了重要启示。

�39

จีน–ไทยในสายตาโซเวียต : การวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยช่วงสงครามเย็นผ่านกรอบมาร์กซิสต์จากงานของ
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา
China–Thailand in Soviet Eyes : An Analysis of Thailand’s Foreign Policy during the Cold War through a
Marxist Perspective Based on the Works of Elena Alekseyevna Fomicheva
จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ1
บทคัดย่อ
บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยในช่วงสงครามเย็น ค.ศ. 1970–1991 ผ่านมุมมองของ
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา นักวิชาการมาร์กซิสต์จากสหภาพโซเวียต โดยเน้นการวางตำแหน่งของไทยในโครงสร้างอำนาจ
ระหว่างประเทศภายใต้การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจทั้งสาม ได้แก่ สหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต และสาธารณรัฐประชาชนจีน
โฟมิเชวาเสนอว่าไทยไม่ได้ดำเนินนโยบายต่างประเทศอย่างเป็นอิสระ หากแต่เป็นผลผลิตของการอยู่ภายใต้อิทธิพลของจักรวรรดิ
นิยมอเมริกัน โดยมีชนชั้นนำในประเทศ ได้แก่ กองทัพ สถาบัน ทางสังคม และกลุ่มทุน เป็นผู้เกื้อหนุนและดำเนินยุทธศาสตร์
ตอบสนองต่อผลประโยชน์ของตะวันตก บทความยังเปรียบเทียบมุมมองของมหาอำนาจทั้งสามต่อประเทศไทย โดยสหรัฐฯ มอง
ไทยเป็นพันธมิตรแนวหน้าในการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ ขณะที่โซเวียตมองไทยว่าเป็นรัฐบริวารของจักรวรรดินิยม และจีนถูกมอง
ว่าเป็นมหาอำนาจอิสระที่ไทยใช้ในการถ่วงดุลอำนาจเพื่อรักษาเสถียรภาพของรัฐ โฟมิเชวาไม่ได้มองจีนในฐานะพันธมิตรในเชิง
อุดมการณ์ หากแต่เป็นตัวแปรเชิงยุทธศาสตร์ที่ไทยและชนชั้นนำใช้ประโยชน์ บทความนี้ชี้ให้เห็นว่า ในกรอบวิเคราะห์แบบสังคม
นิยม-มาร์กซิสต์ ไทยไม่ใช่เพียงผู้เล่นในระบบรัฐชาติ หากแต่เป็นหน่วยหนึ่งในโครงสร้างอำนาจโลกที่ถูกกำหนดโ ดยกลุ่มทุนและ
อิทธิพลของจักรวรรดินิยม การวิเคราะห์ของโฟมิเชวาจึงช่วยเปิ ดพื้นที่ในการทำความเข้าใจนโยบายต่างประเทศของไทยจาก
มุมมองที่วิพากษ์โครงสร้าง และย้ำให้เห็นบทบาทของชนชั้นนำไทยในการหนุนระเบียบโลกแบบทุนนิยมตะวันตก
คำสำคัญ: ไทย โซเวียต สงครามเย็น มาร์กซิสต์
Abstract
This article presents an analysis of Thailand’s foreign policy during the Cold War in 1970–1991 through
the lens of Elena Alekseyevna Fomicheva, a Marxist scholar from the Soviet Union. It emphasizes Thailand’s
positioning within the international power structure shaped by the rivalry among the three major powers: the
United States, the Soviet Union, and the People’s Republic of China. Fomicheva argues that Thailand did not
pursue an independent foreign policy, but rather acted as a product of American imperialist influence. The
country’s ruling class including the military, social institutions, and capitalist elites played a central role in
supporting and implementing strategies that aligned with Western interests. The article also compares the
perspectives of the three major powers toward Thailand. The United States viewed Thailand as a frontline ally
in the fight against communism; the Soviet Union regarded it as a client state of imperialism; and China was
seen as an autonomous power that Thailand engaged with to balance external influences and preserve state
1

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

�40

stability. Fomicheva did not see China as an ideological ally, but rather as a strategic variable that the Thai elite
sought to exploit. This article demonstrates that within a Marxist analytical framework, Thailand is not merely
an autonomous actor within the nation-state system, but a component of a global power structure shaped by
capital and imperialist dominance. Fomicheva’s analysis thus opens a critical space for understanding Thailand’s
foreign policy as a structural outcome, and highlights the role of the Thai ruling class in sustaining the global
capitalist order.
Keywords: Thailand, the Soviet Union, the Cold War, Marxism

บทนำ
การพูดถึงขอบเขตเชิงเนื้อหาเกี่ยวกับการศึกษานโยบายต่างประเทศ
ของไทยในช่ ว งสงครามเย็ น โดยเฉพาะช่ ว งทศวรรษ 1970 จนถึ ง การสิ ้ น สุ ด
สงครามเย็น ปี 1991 ส่วนมากวรรณกรรมงานเขียนที่ปรากฏในไทยจะเป็นงาน
สายตะวันตกเสียเป็นส่วนใหญ่ ด้วยปัจจัยจากบรรยากาศทางการเมือง รวมถึง
อุปสรรคทางภาษา เช่น ชิ้นงานที่จะกล่าวถึงในบทความนี้ ที่เป็นงานกลุ่มภาษา
รัสเซียภายใต้บริบทของสหภาพโซเวียต นักวิชาการชาวโซเวียตที่ผู้เขียนหยิบยก
มาเป็นบทวิเคราะห์ในมุมมองของเยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ที่ชื่อ วเนีย
ชเน ี ย ยา ปาล ิ ต ิ ก า ไตลานดา ( Внешняя политика Таиланда Foreingn Policy of Thailand) หรือนโยบายต่างประเทศของไทย ซึ่งเขียนโดย
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิ เชวา หนัง สือเล่มนี้ตีพิมพ์ เมื่อ ค.ศ. 1991 โดย
ต้นฉบับหนังสือนโยบายต่างประเทศไทย (1991) โดยเยเลนา
สำนักพิมพ์ “Наука” (Nauka) ซึ่งเป็นสำนักพิมพ์วิชาการชั้นนำของโซเวียต/
อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา
2
รัสเซีย เนื้อหาของหนังสือวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยในช่วงสงคราม
เย็น โดยเน้นบทบาทของไทยในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ความสัมพันธ์กับมหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกา สาธารณรัฐ
ประชาชนจีน และสหภาพโซเวียต รวมถึงการมีส่วนร่วมในองค์กรระหว่างประเทศ เช่น สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ หรือ อาเซียน (Association of South East Asian Nations: ASEAN) และ องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ (Southeast Asia Treaty Organization: SEATO)

D. V. Mosyakov and E. M. Astafieva, “The Study Features of the Southeast Asian Countries at the Institute of Oriental Studies of
the Russian Academy of Sciences,” Outlines of Global Transformations: Politics, Economics, Law 14, no. 6 (2022),
https://www.researchgate.net/publication/359979785_The_Study_Features_of_the_Southeast_Asian_Countries_at_the_Institute_
of_Oriental_Studies_of_the_Russian_Academy_of_Sciences.
2

�41

กรอบแนวคิดและนักวิชาการโซเวียตในการศึกษานโยบายต่างประเทศของไทย
แนวคิดแบบมาร์กซิสต์ถือว่านโยบายระหว่างประเทศเป็นผลสะท้อนของโครงสร้างทางเศรษฐกิจและความขัดแย้งเชิง
ชนชั้นในระดับโลก รัฐในระบอบทุนนิยมถูกมองว่าเป็นกลไกที่ดำเนินนโยบายต่างประเทศเพื่อรับใช้ผลประโยชน์ของชนชั้นนายทุน
มากกว่าจะเป็นตัวแทนของประชาชนโดยรวม โดยเฉพาะในมุมมองของ วลาดิมีร์ เลนิน (Vladimir Lenin) ผู้นำการปฏิวัติรัสเซีย
เมื่อ ค.ศ. 1917 และผู้วางรากฐานสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต ได้เสนอแนวคิดเรื่อง “จักรวรรดินิยม” ในฐานะขั้นตอนสุดท้ายของ
ทุนนิยม ซึ่งขับเคลื่อนโดยทุนผูกขาดในการแสวงหาตลาดใหม่ แหล่งทรัพยากร และแรงงานราคาถูกจากโลกที่สาม เมื่อพิจารณา
บริบทของสงครามเย็น แนวคิดมาร์กซิสต์เสนอว่า การแข่งขันระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตมิใช่เพียงการเผชิญหน้าเชิง
อุดมการณ์ระหว่างประชาธิปไตยกับคอมมิวนิสต์ หากแต่ยังเป็นการขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ เพื่อแสวงหา
อำนาจนำในระบบโลก โดยกลุ่มทุนตะวันตกพยายามขยายอิทธิพลผ่านการผูกโยงรัฐพันธมิตรและโคร งสร้างความมั่นคง เช่น
SEATO และองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (North Atlantic Treaty Organization: NATO)
นโยบายต่างประเทศของประเทศไทยในช่วงสงครามเย็นจึงกลายเป็นพื้นที่ศึกษาเชิงอุดมการณ์ที่สำคัญ นักวิชาการสาย
มาร์กซิสต์ให้ความสนใจกับการที่ไทยกลายเป็นรัฐหน้าด่านของจักรวรรดินิยมตะวันตกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะ
ภายหลังการเป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกาในยุคสงครามเวียดนาม ในบริบทนี้ ผลงานของนักวิชาการโซเวียต โดยเฉพาะของ
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ถือว่ามีความสำคัญยิ่งต่อการศึกษานโยบายต่างประเทศของไทยจากมุมมองมาร์กซิสต์ -เลนิน
นิสต์ โฟมิเชวาเป็นนักวิจัยอาวุโสประจำสถาบันตะวันออกศึกษาแห่งสถาบันวิทยาศาสตร์รัสเซีย ( Институт востоковедения
РАН) ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และวัฒนธรรมของไทย ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
โดยเฉพาะ และจบการศึกษาระดับปริญญาตรีจากสถาบันความสัมพันธ์ระหว่างประเทศแห่งมอสโก (Moscow State Institute of
International Relations: MGIMO) เมื่อ ค.ศ. 1969 และเริ่มต้นอาชีพทางการทูตในฐานะผู้ช่วยทูตที่สถานเอกอัครราชทูตสหภาพ
แห่ง สาธารณรัฐสัง คมนิ ย มโซเวีย ต (Embassy of the Union of Soviet Socialist Republics)3 ระหว่า ง ค.ศ. 1970–1973
หลังจากนั้น เธอกลับไปรับตำแหน่งนักวิจัยประจำศูนย์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ออสเตรเลีย และโอเชียเนีย ของสถาบันตะวันออก
ศ ึกษาแห่ง สหภาพโซเวี ย ตในปี 1975 และสำเร็จ การศึก ษาระดับ ปริญ ญาเอกในปี 1987 ด้วยดุษฎ ีน ิ พนธ์ ห ัว ข ้อ “นโยบาย
ต่างประเทศของไทยร่วมสมัย”
หนึ่งในผลงานสำคัญของเธอคือหนังสือเรื่อง “Внешняя политика Таиланда” (นโยบายต่างประเทศของไทย)
ซึ่งจัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ “Наука” (Nauka) เมื่อ ค.ศ. 1991 หนังสือเล่มนี้ถือเป็นงานศึกษาเชิงลึกเล่มแรกของนักวิชาการโซ
เวียตที่วิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยอย่างเป็นระบบในช่วงทศวรรษ 1970–1980 โดยมีพื้นฐานมาจากงานวิจัยระดับดุษฎี
นิพนธ์ของเธอ เนื้อหาในหนังสือฉายภาพความสัมพันธ์ของไทยกับมหาอำนาจและประเทศในภูมิภาคผ่านกรอบโครงสร้างอำนาจ
ทางเศรษฐกิจและการเมือง พร้อมทั้งตั้งคำถามถึงบทบาทของรัฐไทยในฐานะ “พันธมิตรทางยุทธศาสตร์ของจักรวรรดินิยม”
นอกจากนี้ เธอยังเป็นผู้รวบรวมเอกสารความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับรัสเซียในเชิงประวัติศาสตร์ และตีพิมพ์บทความอีกหลายสิบ

สถานเอกอัครราชทูตสหภาพโซเวียตประจำประเทศไทยก่อตั้งขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1941 และตั้งอยู่บนถนนวิทยุ กรุงเทพมหานคร มีบทบาทสำคัญในด้านการ
ทูต วัฒนธรรม และเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในบริบทสงครามเย็น ทั้งยังเป็นศูนย์กลางเผยแพร่อุดมการณ์สังคมนิยมผ่านศูนย์วัฒนธรรมและทุนการศึก ษา
ให้แก่นักศึกษาไทย หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1991 สถานทูตได้เปลี่ยนสถานะเป็นสถานเอกอัครราชทูตสหพันธรัฐรัสเซียโดยต่อเนื่อง
3

�42

ชิ้นเกี่ยวกับนโยบายต่างประเทศของไทย การเมืองภายในประเทศ และความสัมพันธ์กับองค์กรระดับภูมิภาคอย่างสมาคม
ประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ASEAN) ผลงานของโฟมิเชวามีบทบาทสำคัญในการถ่ายทอดความเข้าใจเกี่ยวกับประเทศ
ไทยสู่แวดวงวิชาการรัสเซีย และยังคงถูกอ้างถึงอย่างต่อเนื่องแม้เวลาจะผ่านไปหลายทศวรรษ ในภาพรวม บทวิเคราะห์ของโฟมิ
เชวาช่วยเสริมสร้างมุมมองจากภายนอกที่ตั้งอยู่บนรากฐานทางอุดมการณ์ที่แตกต่างจากทฤษฎีเสรีนิยมแบบตะวันตก โดยสะท้อน
ให้เห็นว่า การกำหนดทิศทางนโยบายต่างประเทศของไทยในยุคสงครามเย็น ไม่ได้เป็นเพียงการตัดสินใจของรัฐอธิปไตยอย่างโดด
เดี่ยว แต่เป็นผลสะท้อนของแรงกดดันจากโครงสร้างอำนาจโลกและผลประโยชน์ของชนชั้นนำที่เชื่อมโยงกับทุนระหว่างประเทศ
อย่างแนบแน่น

บริบทนโยบายต่างประเทศของไทยช่วงสงครามเย็น
ก่อนที่จะนำไปสู่การมองแบบวิเคราะห์ในงานเขียนและศึกษาถึงนโยบายต่างประเทศของไทยช่วงสงครามเย็นในงานของ
โซเวียต ต้องเข้าใจบริบทและความสำคัญของสงครามเย็น (Cold War) ระหว่างปี 1947–1991 ก่อนว่าเป็นความขัดแย้งที่ตึงเครียด
และเกิดการแข่งขันระหว่างสองอภิมหาอำนาจอย่างสหภาพโซเวียตและสหรัฐอเมริกา ถือเป็นปรากฏการณ์ที่ขยายวงกว้างไปทั่ว
โลก ไม่เว้นแต่เอเช ียตะวันออกเฉียงใต้ ความสำค ัญในการเข้ามาของผลกระทบสงครามเย็นต่อภูมิภาคนี้ ค ือ ช ัยชนะของ
คอมมิวนิสต์ในจีนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยยะสำคัญในดุลอำนาจทางการเมืองระหว่างค่ายคอมมิวนิสต์และกลุ่มตะวันตก ที่
ยึดหลักการทุนนิยม และเสรีนิยม โดยเฉพาะยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกาที่เริ่มมีความหวาดระแวงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ต่อชัยชนะของคอมมิวนิสต์ในจีนดังกล่าว จึง นำไปสู่การขยายอำนาจต่อไปที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของสหรัฐอเมริกา ความ
ขัดแย้งหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยส่วนใหญ่พบว่ามีขบวนการปลดปล่อยรัฐชาติเป็นกระแสเพิ่มขึ้น การต่อสู้เพื่อเอกราชและ
ต่อต้า นมหาอำนาจอาณานิค มมากขึ้น อาทิ อินโดนีเซีย (ค.ศ.1945) เวียดนาม (ค.ศ.1945) พม่า (ค.ศ.1948) และมาเลเซีย
(ค.ศ.1957) สถานการณ์เช่นนี้เปิดโอกาสให้มหาอำนาจภายนอกเข้ามาแสวงอิทธิพลทั้งในรูปแบบของการสนับสนุนการสร้างรัฐชาติ
ใหม่ หรือการเข้าร่วมในสงครามตัวแทน (Proxy war) จึงถูกมองว่าเป็นจุดอ่อนต่อการแทรกซึมในพื้นที่ของคอมมิวนิสต์ที่ขยาย
อิทธิพลเข้ามาได้มากขึ้นเรื่อย ๆ จึงเป็นเหตุผลของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นภูมิภาคที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ต่อ
มหาอำนาจของโลก ณ ขณะนั้น ได้แก่ สหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต และสาธารณรัฐประชาชนจีน ความเปลี่ยนแปลงของบทบาท
ของแต่ละชาติเหล่านี้มิได้เป็นเพียงการต่อสู้เชิงอำนาจระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังสะท้อนการต่อสู้ทางอุดมการณ์ระหว่างฝ่าย
ประชาธิปไตยเสรีนิยมกับฝ่ายสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ และมีผลกระทบลึกซึ้งต่อโครงสร้างการเมือง สังคม และความมั่นคงของรัฐใน
ภมู ิภาค นอกจากนี้ สหรัฐอเมริกาเป็นชาติที่มีบทบาทชัดเจนที่สุดในช่วงแรกของสงครามเย็น ช่วงทศววรษ 1950 โดยเฉพาะหลัง
การประกาศทฤษฎีโดมิโน (Domino Theory)4 ที่เชื่อว่าหากประเทศหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ล้มไปสู่คอมมิวนิสต์ ประเทศ
เพื่อนบ้านจะล้มตามไปด้วย เพื่อสกัดกั้นอิทธิพลของคอมมิวนิสต์ สหรัฐฯ ได้ให้การสนับสนุนรัฐบาลที่ต่อต้านคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค
เช่น เวียดนามใต้ ลาว และไทย มีการจัดตั้ง องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ SEATO เมื่อ ค.ศ.
1954 โดยมีไทยเป็นสมาชิกหลัก ซึ่งกลายเป็นพันธมิตรที่ใกล้ชิดของสหรัฐฯ ทั้งด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคง และการทหาร ฐานทัพ

ทฤษฎีโดมิโนสะท้อนความหวาดกลัวของสหรัฐฯ ต่อการขยายตัวของลัทธิคอมมิวนิสต์ และเป็นกรอบคิดสำคัญที่มีอิทธิพลต่อนโยบายต่างประเทศเชิงรุก
ของสหรัฐฯ ในช่วงสงครามเย็น โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
4

�43

อากาศของสหรัฐอเมริกาหลายแห่งในไทย อาทิ อู่ตะเภา และโคราช ถูกใช้เป็นศูนย์บัญชาการในการโจมตีเวียดนามเหนือและลาว
ในช่วงสงครามเวียดนาม
ในอีกด้านหนึ่ง สหภาพโซเวียตและจีนก็ไม่ได้นิ่งเฉย โดยเฉพาะจีนซึ่งหลัง ค.ศ. 1949 ได้เปลี่ยนผ่านสู่ระบอบคอมมิวนิสต์
ภายใต้การนำของเหมา เจ๋อตง (ค.ศ.1943-1976) ส่งผลให้จีนมีบทบาทอย่างมากในการสนับสนุนขบวนการปฏิวัติในประเทศเพื่อน
บ้าน เช่น เวียดมินห์ในเวียดนาม พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย และขบวนการคอมมิวนิสต์ในมาเลเซียและพม่า การสนับสนุน
ดังกล่าวเป็นทั้งด้านอาวุธ เงินทุน และที่พักพิง ในขณะที่สหภาพโซเวียตในช่วงต้นของสงครามเย็ นยังเน้นยุโรปและตะวันออกกลาง
มากกว่า แต่เมื่อเวลาผ่านไปโดยเฉพาะช่วงทศวรรษ 1960–1970 โซเวียตก็เริ่มหันมาให้ความสำคัญกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาก
ขึ้น โดยเฉพาะผ่านความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับเวียดนามเหนือ สงครามเวียดนามนับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่าง
มหาอำนาจกับภูมิภาคนี้ สหรัฐอเมริกาเข้าแทรกแซงทางทหารอย่างเต็มรูปแบบตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1960 แต่ในที่สุดกลับไม่สามารถ
เอาชนะเวียดกงและเวียดนามเหนือได้ จนนำไปสู่การถอนกำลัง เมื่อ ค.ศ.1973 และการล่มสลายของเวียดนามใต้ ค.ศ.1975
เหตุการณ์นี้ถือเป็นชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์และสะท้อนความล้มเหลวของสหรัฐอเมริกาในการรักษาเสถียรภาพตามแนวทางเสรี
นิยม (Liberalism) ในภูมิภาค อย่างไรก็ตามความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับเวียดนามซึ่งเคยเป็นพันธมิตรแน่นแฟ้นก็เริ่มสั่นคลอน
ภายหลังจากการรวมชาติของเวียดนาม จีนและเวียดนามเกิดความขัดแย้งทั้งในด้านอุดมการณ์และผลประโยชน์ โดยเฉพาะกรณี
เวียดนามรุกรานกัมพูชา ค.ศ. 1978 เพื่อล้มล้างระบอบเขมรแดง ซึ่งเป็นพันธมิตรของจีน เหตุการณ์นี้นำไปสู่สงครามจีน–เวียดนาม
(The Sino-Vietnamese War) เมื่อ ค.ศ. 1979 แม้จะเป็นสงครามระยะสั้น แต่สะท้อนชัดว่าจีนและเวียดนามได้กลายเป็นศัตรูกัน
ในขณะเดียวกัน เวียดนามกลับกระชับสัมพันธ์กับสหภาพโซเวียตอย่างแน่นแฟ้นมากขึ้น ฐานทัพเรื อคัมรันห์ (Cam Ranh Bay) ถูก
ใช้เป็นฐานปฏิบัติการของโซเวียตในภูมิภาค 5 ส่งผลให้ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นเวทีแห่งการแข่งขันระหว่างโซเวียต
และจีนในช่วงปลายสงครามเย็น ภายใต้บริบทนี้ สหรัฐอเมริกาและอาเซียนหันมาร่วมมือกันในการจำกัดบทบาทของเวียดนามและ
พันธมิตร โดยไทยและมาเลเซียมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนกองกำลังต่อต้านรัฐบาลฮุนเซนในกัมพูชา (ซึ่งได้รับการสนับสนุน
จากเวียดนามและโซเวียต) รวมถึงการให้ที่พักพิงแก่ขบวนการเขมรแดง ซึ่งแม้จะมีประวัติความโหดร้ายแต่ก็ถูกใช้เป็นกลไกต่อสู้กับ
อิทธิพลของเวียดนาม
ช่วงปลายสงครามเย็น ราวทศวรรษที่ 1980 ภายใต้การนำของมิคาอิล กอร์บาชอฟ (Mikhail Gorbachev) ผู้นำสหภาพ
โซเวียต ระหว่าง ค.ศ. 1985-1991 เป็นช่วงเวลาที่ สหภาพโซเวียตเริ่มปรับนโยบายต่างประเทศใหม่ ด้วยการลดบทบาทใน
ต่างประเทศ และหันมาให้ความสำคัญกับการปฏิรูปภายใน เปเรสตรอยก้า (Perestroika) และกลาสต์นอต (Glasnost)6 ส่งผลให้
เวียดนามสูญเสียการสนับสนุนที่เคยได้รับอย่างมหาศาลจากโซเวียต เพราะทำให้ประเทศสูญเสียพันธมิตรหลักทั้งในแง่ ทรัพยากร
การเมือง และความมั่นคง ส่งผลให้เวียดนามต้องเปลี่ยนแปลงนโยบายภายในอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านเศรษฐกิจ การทหาร และการทูต
เพื่อปรับตัวในโลกที่โซเวียตไม่ใช่หลักประกันความมั่นคง จึงจำเป็นต้องปฏิรูปตนเองเช่นกัน นำไปสู่การประกาศนโยบายโด๋ยเหมย
Zhang, Xiaoming (2005). "China's 1979 War with Vietnam: A Reassessment". The China Quarterly. 184 (184): 851–
874. doi:10.1017/S0305741005000536
6 เปเรสตรอยก้า (Perestroika) มุ่งเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และกลาสต์นอต (Glasnost) มุ่งเปิดเสรีทางการเมืองและสังคม
เพื่อให้เกิดความโปร่งใสเป็นนโยบายสำคัญของ มิคาอิล กอร์บาชอฟ ผู้นำคนสุดท้ายของสหภาพโซเวียต ซึ่งประกาศใช้ในช่วงกลางทศวรรษ 1980 เพื่อ
ปฏิรูปประเทศที่กำลังเผชิญวิกฤตทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองอย่างรุนแรง โดยทั้งสองแนวคิดมีความสัมพันธ์กันและมีเป้าหมายเพื่อ “ฟื้นฟู”
สหภาพโซเวียต แต่อยู่คนละด้านกันคือด้านเศรษฐกิจและด้านการเมือง/สังคม
5

�44

“Đổi Mới”7 ช่วง ค.ศ.1986 ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงจากระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมรวมศูนย์ ไปสู่ระบบตลาดภายใต้การ
ควบคุมของรัฐบางส่วน โดยแรงกระตุ้นส่วนหนึ่งมาจากผลกระทบโดยตรงของเปเรสตรอยก้า ขณะเดียวกัน จีนเองก็ปรับนโยบายสู่
การเปิดประเทศและปฏิรูปเศรษฐกิจ ลดการส่งออกแนวคิดการปฏิวัติ และแสวงหาความร่วมมือทางเศรษฐกิจมากขึ้น ดังนั้น
บทบาทของมหาอำนาจทั้งสามในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงสงครามเย็นจึงเป็นกระบวนการที่มีพลวัต เปลี่ยนแปลงไปตาม
สถานการณ์โลกและยุทธศาสตร์ของแต่ละประเทศ โดยมีประชาคมในภูมิภาคเป็นผู้รับผลกระทบจากการแข่งขันดังกล่าว ทั้งในรูป
ของสงคราม การรัฐประหาร การเคลื่อนไหวของกลุ่ มกองโจรคอมมิวนิสต์ และการแทรกแซงทางการเมือง แต่ในขณะเดียวกันก็
นำไปสู่การตระหนักถึงความจำเป็นในการรวมตัวกันของรัฐในภู มิภาคเพื่อลดการพึ่งพามหาอำนาจภายนอก ซึ่งนำมาสู่การเติบโต
ของอาเซียนในเวลาต่อมา และวางรากฐานสู่การกำหนดนโยบายต่างประเทศของประเทศเหล่านี้ในยุคหลังสงครามเย็นจนถึง
ปัจจุบัน

การวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศของไทยตามแนวมาร์กซิสต์ช่วงสงครามเย็น
ก่อนช่วงทศวรรษ 1960 สหภาพโซเวียตไม่เคยให้ความสนใจหรือเห็นยุทธศาสตร์สำหรับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ว่ามี
ความสำคัญต่อผลประโยชน์ของตนโดยตรง แม้แต่แวดวงการศึกษา วิชาการ งานวิจัย หรือตามสื่อ ต่าง ๆ ที่กล่าวถึงภูมิภาคนี้ ยัง
น้อยมาก หรืออาจจะคลุมเครือ ถ้าเทียบกับส่วนอื่นของโลก ว่าด้วยยุทธศาสตร์และนโยบายต่างประเทศของสหภาพโซเวียตที่ทำให้
เป็นที่รู้จักในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะเป็นในแง่ของการเข้ามามีอิทธิพลในลัทธิอุดมการณ์ทางการเมืองคอมมิวนิสต์ ช่วง
สงครามเย็น ความขัดแย้งระหว่างสองค่ายอุดมการณ์หลักของโลก ได้แก่ ค่ายประชาธิปไตยเสรีนิยมที่นำโดยสหรัฐอเมริกา กับค่าย
สังคมนิยมคอมมิวนิสต์ที่นำโดยสหภาพโซเวียต ได้แผ่ขยายออกไปทั่วโลก รวมถึงภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งแม้จะดูห่างไกล
จากศูนย์กลางอำนาจของมอสโก แต่กลับกลายเป็นเวทีสำคัญที่โซเวียตใช้ขยายอิทธิพลทางการเมือง เศรษฐกิจ และอุดมการณ์
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงหลังทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา
ระยะแรกของสงครามเย็น สหภาพโซเวียตยังมิได้ให้ความสำคัญต่อเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างจริงจังเท่ากับภูมิภาค
ยุโรปตะวันออกหรือตะวันออกกลาง การแทรกแซงทางการเมืองของโซเวียตในภูมิภาคนี้อยู่ในรูปแบบของการเผยแพร่อุดมการณ์
คอมมิวนิสต์ผ่านพรรคคอมมิวนิสต์ท้องถิ่น และการส่งผ่านแนวคิดมาร์กซิสต์ -เลนินนิสต์ โดยอาศัยเครือข่ายระหว่างประเทศ เช่น
ขบวนการคอมมิวนิสต์สากล (International Communist Movement)8 อย่างไรก็ตาม ในช่วงเวลาดังกล่าว จีนซึ่งเป็นพันธมิตร
ของโซเวียตในโลกคอมมิวนิสต์ มีบทบาทมากกว่าในระดับภูมิภาค โดยเฉพาะในหมู่กลุ่มติดอาวุธคอมมิวนิสต์ในไทย พม่า มาเลเซีย
และกัมพูชา ทำให้บทบาทของโซเวียตในภูมิภาคนี้ยังค่อนข้างจำกัด จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1950 หรือ
จุดเริ่มต้นของความตึงเครียดเกิดประมาณ ค.ศ. 1956 เมื่อความขัดแย้งระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตทวีความรุนแรงขึ้น นำไปสู่
นโยบายการปฏิรูปเศรษฐกิจของประเทศเวียดนาม ที่เริ่มต้นในปี 1986 โดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม มีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนผ่านประเทศจากระบบ
เศรษฐกิจแบบสังคมนิยมวางแผนจากส่วนกลาง ไปสู่ระบบเศรษฐกิจแบบตลาดภายใต้การควบคุมของรัฐ (Market-oriented socialism)
8 ขบวนการคอมมิวนิสต์สากล (International Communist Movement) คือแนวร่วมของพรรคคอมมิวนิสต์ในหลายประเทศทั่วโลก ที่มีเป้าหมาย
ร่วมกันในการล้มล้างระบบทุนนิยมและสร้างระบอบสังคมนิยม–คอมมิวนิสต์ ภายใต้แนวคิดมาร์กซิสม์ –เลนินนิสม์ แม้ไม่มีโครงสร้างรวมศูนย์อย่างเป็น
ทางการ แต่ขบวนการนี้มีสหภาพโซเวียตเป็นศูนย์กลางทางอุดมการณ์ โดยเฉพาะหลังการปฏิวัติรัสเซีย ค.ศ. 1917 พรรคคอมมิวนิสต์จีน ฝรั่งเศส
เยอรมนี และเวียดนาม ต่างเป็นส่วนหนึ่งของขบวนการนี้ ส่วนคอมมิวนิสต์สากล (Communist International หรือ Comintern) เป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้น
โดยโซเวียต ค.ศ.1919 เพื่อประสานพรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลก ส่งเสริมการปฏิวัติในระดับนานาชาติภายใต้การนำของมอสโก องค์กรนี้ดำเนินงานจนถึง
ค.ศ. 1943 ก่อนจะถูกยุบลงจากการเปลี่ยนแปลงนโยบายระหว่างประเทศของโซเวียตในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
7

�45

เหตุการณ์ที่เรียกว่า “Sino-Soviet Split” หรือความแตกแยกในโลกคอมมิวนิสต์ ความขัดแย้งระหว่างเหมาเจ๋อตงกับสหภาพโซ
เวียตไม่ใช่เพียงแค่ความเห็นไม่ตรงกันของผู้นำสองประเทศ แต่มันคือบทหนึ่งของประวัติศาสตร์โลกคอมมิวนิสต์ที่เต็มไปด้วย
อุดมการณ์ การชิงอำนาจนำ และบาดแผลแห่งความไม่ไว้วางใจที่ฝังลึก หลังจากการตายของสตาลิน ช่วง ค.ศ. 1953 นิกิตา
ครุสชอฟ เป็นผู้นำสูงสุดของสหภาพโซเวียตระหว่าง ค.ศ.1953–1964 บริหารงานด้วยแนวทางที่ต่างออกไป เขาประกาศแนวคิด
“อยู่ร่วมอย่างสันติ” (Peaceful Coexistence) กับโลกทุนนิยม หลีกเลี่ยงสงคราม และพยายามลดความตึงเครียดกับชาติตะวันตก
ซึ่งดูเหมือนเป็นท่าทีที่สมเหตุสมผลในสายตานานาชาติ แต่สำหรับเหมาเจ๋อตง ผู้นำผู้มุ่งมั่นใน “การปฏิวัติแบบถาวร” ของจีนคือ
การทรยศต่อเจตนารมณ์ของมาร์กซ์ เลนิน และสตาลิน เหมาเชื่อว่าการปฏิวัติที่แท้จริงต้องไม่ประนีประนอม ต้องพร้อมปะทะกับ
จักรวรรดินิยมทุกเมื่อ และเขาเริ่มมองโซเวียตว่าเปลี่ยนไป กลายเป็นพวก “ลัทธิแก้” (Revisionism)9 ที่บิดเบือนหลักการแท้จริง
ของคอมมิวนิสต์ ความไม่พอใจของเหมาไม่ได้หยุดแค่แนวคิดทางยุทธศาสตร์เท่านั้น เมื่อครุสชอฟประกาศประณาม “ลัทธิบูชา
บุคคล” (Cult of personality) และเปิดเผยความโหดร้ายของยุคสตาลินในการประชุมพรรคคอมมิวนิสต์โซเวียต ค.ศ. 1956 เหมา
ถึงกับเดือดดาล สำหรับเขา สตาลินคือผู้พิทักษ์การปฏิวัติสากล เป็นต้นแบบที่จีนยึดถือ และการโจมตีสตาลินเท่ากับทำลายรากฐาน
ความชอบธรรมของพรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลก เบื้องหลังความต่างทางอุดมการณ์ยังมีการแข่งขันด้านอิทธิพลแฝงอยู่ ทั้งจีนและโซ
เวียตต่างแย่งกันเป็นผู้นำของขบวนการคอมมิวนิสต์สากล โซเวียตมองตนเองเป็นศูนย์กลางตามธรรมเนียมของผู้ชนะสงครามโลก
แต่เหมามองว่าจีนมีความบริสุทธิ์มากกว่า เพราะไม่ได้ประนีประนอม ไม่ใช้ชีวิตแบบอภิสิทธิ์ชน และไม่ละทิ้งการต่อสู้ของชนชั้น
แรงงานในโลกที่สาม จีนจึงเริ่มตั้งตนเป็น “ศูนย์กลางใหม่” แข่งกับมอสโกอย่างเปิดเผย ความตึงเครียดเพิ่มขึ้นเมื่อโซเวียตปฏิเสธ
จะช่วยจีนพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ ช่วง ค.ศ. 1959 ทั้งสองฝ่ายเริ่มไม่ไว้วางใจกันอย่างสิ้นเชิง จนถึงขั้นเกิดเหตุปะทะกันที่พรมแดน
บริเวณเกาะเจินเป่า (Zhenbao Island) หรือที่รู้จักในชื่อ เกาะดามานสกี (Damansky Island) เมื่อ ค.ศ. 1969 เสียงปืนและเลือด
บนแม่น้ำอุซซูรี10 ไม่ใช่แค่เรื่องของพื้นที่ แต่มันสะท้อนการแตกหักของ “มิตรภาพแห่งคอมมิวนิสต์” ที่เคยยิ่งใหญ่ และเมื่อเหมานำ
จีนเข้าสู่ยุค “ปฏิวัติวัฒนธรรม” (ค.ศ.1966–1976)11 เขายิ่งประณามโซเวียตว่าเป็นจักรวรรดินิยมในรูปแบบใหม่ เป็นสังคมนิยมที่
กลายพันธุ์เป็นชนชั้นนำกดขี่ประชาชน โซเวียตเองก็ตอบโต้ว่าเหมาทำลายประเทศของตนเอง ทำลายความน่าเชื่อถือของขบวนการ
สากล และลากคอมมิวนิสต์ให้ตกต่ำ เรื่องราวระหว่างเหมากับโซเวียตจึงไม่ใช่แค่การทะเลาะกันของสองผู้นำ แต่เป็นบทพิสูจน์ว่าแม้
จะมีอุดมการณ์เดียวกัน หากเป้าหมายและวิธีการต่างกัน ก็อาจกลายเป็นศัตรูที่ร้ายกาจยิ่งกว่าศัตรูทางความคิด และความแตกแยก
นั้นยังส่งผลสะเทือนต่อโลกคอมมิวนิสต์ทั่วทุกมุมโลกไปอีกหลายทศวรรษ ส่งผลให้โซเวียตต้องการถ่วงดุลจีนด้วยการสร้างพันธมิตร
ใหม่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
คือคำที่ใช้ในหมู่มาร์กซิสต์ –เลนินนิสต์ เพื่อ ตำหนิหรือกล่าวหาบุคคลหรือกลุ่มที่ ตีความเปลี่ยนแปลงหรือปรับแนวทางของลัทธิมาร์กซ์ –เลนิน ให้
“เบี่ยงเบน” จากหลักดั้งเดิม โดยเฉพาะในลักษณะที่ “อ่อนข้อ” ประนีประนอมกับทุนนิยมหรือยอมรับระบบที่ไม่ใช่คอมมิวนิสต์อย่างแท้จริง
10 เป็นจุดปะทะสำคัญ ระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตในเดือนมีนาคม ปี 1969 เหตุการณ์นี้เ ป็นส่วนหนึ่งของความตึงเครียดในช่วงที่จีนและโซเวียต
แตกแยกทางอุดมการณ์ (Sino-Soviet Split) โดยทั้งสองฝ่ายต่างอ้างสิทธิในดินแดนริม แม่น้ำอุซซูรี จึงกลายเป็น “แนวรบเชิงสัญลักษณ์” ของสงคราม
เย็นในโลกคอมมิวนิสต์ที่ไม่ใช่ระหว่างคอมมิวนิสต์กับทุนนิยม แต่เป็นการปะทะกันระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์จีนกับโซเวียต
11 เป็นช่วงเวลาที่ป ระธานเหมา เจ๋อตง แห่ง จีนเปิดแคมเปญทางการเมืองเพื่อฟื้นฟูอุดมการณ์ค อมมิวนิสต์แบบสุดโต่ง โดยมุ่ง กำจัด “แนวคิดเก่า
วัฒนธรรมเก่า ประเพณีเก่า และนิสัยเก่า ” ซึ่งถูกมองว่าเป็นภัยต่ออำนาจของพรรคคอมมิวนิสต์ กลุ่มเยาวชน “เรดการ์ด” ถูกระดมให้ทำลายสถาบัน
ดั้งเดิม เช่น ศาสนา การศึกษา และปัญญาชน ส่งผลให้ประเทศเกิดความวุ่นวายทางสังคม เศรษฐกิจชะงักงัน และมีการปราบปรามอย่างรุนแรง
ทั่วประเทศ จนสิ้นสุดเมื่อเหมาเสียชีวิตในปี 1976
9

�46

พันธมิตรที่สำคัญที่สุดของโซเวียตในช่วงนี้คือเวียดนามเหนือ ภายใต้การนำของโฮจิมินห์ เวียดนามเหนือยอมรับการ
สนับสนุนทั้งทางทหารและเศรษฐกิจจากโซเวียต 12 โดยเฉพาะในช่วงสงครามเวียดนาม โซเวียตจัดส่งอาวุธหนัก เครื่องบินขับไล่
ระบบเรดาร์ และที่ปรึกษาทางทหารให้แก่เวียดนามเหนือ เพื่อใช้ต่อกรกับการรุกรานของสหรัฐ อเมริกา และพันธมิตร หลังจากที่
เวียดนามเหนือสามารถรวมประเทศและจัดตั้ง “สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม” ค.ศ. 1975 ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามกับโซ
เวียตยิ่งแน่นแฟ้นมากยิ่งขึ้น เวียดนามกลายเป็นรัฐหลักในภูมิภาคที่โซเวียตสามารถใช้เป็นฐานในการขยายอิทธิพลทั้งในทาง
การเมืองและการทหาร ตัวอย่างสำคัญของความร่วมมือดังกล่าวคือการที่เวียดนามอนุญาตให้โซเวียตใช้ฐานทัพเรือคัมรันห์ ( Cam
Ranh Bay) ซึ่งตั้งอยู่ในทำเลยุทธศาสตร์บริเวณทะเลจีนใต้ การปรากฏตัวของเรือรบโซเวียตในบริเวณนี้ถือเป็นสัญญาณเชิง
สัญลักษณ์ว่ามหาอำนาจจากยุโรปตะวันออกสามารถเข้าถึงเขตอิทธิพลของสหรัฐฯ ได้อย่างใกล้ชิด อีกหนึ่งพื้นที่ที่โซเวียตขยาย
อิทธิพลคือกัมพูชา ภายหลังจากที่เวียดนามส่งทหารเข้ารุกรานกัมพูชา ค.ศ. 1978 และล้มล้างรัฐบาลเขมรแดงที่ได้รับการสนับสนุน
จากจีน โซเวียตก็ให้การสนับสนุนรัฐบาลใหม่ของฮุน เซน ที่ได้รับการจัดตั้งขึ้นโดยเวียดนาม โซเวียตให้ความช่วยเหลือทั้งในด้าน
เงินทุน การฝึกอบรม และอาวุธ เป็นเวลาหลายปี แม้รัฐบาลดังกล่าวจะไม่ได้รับการยอมรับจากประชาคมโลกโดยเฉพาะอาเซียน
แต่ก็สามารถตั้งมั่นอยู่ได้ด้วยการสนับสนุนจากโซเวียตและเวียดนาม
ช่วงทศวรรษ 1980 บทบาทของโซเวียตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ถึงจุดสูงสุดในแง่ของอิทธิพลทางการเมือง โดยมี
เวียดนามเป็นพันธมิตรหลัก และมีเครือข่ายผลประโยชน์ในลาวและกัมพูชา อย่างไรก็ตาม การขยายตัวดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นโดย
ปราศจากแรงต้าน ทั้งจากอาเซียน สหรัฐอเมริกา และจีน ซึ่งต่างพยายามสกัดกั้นอิทธิพลของโซเวียตและเวียดนาม โดยเฉพาะใน
กรณีวิกฤตกัมพูชา ที่ไทย มาเลเซีย และสหรัฐ อเมริกา สนับสนุนกลุ่มต่อต้านรัฐบาลฮุน เซน เช่น เขมรแดง กลุ่ม FUNCINPEC13
และกลุ่มแนวร่วมอื่น ๆ ที่ปักหลักอยู่ตามแนวชายแดนไทย แม้โซเวียตจะสามารถสร้างเครือข่ายพันธมิตรทางอุดมการณ์ในภูมิภาค
ได้สำเร็จในระดับหนึ่ง แต่ในช่วงปลายทศวรรษ 1980 โซเวียตเริ่มเผชิญวิกฤตเศรษฐกิจและการเมืองภายในประเทศอย่างรุนแรง
ภายใต้การนำของ มิคาอิล กอร์บาชอฟ โซเวียตเริ่มเปลี่ยนแนวนโยบายต่างประเทศมาเน้นการลดการแทรกแซงในต่างประเทศ
และหันไปสู่การปฏิรูปภายในประเทศ การลดความช่วยเหลือแก่เวียดนามและกัมพูชาอย่างต่อเนื่อง ทำให้รัฐพันธมิตรของโซเวียต
ในภูมิภาคเริ่มอ่อนแรง และจำต้องปรับท่าทีตามโลกาภิวัตน์ เวียดนามประกาศนโยบายเปิดประเทศ (Đổi Mới) ค.ศ.1986 เพื่อ
ฟื้นฟูเศรษฐกิจ ในขณะที่รัฐบาลฮุน เซนในกัมพูชาก็เริ่มเข้าสู่กระบวนการเจรจาสันติภาพร่วมกับฝ่ายตรงข้าม ท้ายสุด การล่มสลาย
ของสหภาพโซเวียต เมื่อ ค.ศ. 1991 ได้ปิดฉากบทบาทของโซเวียตในฐานะมหาอำนาจที่มีอิทธิพลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่าง
เป็นทางการ แม้รัสเซียจะยังคงดำรงสถานะผู้สืบทอดในทางกฎหมายและการทูต แต่ก็ไม่มีอิทธิพลใกล้เคียงกับที่โซเวียตเคยมีมา
ก่อน ดังนั้นพัฒนาการทางการเมืองของสหภาพโซเวียตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นกระบวนการที่ค่อย ๆ ก่อตัวจากแนวคิด
อุดมการณ์ สู่การสร้างพันธมิตรทางยุทธศาสตร์ โดยเฉพาะกับเวียดนาม และพัฒนาไปสู่การมีบทบาททางทหารและการทูตในระดับ
ภูมิภาคในช่วงเวลาหนึ่ง แม้จะเป็นบทบาทที่มิได้ยาวนานนักแต่ก็มีผลกระทบต่อภูมิภาคในหลายมิติ ทั้งในเชิงโครงสร้างอำนาจ การ
จัดระเบียบการเมืองภายในประเทศต่าง ๆ และการขับเคลื่อนนโยบายต่างประเทศของรัฐในภูมิภาคอย่างมีนัยสำคัญ

เวียดนามเลือกอยู่ฝ่ายโซเวียตมากกว่าจีน เพราะโซเวียตให้ความช่วยเหลืออย่างมั่นคงเป็นพันธมิตรที่ตรงกับอุดมการณ์ และสามารถสนับสนุ นบทบาท
ของเวียดนามในภูมิภาคได้ดีกว่า ขณะที่จีนกลับกลายเป็นคู่แข่งในภูมิภาคและมีความขัดแย้งโดยตรงกับเวียดนาม ทั้งในเรื่องกัมพูชาและชายแดน
13 Front uni national pour un Cambodge independant, neutre, pacifique et cooperatif เป็ น พรรคการเมื อ งสาย รอยั ล ลิ ส ต์ (สนั บ สนุ น
สถาบันกษัตริย์) ของกัมพูชา
12

�47

ในช่วงสงครามเย็น ไทยมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในฐานะ “แนวหน้า” ของโลกเสรี
และเป็นพันธมิตรที่ใกล้ชิดที่สุดของสหรัฐอเมริกาในภูมิภาคนี้ ท่ามกลางความขัดแย้งทางอุดมการณ์ระหว่างฝ่ายประชาธิปไตยเสรี
นิยมกับฝ่ายคอมมิวนิสต์ ไทยดำเนินนโยบายที่เน้นการเอาตัวรอดของรัฐขนาดกลาง (Middle power) โดยผสมผสานระหว่างความ
ใกล้ชิดกับมหาอำนาจ การต่อต้านคอมมิวนิสต์ภายในประเทศ และการปรับนโยบายเพื่อความอยู่รอดในบริบทโลกที่เปลี่ยนแปลง
ตลอดช่วงสงครามเย็น ความสำคัญของไทยในระดับภูมิภาคปรากฏชัดเจนเมื่อสหรัฐอเมริกาขยายบทบาทเข้ามาในเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้เพื่อต่อต้านการขยายตัวของลัทธิคอมมิวนิสต์ในช่วงทศวรรษ 1950–1970 สหรัฐฯ เลือกไทยเป็นพันธมิตรหลัก เพราะไทยมี
ภูมิรัฐศาสตร์ที่ได้เปรียบ ตั้งอยู่ติดกับอินโดจีน คือ เวียดนาม ลาว และกัมพูชา ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นพื้นที่เปราะบางที่มีกลุ่ม
คอมมิวนิสต์เคลื่อนไหวอย่างแข็งขัน ไทยอนุญาตให้สหรัฐฯ ใช้พื้นที่ของตนในการตั้งฐานทัพอากาศ เช่น ฐานทัพอู่ตะเภา และ
โคราช เพื่อเป็นศูนย์กลางในการปฏิบัติการทางทหารต่อเวียดนามเหนือและลาวในช่วงสงครามเวียดนาม ไทยยังเป็นสมาชิกของ
องค์การสนธิสัญญาป้องกันร่วมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ SEATO ซึ่งมีเป้าหมายชัดเจนในการสกัดกั้นคอมมิวนิสต์
นอกจากบทบาทในระดับภูมิภาค ไทยยังมีความสำคัญในเชิงยุทธศาสตร์ระดับโลก เพราะเป็นประเทศเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้เพียงไม่กี่ประเทศที่ส่งทหารเข้าร่วมรบในสงครามเวียดนามเคียงข้างกับกองทัพสหรัฐฯ แม้ไทยจะไม่ได้เข้าสู่สมรภูมิอย่างเต็ม
รูปแบบ แต่การแสดงออกเช่นนี้ก็เป็นการยืนยันอย่างชัดเจนว่าไทยยืนอยู่ฝั่งเดียวกับโลกเสรี ในด้านนโยบายภายใน ประเทศไทย
นำเสนอภาพลักษณ์ของ “รฐั ทต่ี อ่ ตา้ นคอมมวิ นสิ ตอ์ ยา่ งแขง็ ขนั ” โดยเฉพาะภายใต้การนำของ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และจอมพล
ถนอม กิตติขจร รัฐบาลไทยประกาศใช้พระราชบัญญัติป้องกันการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ และจัดตั้งองค์กรด้านความมั่นคง
เช่น กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน (กอ.รมน.) เพื่อรับมือกับการเคลื่อนไหวของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย
(พคท.) ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากจีนและเวียดนาม การปราบปรามผู้เห็นต่างทางการเมือง การจำกัดเสรีภาพของนักศึกษาและ
ปัญญาชน รวมถึงการสร้างกระแสต่อต้านคอมมิวนิสต์ในสื่อและระบบการศึกษา เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายแห่งรัฐในเวลานั้น
อย่างไรก็ดี แม้ไทยจะมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับสหรัฐอเมริกา แต่ก็ไม่ได้ดำเนินนโยบายที่แข็งกร้าวด้านเดียว หากแต่ค่อย ๆ
ปรับตัวอย่างระมัดระวังตามบริบทของโลกที่เปลี่ยนไป ภายหลังการล่มสลายของเวียดนามใต้ ราว ค.ศ. 1975 และการถอนตัวของ
สหรัฐฯ จากภูมิภาค ไทยเริ่มทบทวนยุทธศาสตร์ของตนใหม่ โดยหันไปเจรจาและสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีนในปี
เดียวกัน และต่อมาก็ฟื้นฟูความสัมพันธ์กับเวียดนามในช่วงปลายทศวรรษ 1980 ความเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนให้เห็นถึงความ
ยืดหยุ่นทางการเมืองและการทูตของไทยในการรักษาผลประโยชน์ของชาติในสถานการณ์ที่โลกเปลี่ยนผ่าน ประเทศไทยยังมี
บทบาทสำคัญในการแก้ไขวิกฤตการณ์ในกัมพูชา ภายหลังการที่เวียดนามรุกรานและโค่นล้มเขมรแดง ไทยให้ที่พักพิงแก่กลุ่ม
ต่อต้านรัฐบาลฮุน เซน ตามแนวชายแดน และสนับสนุนกระบวนการเจรจาสันติภาพในเวทีระหว่างประเทศ การดำเนินบทบาท
เช่นนี้ทำให้ไทยกลายเป็นตัวกลางในการคลี่คลายความขัดแย้งในภูมิภาค และสร้างบทบาทใหม่ในฐานะผู้มีส่วนร่วมในการรักษา
เสถียรภาพของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในมิติทางเศรษฐกิจ ความใกล้ชิดกับสหรัฐฯ ทำให้ไทยได้รับความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและการพัฒนาผ่านโครงการ
ต่างๆขององค์การเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศแห่งสหรัฐอเมริกา (United States Agency for International Development
: USAID) ซึ่งครอบคลุมทั้งด้านโครงสร้างพื้นฐาน เกษตรกรรม และการศึกษา โดยมีเป้าหมายเพื่อ “สร้างภูมิคุ้มกัน ” ให้กับ
ประชาชนต่อแนวคิดคอมมิวนิสต์ การพัฒนาเหล่านี้วางรากฐานให้กับการขยายตัวทางเศรษฐกิจของไทยในระยะยาว จนสามารถ
ก้าวเข้าสู่การเป็น “เสือเศรษฐกิจแห่งเอเชีย” ได้ในเวลาต่อมา ในมิติทางสังคม วัฒนธรรมตะวันตก โดยเฉพาะวัฒนธรรมอเมริกัน
เข้ามามีอิทธิพลอย่างลึกซึ้งต่อสังคมไทยผ่านสื่อ เพลง ภาพยนตร์ และวิถีชีวิต ทั้งในระดับเมืองและในชุมชนที่มีฐานทัพสหรัฐฯ

�48

ตั้งอยู่ อย่างไรก็ตาม อิทธิพลทางวัฒนธรรมนี้ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการครอบงำทางวัฒนธรรม ( Cultural imperialism) และ
เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทำให้ไทยเป็น “รัฐบริวาร” ของสหรัฐฯ ในสายตาของฝ่ายซ้าย โดยสรุปแล้ว ความสำคัญและบทบาท
ของประเทศไทยในช่วงสงครามเย็นมิได้จำกัดอยู่เฉพาะในระดับภูมิรัฐศาสตร์เท่านั้น แต่ครอบคลุมทั้งด้านการทูต การทหาร การ
พัฒนาเศรษฐกิจ และการจัดระเบียบภายในสังคม ไทยสามารถปรับยุทธศาสตร์ให้เข้ากับบริบทโลกที่ เปลี่ยนแปลง และรักษาความ
มั่นคงของรัฐไว้ได้ตลอดช่วงเวลาที่ความขัดแย้งระดับโลกกำลังเข้มข้น ซึ่ งถือเป็นความสำเร็จในเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศขนาด
กลางทีดำเนินนโยบายอย่างมีชั้นเชิงท่ามกลางแรงกดดันของมหาอำนาจ

ข้อสังเกตเชิงวิพากษ์องค์ความรู้ด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของโซเวียต

จากที ่ ก ล่ า วมาในข้ า งต้ น เกี ่ ย วกั บ ภู ม ิ ภ าคเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต้ จะเห็ น ได้ ว ่ า ในช่ ว งเวลาก่ อ นยุ ค สงครามเย็ น
สหภาพโซเวียตยังมิได้มีบทบาทหรืออิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญในภูมิภาคนี้ อันเนื่องมาจากปัจจัยต่าง ๆ ที่ได้กล่าวถึงไปแล้ว และเมื่อ
พิจารณางานเขียนทางวิชาการของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ซึ่งเป็นหนึ่งในนักวิชาการชั้นนำผู้ศึกษาการเมืองไทยและมี
บทบาทสำคัญในการวิเคราะห์นโยบายของสหภาพโซเวียตต่อเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จะพบว่า หนังสือเรื่อง Внешняя
политика Таиланда มีคุณูปการอย่างมากในการทำความเข้าใจเชิงประวัติศาสตร์และวิชาการเกี่ยวกับนโยบายต่างประเทศ
ของไทยในบริบทของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศยุคสงครามเย็น ช่วงทศวรรษ 1970 ถึงต้นทศวรรษ 1980 โดยใช้กรอบการ
วิเคราะห์แบบมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ หนังสือเล่มนี้ประกอบด้วย 3 บทหลัก บทนำ บทสรุป เชิงอรรถ และภาคผนวก พร้อมสาระ
สรุปภาษาอังกฤษตอนท้ายเล่ม
บทที่ 1 วิเคราะห์ปัจจัยภายในและระหว่างประเทศที่มีผลต่อการกำหนดนโยบายต่างประเทศของไทย ไม่ว่าจะเป็นระดับ
การพัฒนาเศรษฐกิจ โครงสร้างอำนาจทางการเมือง กลไกการตัดสินใจ และตำแหน่งของไทยในระบบความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
โดยโฟมิเชวาให้ความสำคัญกับการที่ไทยเป็นรัฐกึ่งปกครองตนเองภายใต้อิทธิพลของมหาอำนาจตะวันตก
บทที ่ 2 เสนอแนวคิ ด หลั ก ที ่ ก ำหนดกรอบนโยบายต่ า งประเทศของไทย ได้ แ ก่ การเล่ น เกมระหว่ า งมหาอำนาจ
(Balancing powers) การพึ่งพามหาอำนาจ อาทิ สหรัฐอเมริกา การเข้าร่วมในกลุ่มพันธมิตรตะวันตก เช่น SEATO และความ
พยายามสร้างดุลอำนาจในระดับภูมิภาค ซึ่งทั้งหมดถูกมองว่าเป็นการปรับตัวของรัฐชั้นรองในโครงสร้างโลกที่ไม่เท่าเทียม
บทที่ 3 เจาะลึกนโยบายต่างประเทศของรัฐบาลไทยในช่วงทศวรรษ 1970–ช่วงต้น 1980 โดยแสดงให้เห็นถึงการ
เปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ในแต่ละรัฐบาล เช่น ยุครัฐบาลพลเรือน (ค.ศ. 1973–1976) ที่พยายามเปิดสัมพันธ์กับจีนและโซเวียต
ช่วงการกลับมาของฝ่ายขวาหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม ค.ศ. 1976 (พ.ศ. 2519) แนวคิด “เท่าเทียมอย่างห่างไกล” ของรัฐบาลเกรียง
ศักดิ์ ชมะนันทน์ ปัญหากัมพูชากับรัฐบาลเปรม ติณสูลานนท์ และแนวโน้มใหม่ของรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ
ทั้งนี้ หนังสือยังแนบภาคผนวกว่าด้วยโครงสร้างกระทรวงการต่างประเทศไทย ลำดับเหตุการณ์การเปลี่ยนรัฐบาล และ
บทสัมภาษณ์สำคัญ พร้อมสาระสรุปภาษาอังกฤษในตอนท้าย
หนังสือเล่มนี้ไม่เพียงแต่เสนอประวัติศาสตร์เชิงลำดับเหตุการณ์ แต่ยังเสนอการตีความในเชิงโครงสร้างผ่านกรอบมาร์ก
ซิสต์ โดยชี้ให้เห็นว่า ไทยในช่วงสงครามเย็นมิใช่รัฐที่มีนโยบายต่างประเทศเป็นอิสระ แต่ดำเนินตามกรอบของการพึ่งพา
(Dependency) และการครอบงำ (Hegemony) จากมหาอำนาจตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา ขณะเดียวกันก็พยายามใช้
ความสัมพันธ์กับจีนและโซเวียตเพื่อสร้างอำนาจต่อรองในระดับภูมิรัฐศาสตร์อย่างจำกัด สิ่งที่ผู้เขียนสามารถสะท้อนออกมาถึง
ความสำคัญของหนังสือเล่มนี้ได้ว่า

�49

1. หนังสือ Внешняя политика Таиланда ของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ถือเป็นงานศึกษาฉบับ
ภาษารัสเซียที่ครอบคลุมเกี่ยวกับนโยบายต่างประเทศของประเทศไทยในช่วงสงครามเย็นอย่างรอบด้าน โดยนับว่าเป็นหนึ่งใน
งานวิจัยเพียงไม่กี่ชิ้นจากฝั่งสหภาพโซเวียตและรัสเซียที่มุ่งวิเคราะห์เชิงลึกต่อบทบาทและท่าทีของไทยในเวทีความสัมพันธ์ระหว่าง
ประเทศในช่วงเวลาดังกล่าว ทั้งนี้ ในวงวิชาการโดยทั่วไป ประเทศไทยมักจะถูกตีความผ่านกรอบคิดและมุมมองของโลกตะวันตก
โดยเฉพาะจากนักวิชาการอเมริกัน ดังนั้น หนังสือเล่มนี้จึงมีคุณค่าอย่างยิ่งในฐานะการนำเสนอมุมมอง “ทางเลือก” ที่สะท้อน
ทัศนะและแนวคิดเชิงยุทธศาสตร์ของสหภาพโซเวียต/รัสเซียที่มีต่อประเทศไทยในบริบทของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
2. ในการวิเคราะห์บทบาทของไทยในฐานะพันธมิตรของสหรัฐอเมริกาและผู้มีบทบาทในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ชี้ให้เห็นถึงความซับซ้อนและพลวัตของนโยบายต่างประเทศไทยในช่วงสงครามเย็น แม้ไทยจะมี
สถานะเป็นพันธมิตรใกล้ชิดของสหรัฐ อเมริกา ทั้งในด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และการทหาร แต่รัฐบาลไทยในแต่ละช่วงเวลาก็
พยายามดำเนินนโยบายที่ ยืดหยุ่นและหลากหลาย เพื่อรักษาดุลแห่งอำนาจในภูมิภาค โดยเฉพาะความพยายามในการสร้าง
ความสัมพันธ์กับจีนและประเทศสังคมนิยมอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งสะท้อนถึงความระมัดระวังในการดำเนินนโยบาย
เพื่อป้องกันการเผชิญหน้าโดยตรงกับขั้วอำนาจใดอำนาจหนึ่ง นอกจากนี้ โฟมิเชวายังให้ความสำคัญกับบทบาทของไทยใน SEATO
ซึ่งสะท้อนถึงการมีส่วนร่วมของไทยในยุทธศาสตร์ต่อต้านคอมมิวนิสต์ของสหรัฐฯ ในระดับภูมิภาค อย่างไรก็ดี หลังจาก SEATO
อ่อนพลังลง ไทยก็ปรับบทบาทมาเป็นหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้ง ASEAN ซึ่งเป็นเวทีความร่วมมือที่มีลักษณะเป็นกลางมากขึ้น และเปิด
พื้นที่สำหรับการเจรจากับประเทศทั้งในและนอกภูมิภาค รวมถึงประเทศสังคมนิยมด้วยการวิเคราะห์ของโฟมิเชวาจึงสะท้อนให้เห็น
ว่า แม้ไทยจะถูกจัดวางอยู่ในค่ายตะวันตก แต่ก็มีความพยายามดำเนินนโยบายแบบถ่วงดุล เพื่อรักษาอธิปไตยและเสถียรภาพของ
ตนในบริบทที่เต็มไปด้วยการแข่งขันทางอุดมการณ์ระหว่างมหาอำนาจ
3. เนื้อหาภายในหนังสือ Внешняя политика Таиланда สะท้อนแนวคิดและการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ในกรอบ
ความคิดแบบโซเวียตอย่างชัดเจน โดยเฉพาะการใช้กรอบวิเคราะห์แบบ สังคมนิยม–มาร์กซิสต์ ในการอธิบายและประเมินนโยบาย
ต่า งประเทศของไทย หนัง สือเล่ มนี้ ใ ห้ค วามสำคั ญกับ การวิ พากษ์ อิทธิพลของลั ท ธิจ ัก รวรรดิ นิ ย ม โดยเฉพาะบทบาทของ
สหรัฐอเมริกา ซึ่งถูกมองว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพ การพัฒนาทางเศรษฐกิจ และความเป็นอิสระของประเทศ
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การนำเสนอของโฟมิเชวาจึงมิได้จำกัดอยู่เพียงการอธิบายเหตุการณ์หรือท่าทีทางการทูตของไทยในเชิง
ลำดับเหตุการณ์เท่านั้น แต่ยังแฝงไว้ด้วยการตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจระหว่างประเทศ และการครอบงำทางอุดมการณ์ของ
ประเทศมหาอำนาจตะวันตก โดยเฉพาะในช่วงที่ไทยเป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกา กรอบคิดลักษณะนี้มีความแตกต่างอย่าง
เด่นชัดจากแนวเสรีประชาธิปไตย (Liberal-democratic paradigm) ที่มักพบในงานวิจัยของนักวิชาการตะวันตก ซึ่งมักมอง
ประเทศไทยในฐานะ “พันธมิตรเชิงกลยุทธ์” โดยละเลยมิติด้านการต่อต้านอิทธิพลเชิงโครงสร้างของจักรวรรดินิยม ดังนั้น หนังสือ
เล่มนี้จึงสำคัญฐานะงานศึกษาทางประวัติศาสตร์และนโยบายต่างประเทศ แต่ยังเป็นกรณีศึกษาที่แสดงให้เห็นถึง วิธีการมองโลก
จากสายตาของโลกสังคมนิยม ซึ่งแตกต่างจากทัศนะกระแสหลักในวรรณกรรมระหว่างประเทศอย่างมีนัยสำคัญ
4. หนังสือ Внешняя политика Таиланда ถือเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง
ประเทศไทยกับรัสเซีย/สหภาพโซเวียตในเชิงประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะในบริบทของสงครามเย็นและยุทธศาสตร์ภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ สำหรับผู้ที่กำลังทำวิจัยเชิงลึกเกี่ยวกับพัฒนาการของความสัมพันธ์ไทย–รัสเซีย หนังสือเล่มนี้นำเสนอข้อมูลที่หา
ได้ยากในเอกสารภาษาอังกฤษหรือภาษาไทย ทั้งในแง่ของบทบาทของไทยในเวทีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ตลอดจนทัศนะของ
สหภาพโซเวียตที่มีต่อประเทศไทยในฐานะพันธมิตรที่ใกล้ชิดของสหรัฐอเมริกา หนังสือเล่มนี้มิได้เพียงให้รายละเอียดเกี่ยวกับท่าที

�50

และนโยบายต่างประเทศของไทย แต่ยังสะท้อนวิธีคิดของนักวิชาการโซเวียตที่มองประเทศไทยผ่านกรอบวิเคราะห์แบบมาร์กซิสต์ –
สังคมนิยม ซึ่งต่างจากแนวการวิเคราะห์ที่พบในวรรณกรรมภาษาอังกฤษที่มักเน้นมิติของการเป็น “พันธมิตรตะวันตก” หรือ “รัฐ
กันชน” ของสหรัฐฯ ดังนั้น Внешняя политика Таиланда จึงเป็นงานศึกษาที่มีคุณค่าทั้งในด้านข้อมูลเชิงลึกและใน
ฐานะ “กรอบมองทางเลือก” สำหรับการทำความเข้าใจภูมิรัฐศาสตร์ไทย–โซเวียต/รัสเซียในช่วงศตวรรษที่ 20
5. แม้ว่าหนังสือ Внешняя политика Таиланда ของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา จะเขียนขึ้นในปี
1991 ซึ่งตรงกับช่วงปลายของการดำรงอยู่ของสหภาพโซเวียต หากพิจารณาในเชิงประวัติศาสตร์แล้ว หนังสือเล่มนี้กลับมีคุณค่า
อย่างยิ่งในการทำความเข้าใจรากฐานของแนวนโยบายต่างประเทศของไทยที่สืบต่อมาจนถึงยุคหลังสงครามเย็น โดยเฉพาะแนวทาง
ทีเ่ รียกว่า “สมดุลมหาอำนาจ” (Balance of Power) ซึ่งไทยเลือกใช้เพื่อรักษาอธิปไตยและเสถียรภาพท่ามกลางการแข่งขันของขั้ว
อำนาจในระบบโลก ภายใต้บริบทของสงครามเย็น ไทยดำรงตนเป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับสหรัฐ อเมริกา เพื่อรับมือกับการขยายตัว
ของลัทธิคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค แต่ขณะเดียวกันพยายามเปิดช่องทางความสัมพันธ์กับจีน รวมถึงกับประเทศในกลุ่มสังคมนิยมใน
อาเซียน เพื่อหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าโดยตรงกับขั้วอำนาจฝ่ายตรงข้าม เมื่อนำแนวโน้มเชิงยุทธศาสตร์นี้มาพิจารณาในระยะยาว จะ
เห็นได้ว่าไทยได้พัฒนานโยบายการต่างประเทศในลักษณะที่มีความยืดหยุ่น และสามารถรักษาดุลแห่งอำนาจระหว่างมหาอำนาจได้
อย่างต่อเนื่อง
เนื้อหาของหนังสือจะเป็นผลผลิตทางวิชาการจากช่วงเวลาที่สหภาพโซเวียตกำลังจะสิ้นสุดลง แต่งานเขียนของโฟมิเชวา
ยังคงสะท้อนภาพรวมของนโยบายไทยในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 ได้อย่างแม่นยำ โดยเฉพาะจากมุมมองของนักวิชาการโซ
เวียต ซึ่งแตกต่างจากแนวคิดเสรีประชาธิปไตยของโลกตะวันตกที่มักจะวิเคราะห์ประเทศไทยในฐานะ “รัฐลูกข่าย” หรือ “ผู้ตาม”
ของสหร ั ฐ ฯ ด้ ว ยเหตุ นี้ Внешняя политика Таиланда จึ ง มี ค ุ ณ ค่ า ในฐานะ “ม ุ ม มองทางเล ื อ ก” (Alternative
viewpoint) ที่หาอ่านได้ยาก และมีบทบาทในการเสริมสร้างความเข้าใจเชิงเปรียบเทียบระหว่างแนวคิดทางการทูตของโลก
ตะวันตกและโลกสังคมนิยมต่อประเทศไทยในเวทีระหว่างประเทศ
กรอบวิ เ คราะห์ แ บบสั ง คมนิ ย ม-มาร์ ก ซิ ส ต์ (Marxist-Leninist Analytical Framework) ในการมองนโยบาย
ต่างประเทศไทยในงานของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา
กรอบวิเคราะห์แบบสังคมนิยม-มาร์กซิสต์ คือการที่ผู้เขียนมองนโยบายต่างประเทศของไทยผ่านมุมมองที่เน้นเรื่อง
โครงสร้างอำนาจทางเศรษฐกิจ การต่อสู้เชิงชนชั้น และการวิพากษ์ลัทธิจักรวรรดินิยม (Imperialism) ตามแนวคิดของลัทธิมาร์กซ์เลนิน ซึ่งมีลักษณะเด่นดังนี้
1. การวิเคราะห์ผ่านแนวคิด “จักรวรรดินิยม” (Imperialism): เปรียบเทียบระหว่างกรอบโซเวียตกับแนวตะวันตก
ในสายตาของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา นักวิชาการรัสเซียสายมาร์กซิสต์ซึ่งศึกษานโยบายต่างประเทศของไทย
ภายใต้บริบทสงครามเย็น ประเทศไทยมิได้ถูกมองในฐานะ “รัฐเอกราช” ที่กำหนดนโยบายโดยอิสระตามผลประโยชน์ของชาติแต่
เพียงอย่างเดียว หากแต่เป็น “รัฐบริวาร” (Client state) ที่ดำรงอยู่ภายใต้อิทธิพลของจักรวรรดินิยมอเมริกัน โดยเฉพาะในช่วงที่
ไทยมีบทบาทในองค์การ SEATO และเป็นฐานปฏิบัติการหลักของสหรัฐอเมริกาในสงครามเวียดนาม
จากกรอบวิเคราะห์แบบ มาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ การดำเนินนโยบายของไทยในช่วงดังกล่าวถูกวิเคราะห์ว่าเป็นผลลัพธ์ของ
โครงสร้างอำนาจเชิงจักรวรรดินิยม ซึ่งมีเป้าหมายในการควบคุมและจำกัดการขยายตัวของขบวนการคอมมิวนิสต์ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ โดยไทยทำหน้าที่ในฐานะ “รัฐหน้าด่าน” (Frontline state) ซึ่งรองรับทั้งปฏิบัติการทหาร เศรษฐกิจ และข่าว

�51

กรองของสหรัฐอเมริกา การวิเคราะห์ในแนวทางนี้มองว่าไทยเป็นส่วนหนึ่งของระบบการครอบงำในระดับโครงสร้าง ซึ่งชนชั้นนำ
ภายในประเทศได้รับผลประโยชน์ตอบแทนผ่านการธำรงอำนาจทางการเมือง และการเชื่อมโยงกับทุนโลกตะวันตก ในทางตรงกัน
ข้าม แนวคิดกระแสหลัก คลาสสิกนิยมแบบตะวันตก โดยเฉพาะจากมุมมอง เสรีนิยม (Liberalism) และความเป็นจริงนิยม
(Realism) ในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ มักมองประเทศไทยในฐานะ “พันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์” ที่มีเสรีภาพในการเลือกข้าง
และคำนวณผลประโยชน์จากการสมดุลมหาอำนาจ (Balancing power) ระหว่างสหรัฐฯ จีน และประเทศในภูมิภาค โดย
เฉพาะงานศึกษาภาษาอังกฤษส่วนใหญ่ในช่วงสงครามเย็น เช่น จากนักวิชาการอเมริกันหรืออังกฤษ มักเน้นว่าไทยเลือกเข้าร่วมกับ
สหรัฐฯ ด้วยเหตุผลด้านความมั่นคงจากภัยคุกคามของคอมมิวนิสต์ และพิจารณาการส่งเสริมเศรษฐกิจ ตลาดเสรี หรือความร่วมมือ
ทางเทคโนโลยีเป็นความร่วมมือโดยสมัครใจมากกว่าจะมองว่าเป็นการครอบงำ
มุมมองโซเวียต (มาร์กซิสต์–เลนินนิสต์)

มุมมองตะวันตก14 (เสรีนิยม/ความเป็นจริงนิยม)

ไทยเป็นรัฐบริวารภายใต้จักรวรรดินิยม

ไทยเป็นพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์โดยสมัครใจ

ไทยดำเนินนโยบายภายใต้โครงสร้างอำนาจของสหรัฐฯ

ไทยคำนวณผลประโยชน์แห่งชาติและสมดุลอำนาจ

ความช่วยเหลือจากสหรัฐฯ เป็นเครื่องมือครอบงำ

ความช่วยเหลือเป็นผลของความร่วมมือทางยุทธศาสตร์

บทบาทไทยใน SEATO/สงครามเวียดนาม
คือ การรับใช้จักรวรรดินิยม

บทบาทไทยใน SEATO/สงครามเวียดนาม
คือ การปกป้องตนเองจากภัยคอมมิวนิสต์

เน้นชนชั้นและโครงสร้างเป็นตัวขับเคลื่อนนโยบาย

เน้นรัฐและผู้นำเป็นผู้ตัดสินใจตามผลประโยชน์แห่งชาติ

การอ่านงานของโฟมิเชวาจึงเป็นการเปิดพื้นที่ให้เกิดการมองโลกในอีกมุมที่ตั้งคำถามต่อสมมุติฐานพื้นฐานของแนวคิด
ตะวันตก และเน้นให้เห็นถึงพลวัตทางอำนาจเชิงโครงสร้างในระบบจักรวรรดินิยมสมัยใหม่ ซึ่งมักไม่ถูกเน้นย้ำในวรรณกรรม
ภาษาอังกฤษทั่วไป โดยเฉพาะในกรณีศึกษาของไทยในบริบทสงครามเย็น ในมุมมองของผู้เขียนกับการวิเคราะห์เชิงทฤษฏี กับการ
ตีความนโยบายต่างประเทศของไทยในช่วงสงครามเย็นผ่านงานของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา สามารถเข้าใจได้อย่างลึกซึ้ง
ยิ่งขึ้นเมื่อพิจารณาภายใต้กรอบทฤษฎีสำคัญในโลกมาร์กซิสต์และทฤษฎีโครงสร้างโลกใต้ ได้แก่ แนวคิดจักรวรรดินิยมของ วลาดี
มีร์ เลนิน (V.I. Lenin)15 แนวคิดเรื่องการครอบงำทางอุดมการณ์ของ อันโตนิโอ กรัมชี (Antonio Gramsci)16 และ ทฤษฎีการ
พึ่งพิง (Dependency Theory)17 ซึ่งพัฒนาโดยนักคิดลาตินอเมริกัน เช่น André Gunder Frank และ Theotonio dos Santos
เป็นต้น
แนวคิดแบบมาร์กซิสต์และทฤษฎีโครงสร้างโลกใต้ต่างมุ่งเน้นการอธิบายความไม่เท่าเทียมเชิงโครงสร้างในระดับโลก
โดยเฉพาะระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศที่เคยเป็นอาณานิคมหรือประเทศกำลังพัฒนา ในสายตาของคาร์ล มาร์กซ์ และ
แนวคิดตะวันตก ในเชิงอุดมการณ์ทางการเมืองหรือทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คำนี้มักหมายถึงแนวคิดที่เป็นกระแสหลัก ได้แก่ ลัทธิเสรีนิยม
(Liberalism) ลัทธิความเป็นจริงนิยม (Realism) ทฤษฎีการจัดระเบียบโลกเสรีนิยม (Neoliberal Institutionalism) ทฤษฎีการเมืองแบบประชาธิปไตย
เสรี
15 ผู้นำสหภาพโซเวียต ชาวรัสเซียมีรากฐานทางทฤษฎีมาจาก มาร์กซ์
16 นักคิดชาวอิตาเลียน และนักทฤษฎีมาร์กซิสต์ที่มีอิทธิพลมากในยุโรปตะวันตก โดยเฉพาะในวงการสังคมวิทยา การศึกษา และวัฒนธรรม
17 นักวิชาการจากลาตินอเมริกา สร้างทฤษฎีการพึ่งพิง เป็นแนวคิดที่ได้รับอิทธิพลจากลัทธิมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์
14

�52

วลาดีมีร์ เลนิน รัฐในระบบทุนนิยมดำเนินนโยบายต่างประเทศเพื่อรับใช้ผลประโยชน์ของชนชั้นนายทุน ไม่ใช่ประชาชนโดยรวม รัฐ
จึงเป็นกลไกของการกดขี่ทางชนชั้นที่ขยายตัวไปในระดับโลกผ่านสงคราม การค้า และการแสวงหาทรัพยากรจากประเทศอ่อนแอ
โดยเฉพาะในบริบทของลัทธิจักรวรรดินิยมที่เลนินนิยามว่ าเป็นขั้นสูงสุดของทุนนิยมที่ทุนผูกขาดและรัฐจักรวรรดินิยมใช้การลงทุน
การค้า และการแทรกแซงทางทหารเพื่อขยายอำนาจเหนือประเทศที่อ่อนแอกว่า 18 ทฤษฎีระบบโลก (World-Systems Theory)
ของอีมันนูเอล วอลเลอร์สไตน์ ขยายแนวคิดนี้ด้วยการจำแนกโลกออกเป็น 3 เขต คือ “ศูนย์” (Core) “กึ่งชายขอบ” (Semiperiphery) และ “ชายขอบ” (Periphery) ซึ่งประเทศชายขอบทำหน้าที่ผลิตวัตถุดิบและแรงงานราคาถูกเพื่อส่งให้ศูนย์กลางสะสม
ทุนและเทคโนโลยี19 ขณะที่ทฤษฎีการพึ่งพิง (Dependency Theory) ซึ่งพัฒนาโดยนักคิดลาตินอเมริกัน เช่น André Gunder
Frank และ Theotonio dos Santos เสนอว่าประเทศโลกที่สามมิได้ล้าหลังเพราะพัฒนาไม่ทัน แต่เพราะถูกทำให้ยากจนใน
โครงสร้างที่ไม่เท่าเทียม โดยศูนย์กลางสะสมความมั่งคั่งผ่านการดูดทรัพยากรจากรอบนอก
อันโตนิโอ กรัมชี (Antonio Gramsci) ขยายขอบเขตของมาร์กซิสม์โดยเสนอแนวคิดเรื่อง “อำนาจนำ” (Hegemony) วา่
ชนชั้นปกครองมิได้ควบคุมด้วยกำลังอย่างเดียว แต่ครอบงำทางความคิด วัฒนธรรม และจริยธรรม ทำให้ผู้ถูกปกครองยอมรับ
สถานะของตนโดยสมัครใจ20 เมื่อนำแนวคิดเหล่านี้มาใช้กับบริบทของไทยในช่วงสงครามเย็น สามารถมองได้ว่าไทยเป็น “รัฐอาณา
นิ ค มใหม่ ” (Neo-colonial state) ที ่ ด ำเนิ น นโยบายต่ า งประเทศโดยอยู ่ ภ ายใต้ อ ิ ท ธิ พ ลของสหรั ฐ อเมริ ก าและกลุ ่ ม ทุ น โลก
ความสัมพันธ์ที่ไทยมีกับจีนหรือโซเวียตจึงถูกตีความเป็นการต่อรองเชิงภูมิรัฐศาสตร์ของรัฐชั้นรองที่พยายามรักษาอำนาจของตนใน
โครงสร้างโลกที่เมื่อนำแนวคิดเหล่านี้มาประยุกต์ใช้กับกรณีของไทยในช่วงสงครามเย็น เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา นักวิจัย
จากสถาบันตะวันออกศึกษาแห่งสหภาพโซเวียต เสนอการวิเคราะห์ว่า ประเทศไทยคือ “รัฐอาณานิคมใหม่ ” (Neo-colonial
State) ที่ดำเนินนโยบายต่างประเทศภายใต้อิทธิพลของมหาอำนาจทุนนิยม โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา โดยรัฐไทยกลายเป็น “ฐาน
ทางภูมิรัฐศาสตร์” ที่รองรับการขยายทุนของจักรวรรดินิยมผ่านความร่วมมือทางการทหาร (SEATO) ความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจ
(USAID) และอิทธิพลวัฒนธรรม (เช่น ฮอลลีวูด สื่อและการศึกษา) ไม่เท่าเทียม ภายใต้กรอบของกรัมชี โฟมิเชวาตีความว่าชนชั้น
นำไทยยอมรับอำนาจของสหรัฐอเมริกา ผ่านกระบวนการครอบงำทางอุดมการณ์ โดยเห็นว่าเสรีนิยมตะวันตกคือหนทางสู่ “ความ
ทันสมัย” ซึ่งเป็นการสร้าง “ความยินยอม” (Consent) โดยไม่ตั้งคำถามต่อโครงสร้างที่ไม่เท่าเทียม
การที่ไทยมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับสหรัฐฯ จึงมิได้สะท้อนการตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์อย่างอิสระเท่านั้น แต่เป็นผลของ
กระบวนการที่รัฐ บริ วารถูก ทำให้ “ยอมรับ ” บทบาทในระบบจักรวรรดิน ิ ยมใหม่ (Neo-Imperialism) อย่า งแนบเนียน ซึ่ง
สอดคล้องกับการวิเคราะห์ของทฤษฎีการพึ่งพิงที่โฟมิเชวานำมาใช้โดยปริยาย ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและการทหารกับ
สหรัฐอเมริกา จึงมิได้นำไปสู่การปลดปล่อย แต่เป็นการฝังรากของความพึ่งพิงทางโครงสร้างในระยะยาว การอ่านประเทศไทย
ในช่วงสงครามเย็นผ่านสายตาของโฟมิเชวา จึงเป็นมากกว่าการศึกษาเชิงพฤติกรรมของรัฐ หากแต่เป็นการวิเคราะห์ความสัมพันธ์
เชิงอำนาจในระดับโลก ที่ครอบคลุมเศรษฐกิจ อุดมการณ์ และประวัติศาสตร์ ซึ่งช่วยให้เข้าใจบทบาทของไทยในฐานะรัฐชั้นรองที่
พยายามปรับตัวในระบบโลกที่ไม่สมดุล
V.I. Lenin, Imperialism: The Highest Stage of Capitalism (1917), New York: International Publishers, 1939.
Andre Gunder Frank, Capitalism and Underdevelopment in Latin America (New York: Monthly Review Press, 1967).
20 Antonio Gramsci, Selections from the Prison Notebooks, ed. and trans. by Quintin Hoare and Geoffrey Nowell Smith (New York:
International Publishers, 1971).
18
19

�53

การอ่านนโยบายไทยในช่วงสงครามเย็นผ่านสายตาของโฟมิเชวาจึงไม่ใช่การมองเชิงพฤติกรรมของรัฐเพียงอย่างเดียว แต่
เป็น การวิเคราะห์โครงสร้างอำนาจโลกที่มีมิติทางเศรษฐกิจ อุดมการณ์ และประวัติศาสตร์ที่ฝังลึก การที่ไทยดำเนินนโยบาย
ต่างประเทศในลักษณะสนับสนุนสหรัฐ อเมริกา จึงไม่ใช่การเลือกเชิงยุทธศาสตร์อย่างอิสระเท่านั้น หากเป็น ผลลัพธ์ของการ
ครอบงำในระดับโครงสร้าง ซึ่งทำให้รัฐไทยกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบจักรวรรดินิยมใหม่ (Neo-Imperialism) ที่ซับซ้อนและ
แนบเนียน
2. บทบาทของ “ชนชั้นปกครอง” ในลไทย: การวิเคราะห์เชิงโครงสร้างผ่านกรอบมาร์กซิสต์ในงานของโฟมิเชวา
ภายในหน ั ง ส ื อ Внешняя политика Таиланда ของ เยเลนา อเล ็ ก เซย ์ เ ยฟนา โฟม ิ เ ชวา มี ก ารวิ เ คราะห์
โครงสร้างอำนาจภายในของไทยโดยใช้กรอบคิดแบบมาร์กซิสต์อย่างเด่นชัด โดยเฉพาะในประเด็นเกี่ยวกับการกำหนดนโยบาย
ต่า งประเทศในช่วงสงครามเย็น โฟมิเชวาช ี้ให้เห็นว่า ทิศ ทางของนโยบายการต่า งประเทศของไทยในยุคนั้น ไม่ได้สะท้อน
ผลประโยชน์ของประชาชนในภาพรวม หรือเจตจำนงของรัฐที่ดำเนินไปอย่างอิสระ หากแต่เป็นผลจากการตัดสินใจของชนชั้นนำ
ซึ่งมีความสัมพันธ์ทางผลประโยชน์แนบแน่นกับมหาอำนาจตะวันตก โดยเฉพาะกับสหรัฐอเมริกา โฟมิเชวาระบุว่า ชนชั้นปกครอง
ของไทยในช่วงสงครามเย็น ประกอบด้วย สถาบันกษัตริย์ กองทัพ และกลุ่มทุนภาคเอกชน ซึ่งต่างมีส่วนร่วมในการสถาปนา
ความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับสหรัฐ อเมริกา เพื่อเป้าหมายในการธำรงเสถียรภาพทางการเมือง คุ้มครองโครงสร้างเศรษฐกิจที่เอื้อต่อ
กลุ่มตน และต่อต้านการขยายตัวของขบวนการคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค ในการวิเคราะห์ของเธอ ชนชั้นนำเหล่านี้ไม่ได้มีบทบาทเพียง
ในทางการเมือง แต่ยัง ควบคุมกลไกทางเศรษฐกิจ สื่อสารมวลชน และกลไกการผลิตซ้ำทางอุดมการณ์ ซึ่งทำให้พวกเขาสามารถ
กำหนดนโยบายต่างประเทศให้สอดคล้องกับผลประโยชน์ของตนและของกลุ่มพันธมิตรต่างประเทศ โดยเฉพาะจักรวรรดินิยม
สหรัฐอเมริกา
แนวคิดนี้สะท้อนความเข้าใจแบบ โครงสร้างนิยมเชิงชนชั้น (Class-structuralism) ซึ่งเป็นหัวใจของทฤษฎีมาร์กซิสต์ –
เลนินนิสต์ กล่าวคือ รัฐไม่ใช่หน่วยที่มีความเป็นกลาง หรือทำหน้าที่อย่างเท่าเทียมในการกำหนดนโยบายระหว่างประเทศ แต่เป็น
เครื่องมือของชนชั้นปกครอง ที่ใช้เพื่อธำรงอำนาจทางชนชั้นและป้องกันการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างที่อาจคุกคามสถานะของตน ยิ่ง
ไปกว่านั้น โฟมิเชวายังเสนอว่า ชนชั้นปกครองของไทยกลายเป็น “พันธมิตรทางชนชั้น” (Class alliance) กับจักรวรรดินิยมสหรัฐฯ
โดยมีความสัมพันธ์แบบเกื้อหนุนผลประโยชน์ซึ่งกันและกัน กล่าวคือ ขณะที่ไทยยอมให้สหรัฐ อเมริกา ใช้พื้นที่ยุทธศาสตร์ในการ
ต่อต้านคอมมิวนิสต์ สหรัฐอเมริกาก็สนับสนุนรัฐบาลไทยทั้งทางเศรษฐกิจและการทหาร ทำให้ชนชั้นนำสามารถคงอยู่ในอำนาจได้
อย่างมั่นคง ภายใต้การวิเคราะห์ลักษณะนี้ ไทยจึงถูกมองว่า เป็นกลไกของโครงสร้างจักรวรรดินิยมโลก ที่ดำรงอยู่บนฐานของระบบ
ทุนนิยม ซึ่งสร้างและค้ำจุนความเหลื่อมล้ำในประเทศ ทั้งยังปิดกั้นโอกาสในการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ไม่ว่าจะในทางเศรษฐกิจ
การเมือง หรือสังคม โดยเฉพาะการมีส่วนร่วมของชนชั้นแรงงานและประชาชนทั่วไป ดังนั้น การมองนโยบายต่างประเทศของไทย
ผ่านสายตาของโฟมิเชวา จึงมิได้จำกัดอยู่แค่ระดับ “รัฐต่อรัฐ” ในทางการทูต แต่ยัง เปิดโปงความสัมพันธ์เชิงชนชั้นและกลไกการ
ครอบงำภายในประเทศ ที่ถูกเชื่อมโยงกับโครงสร้างอำนาจระดับโลกของจักรวรรดินิยมตะวันตก
3. วิพากษ์บทบาทของประเทศไทยในฐานะเครื่องมือของจักรวรรดินิยม การต่อต้านขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติใน
ภูมิภาค
ในงาน Внешняя политика Таиланда ไทยมิได้ถูกมองเพียงในฐานะพันธมิตรของสหรัฐอเมริกาเท่านั้น แต่ยัง
ถูกวิพากษ์ในฐานะฝ่ายตรงข้ามทางยุทธศาสตร์ของขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติ (National Liberation Movements) ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในเวียดนาม ลาว และกัมพูชา ซึ่งในมุมมองของนักมาร์กซิสต์ –เลนินนิสต์ ขบวนการเหล่านี้ถือเป็น

�54

ตัวแทนของชนชั้นแรงงานและมวลชนที่ลุกขึ้นต่อต้านการครอบงำของลัทธิจักรวรรดินิยมและระเบียบโลกทุนนิยม โฟมิเชวาระบุว่า
ประเทศไทยทำหน้าที่เป็นแนวหน้าในหลายมิติของการต่อต้านขบวนการเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นด้านการทหาร การข่าวกรอง หรือ
การเมือง โดยเฉพาะการสนับสนุนกองทัพสหรัฐ อเมริกา ในการใช้ดินแดนไทยเป็ นฐานทัพและจุดส่งกำลังพลสู่เวียดนาม การให้
ความร่วมมือด้านข่าวกรองกับปฏิบัติการปราบปรามกลุ่มคอมมิวนิสต์ในลาว รวมถึงการมีบทบาทสำคัญในการ สอดส่องและต่อต้าน
เครือข่ายฝ่ายซ้ายในกัมพูชา เช่น เขมรแดงหรือแนวร่วมของพรรคคอมมิวนิสต์อินโดจีน แม้ในบางกรณีไทยจะแสดงท่า ทีไม่
สอดคล้องกับจีนหรือเวียดนาม แต่ภายใต้กรอบวิเคราะห์ของโฟมิเชวา การกระทำเหล่านี้ ล้วนมีนัยสำคัญในฐานะเครื่องมือของ
จักรวรรดินิยม ที่ขัดขวางการปฏิวัติทางชนชั้นในระดับภูมิภาค
ภายใต้กรอบแนวคิด มาร์กซิสต์ –เลนินนิสต์ ขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ถูกมองว่าเป็น
กระบวนการ ปลดปล่อยทางชนชั้น (Class emancipation) ที่มีเป้าหมายเพื่อโค่นล้มโครงสร้างการครอบงำจากภายนอกและชน
ชั้นปกครองในประเทศของตน การที่ไทยมีบทบาทอย่างแข็งขันในการสกัดกั้นขบวนการเหล่านี้จึงถูกตีความว่าเป็นการ “ขัดขวาง
เจตจำนงทางประวัติศาสตร์ของประชาชน” (Historical agency of the masses) ซึ่งในทัศนะของนักคิดสายโซเวียต ย่อมถือว่า
เป็นบทบาทฝ่ายตรงข้ามของการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง ยิ่งไปกว่านั้น โฟมิเชวายังชี้ให้เห็นว่า บทบาทของไทยไม่ได้จำกัดอยู่แค่
ในระดับของการตอบสนองเชิงยุทธศาสตร์ หากแต่มีลักษณะ เชิงโครงสร้าง ที่สัมพันธ์กับการธำรงไว้ซึ่งระเบียบแบบทุนนิยมใน
ระดับภูมิภาค กล่าวคือ ไทยทำหน้าที่ในการ รักษาสมดุลของระบบจักรวรรดินิยม ที่ต้องการสกัดการเกิด “รัฐสังคมนิยมใหม่” ใน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งอาจเป็นภัยคุกคามต่ออำนาจของสหรัฐอเมริกาและพันธมิตร รวมถึงต่อชนชั้นนำไทยเองที่มีผลประโยชน์
พัวพันกับระเบียบดังกล่าว ด้วยเหตุนี้ โฟมิเชวาจึงเสนอว่าประเทศไทยไม่อาจถูกมองเพียงในฐานะ “ผู้เลือกข้าง” ทางการเมือง
ระหว่างมหาอำนาจ แต่เป็นรัฐที่ ทำหน้าที่เชิงรุกในการปกป้องระเบียบโลกแบบทุนนิยม ผ่านการร่วมมือกับมหาอำนาจจักรวรรดิ
นิยมและการดำรงความสัมพันธ์แบบกดทับกับการเคลื่อนไหวของประชาชนในประเทศเพื่อนบ้าน ในภาพรวม งานของโฟมิเชวาจึง
นำเสนอมุมมองทางเลือกที่เน้นการมองไทย ในฐานะกลไกของโครงสร้างอำนาจทุนนิยม–จักรวรรดินิยมระดับภูมิภาค มากกว่าจะ
เป็นรัฐอิสระที่ดำเนินนโยบายโดยตั้งอยู่บนผลประโยชน์แห่งชาติของตนแต่เพียงฝ่ายเดียว
4. การวิพากษ์องค์กร อย่างอาเซียนว่าเป็น “เครื่องมือของกลุ่มชนชั้นนำ”
ภายใต้กรอบการวิเคราะห์แบบมาร์กซิสต์-เลนินนิสต์ มองว่า “อาเซียน” (ASEAN) ในช่วงก่อตั้งใน ค.ศ. 1967 มิใช่องค์กร
ที่มีบทบาทในการส่งเสริมเอกราชทางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศสมาชิกในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างแท้จริง
หากแต่เป็นผลผลิตของยุทธศาสตร์จักรวรรดินิยมที่มุ่งใช้ความร่วมมือระดับภูมิภาคเป็นเครื่องมือรักษาสถานะเดิมของชนชั้นนำใน
แต่ละประเทศ พร้อมทั้งสร้างแนวร่วมต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ในบริบทของสงครามเย็น อาเซียนในสายตาของโฟมิเชวาจึงไม่ได้ถือ
กำเนิดขึ้นจากเจตจำนงของประชาชนหรือความต้องการปลดปล่อยจากการครอบงำทางโครงสร้างเศรษฐกิจโลก แต่เป็นการรวมตัว
ของรัฐที่ปกครองโดยชนชั้นนำอนุรักษ์นิยม ซึ่งต่างมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับสหรัฐอเมริกาและกลุ่มทุนตะวันตก องค์กรนี้จึงมี
ลักษณะเป็น “กลไกร่วมของชนชั้นปกครอง” ที่มีเป้าหมายร่วมในการค้ำจุนระเบียบโลกแบบทุนนิยม และปิดกั้นการเติบโตของ
ขบวนการฝ่ายซ้ายและกลุ่มปฏิวัติในภูมิภาค การดำเนินงานของอาเซียนในยุคแรก เช่น การร่วมต่อต้านการขยายตัวของอิทธิพล
เวียดนามหลังการรวมประเทศ การระมัดระวังต่อการเข้าใกล้ลัทธิสังคมนิยม รวมถึงการสนับสนุนระบอบที่เป็นมิตรกับตะวันตก
ล้วนสะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มที่ฟอมิเชวาอาจวิเคราะห์ว่าเป็นการทำหน้าที่ รองรับอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา ผ่านแนวทางรวมกลุ่ม
เพื่อรักษาเสถียรภาพมากกว่าการรวมกลุ่มเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างอำนาจ ในมุมมองนี้ อาเซียนจึงไม่ได้เป็นเวทีของ

�55

การสร้างอำนาจต่อรองระดับภูมิภาคให้กับประเทศกำลังพัฒนา หากแต่เป็นผลผลิตของระบบจักรวรรดินิยมที่แสวงหาวิธีการ
ควบคุมภูมิภาคผ่านการร่วมมือแบบจำกัด ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อกีดกันทางเลือกที่เป็นปฏิปักษ์ต่อระบบทุนนิยมโลก
นอกจากนี้ การที่นโยบายต่างประเทศเป็น ผลผลิตของโครงสร้างชนชั้น มากกว่าการคำนวณผลประโยชน์ในเชิงชาติ
(National Interest) แบบ สัจจนิยม (Realism) ประเทศอย่างไทยในช่วงสงครามเย็นถูกมองว่า ไม่มีอิสระในการดำเนินนโยบาย
อย่างแท้จริง แต่ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของกลุ่มทุนโลกและอำนาจจักรวรรดินิยม สิ่งเหล่านี้ เป็นลักษณะที่แตกต่างจากงานของ
นักวิชาการตะวันตกที่อาจใช้กรอบสัจจะนิยม (Realism) หรือเสรีนิยม (Liberalism) ในการอธิบายว่าประเทศต่าง ๆ มีเหตุผลเชิง
ยุทธศาสตร์หรือเศรษฐกิจในการดำเนินนโยบาย อย่างการพูดถึงอำนาจจักรวรรดินิยมที่ว่า จะหมายถึงสหรัฐฯ เนื่องจากผู้เขียน
ตีความตามแนวคิดของ โฟมิเชวา ในแนวคิดเรื่อง จักรวรรดินิยมอเมริกัน (American Imperialism) เป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญของ
การวิเคราะห์ในสาย มาร์กซิสต์ -เลนินนิสต์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงสงครามเย็นที่สหภาพโซเวียตพยายามวางตัวเป็นผู้นำ
ขบวนการต่อต้านจักรวรรดินิยมโลก ในสายความคิดของวลาดิมีร์ เลนิน ได้ให้กรอบวิเคราะห์สำคัญต่อความเข้าใจนโยบาย
ต่างประเทศของประเทศอุตสาหกรรมในศตวรรษที่ 20 โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา เลนินเสนอในผลงานสำคัญของเขา Imperialism:
The Highest Stage of Capitalism21 ว่า จักรวรรดินิยมไม่ใช่เพียงการแผ่ขยายอำนาจทางการทหารหรือการยึดครองดินแดน
ดังเช่นในยุคล่าอาณานิคม หากแต่เป็นการครอบงำโดยอาศัยพลังทางเศรษฐกิจและทุนเป็นเครื่องมือ ระบบทุนนิยมเมื่อพัฒนาถึงขั้น
สูงสุดจะมุ่งแสวงหาตลาดใหม่ แหล่งวัตถุดิบราคาถูก และกำลังแรงงานต้นทุนต่ำในต่างประเทศ เพื่อรักษาอัตราการสะสมทุนของ
กลุ่มทุนผูกขาดที่มีอยู่ในประเทศแม่
ประเทศมหาอำนาจจึงกลายเป็นผู้ครอบงำประเทศที่อ่อนแอกว่าผ่านรูปแบบใหม่ของการควบคุม ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียง
การยึดครองทางภูมิศาสตร์แต่รวมถึงการลงทุนโดยตรงจากบริษัทข้ามชาติ การกดดันทางเศรษฐกิจผ่านองค์กรระหว่างประเทศ
และการแทรกแซงทางการเมืองเพื่อสนับสนุนระบอบที่ สอดคล้องกับผลประโยชน์ของตน ดังนั้น วลีของเลนินที่ว่าจักรวรรดินิยม
ไม่ใช่เพียงการยึดครองดินแดน แต่เป็นการครอบงำผ่านระบบทุนนิยมโลก จึงสะท้อนถึงสาระสำคัญของโครงสร้างอำนาจที่
เปลี่ยนไปในยุคสมัยใหม่ ซึ่งสหรัฐอเมริกากลายเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของอำนาจรูปแบบนี้ สหรั ฐฯ ถูกมองว่าเป็นตัวอย่างของ
จักรวรรดินิยมยุคใหม่ เนื่องจากมีบทบาทแทรกแซงในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ทั้งในรูปแบบของการทหาร เช่น สงครามเกาหลี
เวียดนาม และอัฟกานิสถาน และในเชิงเศรษฐกิจผ่านการใช้บรรษัทข้ามชาติ (MNCs)22 เป็นเครื่องมือในการผูกขาดทรัพยากรและ
ตลาดโลก นอกจากนี้ การส่งเสริมระบบทุนนิยมเสรีผ่านกลไกขององค์กรระดับโลก เช่น IMF, World Bank และ WTO ยังถือเป็น
การออกแบบระเบียบโลกให้เอื้อต่อการขยายอิทธิพลของทุนอเมริกันอีกด้วย ในเชิงปฏิบัติ ลักษณะของจักรวรรดินิยมอเมริกัน
ปรากฏผ่านการตั้งฐานทัพทั่วโลก ไม่ว่าจะในเอเชียตะวันออก เช่น ไทย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ หรือในยุโรปตะวันตกและตะวันออกกลาง
ฐานทัพเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นเครื่องมือทางการทหาร แต่ยังมีบทบาทในทางภูมิเศรษฐศาสตร์ ( Geoeconomics) เพื่อค้ำจุน
ผลประโยชน์ของรัฐและกลุ่มทุน การแทรกแซงทางการเมืองก็เป็นอีกเครื่องมือหนึ่ง เช่น การสนับสนุนรัฐบาลเผด็จการในประเทศ
กำลังพัฒนาอย่างไทยในยุคสงครามเย็น หรือรัฐบาลปิโนเชต์ในชิลี ที่เอื้อต่อการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจแบบตลาดเสรี
Imperialism: The Highest Stage of Capitalism (จักรวรรดินิยม: ขั้นสูงสุดของระบบทุนนิยม) เป็นผลงานสำคัญของ วลาดิมีร์ เลนิน (Vladimir
Lenin) เขียนขึ้น ค.ศ. 1916 ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 โดยถือเป็นผลงานคลาสสิกในการอธิบาย การเปลี่ยนผ่านของระบบทุนนิยมสู่จักรวรรดินิยม
ซึ่งเลนินมองว่าเป็น “ระยะสุดท้ายก่อนจะล่มสลาย”
22 MNCs หรือ Multinational Corporations (บรรษัทข้ามชาติ) คือ บริษัทที่ดำเนินธุรกิจในหลายประเทศ โดยมีสำนักงานใหญ่ (Headquarters) อยู่ใน
ประเทศหนึ่ง และมี สาขา การผลิต การขาย หรือการให้บริการ อยู่ในประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก
21

�56

กรณีของไทยในช่วงสงครามเย็นเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการดำรงอยู่ภายใต้โครงสร้างจักรวรรดินิยมอเมริกัน ไทย
อนุญาตให้สหรัฐ อเมริกาใช้ฐานทัพอากาศในช่วงสงครามเวียดนาม ทั้งที่อู่ตะเภาและดอนเมือง ซึ่งทำให้ไทยกลายเป็นฐาน
ปฏิบัติการสำคัญของกองทัพสหรัฐอเมริกาในภูมิภาค นอกจากนี้ ไทยยังได้รับความช่วยเหลือทางทหารและเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง
และมีบทบาทในองค์กร SEATO ซึ่งเป็นกลไกของสหรัฐฯ ในการปิดล้อมการขยายตัวของลัทธิคอมมิวนิสต์ในเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ ที่น่าสังเกตคือ การครอบงำของสหรัฐฯ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในเชิงการเมืองหรือเศรษ ฐกิจเท่านั้น แต่แผ่ขยายมายังมิติทาง
วัฒนธรรมด้วย ผ่านการส่งออกวัฒนธรรมอเมริกัน เช่น ภาพยนตร์ เพลง อาหารฟาสต์ฟู้ด (เช่น McDonald’s, Coca-Cola) ซึ่ง
กลายเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นสมัยใหม่และแบบอเมริกันในสายตาคนรุ่นใหม่ในประเทศกำลังพัฒนา กระแสเหล่านี้ถูก
นักวิชาการสายมาร์กซิสต์วิพากษ์ว่าเป็น อำนาจเชิงวัฒนธรรมของจักรวรรดินิยม (Cultural Imperialism) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญใน
การสร้างความยินยอมและการยอมรับต่อแบบแผนทางเศรษฐกิจและสังคมที่ออกแบบโดยทุนตะวันตก
ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่า แนวคิดจักรวรรดินิยมแบบเลนินยังคงมีพลังในการอธิบายปรากฏการณ์ร่วมสมัย โดยเฉพาะใน
บริบทของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ไทยเป็นกรณีศึกษาสำคัญในการทำความเข้าใจกลไกการครอบงำของจักรวรรดินิยมสมัยใหม่
ผ่านทั้งการทหาร เศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม
นอกจากนี้ ใ นงานเขี ย นของ เยเลนา อเล็ ก เซย์ เ ยฟนา โฟมิ เ ชวา โดยเฉพาะในหนั ง สื อ Внешняя политика
Таиланда ได้ให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับบทบาทของจีนในบริบทของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ช่วงสงครามเย็น โดยเฉพาะในแง่
ของการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจในภูมิภาค และท่า ทีของประเทศไทยต่อจีนภายหลังการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูต
ค.ศ. 1975 ช่วงเวลานั้นสอดคล้องกับการที่จีนมีบทบาททางการทูตอย่างแข็งขัน โดยเฉพาะในเอเชีย ดังนั้นกระบวนการใกล้ชิดกัน
ระหว่างไทยกับจีนนั้นจึงดำเนินไปในสองทิศทางพร้อมกัน เมื่อวิเคราะห์ตำแหน่งของจีนในนโยบายต่างประเทศของไทย ขอกล่าวถึง
มุมมองของนายกรัฐมนตรีไทยในขณะนั้น คึกฤทธิ์ ปราโมช ซ่วง ค.ศ.1976 ได้กล่าวว่า “ความขัดแย้งระหว่างสหภาพโซเวียตกับจีน
เป็นปัจจัยที่ช่วยให้ประเทศไทยสามารถรักษาสมดุลในเอเชีย ” โดยแนวคิดนี้มีรากฐานมาจากทฤษฎี “การทรงตัวระหว่างหลายขั้ว”
(Balance of Power in a Multipolar System) ซึ่งในยุคทศวรรษ 1970 นักวิจัยโซเวียตหลายคน (โดยเฉพาะ ปียร์ตร์ ลูคิช โปรส
คูริน (Pyotr Lukich Proskurin))23 ได้เสนอทฤษฎี “โลกหลายขั้ว” ซึ่งต่อมาปรากฏอยู่ในวาทกรรมทางการเมืองของนักวิชาการ
สหรัฐฯ เช่นกัน
หนึ่งในลักษณะสำคัญของนโยบายต่างประเทศไทยในช่วงนั้น คือความยืดหยุ่น ซึ่งช่วยให้ไทยสามารถเคลื่อนไหวได้
หลากหลายทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลก สมาชิกอาเซียน โดยเฉพาะไทย จึงได้เริ่มปฏิเสธแนวคิดต่อต้านคอมมิวนิสต์ใน
ลักษณะอุดมการณ์อย่างชัดเจน และเปลี่ยนไปสู่แนวคิด “สมดุลของพลังอำนาจ” (Balance of power) หรือการเล่นเกมทางการ
ทูตท่ามกลางความขัดแย้งของโลกสองขั้ว ซึ่งเรียกกันว่า “การทรงตัวแบบเท่าเทียม” ในพจนานุกรมการเมืองของไทยจึงเริ่มมีคำ
ใหม่ ๆ เช่น “นโยบายสันติภาพ” “การมีอยู่แบบอิสระ” และแม้แต่คำว่า “นโยบายความเป็นกลางแบบไทย” ซึ่งสะท้อนการ
เปลี่ยนแปลงเชิงบวกในทิศทางนโยบายที่พึ่งพาตนเองมากขึ้น ซึ่งนำไปสู่ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม เช่น การปิดฐานทัพสหรัฐอเมริกา ใน
ไทย การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีน เวียดนาม ลาว และบางประเทศในยุโรปตะวันออก กิจกรรมทางการทูตของไทย
จึงมีลักษณะเปิดกว้างและหลากหลายมากขึ้น ขณะเดียวกัน การปฏิบัติด้านนโยบายต่างประเทศในแต่ละรัฐบาลไทยหลัง ค.ศ.1973
นักเขียนแนว สัจนิยมสังคมนิยม (Socialist Realism) ซึ่งเป็นแนวทางหลักของวรรณกรรมในสหภาพโซเวียต เป็นตัวแทนของนักเขียนที่ถ่ายทอด
“ภาพในอุดมคติ” ของสังคมโซเวียตผ่านเลนส์ของความเป็นจริงในชีวิตคนสามัญ โดยเฉพาะในชนบทและช่วงการเปลี่ยนผ่านทางประวัติศาสตร์ของ
ประเทศ
23

�57

จนถึงปัจจุบัน ก็ไม่ได้มีความสอดคล้องเสมอไป แม้ในคำประกาศของผู้นำไทยจะพูดถึงหลักการเดียวกัน แต่ในการปฏิบัติมักมีความ
คลุมเครือและแตกต่างกันอย่างมาก ยังพบช่องว่างระหว่างแนวคิดที่ตั้งอยู่บนฐานทฤษฎีที่มั่นคง กับการดำเนินนโยบายจริงที่ข้นึ กับ
สถานการณ์และผลประโยชน์เฉพาะหน้า ดังที่ว่า
1. ความสัมพันธ์ไทย–จีนในฐานะเครื่องมือ “การถ่วงดุล” ต่อสหรัฐอเมริกา
โฟมิเชวาเสนอว่า แม้ไทยจะเป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกา หากแต่รัฐบาลไทยในช่วงสงครามเย็นได้พยายาม
ดำเนินนโยบายต่างประเทศที่มีความยืดหยุ่นและหลากหลายมากขึ้น เพื่อบรรเทาแรงกดดันจากการพึ่งพามหาอำนาจเพียงฝ่ายเดียว
การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีน ค.ศ. 1975 จึงไม่ใช่เพียงการฟื้นฟูสัมพันธ์เชิงทวิภาคีเท่านั้น หากยังสะท้อนถึงความ
พยายามของไทยในการดำเนินยุทธศาสตร์ “ถ่วงดุลมหาอำนาจ” (Balancing power) เพื่อรักษาเสถียรภาพทางการทูตในภูมิภาค
และเพิ่มอำนาจต่อรองในเวทีระหว่างประเทศ
2. จีนในฐานะ “พลังใหม่” ที่ประเทศในภูมิภาคต้องปรับตัวรับมือ
แม้จีนจะเป็นประเทศสังคมนิยมเช่นเดียวกับสหภาพโซเวียต แต่โฟมิเชวาเห็นว่าบทบาทของจีนนั้นแตกต่างออกไปอย่างมี
นัยสำคัญ โดยเฉพาะภายหลังความแตกแยกทางอุดมการณ์ระหว่างจีนกับโซเวียตในช่วงทศวรรษ 1960 จีนจึงกลายเป็น “ผู้เล่น
อิสระ” ในระบบระหว่างประเทศที่มิได้จำกัดอยู่เพียงกรอบของโลกคอมมิวนิสต์ หากแต่มีนโยบายต่างประเทศที่แสดงบทบาทเชิงรุก
ของตนเองอย่างเด่นชัด โฟมิเชวาจึงชี้ว่า จีนได้กลายเป็น “พลังใหม่” (New power) ที่มีอิทธิพลโดยตรงต่อประเทศต่าง ๆ ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะประเทศไทย ซึ่งจำเป็นต้องรักษาความสัมพันธ์กับจีนอย่างรอบคอบและสมดุล เพื่อประโยชน์ในระยะ
ยาวทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ และยุทธศาสตร์ภูมิภาค
3. ไทยกับจีน: การคำนวณเชิงยุทธศาสตร์ของชนชั้นนำไทย
โฟมิเชวาวิเคราะห์ว่า การเปิดสัมพันธ์กับจีนของไทย ไม่ได้มาจากแรงผลักดันของประชาชนหรืออุดมการณ์สังคมนิยม
หากแต่เป็นกลยุทธ์ของชนชั้นนำไทย ที่ต้องการเสริมความมั่นคงของรัฐ ลดแรงกดดันจากกลุ่มคอมมิวนิสต์ในประเทศ และสร้าง
ความชอบธรรมในเวทีระหว่างประเทศ การเข้าหาจีนจึงเป็น เครื่องมือของชนชั้นนำในการธำรงอำนาจภายใต้โครงสร้างโลกที่ยังอยู่
ภายใต้อิทธิพลจักรวรรดินิยม ดังนั้น ในงานของโฟมิเชวา จีนถูกมองว่าเป็น “องค์ประกอบสำคัญ ” ของภูมิรัฐศาสตร์ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีผลต่อการดำเนินนโยบายของไทย แต่ในขณะเดียวกัน จีนก็ไม่ใช่พลัง “ปลดแอก” แบบเดียวกับที่สหภาพโซ
เวียตเสนอ หากแต่เป็น “ตัวแปรที่ต้องจัดการ” โดยชนชั้นนำไทยเพื่อรักษาสมดุลทางการเมืองและอำนาจภายในประเทศ ในบริบท
ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงสงครามเย็น บทบาทของจีนเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กระทบต่อการวางยุทธศาสตร์และการ
ดำเนินนโยบายต่างประเทศของประเทศในภูมิภาคอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะในกรณีของประเทศไทย ซึ่งตั้งอยู่ในจุดสมดุลระหว่าง
อิทธิพลของมหาอำนาจตะวันตกอย่างสหรัฐอเมริกา และประเทศสังคมนิยมอย่างจีนและสหภาพโซเวียต นักคิดสายมาร์กซิสต์
โดยเฉพาะนักวิชาการโซเวียตอย่างโฟมิเชวา ได้ให้ความสำคัญต่อบทบาทของจีนในฐานะ “ตัวแปรยุทธศาสตร์” ที่ไม่อาจละเลย
โดยพิจารณาทั้งในฐานะรัฐสังคมนิยม และในฐานะมหาอำนาจใหม่ที่มีท่าทีเฉพาะตัวแตกต่างจากทั้งตะวันตกและโซเวียตเอง
ในกรอบวิเคราะห์แ บบสัง คมนิยม-มาร ์กซ ิส ต์ โดยทั่ วไป จ ีนหล ัง ค.ศ. 1949 ถูกยกย่องในฐานะประเทศที่ป ระสบ
ความสำเร็จในการโค่นล้มอิทธิพลจักรวรรดินิยมภายนอก และขจัดโครงสร้างศักดินาภายในผ่านการปฏิวัตินำโดยพรรคคอมมิวนิสต์
จีน ความสำเร็จของจีนในเวลานั้นได้รับการมองว่าเป็น “ชัยชนะของประชาชน” และเป็นแบบจำลองใหม่ของการปลดปล่อยทาง
ชนชั้นในบริบทของโลกที่ไม่ใช่ตะวันตก อย่างไรก็ดี ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตกลับไม่ได้ดำเนินไปอย่างราบรื่น
โดยเฉพาะภายหลังจากการแตกแยกทางอุดมการณ์ในช่วงต้นทศวรรษ 1960 ซึ่งทำให้นักมาร์กซิสต์สายโซเวียตจำนวนมาก

�58

รวมถึงโฟมิเชวา มองจีนในเชิงวิพากษ์มากยิ่งขึ้น เธอได้เสนอว่าแม้จีนจะยังรักษาภาพลักษณ์ของรัฐสังคมนิยม แต่ภายหลังการเปิด
สัมพันธ์กับสหรัฐ อเมริกา ค.ศ. 1972 และการดำเนินยุทธศาสตร์ที่มุ่ง แสวงหาผลประโยชน์ระดับภูมิภาค จีนได้กลายเป็น
“มหาอำนาจอิสระ” ที่แสดงบทบาทเชิงยุทธศาสตร์อย่างแข็งขันในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยไม่ได้ยึดถืออุดมการณ์มาร์กซิสต์แบบ
เดียวกับโซเวียตอีกต่อไป ในสายตาของโฟมิเชวา จีนจึงไม่ได้เป็นผู้นำของขบวนการปลดปล่อยในภูมิภาคอย่างแท้จริง แต่เป็น “ตัว
แปรทางภูมิรัฐศาสตร์” ที่ประเทศเล็กอย่างไทยจำต้องพิจารณาและจัดการอย่างระมัดระวัง
เมื่อวิเคราะห์ถึงความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีน โฟมิเชวามองว่า การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างทั้งสอง
ประเทศช่วง ค.ศ. 1975 ไม่ได้เกิดจากอุดมการณ์ร่วมทางชนชั้นหรือการสนับสนุนขบวนการสังคมนิยมในภูมิภาค หากแต่เป็นการ
ดำเนินนโยบายของชนชั้นนำไทยที่มุ่งสร้างความสมดุลทางอำนาจ (Balancing) เพื่อลดการพึ่งพาสหรัฐฯ และรักษาเสถียรภาพของ
รัฐไทยในบริบทของความขัดแย้งระหว่างกลุ่มประเทศมหาอำนาจ การเปิดความสัมพันธ์กับจีนจึงเป็นกลไกหนึ่งที่ชนชั้นปกครองไทย
ใช้เพื่อธำรงอำนาจของตนท่ามกลางแรงกดดันจากทั้งฝ่ายซ้ายในประเทศและการแข่งขั นระดับภูมิภาค ในภาพรวม ฟอมิเชวาไม่ได้
ปฏิเสธอิทธิพลของจีน หากแต่มองด้วยสายตาที่ระแวดระวังต่อบทบาทของจีนในฐานะมหาอำนาจที่มีเป้าหมายของตนเอง
โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อจีนเริ่มแสดงบทบาททางเศรษฐกิจและความมั่นคงในภูมิภาคมากขึ้น จีนจึงถูกวางอยู่ในจุดที่ “ไม่ใช่ทั้ง
พันธมิตรที่ไว้ใจได้เต็มที่ในสายตาโซเวียต” และ “ไม่ใช่ศัตรูแบบจักรวรรดินิยมตะวันตก” หากแต่เป็นมหาอำนาจโลกที่ประเทศ
อย่างไทยต้องดำเนินนโยบายอย่างสมดุลเพื่อไม่ให้ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอย่างเด็ดขาด
กรอบวิเคราะห์ของโฟมิเชวาจึงให้ภาพที่ซับซ้อนต่อความสัมพันธ์ไทย–จีนในบริบทสงครามเย็น โดยมองว่า แม้จีนจะไม่ใช่
ศัตรูในเชิงอุดมการณ์สำหรับรัฐไทยแบบเดียวกับเวียดนามหรือกลุ่มคอมมิวนิสต์ในประเทศเพื่อนบ้าน แต่การเข้าใกล้จีนก็เป็นเพียง
กลยุทธ์ของชนชั้นนำไทย ไม่ใช่การเลือกข้างในนามของการปลดปล่อยชนชั้นใด ๆ ทั้งสิ้น ซึ่งสอดคล้องกั บภาพรวมของงานของ
โฟมิเชวาที่มุ่งวิพากษ์นโยบายต่างประเทศของไทยในฐานะเครื่องมือของชนชั้นปกครองในการรักษาอำนาจ และการตอบสนองต่อ
โครงสร้างจักรวรรดินิยมโลกในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งจากตะวันตกและจากมหาอำนาจใหม่ในภูมิภาค
เปรียบเทียบ มุมมองของจีน สหรัฐอเมริกา และสหภาพโซเวียต ที่มีต่อประเทศไทยในบริบทของสงครามเย็น (และ
บางส่วนในช่วงหลังสงครามเย็น) โดยอิงจากกรอบคิดวิเคราะห์แบบมาร์กซิสต์ของโฟมิเชวา
ประเทศ
มหาอำนาจ

สหรัฐอเมริกา

มุมมองที่มีต่อไทย

เป้าหมายหลัก

มองไทยเป็น พันธมิตร
ยุทธศาสตร์แนวหน้า

ปิดล้อมและ
ต่อต้านการ
ขยายตัวของ
คอมมิวนิสต์ใน
เอเชียตะวันออก
เฉียงใต้

วิธีการที่ใช้กับไทย
- สนับสนุนรัฐบาลทหารไทย
- ตั้งฐานทัพในสงคราม
เวียดนาม
- ส่งออกวัฒนธรรมและ Soft
Power
- ให้เงินช่วยเหลือและฝึก
เจ้าหน้าที่

มุมมองของโฟมิเชวา
(สายมาร์กซิสต์โซเวียต)
เห็นว่าไทยตกอยู่ภายใต้
โครงสร้างจักรวรรดินิยม
อเมริกัน และดำเนินนโยบาย
ตอบสนองผลประโยชน์ของ
ตะวันตก โดยชนชั้นนำไทย
เป็นผู้เกื้อหนุนระบบนี้

�59

- มีความสัมพันธ์ทางการทูต
สนับสนุนการ
ระดับต่ำในช่วงสงครามเย็น
วิจารณ์ไทยอย่างหนักว่าเป็น
มองไทยเป็น รัฐบริวารของ ปฏิวัติสังคมนิยม - สนับสนุนขบวนการฝ่ายซ้ายใน “รัฐหน้าด่านจักรวรรดินิยม”
สหภาพโซ
สหรัฐฯ ที่ต่อต้านขบวนการ ในภูมิภาค และ ภูมิภาค (ลาว เวียดนาม
ที่ขัดขวางการปลดปล่อยชน
เวียต
ปลดปล่อยแห่งชาติ
ถ่วงดุลอิทธิพล กัมพูชา)
ชั้น และช่วยสร้างความมั่นคง
สหรัฐฯ
- ส่งออกอุดมการณ์มาร์กซิสต์- ให้กับระเบียบทุนโลก
เลนินนิสต์

จีน

โฟมิเชวาเสนอว่า จีนใช้ไทย
เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์
สร้างอิทธิพลใน - ให้ความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์
มองไทยในฐานะประเทศ
ในการแข่งขันอำนาจกับ
เอเชียตะวันออก ตั้งแต่ปี 1975
เพื่อนบ้านที่มีผลประโยชน์
เวียดนาม โดยไม่ยึดโยงด้วย
เฉียงใต้โดยไม่พึ่ง - พัฒนาเศรษฐกิจ การค้า และ
เชิงยุทธศาสตร์ร่วม แต่
อุดมการณ์สังคมนิยมอย่าง
โซเวียตถ่วงดุล เครือข่ายพลัดถิ่นจีนในไทย
ไม่ใช่พันธมิตรเชิง
อเมริกาและ
- ระวังท่าทีไม่แทรกแซงไทย แท้จริง จึงถือเป็นพฤติกรรม
อุดมการณ์
แบบจักรวรรดินิยมใหม่ใน
เวียดนาม
โดยตรง
สายตาของโซเวียต

ในบริบทของสงครามเย็น ไทยตกอยู่ท่ามกลางการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจโลก ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐอเมริกา สหภาพโซ
เวียต หรือแม้กระทั่งจีน ซึ่งต่างมีมุมมองและยุทธศาสตร์ที่แตกต่างกันในการเข้าใกล้และจัดวางตำแหน่งของไทยในภูมิรัฐศาสตร์ของ
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ท่าทีของแต่ละมหาอำนาจไม่เพียงสะท้อนถึ งผลประโยชน์ระดับโลกของพวกเขาเท่านั้น หากยังเปิดเผยให้
เห็นโครงสร้างอำนาจระหว่างประเทศและวิธีที่ไทยถูกกำหนดให้ดำเนินบทบาททางการเมืองภายใต้แรงกดดันเหล่านั้น
สหรัฐอเมริกาในยุคสงครามเย็นมองประเทศไทยในฐานะพันธมิตรยุทธศาสตร์แนวหน้า (Frontline ally) ที่มีบทบาท
สำคัญในการปิดล้อมและต่อต้านการขยายตัวของลัทธิคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค ไทยจึงได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐอเมริกา ทั้งในเชิง
การทหาร เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นการตั้งฐานทัพในช่วงสงครามเวียดนาม ความช่วยเหลือทางการเงินขนาดใหญ่
หรือการแผ่อำนาจทางวัฒนธรรมผ่านอำนาจอ่อน (Soft Power) อย่างภาพยนตร์ อาหาร และการศึกษาระบบอเมริกัน นักมาร์ก
ซิสต์โซเวียตอย่างโฟมิเชว่ามองความสัมพันธ์ลักษณะนี้ในเชิงวิพากษ์ โดยเสนอว่าไทยได้กลายเป็นรัฐบริวารของจักรวรรดินิยม
อเมริกัน ที่ชนชั้นนำไทย โดยเฉพาะกองทัพ กลุ่มทุน และสถาบันกษัตริย์ ใช้เป็นกลไกในการธำรงอำนาจของตนเอง ในทางกลับกัน
สหภาพโซเวียต ซึ่งดำรงตนในฐานะศูนย์กลางของโลกสังคมนิยม กลับมีมุมมองที่วิพากษ์ไทยอย่างเข้มข้น โดยมองว่าไทยคือรัฐแนว
หน้าของจักรวรรดินิยม ที่มีบทบาทในการขัดขวางขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติในประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เวียดกงในเวียดนาม
กลุ่มปฏิวัติในลาว และพรรคคอมมิวนิสต์ในกัมพูชา ไทยจึงไม่ได้ถูกพิจารณาในฐานะพันธมิตรหรือประเทศที่สามารถเปลี่ยนแปลง
โครงสร้างทางชนชั้นได้ แต่กลับกลายเป็น “อุปสรรค” ต่อกระบวนการปฏิวัติของประชาชนในภูมิภาค สหภาพโซเวียตจึงมี
ความสัมพันธ์ทางการทูตกับไทยอย่างจำกัด และหันไปให้การสนับสนุนประเทศฝ่ายซ้ายในภูมิภาคแทน เช่น เวียดนามและลาว
ขณะที่จีน ภายหลังการปฏิวัติ ค.ศ. 1949 ได้รับการยกย่องจากโลกสังคมนิยมในฐานะประเทศที่สามารถปลดแอกจากลัทธิ

�60

จักรวรรดินิยมตะวันตก และสร้างระเบียบใหม่ภายใต้การนำของพรรคคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตาม ภายหลังการแตกหักทาง
อุดมการณ์ระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตในทศวรรษ 1960 จีนกลับกลายเป็นมหาอำนาจ “อิสระ” ที่ดำเนินนโยบายระหว่าง
ประเทศเพื่อประโยชน์ของตนเองมากกว่าจะยึดอุดมการณ์ร่วมกับโซเวียต นักวิชาการโซเวียตอย่างฟอมิเชวาจึงมองจีนด้วยความ
ระแวดระวัง และไม่ถือว่าเป็นพันธมิตรในเชิงอุดมการณ์อย่างแท้จริง ในกรณีของไทย โฟมิเชวาวิเคราะห์ว่า การที่ไทยสถาปนา
ความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีน ค.ศ. 1975 เป็นผลจากการคำนวณเชิงยุทธศาสตร์ของชนชั้นนำไทยที่ ต้องการลดแรงกดดันจาก
สหรัฐอเมริกา และสร้างดุลอำนาจในเวทีระหว่างประเทศ มากกว่าจะเป็นการเข้าใกล้จีนในเชิงอุดมการณ์
มุมมองของมหาอำนาจทั้งสาม สหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต และจีน ที่มีต่อไทยในช่วงสงครามเย็น สะท้อนให้เห็นถึง
การแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์และอุดมการณ์ที่เข้มข้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในขณะที่สหรัฐฯ มองไทยเป็นพันธมิตรสำคัญใน
การต่อต้านคอมมิวนิสต์ โซเวียตกลับมองไทยว่าเป็นศัตรูของขบวนการปลดปล่อย ขณะที่จีน แม้จะเป็นรัฐสังคมนิยม ก็ยังมีท่าทีที่
ซับซ้อนและไม่แน่นอนต่อไทย ซึ่งกลายเป็นประเทศที่ใช้ยุทธศาสตร์ถ่วงดุลมหาอำนาจเพื่อรักษาความมั่นคงของตนเอง ท่าทีเหล่านี้
หากพิจารณาผ่านสายตาของนักวิชาการมาร์กซิสต์อย่างโฟมิเชวา จะเห็นได้ชัดเจนว่า ประเทศไทยไม่ได้ดำเนินนโยบายต่างประเทศ
อย่างเป็นอิสระ หากแต่เป็นเครื่องมือของชนชั้นนำในการธำรงอำนาจของตนเอง ภายใต้โครงสร้างจักรวรรดินิยมโลกที่ยังคงกำหนด
ทิศทางของภูมิภาคนี้อย่างลึกซึ้ง
นอกจากนี้ มุ ม มองฝ่ า ยรั ส เซีย ต่ อ กิจ กรรมของจี นในเอเชี ย ตะวัน ออกเฉี ย งใต้ ช ่ว งสงครามเย็น ได้ แ ก่ เอกสารชื่ อ
«Китайская Народная Республика в 1975 г. Политика, Экономика, Идеология» ซึ ่ ง จั ด ทำขึ ้ น โดย
สถาบันจีนและเอเชียร่วมสมัยแห่งสถาบันวิทยาศาสตร์รัสเซีย (Institute of China and Contemporary Asia of the Russian
Academy of Sciences – ICCA RAS) ซึ่งในขณะนั้นยังมีสถานะเป็นสถาบันตะวันออกไกลแห่งสหภาพโซเวียต ( Институт
Дальнего Востока АН СССР) 24 เอกสารฉบับนี้จัดทำขึ้น เมื่อ ค.ศ. 1975 เพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของนโยบายจีน
ภายใต้การนำของเติ้ง เสี่ยวผิง และบทบาทเชิงรุกที่จีนเริ่มแสดงต่อประเทศต่าง ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หลังการสถาปนา
ความสัมพันธ์ทางการทูตกับไทย ฟิลิปปินส์ และมาเลเซีย โดยเนื้อหาภายในครอบคลุมทั้งด้านการทูต เศรษฐกิจ และ อุดมการณ์
เอกสารดังกล่าวให้ข้อมูลที่ชัดเจนว่าจีนเริ่มใช้นโยบายการทูตแบบสองระดับในภูมิภาค กล่าวคือ ดำเนินนโยบายรัฐต่อรัฐอย่างเป็น
ทางการ ขณะเดียวกันก็ให้การสนับสนุนกลุ่มปฏิวัติลัทธิคอมมิวนิสต์ในบางประเทศ ซึ่งในมุมมองของนักวิชาการโซเวียต ถือเป็นกล
ยุทธ์ที่มีเป้าหมายทั้งในการสร้างพันธมิตรทางการเมือง และขยายอิทธิพลทางอุดมการณ์เพื่อท้าทายอิทธิพลของสหรัฐฯ และโซเวียต
เอง ด้วยเหตุนี้ เอกสารของ ICCA RAS จึงไม่เพียงแต่มีคุณค่าในฐานะบันทึกทางประวัติศาสตร์ แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงความกังวล
เชิงยุทธศาสตร์ของโซเวียตต่อ “บทบาทอิสระ” ของจีนในภูมิภาค ซึ่งอาจส่งผลต่อดุลอำนาจระหว่างมหาอำนาจในเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ช่วงทศวรรษ 1970–1990 อย่างมีนัยสำคัญ
ช่ วงทศวรรษ 1970–1990 ความสัมพันธ์ระหว่า งไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจ ีนมีพัฒนาการที่สำค ัญ ทั้ง ในด้า น
เศรษฐกิจ การเมือง และภูมิรัฐศาสตร์ เอกสารของสหภาพโซเวียตเรื่อง “สาธารณรัฐประชาชนจีนใน ค.ศ. 1975: การเมือง
เศรษฐกิจ อุดมการณ์” ได้นำเสนอรายละเอียดเกี่ยวกับลักษณะของความร่วมมือระหว่างสองประเทศ โดยเฉพาะในด้านเศรษฐกิจ
และการค้า ตัวอย่างเช่น การส่งออกน้ำมันดิบและน้ำมันดีเซลจากจีนมายังประเทศไทย ซึ่งนับเป็นกลไกหนึ่งที่แสดงถึงระดับความ
Китайская Народная Республика в 1975 г.: Политика, экономика, идеология (Москва: Наука,
1978), 5–6.
24

�61

ไว้วางใจและความใกล้ชิดในความสัมพันธ์ทวิภาคี ขณะเดียวกัน ทั้งสองประเทศยังมีการจัดทำข้อตกลงแบบแลกเปลี่ยนสินค้า
(Barter agreement) โดยเฉพาะในรูปแบบการแลกข้าวสารจากไทยกับน้ำมันจากจีน ซึ่งเป็นรูปแบบการค้าที่ยังพบได้ทั่วไปในยุค
สงครามเย็น โดยเฉพาะระหว่างประเทศที่กำลังพัฒนา เอกสารยังให้ความสนใจกับท่าทีของจีนต่อบทบาทของสหรัฐอเมริกาใน
ประเทศไทย โดยระบุว่าจีนไม่ได้แสดงท่าทีคัดค้านหรือเรียกร้องให้สหรัฐถอนฐานทัพออกจากไทย จุดยืนเช่นนี้แตกต่างจากท่าทีของ
เวียดนาม ลาว และกัมพูชาในช่วงเวลาเดียวกัน ที่แสดงความไม่พอใจต่อการประจำการของกองทัพสหรัฐในภูมิภาคเอเชี ย
ตะวันออกเฉียงใต้อย่างชัดเจน ท่าทีที่ยืดหยุ่นของจีนนี้สะท้อนแนวทางการทูตที่คำนึงถึงความเป็นจริงเชิงยุทธศาสตร์ และความ
ต้องการสร้างพันธมิตรในภูมิภาคในช่วงหลังการเปิดประเทศของจีนภายใต้เติ้ง เสี่ยวผิง กล่าวโดยสรุป ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับ
จีนในช่วงเวลาดังกล่าวเป็นไปในลักษณะประนีประนอมและมีมิติทางเศรษฐกิจที่ชัดเจน ซึ่งวางรากฐานให้กับการพัฒนาและขยาย
ความร่วมมือในยุคหลังสงครามเย็นต่อไป
การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างประเทศไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1975
ถื อ เป็ น จุ ด เปลี ่ ย นสำคั ญ ในประวั ต ิ ศ าสตร์ ค วามสั ม พั น ธ์ ร ะหว่ า งสองประเทศ อย่ า งไรก็ ต าม เอกสารโซเวี ย ตในปี เ ดี ย วกั น
«Китайская Народная Республика в 1975 г. Политика, Экономика, Идеология» กลับไม่ได้กล่าวถึง
เหตุการณ์นี้โดยตรง อันอาจเนื่องมาจากเหตุผลทางการเมือง โดยเฉพาะการมุ่งเน้นการวิจารณ์ท่าทีของจีนที่ต่อต้านโซเวียตเป็น
หลัก มากกว่าการวิเคราะห์ความร่วมมือในระดับทวิภาคี เอกสารฉบับ ค.ศ. 1975 ได้กล่าวถึงความร่วมมือระหว่างจีนกับไทยในเชิง
เศรษฐกิจ เช่น การส่งออกน้ำมันดีเซลและน้ำมันดิบจากจีนมายังไทย รวมถึงข้อตกลงแลกเปลี่ยนสินค้า เช่น “ข้าวแลกน้ำมัน” เป็น
ต้น ซึ่งสะท้อนกลไกเศรษฐกิจแบบพึ่งพาซึ่งกันและกันในยุคสงครามเย็น นอกจากนี้ ยังมีการวิเคราะห์ท่าทีของจีนต่อบทบาทของ
สหรัฐอเมริกา ในไทย โดยระบุว่า
«Китай не высказывал требований о выводе американских баз из Таиланда,
в отличие от Вьетнама, Лаоса и Кампучии»

จีนไม่แสดงความต้องการให้สหรัฐฯ ถอนฐานทัพออกจากไทย ซึ่งต่างจากท่าทีของเวียดนาม ลาว และกัมพูชา
1. สะท้อนท่าทีเชิง “ปฏิบัตินิยม” (pragmatism) ของจีน ต่างจากเวียดนาม ลาว และกัมพูชา ที่มีจุดยืนแข็งกร้าวใน
เชิงอุดมการณ์ จีนกลับเลือกใช้แนวทางยืดหยุ่นมากกว่า โดยไม่วิพากษ์การมีอยู่ของฐานทัพสหรัฐฯ ในไทยอย่างเปิดเผย ทั้งที่ในเชิง
หลักการสังคมนิยมควรต่อต้านจักรวรรดินิยมอเมริกันอย่างชัดเจน ท่าทีนี้จึงถูกมองโดยโซเวียตว่า จีนละทิ้งความเป็นสากลนิยม
มาร์กซิสต์ และหันมาใช้นโยบายที่เอื้อต่อผลประโยชน์ของตนเองในระดับภูมิรัฐศาสตร์
2. แสดงให้เห็นว่า จีน “เลือกความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์กับไทย” มากกว่าความจงรักภักดีทางอุดมการณ์ไทยในช่วง
กลางทศวรรษ 1970 ยังอยู่ภายใต้อิทธิพลของสหรัฐฯ อย่างหนัก โดยมีฐานทัพอเมริกันตั้งอยู่หลายแห่ง หากจีนออกตัวเรียกร้องให้
ไทยถอนฐานทัพเหล่านี้ จีนอาจเสียโอกาสในการสร้างความสัมพันธ์กับไทยในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญหลัง 1975 จึงเลือก “ไม่พูด
ถงึ ” ฐานทัพสหรัฐฯ เป็นการบ่งชี้ว่า จีนพร้อมทำงานร่วมกับไทยแม้จะมีอิทธิพลตะวันตกอยู่เต็มที่ก็ตาม
3. ในสายตาโซเวียต นี่คือหลักฐานของการ “ประนีประนอมกับจักรวรรดินิยม”โซเวียตและเวียดนามในเวลานั้นยังยึด
มั่นในแนวคิด “การปลดปล่อยชาติ” จากอิทธิพลตะวันตก การที่จีนไม่เรียกร้องให้สหรัฐฯ ถอนฐานทัพออกจากไทย จึงถูกมองว่า
จีนยอมร่วมมือกับ “ระบอบขวาจัด” เพื่อประโยชน์ของตนเอง และยอมลดเพดานอุดมการณ์เพื่อแย่งชิงพื้นที่อิทธิพลจากเวียดนาม
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

�62

ในทางตรงกันข้าม เอกสาร ค.ศ. 1976 «Китайская Народная Республика в 1976 г.» ได้กล่าวถึงการ
สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างชัดเจน โดยเน้นว่าความสัมพันธ์ไทย–จีนพัฒนาอย่างต่อเนื่องทั้งในเชิงเศรษฐกิจและ
การเมือง
«В течение 1976 г. продолжалось развитие дружественных связей
между КНР и Таиландом, установленных в результате установления
дипломатических отношений 1 июля 1975 г. Имеют место обмены
делегациями, расширяются торгово-экономические связи. Министр
иностранных дел Таиланда посетил Пекин, где были подписаны
соглашения о дальнейшем развитии двустороннего сотрудничества.»

“ตลอดปี 1976 ความสัมพันธ์ฉันมิตรระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนกับประเทศไทยยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ภายหลัง
การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1975 โดยมีการแลกเปลี่ยนคณะผู้แทน และการขยายความ
ร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้า รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไทยได้เดินทางเยือนกรุงปักกิ่ง ซึ่งในโอกาสดังกล่าว
ได้มีการลงนามในข้อตกลงว่าด้วยการส่งเสริมความร่วมมือทวิภาคีเพิ่มเติม”25
1. ความต่อเนื่องของความสัมพันธ์ไทย–จีนหลังการสถาปนาทางการทูต ข้อความยืนยันว่า หลังจากการสถาปนา
ความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยกับจีนเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1975 (พ.ศ. 2518) ความสัมพันธ์ดังกล่าวมิได้หยุดอยู่เพียง
ในเชิงพิธีการ หากแต่ได้พัฒนาต่อเนื่องตลอดปี 1976 ในหลายมิติ โดยเฉพาะการแลกเปลี่ยนคณะผู้แทน และการขยายความ
ร่วมมือด้านเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนของความตั้งใจทั้งสองฝ่ายที่จะยกระดับจากการ “เริ่มต้น” สู่การ “ปฏิบัติจริง”
2. มิติทางเศรษฐกิจและการเมือ ง การขยายตัวของความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าระหว่างไทยกับจีน
ค.ศ. 1976 เป็นการสร้าง “ฐานความไว้เนื้อเชื่อใจ” โดยเฉพาะในบริบทของสงครามเย็นที่ไทยยังคงมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ
สหรัฐอเมริกา การที่จีนไม่เพียงยอมรับสถานะของไทยในฐานะพันธมิตรอเมริกัน แต่ยังลงทุนในความร่วมมือด้านเศรษฐกิจ ชี้ให้เห็น
ว่าจีนเลือกใช้นโยบายที่ “ประนีประนอม” เพื่อสร้างอิทธิพลในภูมิภาค โดยไม่ท้าทายอำนาจสหรัฐฯ โดยตรง
3. การเยือนไทยของรัฐมนตรีต่างประเทศจีน และข้อตกลงใหม่ การเดินทางเยือนปักกิ่งของรัฐมนตรีว่าการกระทรวง
การต่างประเทศของไทย (ซึ่งในขณะนั้นคือ ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช และนายอุทัย พิมพ์ใจชน มีบทบาทสำคัญในการต่างประเทศ)
สะท้อนการยอมรับของจีนต่อรัฐบาลไทยในฐานะคู่ค้าที่สามารถพัฒนาไปได้ แม้ไม่มีจุดร่วมทางอุดมการณ์ โดยมีการลงนามข้อตกลง
เพิ่มเติม ยิ่งตอกย้ำว่า ความสัมพันธ์ไทย–จีนไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความสัมพันธ์ทางการทูต แต่ยังรวมถึงผลประโยชน์ร่วมกันเชิง
ยุทธศาสตร์และเศรษฐกิจ
4. ในสายตาของโซเวียตและนักคิดสายมาร์กซิสต์ หากวิเคราะห์จากกรอบมาร์กซิสต์ –โซเวียต โดยเฉพาะจากงานของ
เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา ข้อความนี้อาจถูกตีความว่า จีนใช้ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับไทย ซึ่งยังเป็นพันธมิตรของ
จักรวรรดินิยมอเมริกันเพื่อแสวงหาอิทธิพลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยไม่ยึดถือหลักสากลนิยมแบบสังคมนิยมอย่างแท้จริง จึง
เป็นหนึ่งในหลักฐานที่โซเวียตใช้วิจารณ์นโยบาย “ปฏิบัตินิยม” ของจีนในยุคหลังเหมา เจ๋อตง

25

Китайская Народная Республика в 1976 г.: Политика, экономика, идеология (Москва:
Наука, 1979), 142.

�63

ในเอกสารปี 1977 «Китайская Народная Республика в 1977 г.» ซึ่งจัดพิมพ์โดยสถาบันตะวันออกไกล
แห่งสหภาพโซเวียต ความสัมพันธ์จีน –ไทยยังคงถูกนำเสนอในเชิงวิพากษ์ โดยเฉพาะในบริบทของการแข่งขันอิทธิพลในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้
«Китай продолжал развивать отношения с правыми режимами в
Юго-Восточной Азии, включая Таиланд, Филиппины, Индонезию,
используя эти связи для усиления своих позиций в регионе и изоляции
Вьетнама.» 26

“จีนยังคงพัฒนาความสัมพันธ์กับระบอบขวาจัดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย
ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย โดยใช้ความสัมพันธ์เหล่านี้เพื่อเสริมสร้างฐานะของตนในภูมิภาค และโดดเดี่ยว
เวียดนาม”
1. ความสัมพันธ์ของจีนกับ “ระบอบขวาจัด ” ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คำว่า “ระบอบขวาจัด” (Правые
режимы) ในที่นี้หมายถึงรัฐบาลที่ต่อต้านคอมมิวนิสต์ และมีแนวโน้มสนับสนุนลัทธิเสรีนิยมใหม่ เช่น ไทย ฟิลิปปินส์ และ
อินโดนีเซีย ในช่วงหลังทศวรรษ 1970 ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกา ในมุมมองของจีน การกระชับสัมพันธ์กับประเทศ
เหล่านี้จึงเป็นการแสดงความยืดหยุ่นทางการทูต โดยไม่ยึดถือเพียงการผูกมิตรกับรัฐคอมมิวนิสต์เท่านั้น
2. กลยุทธ์ของจีน: การโดดเดี่ยวเวียดนาม หลังจากความตึงเครียดระหว่างจีนกับเวียดนามทวีความรุนแรง โดยเฉพาะ
หลังปี 1978 เมื่อเวียดนามส่งกองทัพเข้าไปในกัมพูชา และจีนตอบโต้ด้วยการเปิดสงครามจีน –เวียดนามในปี 1979 จีนจึงพยายาม
สร้างแนวร่วมกับประเทศอื่นในภูมิภาคที่มีท่าทีต่อต้านเวียดนาม เพื่อ “โดดเดี่ยว” เวียดนามทั้งในด้านการทูตและภูมิรัฐศาสตร์ การ
ร่วมมือกับประเทศที่เคยถูกมองว่าเป็นพันธมิตรของจักรวรรดินิยม เช่น ไทยและอินโดนีเซีย จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ที่จีน
ใช้ในการคานอำนาจเวียดนามและลดอิทธิพลของสหภาพโซเวียตในภูมิภาค
3. ในสายตาของสหภาพโซเวียต จากการใช้ถ้อยคำในข้อความนี้ เราสามารถตีความได้ว่าเป็นทัศนะวิจารณ์จากฝ่ายโซ
เวียต ซึ่งไม่เห็นด้วยกับนโยบายต่างประเทศของจีนที่เลือกจับมือกับ “ระบอบขวาจัด” ที่ต่อต้านลัทธิสังคมนิยม โดยมองว่าจีนละทิ้ง
หลักการของมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ และหันมาใช้แนวทาง “ปฏิบัตินิยม” ที่ขัดแย้งกับอุดมการณ์การปลดปล่อยชนชั้นกรรมาชีพและ
สากลนิยมสังคมนิยม การใช้คำว่า “เพื่อเสริมสร้างฐานะของตนในภูมิภาค” และ “โดดเดี่ยวเวียดนาม” ชี้ให้เห็นว่า โซเวียตมองจีน
ในยุคนั้นว่าแสวงหาผลประโยชน์เชิงภูมิรัฐศาสตร์โดยไม่คำนึงถึงความสามัคคีของกลุ่มประเทศสังคมนิยม
มุมมองนี้ยังปรากฏในเอกสารปี 1978 «Китайская Народная Республика в 1978 г.» ที่ชี้ให้เห็นว่า
«Пекин продолжал курс на сближение с правыми режимами в ЮгоВосточной Азии, в том числе с Таиландом, в целях создания
антивьетнамского фронта и усиления своего влияния в регионе.» 27

“ปักกิ่งยังคงดำเนินแนวทางกระชับความสัมพันธ์กับระบอบขวาจัดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศ
ไทย โดยมีเป้าหมายเพื่อจัดตั้งแนวร่วมต่อต้านเวียดนาม และเพิ่มอิทธิพลของตนในภูมิภาค”
26

Китайская Народная Республика в 1977 г.: Политика, экономика, идеология (Москва:
Наука, 1980), 161.
27
Китайская Народная Республика в 1978 г.: Политика, экономика, идеология (Москва:
Наука, 1981), 122.

�64

ข้อความนี้สะท้อนมุมมองของสหภาพโซเวียตต่อพฤติกรรมทางการทูตของจีนในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ซึ่งตีความว่า
จีน (หรือปักกิ่ง) พยายามสร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ปกครองโดยรัฐบาลฝ่ายขวาหรือมี
แนวโน้มต่อต้านคอมมิวนิสต์ เช่น ประเทศไทย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ฯลฯ ซึ่งในสายตาของโซเวียตถือว่าเป็น “ระบอบขวาจัด”
และเป้าหมายหลักของจีน ตามมุมมองของโซเวียตคือ:
1. ต่อต้านเวียดนาม ซึ่งในขณะนั้นเป็นพันธมิตรใกล้ชิดของโซเวียต และเพิ่งรุกรานกัมพูชาในปี 1978 เพื่อโค่นล้มเขมรแดง
ซึ่งจีนให้การสนับสนุน
2. ขยายอิทธิพลในภูมิภาค ด้วยการใช้ความร่วมมือกับประเทศที่ไม่ใช่สังคมนิยมเป็นกลยุทธ์ทางภูมิรัฐศาสตร์
ราว ค.ศ. 1979 ถือเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของประวัติศาสตร์จีนยุคใหม่ ภายหลังการสิ้นสุดยุคเหมา เจ๋อตงและการ
ล่มสลายของกลุ่มอำนาจเก่า ประเทศจีนภายใต้การนำของรัฐบาลใหม่เริ่มเข้าสู่การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการเมือง เศรษฐกิจ และ
นโยบายระหว่างประเทศอย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของสหภาพโซเวียต จีนในช่วงเวลานี้กลับแสดงออกถึงลักษณะ
การละทิ้งอุดมการณ์สังคมนิยม และแสวงหาผลประโยชน์ในเวทีระหว่างประเทศผ่านกลยุทธ์ที่ถูกมองว่าเป็น “จักรวรรดินิยม
ใหม่”28 หลังการเสียชีวิตของเหมา เจ๋อตง และการจับกุม “แก๊งสี่คน” ใน ค.ศ. 1976 รัฐบาลจีนได้เริ่มฟื้นฟูเสถียรภาพทางการเมือง
ภายใต้การนำของหัว กั๋วเฟิง และต่อมาโดยเติ้ง เสี่ยวผิง แม้ว่ารัฐบาลใหม่จะมีการนำเสนอแผนปฏิรูปเพื่อฟื้นฟูประเทศจากความ
เสียหายที่เกิดจากยุคปฏิวัติวัฒนธรรม แต่ในสายตาของนักวิเคราะห์โซเวียต โครงสร้างอำนาจในจีนนั้นยังคงรักษากลไกอำนาจแบบ
รวมศูนย์ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ โดยมีการปรับเปลี่ยนเชิงสัญลักษณ์มากกว่าการปฏิรูปที่แท้จริง 29 เหตุการณ์สำคัญในปีเดียวกัน
คือสงครามจีน–เวียดนาม ซึ่งจีนเปิดฉากโจมตีเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ.1979 โดยอ้างเหตุผลว่าต้องการตอบโต้การกระทำ
ของเวียดนามในกัมพูชา และการกดขี่ชนกลุ่มน้อยจีนโพ้นทะเล สงครามดังกล่าวในมุมมองของโซเวียตถือเป็นการหักหลังหลักการ
สากลนิยมของลัทธิมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ และเป็นการกระทำที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกาในการทำลายความเป็น
เอกภาพของกลุ่มประเทศสังคมนิยม โดยเฉพาะเวียดนาม ลาว และกัมพูชา ซึ่งเป็นพันธมิตรใกล้ชิดของโซเวียต30
ในด้ า นเศรษฐกิ จ รั ฐ บาลจี น ได้ ประกาศแผน “ส ี ่ ท ั น สม ั ย ” (Four Modernizations) เพื ่ อ ปรั บ ปรุ ง ภาคการเกษตร
อุตสาหกรรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ตลอดจนกองทัพ แต่รายงานของโซเวียตกลับตั้งข้อสังเกตว่า แผนดังกล่าวยังไม่สามารถ
แก้ปัญหาทางโครงสร้างได้อย่างแท้จริง ประเทศจีนยังเผชิญกับปัญหาการว่างงานอย่างหนัก (กว่า 20 ล้านคน) ความอดอยากที่ยัง
ส่งผลกระทบต่อประชาชนกว่า 100 ล้านคน และการใช้งบประมาณทหารที่สูงกว่า 40% ของงบทั้งหมด นอกจากนี้ รายได้ต่อหัว
ของจีนในเวลานั้นยังจัดอยู่ในลำดับที่ 125 ของโลก โซเวียตวิพากษ์ว่าความพยายามฟื้นฟูเศรษฐกิจของจีนนั้น ไม่ได้ตั้งอยู่บน
รากฐานของสังคมนิยม หากแต่สะท้อนแนวโน้มของการเปิดรับทุนนิยมและการพึ่งพาต่างประเทศอย่างชัดเจน 31 ในเชิงอุดมการณ์
ปี 1979 เป็นช่วงที่จีนเริ่มวิพากษ์นโยบายของเหมา เจ๋อตง โดยเฉพาะยุคปฏิวัติวัฒนธรรม ซึ่งถูกเรียกว่าเป็น “ความผิดพลาดเชิง
นโยบาย” อย่างไรก็ตาม เอกสารของโซเวียตตั้งข้อสังเกตว่าการวิพากษ์เหล่านี้เป็นเพียงการเลือกปฏิบัติบางแง่มุม โดยไม่ได้ปฏิเสธ
ระบบความคิดของเหมาอย่างเด็ดขาด โดยเฉพาะในด้านการรวมศูนย์อำนาจของผู้นำ และการใช้ลัทธิชาตินิยมสุดโต่งเป็นเครื่องมือ
Институт Дальнего Востока АН СССР, Китайская Народная Республика в 1979 г.:
Политика, экономика, идеология (Москва: Наука, 1980), 5.
29 Ibid., 7–8.
30 Ibid., 12–14
31 Ibid., 25–27.
28

�65

ทางการเมือง32 ในด้านการต่างประเทศ จีนเริ่มกระชับความสัมพันธ์กับประเทศมหาอำนาจตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกาและ
ประเทศยุโรปตะวันตก ทั้งในมิติของการค้า เทคโนโลยี และความร่วมมือด้านยุทธศาสตร์ ความสัมพันธ์เหล่านี้ในมุมมองของโซ
เวียตถูกมองว่าเป็นการจับมือกับลัทธิจักรวรรดินิยมในการสกัดกั้นอิทธิพลของโซเวียตในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และในโลก
ที่สาม จีนยังถูกกล่าวหาว่าให้การสนับสนุนกลุ่มต่อต้านลัทธิสังคมนิยมในประเทศต่าง ๆ เช่น อัฟกานิสถานและแอฟริกา33 สรุปแล้ว
เอกสารโซเวียตประจำ ค.ศ. 1979 แสดงท่าทีที่ชัดเจนว่า จีนได้ละทิ้งหลักการของสากลนิยมแบบสังคมนิยม และหันมาใช้นโยบาย
ต่างประเทศในลักษณะ “จักรวรรดินิยมชาติพันธุ์” โดยเน้นการใช้กำลังและการต่อรองทางการเมืองในระดับภูมิภาค ทั้งนี้ ภายใต้
คำขวัญของการฟื้นฟูประเทศ จีนกลับถูกกล่าวหาว่าละเมิดหลักการพื้นฐานของลัทธิมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์อย่างเป็นระบบ34
ช่วงระหว่าง ค.ศ. 1979–1991 เอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นเวทีสำคัญของการแข่งขันระหว่างอภิมหาอำนาจสาม
ฝ่าย ได้แก่ สาธารณรัฐประชาชนจีน สหรัฐอเมริกา และสหภาพโซเวียต ซึ่งต่างมีเป้าหมายและกลยุทธ์ที่แตกต่างกันในการช่วงชิง
อิทธิพลในภูมิภาคนี้ ท่ามกลางบริบทของสงครามเย็นช่วงปลายที่เปลี่ยนผ่านจากการเผชิญหน้าแบบเปิดเผยไปสู่ยุทธศาสตร์ทาง
การเมืองและเศรษฐกิจที่ซับซ้อนมากยิ่งขึ้น
จีน ภายหลังการเสียชีวิตของเหมา เจ๋อตง ใน ค.ศ. 1976 และการล่มสลายของกลุ่มอำนาจ “แก๊งสี่คน” ได้เข้าสู่ยุคใหม่
ภายใต ้ ก ารนำของเต ิ ้ ง เส ี ่ ย วผ ิ ง ซ ึ ่ ง ส ่ ง เสร ิ ม การเป ิ ด ประเทศและการปฏ ิ ร ู ป เศรษฐก ิ จ ผ ่ า นนโยบาย “ส ี ่ ท ั น สม ั ย ” (Four
Modernizations) อย่างไรก็ตาม นโยบายต่างประเทศของจีนในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ยังดำเนินไปภายใต้เป้าหมายหลักคือการ
ต่อต้านเวียดนาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากที่เวียดนามรุกรานกัมพูชาในปี ค.ศ. 1978 เพื่อโค่นล้มเขมรแดงซึ่งเป็นพันธมิตรของ
จีน เหตุการณ์สำคัญคือสงครามจีน–เวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1979 ซึ่งแม้จะเป็นสงครามสั้น ๆ แต่สะท้อนให้เห็นแนวทาง
ของจีนที่มุ่งสร้างแนวร่วมต้านเวียดนาม โดยมีไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์เป็นพันธมิตร ภายใต้การวิเคราะห์ของโซ
เวียต จีนถูกมองว่าใช้ความสัมพันธ์กับ “ระบอบขวาจัด” ในภูมิภาคเพื่อโดดเดี่ยวเวียดนาม และเสริมอิทธิพลของตนในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้
สหรัฐอเมริกา ซึ่งเพิ่งถอนตัวจากสงครามเวียดนามใน ค.ศ. 1975 ได้ปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์มาใช้แนวทาง “ดุลอำนาจ
เชิงอ้อม” โดยอาศัยเครือข่ายพันธมิตรในภูมิภาคอย่างอาเซียนในการถ่วงดุลอิทธิพลของเวียดนามและโซเวียต ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ
การที่ไทยเป็นศูนย์กลางสำคัญในการสนับสนุนกลุ่มต่อต้านรัฐบาลฮุนเซนในกัมพูชา ร่วมกับจีนและสหรัฐ อเมริกา โดยใช้เขมรแดง
เป็นกลไกในการต้านอิทธิพลของเวียดนาม นอกจากนี้ สหรัฐ อเมริกา ยังส่งเสริมบทบาทของไทยในฐานะรัฐกันชนที่เป็นพันธมิตร
แน่นแฟ้นกับตะวันตก ในเชิงเศรษฐกิจ สหรัฐอเมริกา ยังคงเป็นผู้ลงทุนรายใหญ่ในภูมิภาค และเป็นผู้สนับสนุนหลักด้านความมั่นคง
ของรัฐพันธมิตร
สหภาพโซเวียต ในช่วง ค.ศ. 1979–1985 มีบทบาทสูงสุดในภูมิภาคผ่านความสัมพันธ์ทางยุทธศาสตร์กับเวียดนาม
โดยเฉพาะการลงนามใน “สนธิสัญญามิตรภาพและความร่วมมือ ” ระหว่างสองประเทศ ค.ศ. 1978 และการใช้ฐานทัพเรือคัมรันห์
ในเวียดนามเป็นจุดยุทธศาสตร์ของกองทัพเรือโซเวียตในภูมิภาค อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านทางการเมืองในโซเวียตเมื่อกอร์
บาชอฟขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 1985 ส่งผลให้โซเวียตลดบทบาทในกิจการระหว่างประเทศ และหันไปเน้นการปฏิรูปภายในประเทศ
(Perestroika และ Glasnost) นำไปสู่การลดการสนับสนุนเวียดนามอย่างมีนัยสำคัญ เวียดนามจึงจำเป็นต้องประกาศใช้นโยบาย
Ibid., 29–30.
Ibid., 35–38.
34 Ibid., 39.
32
33

�66

“Đổi Mới” (ค.ศ. 1986) เพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจแบบเปิดตลาดและลดการพึ่งพาโซเวียต และในมุมมองแบบมาร์กซิสต์
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในงานของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา นักวิจัยโซเวียตผู้ศึกษานโยบายต่างประเทศของไทย จีนในช่วง
ปลายทศวรรษ 1970 และต้นทศวรรษ 1980 ถูกวิจารณ์อย่างหนักว่าหันเหจากหลักสากลนิยมของลัทธิมาร์กซิสต์ –เลนินนิสต์ และ
มีพฤติกรรมคล้าย “จักรวรรดินิยมแบบใหม่” ที่แสวงหาผลประโยชน์จากรัฐพันธมิตรในภูมิภาค เช่น ไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย
ในขณะเดียวกัน สหรัฐฯ ก็ถูกมองว่าเป็นตัวแทนของทุนนิยมโลกที่ใช้สงครามและกลไกการค้าเป็ นเครื่องมือในการควบคุมรัฐอาณา
นิคมใหม่ ส่วนโซเวียตยังคงพยายามรักษาแนวทางสากลนิยม โดยสนับสนุนรัฐสังคมนิยมในภูมิภาค เช่น เวียดนาม ลาว และกัมพูชา
แม้จะประสบข้อจำกัดในระยะหลัง
บทสรุป

ช่วง ค.ศ. 1979–1991 ถือเป็นยุคของการแข่งขันเชิงอุดมการณ์และยุทธศาสตร์ระหว่างสามมหาอำนาจ — สหรัฐอเมริกา
สหภาพโซเวียต และจีน ซึ่งต่างมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางของนโยบายต่างประเทศของประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ โดยเฉพาะประเทศไทย ท่ามกลางแรงกดดันของโลกสองขั้วที่กำลังปรับเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยจำเป็นต้องดำเนิน
นโยบายต่างประเทศแบบ “สมดุลเชิงยุทธศาสตร์” หรือ “เล่นกับขั้วอำนาจ” (Balancing) เพื่อรักษาอธิปไตยและผลประโยชน์แห่ง
รัฐในบริบทของภูมิรัฐศาสตร์ที่ไม่สมดุล การวิเคราะห์ของ เยเลนา อเล็กเซย์เยฟนา โฟมิเชวา นักวิชาการโซเวียตผู้ เชี่ยวชาญด้าน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เสนอกรอบมาร์กซิสต์ในการมองนโยบายต่างประเทศของไทย โดยชี้ว่าไทยเป็น “รัฐอาณานิคมใหม่”
(Neo-colonial state) ที่อยู่ภายใต้โครงสร้างอำนาจของระบบทุนนิยมโลก โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา ซึ่งใช้นโยบายทางทหาร
(SEATO) เศรษฐกิจ (USAID) และวัฒนธรรม (เช่น สื่อและการศึกษา) ในการรักษาฐานอิทธิพลผ่านการสนับสนุนรัฐบาลฝ่ายขวาใน
ไทย เพื่อสกัดการขยายตัวของคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค ภายใต้กรอบนี้ รัฐมิใช่ผู้แทนของผลประโยชน์ส่วนรวม หากแต่เป็นกลไกของ
การกดขี่เชิงชนชั้นในระดับโลก ตามแนวคิดของมาร์กซ์ เลนิน และกรัมชี รัฐในระบอบทุนนิยมดำเนินนโยบายต่างประเทศเพื่อรับใช้
ชนชั้นนายทุน ขณะที่การครอบงำทางอุดมการณ์ (Ideological hegemony) ทำให้ชนชั้นนำไทยยอมรับระเบียบโลกของตะวันตก
โดยไม่ตั้งคำถาม ความร่วมมือกับสหรัฐฯ จึงไม่เพียงเป็นการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์เชิงรัฐ –รัฐ แต่คือการฝังลึกของระเบียบ
จักรวรรดินิยมแบบใหม่ในระบบราชการ ความมั่นคง และวัฒนธรรมของไทย ในอีกด้านหนึ่ง แม้ไทยจะสถาปนาความสัมพันธ์
ทางการทูตกับจีนในปี 1975 แต่ในสายตาของนักวิเคราะห์โซเวียต ความสัมพันธ์นี้มิได้เกิดจากการแบ่งปันอุดมการณ์แบบสังคม
นิยม หากเป็นยุทธศาสตร์ของจีนในการ “จับมือกับฝ่ายขวา” เพื่อคานอำนาจเวียดนาม ซึ่งเป็นพันธมิตรของโซเวียต เอกสารโซ
เวียตในช่วงปลายทศวรรษ 1970 จึงวิพากษ์ว่าจีนละทิ้งหลักการของสากลนิยมแบบมาร์กซิสต์ –เลนินนิสต์ และเลือกใช้แนวทาง
“ปฏิบัตินิยม” ที่เน้นผลประโยชน์ของรัฐชาติมากกว่าอุดมการณ์ร่วม โฟมิเชวาและนักวิจัยโซเวียตคนอื่นมองว่าจีนในช่วงนี้เริ่ม
ดำเนินนโยบายแบบ “จักรวรรดินิยมใหม่” ที่ใช้ไทยและประเทศอื่นในภูมิภาคเป็นเครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่พันธมิตรในแนว
ร่วมสังคมนิยม
ดังนั้น การศึกษานโยบายต่างประเทศของไทยในช่วงสงครามเย็นผ่านสายตาแบบมาร์กซิสต์ โดยเฉพาะจากงานของโฟมิ
เชวา มิได้เป็นเพียงการบันทึกประวัติศาสตร์ของการตัดสินใจเชิงรัฐ หากเป็นการเปิดโปงกลไกการครอบงำเชิงโครงสร้างที่ประกอบ
ขึ้นจากอำนาจรัฐ ทุน และอุดมการณ์ ซึ่งทำให้ไ ทยเข้าไปมีส่วนในระเบียบโลกที่ไม่เท่าเทียม การเลือกข้าง การเป็นพันธมิตร หรือ
แม้แต่การรักษาสมดุล จึงไม่ได้สะท้อนเพียงเจตจำนงเสรีของรัฐ แต่คือผลลัพธ์ของแรงกดดันจากระบบจักรวรรดินิยมที่แฝงเร้น งาน
ของโฟมิเชวาจึงเป็นหลักฐานเชิงประวัติศาสตร์ที่ทรงคุณค่า เพราะไม่เ พียงเสนอข้อมูลเกี่ยวกับท่าทีของไทย จีน และสหรัฐ อเมริกา

�67

เท่านั้น แต่ยังเปิดพื้นที่ให้มองเห็นโลกผ่านเลนส์ของรัฐชายขอบที่ต้องดิ้นรนในระบบที่ออกแบบมาโดยรัฐศูนย์กลาง ความเข้าใจนี้ไม่
เพียงช่วยตีความอดีตอย่างมีวิจารณญาณ แต่ยังช่วยให้เราตั้งคำถามต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในปัจจุบัน ว่าโครงสร้าง
เหล่านั้นยังคงส่งผลอยู่หรือไม่ และส่งผลอย่างไร

บรรณานุกรม
ภาษาไทย
จุลชีพ ชินวรรโณ. “จีนกับสถานการณ์ระหว่างประเทศในปัจจุบัน.” เอกทิพย์: วารสารการพัฒนาและความร่วมมือระหว่างประเทศ
ปีที่ 11, 2561
ชาญวิทย์ เกษตรศิริ. ประวัติศาสตร์ไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547.
สมบูรณ์ วรพงษ์. จ ีนในสงครามเย็น: นโยบายต่า งประเทศและการต่อรองในเอเช ียตะวันออกเฉียงใต้ (ค.ศ. 1949–1991).
กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2560.
วีระยุทธ กาญจน์ชูฉัตร. “จากทุนนิยมสากลถึงโลกาภิวัตน์: การประยุกต์แนวคิดมาร์กซิสต์ในบริบทโลกใต้. ” ใน รวมบทความ
วิชาการเศรษฐศาสตร์การเมือง, กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2561.

ภาษาอังกฤษ

Frank, Andre Gunder. Capitalism and Underdevelopment in Latin America: Historical Studies of Chile and Brazil.
New York: Monthly Review Press, 1967.
Gaddis, John Lewis. The Cold War: A New History. New York: Penguin, 2006.
Gramsci, Antonio. Selections from the Prison Notebooks. Edited and translated by Quintin Hoare and Geoffrey
Nowell Smith. New York: International Publishers, 1971.
Hanhimäki, Jussi M. The Rise and Fall of Détente: American Foreign Policy and the Transformation of the Cold
War. Washington, D.C.: Potomac Books, 2013.
Lenin, Vladimir I. Imperialism: The Highest Stage of Capitalism. New York: International Publishers, 1939.
Mosyakov, D. V., and E. M. Astafieva. “The Study Features of the Southeast Asian Countries at the
Institute of Oriental Studies of the Russian Academy of Sciences.” Outlines of Global Transformations:
Politics, Economics, Law 14, no. 6 (2022). https://doi.org/10.23932/2542-0240-2021-14-6-7.
Zhang, Xiaoming. “China’s 1979 War with Vietnam: A Reassessment.” The China Quarterly 184 (December 2005):
851–874. https://doi.org/10.1017/S0305741005000536.

ภาษารัสเซีย

Институт Дальнего Востока АН СССР. Китайская Народная Республика в 1979 г.:
Политика, экономика, идеология. Москва: Наука, 1980.
Китайская Народная Республика в 1975 г. Политика, экономика, идеология. Москва:
Наука, 1978.
Китайская Народная Республика в 1976 г. Политика, экономика, идеология. Москва:
Наука, 1979.

�68
Китайская Народная Республика в 1977 г. Политика, экономика, идеология. Москва:
Наука, 1980.
Китайская Народная Республика в 1978 г. Политика, экономика, идеология. Москва:
Наука, 1981.
Китайская Народная Республика в 1979 г. Политика, экономика, идеология. Москва:
Наука, 1982.
Фомичева, Е. А. Внешняя политика Таиланда. Москва: Наука, 1991.

�69

ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ค.ศ. 1949-1975:
มุมมองผ่านการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชา
ยิ่งยศ บุญจันทร์
อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
บทนำ
เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุด ไทยยึดหลักเคารพและปฏิบัติตามสนธิสัญญาที่ได้ทำไว้กับประเทศต่าง ๆ
อีกทั้งไม่เลือกข้างจนเสียสมดุลและแสดงท่าที เป็นมิตรกับมหาอำนาจทุกฝ่ายไม่เว้นแต่ประเทศฝ่ายสังคมนิยม
อย่างไรก็ดี จุดเปลี่ยนสำคัญของการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของไทยคือ การรัฐประหารเมื่อวันที่ 8
พฤศจิกายน ค.ศ. 19471 ที่เปิดทางให้จอมพล ป. พิบูลสงครามได้หวนคืนสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ไทยได้
ปรับเปลี่ยนการดำเนินนโยบายในลักษณะเพิ่มพูนความสัมพันธ์และเป็นพันธมิตรอย่างแนบแน่นทุกด้าน (Tight
alliance) กับมหาอำนาจฝ่ายเสรีประชาธิปไตยอย่างสหรัฐอเมริกา 2 และจะยิ่งแน่นแฟ้นมากขึ้นหลังการปฏิวัติใน
ค.ศ. 1958 นำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
การเลือกข้างฝ่ายเสรีประชาธิปไตยส่งผลให้ไทยกลายเป็นศัตรูอย่างเปิดเผยกับประเทศที่ฝักใฝ่ลัทธิ
คอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะสาธารณรัฐประชาชนจีนที่สถาปนาขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1949 หลังการปฏิวัติของพรรคคอมมิวนิสต์
จีน การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวไม่เพียงส่งผลต่อการเมืองภายในของจีน แต่ยังส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นั่นเพราะผู้นำไทยมองลัทธิดังกล่าวกำลังแทรกซึมผ่านประเทศเพื่อนบ้านและ
ขบวนการชาตินิยม นับเป็นภัยคุกคามความมั่นคงของประเทศที่ร้ายแรงและต้องระแวดระวัง
ภายใต้บริบทนี้กัมพูชาเป็นตัวแปรสำคัญที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน
แม้ช่วง ค.ศ. 1949-1975 ทั้งสองประเทศจะไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตต่อกัน แต่การที่กัมพูชาภายใต้การนำของ
สมเด็จพระนโรดมสีหนุ ซึ่งดำเนินนโยบายเป็นกลางและนโยบายไม่เข้าร่วมกับฝ่ายใด กลับเพิ่มพูนความสัมพันธ์
พวงทอง ภวัครพันธุ์, การต่างประเทศไทยในยุคสงครามเย็น (กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2561), 20-21.
นักวิชาการส่วนหนึ่งให้น้ำหนัก การปรับเปลี่ยนนโยบายการต่างประเทศของจอมพล ป. พิบูลสงครามว่า เกิดจากความหวาดกลัวการ
ขยายตัวของลัทธิคอมมิวนิสต์ (จุลชีพ ชินวรรโณ, “ภาคที่ 9 สหรัฐอเมริกากับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: สหรัฐอเมริกากับประเทศในบริบทของความมั่นคง
ร่วมกันในเอเชียอาคเนย์,” ใน เส้นทางมหาอำนาจ: เอกสารด้านนโยบายต่างประเทศอเมริกาต่อเอเชีย (กรุงเทพฯ: คบไฟ, 2539), 271.; เพ็ญศรี ดุ๊ก,
การต่างประเทศกับเอกราชและอธิปไตยของไทย (ตั้ง แต่ส มัยรัชกาลที่ 4 ถึง สิ้น สมัยจอมพล ป. พิบูล สงคราม), พิมพ์ค รั้งที่ 3 (กรุง เทพฯ:
ราชบัณฑิตยสถาน, 2554), 216.) แต่แดเนียล ไฟน์แมน (Daniel Fineman) กลับมองการปรับเปลี่ยนนโยบายของจอมพล ป. พิบูลสงครามว่าไม่ได้มี
พื้นฐานจากความหวาดกลัวลัทธิค อมมิวนิสต์ แต่เพื่อการรักษาอำนาจของผู้นำที่มาจากการรัฐประหาร (โปรดดู, Daniel Fineman, Special
Relationship: The United States and Military Government in Thailand, 1947-1958 (Honolulu: University of Hawaii Press,
1997), 103-144.)
1
2

�70

ทางการทูตกับสาธารณรัฐประชาชนจีนด้วยการรับรองสถานะรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนเมื่อวันที่ 18
กรกฎาคม ค.ศ. 1958 สภาพการณ์ดังกล่าวทำให้ไทยมีมุมมองว่า กัมพูชากำลังเปิดพื้นที่ให้จีนคอมมิวนิสต์แทรกซึม
เข้าสู่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และในขณะเดียวกัน บทบาทของสาธารณรัฐประชาชนจีนในกัมพูชาทำให้
ไทยประเมินว่า สาธารณรัฐประชาชนจีนดำเนินยุทธศาสตร์เชิงรุกในการขยายอิทธิพลโดยอาศัยกัมพูชาเป็น
เครื่องมืออีกด้วย ดังนั้น แม้ไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนจะไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัน แต่ การ
ดำเนิ น นโยบายการต่ า งประเทศของกั ม พู ช าในฐานะฉั น มิ ต รกั บ สาธารณรั ฐ ประชาชนจี น ได้ ส ะท้ อ นภาพ
ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ในอีกมิติหนึ่ง โดยเฉพาะการกำหนดท่าทีและนโยบายของ
ไทยต่อเพื่อนบ้านเพื่อสนองตอบต่อการคุกคามของจีนคอมมิวนิสต์อีกต่อหนึ่ง
ด้วยเหตุนี้บทความ “ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่าง ค.ศ. 1949-1975:
มุมมองผ่านการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชา” จึงมีวัตถุประสงค์ เพื่อนำเสนอภาพความสัมพันธ์
ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ผ่านการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาในฐานะตัวกลางที่
เป็นทั้งพันธมิตรของสาธารณรัฐประชาชนจีน และจุดยุทธศาสตร์ที่ไทยใช้ในการประเมินภัยคุกคามของลัทธิ
คอมมิวนิสต์ โดยวิเคราะห์นโยบายการต่างประเทศของกัมพูชา การดำเนินแผนยุทธศาสตร์ของสาธารณรัฐ
ประชาชนจีน และการตอบสนองของไทยในฐานะพันธมิตรแนวหน้าของฝ่ายเสรีประชาธิปไตย การศึกษาในมุมมอง
นี้จะช่วยเผยให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในอีกมิติหนึ่งที่ ซับซ้อนกว่าความสัมพันธ์
ทางการทูต
วัตถุประสงค์ของการศึกษา
1. เพื่อศึกษาการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาที่เกี่ยวข้องกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในช่วง
ค.ศ. 1949-1975
2. เพื่อศึกษาปฏิกิริยาของไทยต่อการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาก่อน ค.ศ. 1975
3. เพื่อศึกษาภาพสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับ สาธารณรัฐประชาชนจีนจากการดำเนินนโยบาย
การต่างประเทศของกัมพูชา
1. การดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาที่เกี่ยวข้องกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ค.ศ. 1949-1975
กระแสสงครามเย็นที่ทวีความตึงเครียดส่งผลให้เกิดสงครามตัวแทนในหลายพื้นที่ ภูมิภาคอินโดจีนเป็น
หนึ่งในสมรภูมิการต่อสู้ที่รุนแรงระหว่างเวียดนามเหนือกับเวียดนามใต้ กัมพูชาซึ่งเป็นเพื่อนบ้านจึงเผชิญแรงกดดัน
อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อย่างไรก็ดี สมเด็จพระนโรดมสีหนุ ผู้นำกัมพูชา ทรงมีแนวนโยบายไม่เข้าร่วมสงคราม จึงแสดง
ท่าทีกำหนดกัมพูชาเป็น “ประเทศเป็นกลาง” (Neutral Countries) ตั้งแต่ก่อนได้รับเอกราชจากฝรั่งเศส ค.ศ.
1953 ดังแถลงการณ์ของรัฐบาลกัมพูชาเมื่อวันที่ 14 กันยายน ค.ศ. 1953 สาระความสำคัญคือ ปฏิเสธการต่อสู้กับ

�71

ขบวนการเวียดมินห์ (Viet Minh) ในฐานะขบวนการคอมมิวนิสต์ และถ้าหากจำเป็นต้องต่อสู้กับเวียดมินห์ก็ไม่ใช่
เสมือนหนึ่งทาสของจักรวรรดินิยม (Slave of imperialists) แต่เพราะเวียดมินห์รุกรานกัมพูชาและประพฤติตนใน
ดินแดนเขมรเสมือนกับว่าเป็นดินแดนที่ตนรบชนะ3
ทั้งนี้ สมเด็จพระนโรดมสีหนุทรงอธิบายว่า นโยบายเป็นกลางเป็นนโยบายเดียวที่ “ปลอดภัย” สำหรับ
ประเทศขนาดเล็กโดยเฉพาะกัมพูชาซึ่งเป็นประเทศที่มีจำนวนประชากรน้อย “ประเทศในเอเชียซึ่งอยู่รายล้อมเรา
ยกเว้นประเทศลาว เขามีพลเมืองมากกว่าเรา เป็นต้นว่า ญวน 27 ล้าน ไทย 19 ล้าน จีนประชามานิต 650 ล้านคน
ประเทศเรามีพลเมืองเขมร 4 หรือห้าล้าน แล้วมีเชื้อสายจีนหรือ ญวนเกือบ 1 ล้าน”4 อีกทั้งมีพรมแดนที่ถูก
ล้อมรอบซึ่งอาจทำให้พวกปัจจามิตรเข้าถึงโดยง่าย 5 ประกอบกับกัมพูชาเป็นประเทศที่เพิ่งได้รับเอกราช จึงทำให้มี
ศักยภาพต่าง ๆ จำกัด แต่กลับตั้งอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ที่มีความขัดแย้งสูง จากการแข่งขันทางอุดมการณ์ระหว่าง
มหาอำนาจ ลักษณะดังกล่าวผลักดันให้ เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1954 ในการประชุมที่กรุงเจนีวา พระองค์ทรง
ประกาศนโยบายเป็นกลาง (Neutralism) และนโยบายไม่เข้าร่วมกับฝ่ายใด (Non-alignment Policy) กล่าวคือ
กัมพูชาปฏิเสธที่จะเข้าร่วมเป็นพันธมิตรทางทหารใด ๆ ไม่เปิดให้ประเทศใดจัดตั้งฐานทัพ ตราบใดที่เราไม่ถูก
คุกคาม6
สมเด็จพระนโรดมสีหนุทรงอธิบายถึงเหตุผลในการเลือกดำเนินนโยบายเป็นกลางไว้ในพระราชนิพนธ์เรื่อง
“กัมพูชาเป็นกลาง: การกำหนดด้วยความจำเป็น” (Cambodia Neutral: the Dictate of Necessity) ว่า
ประเทศกัมพูชาของเราต้องวางตนเป็นกลางทางการเมืองด้วยความจำเป็นที่แท้จริง เมื่อ
พิจารณาดูแผนที่โลกส่วนที่ประเทศของเราตั้งอยู่ ก็ย่อมจะเห็นได้ว่า เราตกอยู่ระหว่างกลาง
ประเทศใหญ่ไม่น้อย อันอยู่ในกลุ่มตะวันตก 2 ประเทศ (Western bloc) และมีประเทศลาวกั้นอยู่
เป็นกำแพงไม่มั่นคงนัก จากประเทศในกลุ่มตะวันออก 2 ประเทศ (Eastern bloc) คือเวียดนาม
เหนือและสาธารณรัฐประชาชนจีน เมื่อเช่นนั้นเราก็ไม่มีทางเลือกอื่นใด นอกจากจะพยายามรักษา
สมดุลอย่างเท่าเทียมระหว่างสองกลุ่มนี้7
“สรุปความคำแถลงของรัฐบาลเขมร,” 2496, เอกสารสำนักนายกรัฐมนตรี กองกลาง สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (3) สร 0201.9/5,
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 70-72.
4 “พระราชดำร ั ส สมเด ็ จ พระอ ุ ป ย ุ ว ราช เมื ่ อ วั น ที ่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 1957 ในโอกาสครบรอบ 10 ปี ประทานรั ฐ ธรรมนู ญ ,” 1957,
ราชาธิปไตย กล่องที่ 313, หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 10. [“ព្រះរាជសុន្ទរកថាសម្តេ ចព្រះឧបយុវរាជព្រង់ថ្លែងម្ៅថ្លៃរី ៦ ឧសភា គ.ស. ១៩៥៧
3

កនុងរិធី. អន្ុសំវចឆ រៈព្បទាន្រដ្ឋ ធតម ន្ុញ្ញ កនុងឋាន្ៈថ្ន្ព្រះអងគ ជានាយកព្រះរាជរដ្ឋឋភិបាល (Message de S.A.R, Samdech Preah Upayuvareach,
Président du Conseil des Ministres A La Nation, Radiodiffusé Le 6 Mai 1957, A L’Occasion de 10 éme Anniversaire de La Promulgation
de la Constitution) ,” ១៩៥៧, រាជាធិបម្េយយ BOX 313, បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ១០.]
5 “การเมืองเศรษฐกิจในสังคมราษฎร์นิยม,” 1961, การเมือง กล่องที่ 269, หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 2. [“ន្ម្ោបាយម្សដ្ឋ កិចថ្ន្
សងគ តរាស្តសេន្ិយត,” ១៩៦១, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 269, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ២.]
6 “วิ พ ากษ์ บ ทในการหารื อ ของสมเด็ จ พระนโรดม-สี ห นุ ท ี ่ ก ำปอต เมื ่ อ วั น ที ่ 6

เมษายน ค.ศ. 1956,” 1956, การเมือง กล่องที่ 313,

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กัมพูชา, 10. [“ វ ភាភាគបរថ្ន្សន្ិ ិសីររបស់សម្តេ ចព្រះន្ម្រាេេ ត-សីហន្ុម្ៅកំរេ កាលរីថ្លៃ រី ៦ ម្តសា ១៩៥៦,” ១៩៥៦,
ការងារន្ម្ោបាយ BOX 313, បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ១០.]
7 Norodom Sihanouk, “Cambodia Neutral: The

Dictate of Necessity,” Foreign Affairs 36, 4 (July 1958): 582-583.

�72

ถึงเช่นนั้นประเทศฝ่ายเสรีประชาธิปไตยยังคงกดดันให้กัมพูชาเปลี่ยนแนวนโยบายและเข้าร่วมองค์การ
สนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือ สปอ. (Southeast Asia Treaty Organization: SEATO)
ภายใต้สถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้วันที่ 6 พฤศจิกายน ค.ศ. 1957 รัฐสภากัมพูชาประกาศพระราชกฺรึตฺยเลข 232
NS ซึ่งได้ลงมติเห็นชอบตั้งแต่วันที่ 11 กันยายน ค.ศ. 1957 รับรองความเป็นกลาง (Neutrality Acts) ของประเทศ
อย่างเป็นทางการ สาระสำคัญคือ
ข้อ 1 ราชอาณาจักรกัมพูชาเป็นประเทศที่เป็นกลาง กัมพูชาจะไม่เข้าเป็นพันธมิตรทาง
การทหาร หรือทางการเมืองกับต่างประเทศใด ๆ ทั้งสิ้น และกัมพูชาจะไม่ดำเนินการรุกรานต่อ
ต่างประเทศใด ๆ ทั้งสิ้น
ข้อ 2 ในกรณีที่ประเทศกัมพูชาถูกรุกรานจากต่างประเทศ กัมพูชาสงวนสิทธิที่จะทำการ
ป้องกันตนเองด้วยอาวุธ ขอร้องให้สหประชาชาติช่วย และขอร้องให้มหาอำนาจซึ่งเป็นมิตรช่วย8

อย่างไรก็ตาม สมเด็จพระนโรดมสีหนุ ทรงมีมุมมองว่า ความเป็นกลางของกัมพูชาไม่ได้ หมายความว่า
ประเทศนั้นต้องอ่อนแอทางการทหารหรือปราศจากอาวุธ 9 อีกทั้งไม่ได้หมายถึงการไม่มีปฏิสัมพันธ์กับฝ่ายใด แต่
ความเป็นกลางคือ ตั้งตนเข้าหาทุกฝ่ายทั้งพวกทุนนิยมและพวกรวมสมบัติ (คอมมิวนิสต์) 10 และความเป็นกลาง
ไม่ใช่การนิ่งเฉยหรือไม่ตอบโต้ต่อการรุกราน เพราะ“เราเป็นกลางโดยความจำเป็น โดยทางปฏิบัติ และไม่ใช่โดย
อุดมคตินิยมแบบฆ่าตัวตาย ซึ่งทำให้เรายอมตัวให้ถูกบดขยี้โดยไม่มีการตอบโต้ เรามีมิตรอยู่ในทั้งสองค่าย เป็นที่
หว ั ง ว ่ า ม ิ ต รในแต ่ ล ะค ่ า ยจะเข ้ า มาช ่ ว ยเหล ื อ เราถ ้ า หากประเทศในอ ี ก ค ่ า ยหน ึ ่ ง โจมต ี เรา” 11 ขณะเดี ย วกั น
ความเป็นกลางยังสามารถปรับเปลี่ยนได้เสมอหากเกิดการคุกคามขึ้น ดังพระราชดำรัสที่ ประทานสัมภาษณ์แก่
หนังสือพิมพ์ไมนิจิ (The Minichi) ฉบับประจำวันที่ 6 ธันวาคม ค.ศ. 1955 เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินเยือนญี่ปุ่น
ว่า “ในปัจจุบัน กัมพูชาไม่ได้รู้สึกว่าถูกคุกคามจากคอมมิวนิสต์และเราไม่ต้องการทำอะไรที่จะเป็นข้ออ้างสำหรับ
การรุกราน...แต่หากคอมมิวนิสต์คุกคามเราในอนาคต เราก็อาจจะต้องแก้ไขจุดยืน”12 ด้วยเหตุนกี้ ัมพูชาจึงไม่ปิดกั้น
การผูกสัมพันธ์กับฝ่ายสังคมนิยมคือ กลุ่มจีนและโซเวียต (Sino-Soviet) เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1956 สมเด็จ
พระนโรดมสีหนุเสด็จพระราชดำเนินเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีน อย่างเป็นทางการครั้งแรก ตามคำทูลเชิญของ
“รายงานการเมืองและเรื่องราวต่าง ๆ ในกัมพูชาปี 2500 (2 สิงหาคม 2500-8 มกราคม 2501),” 18 พฤศจิกายน 2500, เอกสารกระทรวง
การต่างประเทศ (2) กต 16.3.1.1/4, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 177.
9 “แถลงการณ์ในสมเด็จพระนโรดม-สีหนุ ในโอกาสประชุมสมัชชาชาติครั้งที่ สอง วันที่ 30 ธันวาคม 1955,” 1955, การเมือง กล่องที่ 314,
หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 3. [“ម្សចកេ ីថ្លែន្ការណ្៍ថ្ន្សម្តេ ចព្រះន្ម្រាេេ ត-សីហន្ុ កនុងឱកាសសមាជជាេិម្លើករីរីរ ម្ៅថ្លៃ ៣០ ធន ូ ១៩៥៥,”
8

១៩៥៥, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 314, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៣.]
10 “การเมืองเศรษฐกิจในสังคมราษฎร์นิยม,” 1961, 3. [“ន្ម្ោបាយម្សដ្ឋ កិចថ្ន្សងគ តរាស្តសេន្ិយត,” ១៩៦១, ៣.]

“รายงานการเมืองและเรื่องราวต่าง ๆ ในกัมพูชาปี 2500 (2 สิงหาคม 2500-8 มกราคม 2501),” 24 ธันวาคม 2500, เอกสารกระทรวง
การต่างประเทศ (2) กต 16.3.1.1/4, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 216.
12 “สำเนารายงานการเมืองและสถานการณ์รอบบ้าน,” 2499, เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ กต 80/55, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ,
ไม่ปรากฏเลขหน้า.
11

�73

รั ฐ บาลสาธารณรั ฐ ประชาชนจี น 13 ต่ อ มาเมื ่ อ เดื อ นพฤศจิ ก ายน ค.ศ. 1956 โจว เอนไหล (Zhou Enlai)
นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน ได้เดือนทางเยือนกัมพูชาอย่างเป็นทางการ พร้อมทั้งมอบเครื่องส่ง
สัญญาณวิทยุขนาด 20 กิโลวัตต์เป็นของขวัญแก่กัมพูชา14
อย่างไรก็ดี สาธารณรัฐประชาชนจีนตอบรับให้ความช่วยเหลือทางด้านเศรษฐกิจแก่กัมพูชา ในระยะ 2 ปี
(ค.ศ. 1957-1958) คิดเป็นมูลค่าสูงถึง 22.4 ล้านเหรียญดอลลาร์สหรัฐ 15 สิ่งของช่วยเหลือชุดแรกถูกส่งมายัง
กัมพูชา เมื่อวันที่ 30 เมษายน ค.ศ. 1957 คิดเป็นมูลค่า 55 ล้านเรียล16 ทั้งนี้ข้อมูลทางสถิติ ระหว่าง ค.ศ. 19551960 เผยให้เห็นว่ากลุ่มจีนและโซเวียตให้ความช่วยเหลือกัมพูชามากถึง 55 ล้านเหรียญดอลลาร์17 อย่างไรก็ตาม
เพื่อกระชับความสัมพันธ์กับประเทศฝ่ายสังคมนิยมมากขึ้น สมเด็จพระนโรดมสีหนุทรงส่งพระโอรสไปศึกษาต่อใน
ประเทศฝ่ า ยสั ง คมนิย ม ได้ แ ก่ พระองค์ ม จะส์ น โรดม เขมานุ ร ั ก ษ์ สี ห นุ (HRH Norodom Khemanourak
Sihanouk) และพระองค์มจะส์ นโรดม นรทีโบ (HRH Norodom Naradipo) เสด็จฯ ไปศึกษายังสาธารณรัฐ
ประชาชนจีน พระองค์ม จะส์นโรดม สีหมุนี (HRH Norodom Sihamuni) เสด็จ ฯ ไปศึกษายัง สาธารณรัฐ
สังคมนิยมเช็กโกสโลวาเกีย และพระองค์มจะส์นโรดม นรินทรพงษ์ (HRH Norodom Narindrapong) เสด็จฯ ไป
ศึกษายังสหภาพโซเวียต
การดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาในลักษณะดังกล่าวทำให้ประเทศฝ่ายเสรีประชาธิปไตยไม่
วางใจและยิ่งกดดันกัมพูชาให้เปลี่ยนแนวนโยบาย สถานการณ์ดังกล่าวผลักดันให้สมเด็จพระนโรดมสีหนุเพิ่มพูน
สัมพันธไมตรีกับสาธารณรัฐประชาชนจีน วันที่ 18 กรกฎาคม ค.ศ. 1958 รัฐบาลกัมพูชาให้การรับรองสถานะ
รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน และต่อมาวันที่ 24 กรกฎาคม ค.ศ. 1958 จึงแลกเปลี่ยนผู้แทนทางการทูตในชั้น
เอกอัครราชทูต (ภายหลังได้สั่งปิดสถานกงสุลสาธารณรัฐจีนหรือจีนคณะชาติตั้งแต่วันที่ 7 ตุลาคม ค.ศ. 1958 และ
ให้กงสุลสาธารณรัฐจีนออกจากกรุงพนมเปญภายใน 2 สัปดาห์) ทั้งนี้เมื่อเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1958 สมเด็จพระ
นโรดมสีหนุเสด็จพระราชดำเนินเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยทรงอ้างว่าเพื่อเพิ่มพูนความร่วมมือและรักษา
“พระราชดำรัสสมเด็จพระนโรดม-สีหนุ นายกรัฐมนตรีต่อรัฐสภาจีนกรุงปักกิ่ง ,” 1956, การเมือง กล่องที่ 313, หอจดหมายเหตุ
แห่ ง ชาติ ก ั ม พู ช า, 2. [“ព្រះរាជសុ ន្ទ រកថាសម្តេ ចព្រះន្ម្រាេេ ត-សី ហ ន្ុ នាយករដ្ឋ តស្តន្េ ី ម្ ៅកាន្់ រ ដ្ឋ សភាចិ ន្ ម្ៅព្ក ង
ុ ម្ប៉េ កាំ ង ,” ១៩៥៦,
13

ការងារន្ម្ោបាយ BOX 313, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ២.]
14 “Allocutions de LL. E.E. Pho Proeung, Haut

Représentant de S.A.R. le Prince Norodom Sihanouk, Chef de I’Etat et
Chen-Suh-Liang, Haut Représentant de S. Exc. M. Chou-En-Lai, Premier Ministre du Conseil des Affaires d’Etat,” 1962, การเมือง
กล่องที่ 315, หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กัมพูชา, ไม่ปรากฏเลขหน้า. [“Allocutions de LL. E.E. Pho Proeung, Haut Représentant de S.A.R. le
Prince Norodom Sihanouk, Chef de I’Etat et Chen-Suh-Liang, Haut Représentant de S. Exc. M. Chou-En-Lai, Premier Ministre du
Conseil des Affaires d’Etat,” ១៩៦២, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 315, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, n.pag.]
15 “เศรษฐกิจสังคมราษฎร์นิยม 1957,” 1957, การเมือง กล่องที่ 314, หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กัมพูชา, 57-58. [“ម្សដ្ឋ កិចសងគ តរាស្តសេ
ន្ិយត ១៩៥៧,” ១៩៥៧, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 314, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៥៧-៥៨.]
16 “ผลงานที่สังคมราษฎร์นิยมได้ดำเนินการแล้ว ตั้งแต่สมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 4 ถึงสมัชชาแห่งชาติครั้งที่

หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 36.

[“លរធផលថ្ន្សាិថ្ដ្ថ្ដ្លសងគ តរាស្តសេន្ិយតបាន្ម្ធវ ើរ ួចម្ហើយ តំងរីសមាជជាេិម្លើករី ៤ តកដ្លន្ិងសមាជ

ជាេិម្លើករី ៥,” ១៩៥៨, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 317, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៣៦.]
17 ดิเรก ชัยนาม, ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เล่มสอง (กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย

565.

5 ,” 1958, การเมือง กล่องที่ 317,

สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย, 2509),

�74

สันติภาพของโลก และในขณะเดียวเพื่อเจรจาเรื่องความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจ พร้อมกับทรงมีแถลงการณ์
ร่วมกับโจว เอนไหล นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน ความตอนหนึ่งว่า
ทั้งสองฝ่ายลงมติเป็นเอกฉันท์ว่านโยบายสันติภาพและความเป็นกลางซึ่งราชอาณาจักร
กัมพูชาถือปฏิบัติ ไม่เพียงแต่เป็นประโยชน์ต่อ การดำรงไว้ซึ่งเอกราชของพระราชอาณาจักรเท่านั้น
แต่ยังเอื้อต่อการสร้างสันติภาพในเอเชียและในโลกที่ทุกประเทศพึงแสดงความเคารพ นายกรัฐมนตรี
โจว เอนไหลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนขอแสดงความเสียใจที่อาณาเขตของประเทศกัมพูชาตก
เป็นเหยื่อของการละเมิดและการปิดล้อมจากเพื่อนบ้านหลายครั้ง ซึ่งถือว่าเป็นการกระทำอันไม่เป็น
มิตรอย่างยิ่ง รัฐบาลจีนหวังว่าประเทศทั้งหลายในเอเชียจะอยู่ร่วมกันอย่างสันติกับราชอาณาจักร
กัมพูชาตามข้อตกลงในการประชุมที่บันดุงโดยไม่ถูกชี้นำโดยนโยบายอาณานิคมของต่างชาติ18

การรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน และยุติความสัมพันธ์กับจีนคณะชาติเป็นการแสดงจุดยืนที่
ชัดเจนของกัมพูชาว่า เลือกยอมรับจีนคอมมิวนิสต์ในฐานะผู้แทนรัฐฝ่ายเดียวเท่านั้น ในแง่หนึ่งเพราะสมเด็จพระ
นโรดมสีหนุทรงเชื่อว่าลัทธิคอมมิวนิสต์กำลังจะขยายเข้าสู่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เต็มรูปแบบ ดังพระราช
ดำรัสต่อเจ้าหน้าที่เวียดนามใต้เมื่อครั้งเสด็จไปประชุมที่กรุงไซ่ง่อน ระหว่างวันที่ 3-5 สิงหาคม ค.ศ. 1959 ว่า “การ
ที่ยอมรับจีนคอมมิวนิสต์ใน ค.ศ. 1958 เป็นเพียงการยอมรับความจริงที่ว่าผู้แทนคอมมิวนิสต์จีนได้เข้าปฏิบัติการ
ในกัมพูชาแล้ว”19 อย่างไรก็ดี ความใกล้ชิดระหว่างกัมพูชากับสาธารณรัฐประชาชนจีนมีมากขึ้นเป็นลำดับ สะท้อน
ได้จากการที่สมเด็จพระนโรดมสีหนุมักทรงเรียกจีนว่า “มหามิตร” ดังเช่นพระราชดำรัสเปิดสมัยประชุมสภา ค.ศ.
196420
อย่างไรก็ตาม กัมพูชายังคงรับความช่วยเหลือจากประเทศฝ่ายเสรีประชาธิปไตยเพื่อถ่วงดุลทางอำนาจ
จนกระทั่งวันที่ 20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1963 นับเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญ เมื่อกัมพูชาขอยกเลิกรับความช่วยเหลือ
ทางด้านการทหารจากสหรัฐอเมริกา พร้อมทั้งให้รัฐบาลสหรัฐฯ ถอนที่ปรึกษาด้านการทหารและพลเรือนออกจาก
กัมพูชา โดยสาเหตุเกิดจากความหวาดระแวงส่วนพระองค์ของสมเด็จพระนโรดมสีหนุจากเหตุการณ์รัฐประหารใน
เวียดนามใต้ ลักษณะเช่นนี้ทำให้ความเป็นกลางของกัมพูชาเริ่มสั่นคลอน เพราะหลังจากนั้น กัมพูชาได้หันไปรับ
ความช่วยเหลือและใกล้ชิดกับฝ่ายสังคมนิยม ส่วนหนึ่งเพราะสาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นประเทศเดียวที่ประกาศ
“Basic Information Concerning the present situation in Cambodia,” 1958, การเมือง กล่องที่ 331, หอจดหมายเหตุ
แห่งชาติกัมพูชา, 2-3. [“Basic Information Concerning the present situation in Cambodia,” ១៩៥៨, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 331,
18

បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ២-៣.]
19 “Principaux Discours

et Alloutions de S.A.R. le Prince Norodom Sihanouk, President du Sangkum Reastr Niyum en
1959,” 1959, การเมือง กล่องที่ 328, หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กัมพูชา, 68-69. [“Principaux Discours et Alloutions de S.A.R. le Prince
Norodom Sihanouk, President du Sangkum Reastr Niyum en 1959,” ១៩៥៩, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 328, បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៦៨៦៩.]
20 “พระสารลิขิต ในพระประมุขรัฐทรงแถลงแก่สภาทั้งสอง ในโอกาสเปิดสมัยประชุมสภา,” 1964, ราชาธิปไตย กล่องที่ 314, หอจดหมาย

เหตุแห่งชาติ กัมพูชา, 7.

[“ព្រះសារលិខិេ ថ្ន្សម្តេ ចព្រះព្បតុខរដ្ឋ ព្រង់ថ្លែ ងម្ៅកាន្់សភាទាង
ំ រីររ ួតគ្និ កនុងឱកាសម្បើកសត័យ ព្បជុំថ្ន្សភា,”

១៩៦៤, រាជាធិបម្េយយ BOX 314, បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៧.]

�75

ว่าจะเข้าแทรกแซงทางทหารหากกัมพูชาถูกรุกรานโดย “จักรวรรดินิยม” และ “พวกสมุน” จึงทำให้กัมพูชารู้สึก
เป็นมิตรและไม่รู้สึกกลัวมังกรจีน 21 ทั้งนี้ความใกล้ชิดกับฝ่ายสังคมนิยมของกัมพูชายิ่งชัดเจนมากขึ้น เมื่อสงคราม
เวียดนามขยายตัวจากการที่ สหรั ฐฯ ตัดสินใจส่งทหารเข้าทำสงครามในเวียดนามโดยตรงตั้งแต่ ค.ศ. 1966
ความรุนแรงที่มากขึ้นเป็นลำดับส่งผลให้ความเป็นกลางที่กัมพูชายึดถือไม่สามารถปฏิบัติได้อีกต่อไป โดยเฉพาะ
การที่เวียดนามเหนือและกองกำลังเวียดกงซึ่งถอยร่นเข้าไปยังพื้นที่ด้านตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ของ
กัมพูชาได้จัดตั้งฐานปฏิบัติการเพื่อส่งกำลังบำรุงในการปฏิบัติการในเวียดนามใต้ ปรากฏเอกสารที่ลงนามโดย
สมเด็จพระนโรดมสีหนุยินยอมให้เวียดนามเหนือตั้งฐานทัพในกัมพูชา 22 ส่วนหนึ่งเพราะพระองค์เชื่อว่า ฝ่าย
สังคมนิยมจะเป็นฝ่ายชนะสงคราม จึงต้องธำรงรักษาสัมพันธภาพอันดีไว้กับเวียดนามเหนือ จีนแดง และกลุ่ม
คอมมิวนิสต์อื่น ๆ23 โดยเฉพาะหลีกเลี่ยงไม่สร้างความไม่พอใจต่อเวียดนามเหนือโดยไม่จำเป็น24
การดำเนินนโยบายเป็นกลางในลักษณะโน้มเอียงกับฝ่ายสังคมนิยมดำเนินเรื่อยมาจนกระทั่งลอน นอล
(Lon Nol) ทำการรัฐประหารโค่นล้มสมเด็จพระนโรดมสีหนุ เมื่อวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1970 นโยบายการ
ต่างประเทศของกัมพูชาเปลี่ยนเป็นพันธมิตรกับประเทศฝ่ายเสรีประชาธิปไตยและต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์อย่าง
เปิดเผย ส่งผลให้สาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ให้การรับรองรัฐบาลของลอน นอล ตรงกันข้ามกลับให้การช่วยเหลือ
และรับรอง“ราชรัฏฐาภิบาลรวบรวมชาติกัมพูชา” (Royal Government of National Union of Kampuchea
หรือ Gouvernement Royal d'Union Nationale du Kampuchéa: GRUNK) ซึ่งเป็นรัฐบาลพลัดถิ่นของ
สมเด็จพระนโรดมสีหนุ รวมถึงให้การสนับสนุน “แนวร่วมรวบรวมชาติกัมพูชา” (Khmer United National
Front หรือ Front Uni National du Kampuchéa: FUNK) เพื่อต่อต้านรัฐบาลของนอลอีกด้วย
ทั้งนี้ภายใต้การนำของลอน นอลได้กำหนดนโยบายทางการเมืองของกัมพูชาใหม่ โดยถือหลักความเป็น
กลางและเอกราช จัดการป้องกันประเทศให้เข้มแข็ง เพื่อป้องกันการรุกรานจากศัตรูที่ป่าเถื่อนคือ เวียดนามเหนือ
เวียดกง ขบวนการปะเทดลาว และเพื่อไม่ให้ประเทศหรือเชื้อชาติใด ๆ รุกรานประเทศได้ตามอำเภอใจ ขณะที่ใน
ส่วนของนโยบายการต่างประเทศ กัมพูชาถือหลักการผูกไมตรีกับประเทศข้างเคียง หลีกเลี่ยงการอยู่อย่างโดดเดี่ยว
โดยเปิดความสัมพันธ์ทางการทูตและความร่วมมือกับมิตรประเทศ เพื่อให้ได้ประโยชน์ร่วมกันทางวิทยาการ

“Le Prince Norodom Sihanouk du Cambodge Hote de la France,” 1964, การเมื อ ง กล่ อ งที่ 330, หอจดหมายเหตุ
แห่งชาติกัมพูชา, 7-8. [“Le Prince Norodom Sihanouk du Cambodge Hote de la France,” ១៩៦៤, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 330, បណ្ណសារ
21

ដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៧-៨.]
22 David P. Chandler,

The Tragedy of Cambodian History: Politics, War, and Revolution since 1945 (Chiang Mai:

Silkworm Books, 1999), 249.
23 “การคุกคามของคอมมิวนิสต์ในกัมพูชา,” 2512, เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ กต 90.3.2/9, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 1.
24 Milton E. Osborne, Politics and Power in Cambodia: The Sihanouk Years (Camberwell, Australia: Longman, 1973),
110.

�76

สมัยใหม่และเพื่อความเจริญก้าวหน้าและบรรลุจุดมุ่งหมายอย่างรวดเร็ว25 ในทางปฏิบัติทำให้ความสัมพันธ์ทางการ
ทูตระหว่างกัมพูชากับสาธารณรัฐประชาชนจีนยุติลง
2. ปฏิกิริยาของไทยต่อการดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาก่อน ค.ศ. 1975
การเลือกข้างฝ่ายเสรีประชาธิปไตยส่งผลให้ไทยกลายเป็นศัตรูอย่างเปิดเผยกับลัทธิคอมมิวนิสต์ และยังทำ
ให้ผู้นำไทยมองลัทธิดังกล่าวเป็นภัยคุกคามที่อันตรายโดยปริยาย ดังนั้น การกระทำใดก็ตามที่เปิดโอกาสให้ลัทธิ
คอมมิวนิสต์ขยายตัวจึงเป็นสิ่งที่ไทยไม่อาจยอมรับได้ และหนึ่งในนั้นคือ การดำเนินนโยบายเป็นกลางและนโยบาย
ไม่เข้าร่วมกับฝ่ายใดของกัมพูชา สอดคล้องกับมุมมองของสหรัฐอเมริกาที่ถือว่าการมีพันธมิตรที่ดำเนินนโยบายเป็น
กลางคือ การมีพันธมิตรที่อ่อนแอ พันธมิตรที่เข้มแข็งของสหรัฐฯ จะต้องดำเนินนโยบายสนับสนุนฝั่งตะวันตกอย่าง
แน่นแฟ้นเท่านั้น
อย่างไรก็ดี การเพิ่มพูนความสัมพันธ์ของกัมพูชาต่อสาธารณรัฐประชาชนจีนตั้งแต่กลางทศวรรษ 1950 ได้
สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อดุลอำนาจในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะต่อไทย เพราะการที่กัมพูชาหันไป
พึ่งพาสาธารณรัฐประชาชนจี นในด้านเศรษฐกิจทำให้ไทยประเมินว่า กัมพูชากำลังเปิดโอกาสให้จีนคอมมิวนิสต์
สามารถใช้เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ในการขยายอิทธิพลเข้ามายังภูมิภาคและเป็นการยอมให้มีการแข่งขันจนเป็นสนาม
โปโล26 จากมุมมองดังกล่าวทำให้ไทยแสดงท่าทีไม่ไว้วางใจกัมพูชาและดำเนินนโยบายที่แข็งกร้าวเป็นครั้งแรก
โดยเฉพาะภายหลังสมเด็จพระนโรดมสีหนุเสด็จพระราชดำเนินเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีน ในเดือนกุมภาพันธ์
ค.ศ. 1956 รัฐบาลไทยประกาศปิดพรมแดนด้านที่ติดกับกัมพูชา โดยอ้างว่ามีการปล้นสะดมและจับตัวคนไทย
บ่อยครั้ง27 ผลกระทบที่เกิดขึ้นคือค่าครองชีพของประชาชนเขมรสูงขึ้น
ทั้งนี้ พลเอกจิร วิชิตสงคราม เสนาธิการกลาโหมและที่ปรึกษาการทหาร SEATO ฝ่ายไทย ได้แสดง
ความเห็นเกี่ยวกับการดำเนินนโยบายเป็นกลางและนโยบายไม่เข้าร่วมกับฝ่ายใด ความตอนหนึ่งว่า
...หน้าที่การเป็นกลางโดยแท้จริงนั้น หมายความว่าจะต้องไม่เข้าไปเกี่ยวข้องกับฝ่ายใดฝ่าย
หนึ่ง ซึ่งมีนโยบายขัดแย้งกัน หรือทำให้ฝ่ายใดรับประโยชน์หรือเสียประโยชน์ ทั้งจะต้องมีกองทัพ
แข็งแรงพอ ที่จะมิให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งล่วงละเมิดความเป็นกลางด้วย ประเทศที่มีนโยบายเป็ นกลาง
อันแท้จริงก็จำต้องจัดกองทัพของตนไว้ให้แข็งแรงเหมือนกัน จะเห็นได้ว่าบางประเทศที่แสดงตนว่า
มีนโยบายเป็นกลางนั้นเอง กลับเพิ่มงบประมาณการทหารขึ้นด้วยซ้ำ บัดนี้ มีบางคนเข้าใจไปว่า
“หนังสือสั่งการของกระทรวงมหาดไทยราชการต่าง ๆ ด้านสาธารณรัฐเขมร,” 14 เมษายน 2513-14 กรกฎาคม 2514, เอกสาร
กระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.13/37, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 24-25.
26 “การสนทนากับนาย Robert Fenaux เอกอัครราชทูตเบลเยี่ยมเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับกัมพูชา,” 2502, เอกสารกระทรวง
การต่างประเทศ กต 87/97, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, ไม่ปรากฏเลขหน้า.
27 “การปิดพรมแดนด้านเขมร,” 20 มีนาคม-7 เมษายน 2499, เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ (2) กต 16.3.1.2/45, สำนักหอจดหมาย
เหตุแห่งชาติ, 12.
25

�77

ประเทศใดได้รับการช่วยเหลือจากทั้งสองฝ่ายละก็ นั่นคือความเป็นกลางอันแท้จริงละ ข้าพเจ้าใคร่
จะให้ท่านทั้งหลายคิดเอาเองว่า การที่เป็นกลางเช่นว่านี้ จะได้รับความไว้วางใจจากผู้ให้แต่ละฝ่าย
เพียงใด...28

จุดเปลี่ยนสำคัญ ท ี่ท ำให้ ไทยเปลี ่ย นแปลงท ่ าท ี ต่ อกัม พู ช าโดยสิ ้น เชิง คื อ การรับรองสถานะรั ฐ บาล
สาธารณรัฐประชาชนจีน เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม ค.ศ. 1958 ในมุมมองของผู้นำไทยเห็นว่า กัมพูชาไม่เพียงเปิด
โอกาสให้จีนคอมมิวนิสต์ใช้เป็นฐานสำหรับการแทรกซึมประเทศไทย แต่กัมพูชายังกำลังใช้สาธารณรัฐประชาชนจีน
มาข่มขู่ไทย เพราะในขณะนั้นไทยกับกัมพูชาอยู่ระหว่างการเจรจากรณีพิพาทปราสาทเขาพระวิหาร ดังเห็นได้จาก
แถลงการณ์ร่วมระหว่างสมเด็จพระนโรดมสีหนุกับโจว เอนไหลเมื่อ วันที่ 24 สิงหาคม ค.ศ. 1958 ที่กล่าวถึงการ
ละเมิดดินแดนและการปิดล้อมจากเพื่อนบ้าน เกี่ยวกับประเด็นนี้ พลโทสุรจิต จารุเศรณีแสดงความกังวลว่า “ใน
ท่ามกลางการปรองดองระหว่างมิตรประเทศเพื่อนบ้านนั้น ได้มีประเทศที่ 3 ได้ก้าวล้ำเข้ามามีส่วนอยู่ด้วยแล้วไม่
มากก็น้อย”29
ความหวั่นเกรงภัยคุกคามลัทธิคอมมิวนิสต์ผลักดันให้รัฐบาลไทยสั่งการให้ ฯพณฯ สมจัย อนุมานราชธน
เอกอัครราชทูตไทยประจำกัมพูชาเร่งจัดทำรายงานเกี่ยวกับผลกระทบที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการรับรองรัฐบาล
สาธารณรัฐประชาชนจีนของกัมพูชา เพื่อนำไปประชุมร่วมกับสมาชิก SEATO ที่กำหนดจัดขึ้นในเดือนสิงหาคม
ค.ศ. 1958 ทั้งนี้ ฯพณฯ สมจัยฯ ชี้แจงว่า ด้วยการกระทำอันล่อแหลมต่ออันตรายจากภัยคอมมิวนิสต์โดยรัฐบาล
กัมพูชา จีนคอมมิวนิสต์ได้มาปรากฏตัวอยู่ท่ามกลางเขตสนธิสัญญา ซึ่งกระทบกระเทือนต่อความมั่นคงของ
ประเทศในเขต SEATO 3 ประการ ได้แก่
ประการที่ 1 จีนคอมมิวนิสต์จะอยู่ในฐานะอันดีเลิศในการทำการโฆษณาชวนเชื่อเพื่อ
เผยแพร่ลัทธิคอมมิวนิสต์ และที่สำคัญที่สุดคือในการดำเนินการก่อกวนและการแทรกซึมจาก
ใจกลางของอินโดจีนได้โดยสะดวก ทั้งนี้สถานเอกอัครราชทูต สาธารณรัฐประชาชนจีน ในกรุง
พนมเปญจะเป็น ศูน ย์ กลางแห่งการติ ดต่อ ระหว่ างจีน คอมมิ วนิสต์ ในไซ่ง ่อน กรุ งเทพฯ และ
เวี ย งจั น ทน์ การแทรกซึ ม เข้ า ตามเขตชายแดนของประเทศทั ้ ง สามนี ้ จ ะมี ม ากขึ ้ น ดั ง ที่
จีนคอมมิวนิสต์ได้เล็ดลอดเข้ามาในประเทศไทยทางประเทศลาวและประเทศกัมพูชาอยู่เสมอ
ประการที่ 2 คนจีนในกัมพูชาจะกลายเป็นคอมมิวนิสต์ไปหมดในที่สุดโดยการถูกการขู่เข็ญ
บังคับ หรือโดยสมัครใจเพราะจำเป็น ทั้งนี้คนจีนในกัมพูชาที่นิยมรัฐบาลจีนคอมมิวนิสต์ประมาณ
ร้อยละ 30 ของจำนวนทั้งหมด อีกร้อยละ 30 ไม่มีความคิดเห็นทางการเมืองแต่ประการใด และที่
เหลืออีกร้อยละ 40 เป็นคนจีนที่นิยมรัฐบาลจีนคณะชาติ ทั้งนี้คนจีนที่นิยมรัฐบาลจีนคอมมิวนิสต์
“คำปราศรัยทางวิทยุโทรทัศน์เกี่ยวกับสนธิสัญญาการป้องกันร่วมกันแห่งเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ,” 2500, เอกสารกระทรวงการ
ต่างประเทศ กต 75.1/189, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, ไม่ปรากฏเลขหน้า.
29 อนุสรณ์งานฌาปนกิจศพคุณพ่อ สุรจิต จารุเศรณี ณ เมรุวัดโสมนัสวิหาร วันอาทิตย์ที่ 3 ตุลาคม 2514 (พระนคร: โรงพิมพ์เอ็กซ์เพรส,
2514), 15.
28

�78

ในกัมพูชา ส่วนมากเป็นพวกแต้จิ๋วและกวางตุ้งและเป็นจำพวกคนหนุ่ม ยุวชน และนักศึกษา
คนจีนชั้นนี้จึงเป็นอันตรายอย่างยิ่งสำหรับกัมพูชาและประเทศในเขตนี้ ในประเทศไทยก็มีคนจีน
จำพวกนี้มากกว่าจีนจำพวกอื่น ๆ การแผ่ซ่านของการก่อกวนและการแทรกซึมในคนจำพวกนี้จะ
เป็นไปโดยง่ายและรวดเร็ว
ประการที่ 3 คนกัมพูชาที่เป็นคอมมิวนิสต์ซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมากก็จะได้รับการช่วยเหลือ
และการสนับสนุนจากจีนคอมมิวนิสต์มากยิ่งขึ้นกว่าเดิม เช่น การเผยแพร่ลัทธิคอมมิวนิสต์ใน
หนังสือพิมพ์ และการปลุกปั่นให้เกิดความเกลียดชังคนอเมริกัน เพราะหนังสือพิมพ์กัมพูชาที่เป็น
คอมมิวนิสต์เขียนเรื่องราวล้วนแล้วแต่วาดภาพและป้ายสีให้เห็นคนอเมริกันที่ทารุณ โหดร้าย และ
หยาบคายอยู่เสมอ ด้วยการจัดตั้งสถานอัครราชทูตจีนขึ้นในกรุงพนมเปญจึงเป็นที่น่าเกรงว่าคน
กัมพูชาที่ไม่ทราบว่าลัทธิคอมมิวนิสต์นั้นเลวทรามและร้ายแรงอย่างใด ก็เกิดความนิยมชอบลัทธิ
คอมมิวนิสต์มากขึ้น เพราะกลไกแห่งการโฆษณาของฝ่ายมหาอำนาจตะวันตกไม่ดำเนินการให้
ได้ผลเพียงพอนั่นเอง30

ภายหลังการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนพบรายงานการเคลื่อนไหวทางทหารของกัมพูชาตลอด
แนวชายแดนที่ติดต่อกับไทย31 พฤติการณ์ดังกล่าวยิ่งเพิ่มความหวาดระแวงให้กับทางการไทย ด้วยเหตุนเี้ มื่อวันที่ 4
สิงหาคม ค.ศ. 1958 รัฐบาลไทยจึงมีคำสั่งประกาศภาวะฉุกเฉิน 7 จังหวัดที่อยู่ใกล้ชายแดนกัมพูชา และเพิ่ม
จำนวนตำรวจตระเวนชายแดนเพ ื ่ อ การน ี ้ ด ้ ว ย 32 ขณะเด ี ย วก ั น กระทรวงการต ่ า งประเทศสั ่ ง การให ้ ส ถาน
เอกอัครราชทูตไทยประจำกัมพูชากวดขันการตรวจลงตราหนังสือเดินทางของบุคคลที่จะเดินทางเข้ามาในไทยด้วย
การกลั่นกรองให้เป็นที่มั่นใจได้ว่า บุคคลนั้นมิใช่จีนคอมมิวนิสต์ที่เสียค่าธรรมเนียมเป็นชาวเขมร หรือมิใช่บุคคลที่
อาจเป็นอันตรายต่อไทย ถ้าบุคคลใดมีพฤติการณ์ที่น่าสงสัยก็ให้งดการตรวจลงตราหนังสือเดินทาง33
สถานการณ์ที่ตึงเครียดระหว่างไทยกับกัมพูชามีส่วนผลักดันให้จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ทำการปฏิวัติ
รั ฐ บาลพลเอกถนอม กิ ต ติ ข จรเม ื่ อ วั นที่ 20 ตุ ล าคม ค.ศ. 1958 โดยอ้ า งเหตุ ผ ลว่า มีก ารขยายตั ว ของลัทธิ
คอมมิวนิสต์ ดังคำประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 2 วันที่ 20 ตุลาคม ค.ศ. 1958 “สถานการณ์ทั้งภายนอกภายใน
รัดรึงตึงเครียดยิ่งขึ้นทุกที โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ภัยคอมมิวนิสต์ได้คุกคามประเทศไทยอย่างรุนแรง ไม่สามารถจะ

“การป้องกันการแทรกซึมของจีนคอมมิวนิสต์จากกัมพูชา,” สิงหาคม 2501-มกราคม 2502, เอกสารกระทรวงมหาดไทย สำนักงาน
ปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.13/13, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 64-69.
31 เรื่องเดียวกัน, 45.
32 “กัมพูชาขอร้องประเทศเพื่อนบ้านไม่ให้ที่พักอาศัยแก่ ซอนงอกทัน กับพวกเขมรอิสระ และเรื่องประชุมเจรจากับฝ่ายกัมพูชาเกี่ยวกับ
เหตุการณ์ชายแดน,” 8 กรกฎาคม-15 ตุลาคม 2502, เอกสารกระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท
3.1.2.8/498, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 73.
33 “การป้องกันการแทรกซึมของจีนคอมมิวนิสต์จากกัมพูชา,” สิงหาคม 2501-มกราคม 2502, 5.
30

�79

หลีกเลี่ยงไปใช้วิธีใด นอกจากยึดอำนาจและดำเนินการปฏิวัติในทางที่เหมาะสม”34 และประกาศของคณะปฏิวัติ
ฉบับที่ 4 ลงวันที่ 20 ตุลาคม ค.ศ. 1958 ความตอนหนึ่งว่า
...นอกจากเหตุการณ์ภายใน เหตุการณ์ภายนอกก็เพิ่มความลำบากหนักใจยิ่งขึ้นทุกที
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแถวถิ่นใกล้เคียงกับประเทศไทย เหตุร้ายอาจจะเกิดขึ้นในวันในพรุ่ง และถ้า
เหตุร้ายเหล่านั้นเข้ามาถึงประเทศไทย ในขณะที่บ้านเมืองของเราเต็มไปด้วยความคิดทำลายกัน
ความเป็นปรปักษ์ซึ่งกันและกัน ความกลั่นแกล้งเสกสรรค์สร้างสถานการณ์ที่แรงร้ายและความ
ต้องการของคนพวกที่อยากเห็นความเสื่อมโทรมระส่ำระสายอยู่เช่นนี้ ประเทศชาติก็จะถึงความ
แตกดับโดยไม่มีปัญหา... 35

ทั้งนี้ ฯพณฯ ถนัด คอมันตร์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศได้ยืนยันต่อหนังสือพิมพ์ไทมส์ ออฟ
อินเดีย (Times of India) ว่า “ในกรุงเทพฯ มีความเชื่อมั่นอย่างรุนแรงว่ากัมพูชากำลังยอมให้สาธารณรัฐ
ประชาชนจีนไปตั้งค่ายอยู่ในดินแดนของกัมพูชา และนี่เป็นการคุกคามอย่างหนักต่อประเทศไทยซึ่งไม่เป็น
คอมมิวนิสต์” ฯพณฯ ถนัดยังกล่าวเพิ่มเติมอีกว่า “กัมพูชากำลังปล่อยให้พวกคอมมิวนิสต์แทรกซึมเข้ามาใน
ประเทศไทยผ่านทางคณะทูตเศรษฐกิจของปักกิ่ง” 36
อย่างไรก็ดี รัฐบาลไทยยังคงมีนโยบายรักษาความสัมพันธ์ทางการทูตกับกัมพูชาให้อยู่ในระดับที่ดี เพราะ
อย่างน้อยที่สุดก็เพื่อปิดโอกาสไม่ให้สาธารณรัฐประชาชนจีนแทรกแซงปัญหาระหว่างสองประเทศ จึงมีการเสนอให้
จัดประชุมเพื่อปรับปรุงสัมพันธภาพระหว่างประเทศซึ่งกัมพูชาก็ตอบรับ แต่ทว่า ทั้งสองประเทศยังคงโจมตี กล่าว
ร้ายป้ายสี และตอบโต้กันไปมาผ่านหนังสือพิมพ์ สภาพการณ์ดังกล่าวทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างกัมพูชากับไทย
กลับมาตึงเครียด จนกระทั่งกัมพูชายื่นหนังสือขอตัดความสัมพันธ์ทางการทูต เมื่อ ค.ศ. 1961 ส่งผลให้ไทยกับ
กัมพูชาไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตต่อกันอีกเลย
จนกระทั่งเมื่อ ค.ศ. 1970 ลอน นอลทำการรัฐประหารล้มล้างสมเด็จพระนโรดมสีหนุ และปรับเปลี่ยน
นโยบายการต่างประเทศ ไทยกับกัมพูชาจึงได้ฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางการทูตและมีท่าทีที่เป็นมิตรต่อกันอีกครั้ง ดัง
การประชุมของคณะรัฐมนตรีในการกำหนดนโยบายและแนวทางปฏิบัติต่อสาธารณรัฐเขมร เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์
ค.ศ. 1971 ได้แก่
1. รักษาสัมพันธภาพอันดีกับรัฐบาลสาธารณรัฐเขมร
2. เสริมสร้างสัมพันธไมตรีอันดีระหว่างประชาชนชาวไทยและชาวเขมร
3. ทำให้ผู้นำและชาวเขมรตระหนักในความเป็นมิตรของคนไทย
4. สนับสนุนให้สาธารณรัฐเขมรรักษาอธิปไตยไว้ให้ได้
เสถียร วิชัยลักษณ์, ผู้รวบรวม, รวมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๑ ถึงฉบับสุดท้าย (กรุงเทพฯ: นีติเวชช์, 2504), 2.
เรื่องเดียวกัน, 5-9.
36 ทวิช สุภาภรณ์, ภัยด้านอินโดจีน (พระนคร: แพร่พิทยา, 2509), 245.
34
35

�80

5. ระมัดระวังมิให้มีการล่วงละเมิดพรมแดนและน่านน้ำของทั้งสองประเทศ
6. ติดตามความเคลื่อนไหวของฝ่ายคอมมิวนิสต์ และทำการตอบโต้เมื่อโอกาสอำนวย เพื่อ
ความปลอดภัยของชายแดนไทย
7. ร่วมมือกับประเทศต่าง ๆ ซึ่งมุ่งจะดำเนินการแก้ไขปัญหาเขมรโดยสันติวิธีต่อไป แต่จะให้
ความช่วยเหลือต่อเขมรในการต่อต้านการรุกรานของฝ่ายคอมมิวนิสต์ เท่าที่จะสามารถกระทำได้
ถ้าสถานการณ์ในสาธารณรัฐเขมรต้องตกอยู่ในภาวะวิกฤติ ซึ่งจะมีผลกระทบกระเทือนต่อความ
มั่นคงปลอดภัยของไทยโดยตรงแล้ว ก็จะดำเนินการทุกอย่าง เพื่อรักษาความมั่นคงปลอดภัยของ
ไทยและเพื่อให้สาธารณรัฐเขมรไม่ตกอยู่ในความครอบครองของฝ่ายคอมมิวนิสต์
8. ให้ความร่วมมือทางเศรษฐกิจ การค้า และการคมนาคม เพื่อความมั่นคงและความมี
เสถียรภาพของรัฐบาลสาธารณรัฐเขมร
9. ให้ความร่วมมือทางด้านสังคมและวิชาการแก่สาธารณรัฐเขมร
10. พยายามชักจูงให้สาธารณรัฐเขมรหันมาร่วมมือกับโครงการต่าง ๆ เพื่อประโยชน์
ส่วนรวมของบรรดาประเทศในภูมิภาคนี้ เช่น โครงการพัฒนาลุ่มแม่น้ำโขงและโครงการอาเซียน
และแอสแปค37

3. ภาพสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนจากการดำเนินนโยบายการต่างประเทศ
ของกัมพูชา
การดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาได้สะท้อนความสัมพันธ์และมุมมองของไทยต่อสาธารณรัฐ
ประชาชนจีนใน 2 ประการ ได้แก่ ประการแรก ไทยมีมุมมองต่อสาธารณรัฐประชาชนจีนว่ากำลังดำเนินนโยบาย
เชิงรุกทางด้านยุทธศาสตร์ เพราะจากการที่กัมพูชารับความช่วยเหลือจากสาธารณรัฐประชาชนจีน แสดงให้เห็นถึง
บทบาทเชิงรุกของสาธารณรัฐประชาชนจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อันเป็นการหวังผลในการขยายอิทธิพลของ
ลัทธิคอมมิวนิสต์ผ่านกัมพูชา ประการต่อมา ไทยมีมุมมองต่อสถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาชนจีนเป็น
ศูนย์กลางภัยคุกคาม เนื่องจากตามการคาดการณ์ของทางการไทย สาธารณรัฐประชาชนจีนมีแนวโน้มใช้สถาน
เอกอัครราชทูตประจำ กรุงพนมเปญเป็นศูนย์กลางการติดต่อระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์ในกรุงเทพฯ เวียงจันทน์
และไซ่ง่อน ความหวัน่ วิตกสะท้อนผ่านรายงานของ ฯพณฯ สมจัย อนุมานราชธนว่า
พฤกษชาติจีนคอมมิวนิสต์ซึ่งได้ปักรากลงลึกจับแผ่นดินกัมพูชาไว้แน่นแล้วในระยะ 3 ปีที่แล้วมา
นี้ (ค.ศ. 1956-1958-ผู้ศึกษา) บัดนี้ก็จะเริ่มงอกงามแตกกิ่งก้านและผลิดอกออกผล เพราะการ
“นโยบายและมาตรการปฏิบัติต่อสาธารณรัฐเขมร เพื่อผลดีทางการเมืองและสังคมจิตวิทยา,” 11 กุมภาพันธ์ 2514-17 ธันวาคม 2517,
เอกสารกระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.13/45, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 32.
37

�81

ทำนุบำรุงเพื่อให้พฤกษชาตินี้เจริญรุ่งเรือง ผลิตผลออกมาให้ประชาชนทั้งจีนและกัมพูชาเป็นจำนวน
มิใช่น้อยที่กำลังกระหายรอรับประทานผลิตผลคอมมิวนิสต์อยู่ จะกระทำได้โดยง่ายและสะดวกโดย
การนำของเอกอัครราชทูตจีนคอมมิวนิสต์ซึ่งจะมาพำนักอยู่ในกรุงพนมเปญในไม่ช้านี้38

ทั้งนี้การดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาในช่วง ค.ศ. 1955-1970 นับเป็นเงื่อนไขสำคัญหนึ่งที่
ทำให้สาธารณรัฐประชาชนจีนขยายอิทธิพลเข้ามาภายในภูมิภาค แม้ในมุมมองของกัมพูชา การดำเนินนโยบายเป็น
กลางจะเป็นปฏิกิริยาเพื่อถ่วงดุลอำนาจและป้องกันประเทศจากการกดดันของมหาอำนาจ แต่ในมุมมองของไทย
กล ั บ เห ็ น ว่ า นโยบายด ั ง กล ่ า วเป ิ ด โอกาสให้ ล ั ท ธิ ค อมมิ ว นิ ส ต์ แ ทรกซึ ม และมาอยู่ ใจกลางเขตสนธิ สั ญ ญาซึ่ ง
กระทบกระเทือนต่อความมั่นคง โดยเฉพาะการตัดความสัมพันธ์กับจีนคณะชาติและหันไปรับรองสถานะรัฐบาล
สาธารณรัฐประชาชนจีนเมื่อ ค.ศ. 1958 รวมถึงการยอมให้เวียดนามเหนือใช้ดินแดนกัมพูชาเป็นฐานปฏิบัติการส่ง
อาวุธ ลักษณะดังกล่าวส่งผลให้รัฐบาลไทยเชื่อว่า สาธารณรัฐประชาชนจีนกำลังใช้กัมพูชาเป็นฐานยุทธศาสตร์ ใน
การขยายอิทธิพล
อย่างไรก็ตาม ปลายทศวรรษ 1950 ไทยกับกัมพูชากำลังมีข้อพิพาทเกี่ยวกับกรณีปราสาทเขาพระวิหาร
การเพ ิ ่ ม พ ู น ความส ั ม พ ั น ธ ์ ก ั บ สาธารณร ั ฐ ประชาชนจ ี น ของก ั ม พ ู ช า ใน ม ุ ม มองของไทยเห ็ น ว ่ า สาธารณรั ฐ
ประชาชนจีนมีส่วนยุยงให้การเจรจาเรื่องดินแดนระหว่างสองประเทศตึงเครียดหลังการเสด็จพระราชดำเนินเยือน
สาธารณรัฐประชาชนจีนและมีแถลงการณ์ร่วมกับโจว เอนไหลนั้น การเจรจาระหว่างผู้แทนของสองประเทศ
เกี่ยวกับปราสาทเขาพระวิหารทวีความตึงเครียดขึ้น เพราะหลังจากสมเด็จพระนโรดมสีหนุเสด็จพระราชดำเนิน
กลับกัมพูชาในวันที่ 27 สิงหาคม ค.ศ. 1958 วันรุ่งขึ้นเสิน สาน (Son Sann) ผู้แทนกัมพูชารีบรุดเดินทางกลับ มี
ข่าวลือว่า สมเด็จพระนโรดมสีหนุตัดสินพระทัยเด็ดขาดปราสาทเขาพระวิหารต้องเป็นของกัมพูชาเท่านั้น เมื่อสาน
เดินทางกลับมาประเทศไทยจึงมีท่าทีที่แข็งกร้าวมากขึ้นผิดปกติและยากจะตกลงกันได้ โดยเฉพาะประเด็นเรื่อง
ปราสาทเขาพระวิหาร ปราสาทโดนตวล และเขตแดนระหว่างกัมพูชากับไทย ซึ่งกัมพูชากล่าวหาไทยว่า “ความ
ตั้งใจของไทย: พระวิหาร โดนตวลเกาะกง” 39 ส่งผลให้การเจรจาที่ดำเนินอยู่ล้มเหลวและสิ้นสุดลงในวันที่ 4
กันยายน ค.ศ. 1958 โดยไม่มีการตกลงกันในประเด็นใดเลย จนกระทั่งปีต่อมากัมพูชายื่นเรื่องขอคำวินิจฉัยกรณี
พิพาทเกี่ยวกับอธิปไตยเหนือปราสาทเขาพระวิหารต่อศาลยุติธรรมระหว่างประเทศหรือศาลโลก
ถึงเช่นนั้นอีกนัยหนึ่งที่ควรตั้งข้อสังเกตระหว่างนโยบายที่สาธารณรัฐประชาชนจีนดำเนินการกับสิ่งที่ไทย
มองว่าเป็นการกระทำของสาธารณรัฐประชาชนจีน บางประเด็นอาจไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง เป็นต้นว่ารัฐบาล
ไทยประเมินว่าการช่วยเหลือต่อกัมพูชาคือ ความพยายามของสาธารณรัฐประชาชนจีนในการขยายอิทธิพล แต่ใน
อีกแง่หนึ่งการช่วยเหลือดังกล่าวอาจเป็นการร้องขอของทางการกัมพูชา ซึ่งต้องการตอบโต้การกดดันจากไทย
“การป้องกันการแทรกซึมของจีนคอมมิวนิสต์จากกัมพูชา,” สิงหาคม 2501-มกราคม 2502, 64.
“ผลงานที่สังคมราษฎร์นิยมได้ดำเนินการแล้ว ตั้งแต่สมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 6 ถึงสมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 7,” 1958, การเมือง กล่องที่ 317,
หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 99. [“លរធផលថ្ន្សាិថ្ដ្ថ្ដ្លសងគ តរាស្តសេន្ិយតបាន្ម្ធវ ើរ ួចម្ហើយ តំងរីសមាជជាេិម្លើករី ៦ តកដ្លន្ិងសមាជ
38
39

ជាេិម្លើករី ៧,” ១៩៥៨, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 317, បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា, ៩៩.]

�82

รวมถึงเวียดนามใต้ก็ได้ ดังแถลงการณ์ของสมเด็จพระนโรดมสีหนุ ณ เพชรนิล (Pich Nil) เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม
ค.ศ. 1962 ความตอนหนึ่งว่า
...โลกเสรีต้องไม่อาจเพิกเฉยหรือลืมไปว่าสหภาพโซเวียตและสาธารณรัฐประชาชนจีนซึ่งได้
ให้คำมั่นอย่างเป็นทางการกับเราแล้วว่า จะสนับสนุนเราในกรณีที่ไทยหรือเวียดนามใต้รุกราน...
เมื่อไม่สามารถหลีกเลี่ยงสงครามได้ อาจจะเป็นเหตุให้กัมพูชาต้องเปลี่ยนนโยบายความเป็นกลาง
เพราะกัมพูชาก็มีสิทธิที่จะขอความช่วยเหลือจากมิตรประเทศ และคิดว่าสหภาพโซเวียตและ
สาธารณรัฐประชาชนจีนจะไม่ทอดทิ้งกัมพูชา...40

4. บทสรุป
ก่อน ค.ศ. 1975 ไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ได้มีการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัน
แต่การดำเนินนโยบายการต่างประเทศของกัมพูชาภายใต้การนำของสมเด็จพระนโรดมสีหนุ ได้สะท้อนภาพ
ความสัมพันธ์ของสองประเทศได้อย่างชัดเจน ทั้งนี้เนื่องจากความใกล้ชิดระหว่างกัมพูชากับสาธารณรัฐประชาชน
จีน ทั้งการให้ความช่วยเหลือ การแลกเปลี่ยนทางการทูต หรือการรับรองสถานะรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน
ทำให้ไทยมอง กัมพูชาว่าเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ที่จีนคอมมิวนิสต์ใช้ในการแทรกซึมและขยายลัทธิคอมมิวนิสต์เข้ามา
ในภูมิภาค มุมมองของไทยที่มีต่อสาธารณรัฐประชาชนจีน จึงเต็มไปด้วยความหวาดระแวงและภัยคุกคามต่อความ
มั่นคง ส่งผลให้ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ในขณะนั้นไม่ได้รับการพัฒนาในเชิงบวก
จนกระทั่งบริบทของสงครามเย็นเปลี่ยนแปลงไปทั้งสองประเทศจึงเพิ่มพูนและสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตใน
ค.ศ. 1975
รายการอ้างอิง

เอกสารชั้นต้น
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ประเทศไทย
“กัมพูชาขอร้องประเทศเพื่อนบ้านไม่ให้ที่พักอาศัยแก่ ซอนงอกทัน กับพวกเขมรอิสระ และเรื่องประชุมเจรจากับ
ฝ่ายกัมพูชาเกี่ยวกับเหตุการณ์ชายแดน.” 8 กรกฎาคม-15 ตุลาคม 2502. เอกสารกระทรวงมหาดไทย
สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.8/498. สำนักหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ.

“Principaux Discours, Messages, Déclarations et Alloutions de Son Altesse Royale le Prince Norodom Sihanouk, en
1962,” 1962, การเมือง กล่องที่ 326, หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา, 523-524. [“Principaux Discours, Messages, Déclarations et Alloutions
40

de Son Altesse Royale le Prince Norodom Sihanouk, en 1962,” ១៩៦២, ការងារន្ម្ោបាយ BOX 328,បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា , ៥២៣៥២៤.]

�83

“การคุกคามของคอมมิวนิสต์ในกัมพูชา.” 2512. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ กต 90.3.2/9. สำนักหอ
จดหมายเหตุแห่งชาติ.
“การป ิ ด พรมแดนด ้ า นเขมร.” 20 ม ี น าคม-7 เมษายน 2499. เอกสารกระทรวงการต ่ า งประเทศ (2) กต
16.3.1.2/45. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“การป้ อ งกั น การแทรกซึ ม ของจี น คอมมิ ว นิ ส ต์ จ ากกั ม พู ช า.” สิ ง หาคม 2501-มกราคม 2502. เอกสาร
กระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.13/13 .
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“การสนทนากับนาย Robert Fenaux เอกอัครราชทูตเบลเยี่ยมเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับกัมพูชา.”
2502. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ กต 87/97. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“คำปราศรัยทางวิทยุโทรทัศน์เกี่ยวกับสนธิสัญญาการป้องกันร่วมกันแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้.” 2500. เอกสาร
กระทรวงการต่างประเทศ กต 75.1/189. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“นโยบายและมาตรการปฏิบัติต่อสาธารณรัฐเขมร เพื่อผลดีทางการเมืองและสังคมจิตวิทยา.” 11 กุมภาพันธ์
2514-17 ธันวาคม 2517. เอกสารกระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการ
ต่างประเทศ (1) มท 3.1.2.13/45, สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“รายงานการเมืองและเรื่องราวต่าง ๆ ในกัมพูชาปี 2500 (2 สิงหาคม 2500-8 มกราคม 2501).” 18 พฤศจิกายน
2500. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ (2) กต 16.3.1.1/4. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“รายงานการเมืองและเรื่องราวต่าง ๆ ในกัมพูชาปี 2500 (2 สิงหาคม 2500-8 มกราคม 2501).” 24 ธันวาคม
2500. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ (2) กต 16.3.1.1/4. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“สร ุ ป ความคำแถลงของร ั ฐ บาลเขมร.” 2496. เอกสารสำนั ก นายกรั ฐ มนตรี กองกลาง สำนั ก เลขาธิ ก าร
คณะรัฐมนตรี (3) สร 0201.9/5. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“สำเนารายงานการเมืองและสถานการณ์รอบบ้าน.” 2499. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ กต 80/55. สำนัก
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“หนังสือสั่งการของกระทรวงมหาดไทยราชการต่าง ๆ ด้านสาธารณรัฐเขมร,” 14 เมษายน 2513-14 กรกฎาคม
2514. เอกสารกระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวง กองการข่าวและการต่างประเทศ (1) มท
3.1.2.13/37. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
“Relations between Thailand and Cambodia.” 2502. เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ น (2) กต/317.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ ประเทศกัมพูชา

�84

“การเมืองเศรษฐกิจในสังคมราษฎร์นิยม.” 1961. การเมือง กล่องที่ 269. หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กัมพูชา.
[ “ ន្ ម្ ោ បា យ ម្ ស ដ្ឋ កិ ច ថ្ ន្ ស ងគ ត រា ស្ត សេ ន្ិ យ ត . ” ១ ៩ ៦ ១ . កា រ ងា រ ន្ ម្ ោ បា យ B O X 2 6 9 ,
បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“แถลงการณ์ในสมเด็จพระนโรดม-สีหนุ ในโอกาสประชุมสมัชชาชาติครั้งที่ สอง วันที่ 30 ธันวาคม 1955.” 1955.
การเมือง กล่องที่ 314. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“ម្សចកេីថ្លែន្ការណ្៍ថ្ន្សម្តេចព្រះន្ម្រាេេតសីហន្ុ កនុងឱកាសសមាជជាេិម្លើករីរីរ ម្ៅថ្លៃ ៣០ ធន ូ ១៩៥៥.” ១៩៥៥. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 314. បណ្ណសារ
ដ្ឋឋន្ជាេិ
កតពុជា.]

“ผลงานที่สังคมราษฎร์นิยมดำเนินการแล้ว ตั้งแต่สมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 4 ถึงสมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 5.” 1958.
การเมือง กล่องที่ 317. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“លរធផលថ្ន្សាិថ្ដ្ថ្ដ្លសងគ តរាស្តសេន្ិយតបាន្
ម្ធវ ើ
317.

រ ួចម្ហើយ តំងរីសមាជជាេិម្លើករី ៤ តកដ្លន្ិងសមាជជាេិម្លើករី ៥.” ១៩៥៨. ការងារន្ម្ោបាយ BOX
បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

ម្ធវ ើ
317.

រ ួចម្ហើយ តំងរីសមាជជាេិម្លើករី ៦ តកដ្លន្ិងសមាជជាេិម្លើករី ៧.” ១៩៥៨. ការងារន្ម្ោបាយ BOX
បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“ผลงานที่สังคมราษฎร์นิยมได้ดำเนินการแล้ว ตั้งแต่สมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 6 ถึงสมัชชาแห่งชาติครั้งที่ 7 .” 1958,
การเมือง กล่องที่ 317. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“លរធផលថ្ន្សាិថ្ដ្ថ្ដ្លសងគ តរាស្តសេន្ិយតបាន្
“พระราชดำรัสสมเด็จพระนโรดม-สีหนุ นายกรัฐมนตรีต่อรัฐสภาจีนกรุงปักกิ่ง .” 1956. การเมือง กล่องที่ 313.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“ព្រះរាជសុន្ទរកថាសម្តេ ចព្រះន្ម្រាេេ ត-សីហន្ុ នាយករដ្ឋ តស្តន្េ ីម្ៅ
កាន្់រដ្ឋ សភា

ចិន្ម្ៅព្ក ុងម្ប៉េកាំង.” ១៩៥៦. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 313. បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“พระราชดำรัสสมเด็จพระอุปยุวราช เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 1957 ในโอกาสครบรอบ 10 ปี ประทาน
รัฐธรรมนูญ.” 1957. ราชาธิปไตย กล่องที่ 313. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“ព្រះរាជសុន្ទរកថាស
ម្តេ ច
ព្រះឧបយុវរាជព្រង់ថ្លែ ងម្ៅថ្លៃ រី ៦ ឧសភា គ.ស. ១៩៥៧ កនុងរិធីអន្ុសំវចឆ រៈព្បទាន្រដ្ឋ ធតម ន្ុញ្ញ កនុងឋាន្ៈ
ថ្ន្ព្រះអងគ ជានាយក
ព្រះរាជរដ្ឋឋភិបាល (Message de S.A.R, Samdech Preah Upayuvareach, Président du
Conseil des
Ministres A La Nation, Radiodiffusé Le 6 Mai 1957, A L’Occasion de 10 éme Anniversaire
de La Promulgation de la Constitution).” ១៩៥៧. រាជាធិបម្េយយ BOX 313. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“พระสารลิขิต ในพระประมุขรัฐทรงแถลงแก่สภาทั้งสอง ในโอกาสเปิดสมัยประชุมสภา.” 1964. ราชาธิปไตย
กล่องที่ 314. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“ព្រះសារលិខិេ ថ្ន្សម្តេ ចព្រះព្បតុខរដ្ឋ ព្រង់ថ្លែងម្ៅកាន្់
សភា
ទាង
ំ រីររ ួតគ្និ កនុងឱកាសម្បើកសត័យព្បជុំថ្ន្សភា.” ១៩៦៤. រាជាធិបម្េយយ BOX 314. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិ
កតពុជា.]

“วิพากษ์บทในการหารือของสมเด็จพระนโรดม-สีหนุที่กำปอต เมื่อวันที่ 6 เมษายน ค.ศ. 1956.” 1956. การเมือง
กล่องที่ 313. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“ វ ភាភាគបរថ្ន្សន្ិ ិសីររបស់សម្តេ ចព្រះន្ម្រាេេ ត-សីហន្ុ
ម្ៅកំរេ

កាលរីថ្លៃរី ៦ ម្តសា ១៩៥៦.” ១៩៥៦. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 313. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“เศรษฐกิจสังคมราษฎร์นิยม 1957.” 1957. การเมือง กล่องที่ 314. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา.
កិច

[“ម្សដ្ឋ

សងគ តរាស្តសេន្ិយត ១៩៥៧.” ១៩៥៧. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 314. បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“Allocutions de LL. E.E. Pho Proeung, Haut Représentant de S.A.R. le Prince Norodom Sihanouk,
Chef de I’Etat et Chen-Suh-Liang, Haut Représentant de S. Exc. M. Chou-En-Lai, Premier
Ministre du Conseil des Affaires d’Etat.” 1962. การเมือง กล่องที่ 315. หอจดหมายเหตุแห่งชาติ
กัมพูชา. [“Allocutions de LL. E.E. Pho Proeung, Haut Représentant de S.A.R. le Prince Norodom
Sihanouk, Chef de I’Etat et Chen-Suh-Liang, Haut Représentant de S. Exc. M. Chou-En-Lai, Premier

�85

ជា.]

Ministre du Conseil des Affaires d’Etat.” ១៩៦២. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 315. បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុ

“Basic Information Concerning the present situation in Cambodia.” 1958. การเมือง กล่องที่ 331.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“Basic Information Concerning the present situation in Cambodia
.”

១៩៥៨. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 331. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“Le Prince Norodom Sihanouk du Cambodge Hote de la France.” 1964. การเมือง กล่องที่ 330.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“Le Prince Norodom Sihanouk du Cambodge Hote de la France.”
១៩៦៤. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 330. បណ្ណសារដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“Principaux Discours et Alloutions de S.A.R. le Prince Norodom Sihanouk, President du Sangkum
Reastr Niyum en 1959.” 1969. การเมือง กล่องที่ 328. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา. [“Principaux
Discours et Alloutions de S.A.R. le Prince Norodom Sihanouk, President du Sangkum Reastr Niyum
en 1959.” ១៩៥៩. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 328. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

“Principaux Discours, Messages, Déclarations et Alloutions de Son Altesse Royale le Prince
Norodom Sihanouk, en 1962.” 1962. การเมือง กล่องที่ 326. หอจดหมายเหตุแห่งชาติกัมพูชา.
[“Principaux Discours, Messages, Déclarations et Alloutions de Son Altesse Royale le Prince
Norodom Sihanouk, en 1962.” ១៩៦២. ការងារន្ម្ោបាយ BOX 328. បណ្ណសាដ្ឋឋន្ជាេិកតពុជា.]

เอกสารชั้นรอง
จุลชีพ ชินวรรโณ. “ภาคที่ 9 สหรัฐอเมริกากับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: สหรัฐอเมริกากับประเทศในบริบทของ
ความมั่นคงร่วมกันในเอเชียอาคเนย์ .” ใน เส้นทางมหาอำนาจ: เอกสารด้านนโยบายต่างประเทศ
อเมริกาต่อเอเชีย. กรุงเทพฯ: คบไฟ, 2539.
ดิเรก ชัยนาม. ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เล่มสอง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย สมาคมสังคมศาสตร์
แห่งประเทศไทย, 2509.
ทวิช สุภาภรณ์. ภัยด้านอินโดจีน. พระนคร: แพร่พิทยา, 2509.
เพ็ญศรี ดุ๊ก. การต่างประเทศกับเอกราชและอธิปไตยของไทย (ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 ถึงสิ้นสมัยจอมพล ป.
พิบูลสงคราม). พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, 2554.
พวงทอง ภวัครพันธุ์. การต่างประเทศไทยในยุคสงครามเย็น. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,
2561.
เสถียร วิชัยลักษณ์ , ผู้รวบรวม. รวมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๑ ถึงฉบับสุดท้าย. กรุงเทพฯ: นีติเวชช์,
2504.
อนุสรณ์งานฌาปนกิจศพคุณพ่อ สุรจิต จารุเศรณี ณ เมรุวัดโสมนัสวิหาร วันอาทิตย์ที่ 3 ตุลาคม 2514.
พระนคร: โรงพิมพ์เอ็กซ์เพรส, 2514.
Chandler, David P. The Tragedy of Cambodian History: Politics, War, and Revolution since
1945. Chiang Mai: Silkworm Books, 1999.

�86

Fineman, Daniel. Special Relationship: The United States and Military Government in
Thailand, 1947-1958. Honolulu: University of Hawaii Press, 1997.
Osborne, Milton E. Politics and Power in Cambodia: The Sihanouk Years. Camberwell,
Australia: Longman, 1973.
Sihanouk, Norodom. “Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity.” Foreign Affairs 36, 4 (July
1958): 582-586.

�87

จากการทูตปิงปอง สู่การสถาปนาทางการทูตไทย-จีน ปี 1975 :
มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา NARA และ CIA (CREST)
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ความย่อ
ตามความทั่วไปในเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา NARA และ CIA (CREST) เผยให้เห็นว่า การ
สถาปนาทางการทูตไทย-จีนในปี 1975 เป็นการปรับตัวไปตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปของสงครามเย็น
และเป็นการดำเนินการไปตามหลังสหรัฐอเมริกา โดยผ่านการทูตปิงปอง (Ping-Pong Diplomacy) ซึ่ง
เริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2514 (ค.ศ. 1971) เมื่อทีมปิงปองของสหรัฐอเมริกาได้รับเชิญให้เดินทางเยือนจีน การ
เยือนครั้งนี้ถือเป็นสัญญาณแรกที่แสดงให้เห็นถึงความตั้งใจของทั้งสองประเทศที่จะเปิดการเจรจาและลด
ความขัดแย้งลง แต่ที่สำคัญคือ ช่วยทำให้บรรยากาศทางการเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่อน
คลายลง ประเทศไทยซึ่งในขณะนั้นมีความกังวลเกี่ยวกับการขยายอิทธิพลของคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค จึง
มองเห็นโอกาสในการปรับปรุงความสัมพันธ์กับจีนและมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปูทางไปสู่การ
สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างประเทศไทยและสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี พ.ศ. 2518 (ค.ศ.
1975) อย่างไรก็ตาม เอกสารลับของสหรัฐอเมริกากลับสะท้อนให้เห็นในอีกมิติหนึ่งว่า การหันไปญาติดีกับ
จีนนั้น มีนัยเชิงลึกแสดงถึงความต้องการของฝ่ายไทยที่มีมานานแล้วเช่นกัน อย่างน้อยไทยได้แสดงออกใน
เรือ่ งนีม้ าตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1960s คือมีมานานก่อนที่สหรัฐอเมริกาจะเริ่มการทูตปิงปองเกือบ 10 ปีแล้ว
บทนำ
โดยทั่วไปเป็นที่เข้าใจกันว่า แม้การทูตปิงปองจะไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับไทยในระยะเริ่มต้น และเป็น
เครื่องมือสำคัญที่ช่วยลดความตึงเครียดระหว่างสหรัฐอเมริกาและจีน แต่ได้ส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อ
ภูมิทัศน์ทางการเมือง (Political Landscape) ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทยในขณะนั้นด้วย โดยเฉพาะ
การเป็นแนวทางในการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างประเทศของไทย ที่รัฐบาลไทยในขณะนั้นตระหนักว่า จำเป็นต้อง
ปรับเปลี่ยนนโยบายต่างประเทศให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปของสงครามเย็น จากเดิมที่มีนโยบาย
ต่อต้านคอมมิวนิสต์อย่างชัดเจนและใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกาอย่างมาก กลับต้องลดระดับลงและเริ่มหันไปปรับปรุง
ความสัมพันธ์กับจีนผ่านช่องทางการทูตปิงปอง โดยมีการติดต่อกับจีนมากขึ้น มีการส่งคณะผู้แทนทั้งภาครัฐและ
เอกชนไปเยือนจีนเพื่อศึกษาดูงานและสร้างความคุ้นเคยก่อนที่จะมีการสถาปนาความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการ

�88

ภายหลังจากท ี่ การทู ตป ิ งปองได ้ป ูท างและสร ้ า งบรรยากาศท ี่ เ อื ้อ อำนวย ในท ี่ส ุดประเทศไทยและ
สาธารณรัฐประชาชนจีนก็ได้ประกาศสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม
พ.ศ. 2518 (ค.ศ. 1975) โดยในครั้งนั้น นายกรัฐมนตรี หม่อมราชวงศ์ คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้เดินทางเยือนกรุงปักกิ่ง
และลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับนาย โจว เอินไหล นายกรัฐมนตรีจีน
และถือเป็นหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ ไม่เพียงแต่เป็นการเปิดประตูสู่
การค้า การลงทุน และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม แต่ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยสร้างเสถียรภาพและความมั่นคง
ในภูมิภาคอีกด้วย
ในโอกาสวาระครบรอบ 50 ปี แ ห ่ ง การสถาปนาความสั ม พั น ธ์ ท างการทู ต ระหว่ า งประเทศไทยกั บ
สาธารณรัฐประชาชนจีนนั้น จึงเป็นโอกาสอันดีในการย้อนรอยกลับไปทำความเข้าใจ เข้าถึง ต้นเรื่อง/ที่มาของการ
สถาปนานี้จากเอกสารต่างประเทศอย่างรอบด้าน คือทั้งจากชาติมหาอำนาจฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่ม
ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) รวมทั้งไทย-เพื่อนบ้านอาเซียน-อินโดจีน เพื่อการค้นหาข้อมูลเชิงลึกที่เกี่ยวข้องกับ ท่าที
แนวคิด นโยบายและแนวโน้มของสถานการณ์ ของสงครามเย็น ทั้งด้านปัจจัยภายในของประเทศไทย เช่น ปัญหา
จากพรรคคอมม ิวนิสต์แห่งประเทศไทย ความต้องการเป็นอิสระจากสหรัฐอเมริกา และการถ่วงดุลกับฝ่าย
คอมมิวนิสต์-จีนในแนวทางของไทย-อาเซียน และปัจจัยภายนอกที่สำคัญ อาทิ การผ่อนคลายของสงครามเย็น การ
สิ้นสุดของสงครามเวียดนาม นโยบายของสหรัฐอเมริกาที่หันไปญาติดีกับจีน และปัญหาความขัดแย้งระหว่าง
เว ี ย ดนาม-กั ม พ ูช า ได ้ ส ่ ง ผลอย่ า งไรต ่ อการปรั บต ั ว ของไทย-จีน จนนำไปสู่ การทูต ปิง ปองและการสถาปนา
ความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัน และเหตุการณ์หลังจากนั้นในระยะต่อมาอย่างไร
ในบทความนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการนำร่องในการย้อนรอยกลับไปทำความเข้าใจ เข้าถึง ต้นเรื่อง/ที่มา
ของการสถาปนานี้จากเอกสารต่างประเทศอย่างรอบด้านดังกล่าว ตามโครงการพระราชดำริ พลเอกหญิง ศ.
เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในการค้นคว้า
เอกสารสำคัญจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ โดยในส่วนบทความนี้จะเน้นเฉพาะมุมมองจากเอกสารลับของ
สหรัฐอเมริกา ที่จัดเก็บไว้ใน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ” ซึ่งได้ค้นคว้าและรวบรวมมา
จาก NARA (US National Archives, USNA หรือ National Archives &amp; Records Administration) และ CIA
(CREST) (CIA Records Search Tool, CREST) ตามพระราชดำริของพระองค์ และเอกสารลับที่จะนำมาแนะนำนี้
มิได้นำมาจากเอกสารในชุด “Foreign Relations of the United States” (FRUS) ที่มีการพิมพ์เผยแพร่แล้ว
เอกสารลับจาก NARA และ CIA (CREST) ชุดดังกล่าวนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับไทย-จีน-ฝ่ายคอมมิวนิสต์ ทั้ง
สหภาพโซเวียตและเวียดนาม และมีข้อมูลเนื้อหาเชิงลึกที่น่าสนใจหลายส่วน นอกจากจะช่วยแสดงให้เห็นว่า ท่าที

�89

แนวคิด นโยบายและแนวโน้มของสถานการณ์ในขณะนั้นอย่างดีแล้ว ที่สำคัญคือ ยังจะช่วยให้ตอบคำถามเชิงลึกได้
ว่า เบื้องหลังการทูตปิงปองและการสถาปนาทางการทูตกับไทย-จีนในปี 1975 นั้น มีข้อเท็จจริงที่อยู่ใต้น้ำอีกมาก
ด้วย เพราะแม้ภาพกว้างบนผิวน้ำจะเห็นได้ว่า ไทยดำเนินการในเชิงการทูตปิงปองตามหลังสหรัฐอเมริกาก็จริง แต่
จริงๆ แล้ว ไทยมีความต้องการที่จะมี ความสัมพันธ์กับจีนมาตั้งแต่ปลายสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม 2
(2498-2500/1955-1957) และมีรูปธรรมที่ชัดเจนยิ่งขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 1960s แล้ว ก่อนที่สหรัฐอเมริกาจะ
เริ่มต้นการทูตปิงปอง หลังจากสหรัฐอเมริกาเริ่มสูญเสียและการพ่ายแพ้ในสงครามเวียดนามในทศวรรษต่อมา
การอ่านเอกสารลับ จาก NARA จึงมิใช่เพียงการได้คำตอบ แต่ยังมีคำถามที่จะช่วยเปิดมุมมองใหม่ๆ
เนื่องจากในตัวเอกสารนั้นมีข้อมูลข้อเท็จจริงในหลากหลายมิติ ซึ่งอาจนำไปใช้แสวงความรู้ใหม่ในด้านการแสวงหา
คำตอบจากคำถามเดิม ในขณะเดียวกันก็ตั้งคำถามใหม่ๆ จากสิ่งที่ค้นพบและแสวงหาคำตอบต่อๆ ไป เพราะข้อมูล
ในเอกสารลับนั้นมิได้มีเพียงหนึ่งความหมาย แต่มักเปิดกว้างให้กับผู้ค้นพบ ที่สำคัญคือ ย่อมขึ้นอยู่กับผู้อ่าน ที่
อาจจะมีจุดเน้นต่างไปจากจุดประสงค์ของฝ่ายสหรัฐอเมริกา ที่เป็นผู้ผลิต เป็นเจ้าของเอกสารลับดังกล่าวก็ได้ และ
สิ่งนี้ถือเป็นเรื่องธรรมดา ที่การตีความหรือการวินิจฉัยข้อมูลจากเอกสารลับเหล่านั้นย่อมขึ้นอยู่กับผู้อ่านเป็นสำคัญ
โดยธรรมชาติแล้ว ข้อมูลในเอกสารลับหรือข้อมูลในเอกสารหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ชนิดต่างๆ นั้น ก็
มิได้ต่างไปจากข้อมูลทั่วไป ข่าวสารต่างๆ ที่เรามักพบเห็นในชีวิตประจำวันทั้งในโลกจริงและโลกทาง online
เพราะทุกข้อมูลต่างก็มีทั้งความจริงบนผิวน้ำและใต้น้ำ และมีทั้งข้อเท็จและข้อจริงที่มักปะปนกันและทับซ้อนซ่อน
เงื่อนไว้เสมอ การอ่านและการนำไปใช้อย่างถูกวิธีและได้ความจริงในเชิงลึกนั้น จึงจำเป็นต้องมีการกลั่นกรองหลาย
ชั้นหลากระดับตามหลักเหตุหลักผล หรือการตรวจสอบตามวิธีการทางประวัติศาสตร์ ซึ่งโดยธรรมชาติทุกคนย่อมมี
สิ่งเหล่านี้ (เหตุผล วิธีการทางประวัติศาสตร์) ในตัวตนอยู่แล้ว แต่กจ็ ำเป็นต้องหมั่นฝึกฝนอยู่ตลอดเวลา ทั้งตัวอย่าง
ข่าวสาร ข้อมูล จากโลกจริงและโลก online
เพื่อการนี้ จึงมีตัวอย่างข่าวสาร ข้อมูล เริ่มจากโลก online ก่อนที่จะเข้าสู่เนื้อหาข้อมูลในเอกสารลับของ
สหรัฐอเมริกา โดยเริ่มจากคำถาม คำตอบและข้อคิดจาก Google Gemini เรื่อง “เอกสารลับของสหรัฐอเมริกาใน
เรื่องการสถาปนาทางการทูตไทย-จีน” และเรื่อง “เอกสารลับของ CIA ในเรื่องการสถาปนาทางการทูตไทย-จีน”
จากนั้นจึงเข้าสู่โลกจริงของการค้นคว้าและตัวอย่างเอกสารลับจาก NARA และ CIA (CREST) ที่จัดเก็บไว้ใน “หอ
จดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นการฝึกฝนหลักเหตุผล วิธีการทางประวัติศาสตร์
จากการเปรียบเทียบตัวอย่างข่าวสาร ข้อมูล จากโลกจริงและโลก online และส่วนสำคัญคือ เพื่อความเข้าใจ
มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา (NARA) และ CIA (CREST) ที่มีต่อประวัติศาสตร์ไทยจากการทูตปิงปอง
สู่การสถาปนาทางการทูตไทย-จีน ปี 1975 ในเบื้องต้นและการศึกษาวิจัยเชิงลึกต่อไป

�90

เอกสารลับสหรัฐอเมริกา NARA และ CIA (CREST) คำถาม คำตอบและข้อคิดจาก Google Gemini
เมื่อถาม Google Gimini เรื่อง เอกสารลับของสหรัฐอเมริกาในเรื่องการสถาปนาทางการทูตไทย-จีน จะ
ได้คำตอบซึ่งมีเนื้อหาใจความหลักไม่ต่างไปจากคำตอบที่ได้จาก ChatGPT DeepSeek และ AI อื่นๆ ดังนี้
เอกสารลับของสหรัฐอเมริกาที่เกี่ยวข้องกับการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีนในปี พ.ศ. 2518
(ค.ศ. 1975) มักจะอยู่ในชุดเอกสาร “Foreign Relations of the United States” (FRUS) ซึ่งเป็นชุดเอกสาร
ประวัติศาสตร์ทางการทูตของสหรัฐอเมริกาที่ถูกปลดชั้นความลับแล้ว จัดทำโดย Office of the Historian, U.S.
Department of State
ลักษณะและเนื้อหาของเอกสารลับเหล่านี้: เอกสาร FRUS จะรวบรวมบันทึกการประชุม โทรเลขทางการ
ทูต บันทึกการสนทนา รายงานการวิเคราะห์ข่าวกรอง และเอกสารอื่นๆ ที่สะท้อนถึงการตัดสินใจและนโยบาย
ต่างประเทศของสหรัฐอเมริกาในช่วงเวลาดังกล่าว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของความสัมพันธ์กับจีนและเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงสงครามเย็น
สำหรับช่วงปี 1970s ที่มีการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน เอกสารเหล่านี้จะให้ข้อมูลเชิงลึก
เกี่ยวกับนโยบายสหรัฐฯ ต่อการเปิดสัมพันธ์กับจีน และเอกสารจะแสดงให้เห็นถึงกระบวนการที่สหรัฐฯ ภายใต้การ
นำของประธานาธิบดีริชาร์ด นิกสัน (Richard Nixon) และที่ปรึกษาด้านความมั่นคง เฮนรี คิสซิงเจอร์ (Henry
Kissinger) ได้เริ่มปรับเปลี่ยนท่าทีต่อจีน ตั้งแต่การใช้ “การทูตปิงปอง” ไปจนถึงการเยือนจีนของนิกสันในปี 1972
ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ
ผลกระทบต่อนโยบายของประเทศพันธมิตร: เอกสารจะเปิดเผยการวิเคราะห์ของสหรัฐฯ เกี่ยวกับ
ผลกระทบจากการเปิดสัมพันธ์กับจีนต่อประเทศพันธมิตรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย ซึ่งในช่วงนั้นเป็น
พันธมิตรที่ใกล้ชิดกับสหรัฐฯ ในการต่อต้านคอมมิวนิสต์ สหรัฐฯ ตระหนักดีว่าการเปลี่ยนแปลงนโยบายของตนจะ
ส่งผลให้ประเทศเหล่านี้ต้องปรับตัวตาม
การปรับตัวของไทย: เอกสารอาจมีข้อมูลเกี่ยวกับมุมมองของสหรัฐฯ ต่อการที่ประเทศไทยเริ่มส่งสัญญาณ
เพื่อเปิดสัมพันธ์กับจีนมากขึ้น หลังจากการถอนทหารของสหรัฐฯ ออกจากเวียดนามและการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์
ทางการเมืองในอินโดจีน สหรัฐฯ คงจะจับตาดูการเคลื่อนไหวของไทยอย่างใกล้ชิด
ความกังวลเกี่ยวกับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.): หนึ่งในประเด็นสำคัญที่เอกสารอาจ
กล่าวถึงคือ ความกังวลของสหรัฐฯ และไทยเกี่ยวกับบทบาทของจีนในการสนับสนุน พคท. ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญ
ต่อการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตในระยะแรก เอกสารอาจแสดงให้เห็นถึงการหารือ หรือการประเมิน
สถานการณ์เกี่ยวกับประเด็นนี้

�91

การถอนฐานทัพสหรัฐฯ จากประเทศไทย: การสถาปนาความสัมพันธ์กับจีนของไทยเกิดขึ้นในบริบทที่
ประเทศไทยเริ่มเรียกร้องให้สหรัฐฯ ถอนฐานทัพทหารออกจากประเทศ ซึ่งเอกสารลับของสหรัฐฯ อาจสะท้อนถึง
การเจรจาและความตึงเครียดระหว่างสองประเทศในประเด็นนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากรั ฐบาล หม่อมราชวงศ์
คึกฤทธิ์ ปราโมช เข้ารับตำแหน่ง
มุมมองของจีนต่อไทย: แม้เอกสารหลักจะเป็นของสหรัฐฯ แต่ก็อาจมีข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ข่าวกรอง
หรือการหารือกับบุคคลที่สาม ที่สะท้อนถึงมุมมองของจีนต่อความสัมพันธ์กับไทยในช่วงเวลานั้น
แหล่งข้อมูลที่เข้าถึงได้: เอกสาร “Foreign Relations of the United States” (FRUS) สามารถเข้าถึง
ได้ทางออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ของ Office of the Historian, U.S. Department of State โดยเฉพาะอย่างยิ่งเล่มที่
เกี่ยวข้องกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และจีนในช่วงปี 1969-1976 จะเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญ
Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976: เล่มนี้
จะครอบคลุมเอกสารเกี่ยวกับความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีนโดยตรง ซึ่งส่งผลกระทบอย่างมากต่อประเทศในภูมิภาค
Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume E–12, Documents on East and
Southeast Asia, 1973–1976: เล่มนี้จะรวบรวมเอกสารที่เกี่ยวกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ ซึ่งอาจมีข้อมูลเฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับไทยมากขึ้น
การศึกษาเอกสารลับเหล่านี้ช่วยให้นักวิจัยและสาธารณชนเข้าใจถึงเบื้องหลังและปัจจัยที่ซับซ้อนซึ่งนำไปสู่
การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีนในปี 1975 ได้อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทบาทของ
สหรัฐอเมริกาในการสร้างบรรยากาศที่เอื้ออำนวยต่อการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างประเทศของไทย
ต่อจากนั้น เมื่อถาม Gimini ต่อไปในเรื่องเอกสารลับของ CIA ในเรื่องการสถาปนาทางการทูตไทย-จีน จะ
ได้คำตอบและข้อคิด ข้อตระหนักที่ดี ซึ่งมีใจความเนื้อหาหลักไม่ต่างไปจากคำตอบที่ได้จาก ChatGPT DeepSeek
และ AI อื่นๆ เช่นกัน ดังนี้
หน่วยข่าวกรองกลางของสหร ัฐ อเมร ิก า (CIA) มีบทบาทสำคัญ ในการรวบรวมข้ อมูลและวิ เคราะห์
สถานการณ์ทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมทั่วโลก รวมถึงประเทศไทยและจีนในช่วงทศวรรษ 1970s ซึ่งเป็น
ช่วงเวลาของการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยกับจีน
เอกสารลับของ CIA ที่ถูกปลดชั้นความลับแล้ว (declassified documents) สามารถให้ข้อมูลเชิงลึก
เกี่ยวกับมุมมองและการประเมินของหน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการสถาปนาความสัมพันธ์
ทางการทูตไทย-จีนได้ โดยทั่วไป เอกสารเหล่านี้จะอยู่ในรูปแบบของ:

�92

Intelligence Memoranda (IM): บันทึกข่าวกรองที่วิเคราะห์สถานการณ์เฉพาะเจาะจง National
Intelligence Estimates (NIE): การประเมินข่าวกรองระดับชาติที่ให้ภาพรวมและแนวโน้มในระยะยาว Special
National Intelligence Estimates (SNIE): การประเมินข่าวกรองระดับชาติในประเด็นเร่งด่วนหรือมีความสำคัญ
เป็นพิเศษ Daily Briefs/Summaries: สรุปข่าวกรองประจำวันสำหรับผู้บริหารระดับสูง Analysis Reports:
รายงานการวิเคราะห์เชิงลึกในหัวข้อต่างๆ
สิ่งที่คาดว่าจะพบในเอกสาร CIA เกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธ์ไทย-จีน:
การประเมินท่าทีของจีน: CIA จะวิเคราะห์อย่างละเอียดถึงเจตนาและนโยบายของจีนต่อภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากการใช้ “การทูตปิงปอง” และการที่สหรัฐฯ เริ่มเปิดสัมพันธ์กับจีน
เอกสารอาจกล่าวถึงการที่จีนพยายามปรับภาพลักษณ์จากการสนับสนุนการปฏิวัติไปสู่การทูตที่เน้นความสัมพันธ์
ระดับรัฐต่อรัฐมากขึ้น แม้จะยังคงมีการสนับสนุนกลุ่มคอมมิวนิสต์ในต่างประเทศอยู่ก็ตาม
การประเมินสถานการณ์ภายในประเทศไทย: CIA จะติดตามและวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงทางการเมือง
ภายในประเทศไทยอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 และการขึ้นสู่อำนาจของ
รัฐบาลพลเรือน ซึ่งนำไปสู่การปรับนโยบายต่างประเทศให้เป็นอิสระและมีความยืดหยุ่นมากขึ้น การวิเคราะห์อาจ
รวมถึงแรงกดดันจากประชาชน กลุ่มนักศึกษา และนักการเมืองที่ต้องการให้ไทยลดการพึ่งพาสหรัฐฯ และเปิด
ความสัมพันธ์กับประเทศคอมมิวนิสต์
ผลกระทบของการถอนทหารสหรัฐฯ จากเวียดนามและอินโดจีน: การพ่ายแพ้ของสหรัฐฯ ในเวียดนามใน
ปี 1975 และการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในกัมพูชาและลาว ย่อมเป็นประเด็นสำคัญในรายงานของ CIA เอกสาร
เหล่านี้จะสะท้อนถึงการประเมินผลกระทบต่อความมั่นคงของไทยและภูมิภาค ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไทยต้อง
พิจารณาปรับปรุงความสัมพันธ์กับจีน
ความกังวลเกี่ยวกับการแทรกแซงของจีนต่อพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.): นี่เป็นประเด็น
อ่อนไหวและเป็นอุปสรรคสำคัญในการสถาปนาความสัมพันธ์ CIA จะมีรายงานเกี่ยวกับระดับการสนับสนุนที่จีน
มอบให้กับ พคท. รวมถึงการประเมินว่าการเปิดความสัมพันธ์ระดับรัฐจะส่งผลต่อการสนับสนุนดังกล่าวอย่างไร
(เช่น จีนจะลดการสนับสนุนลงเพื่อแลกกับการรับรองทางการทูตหรือไม่)
การวิเคราะห์บุคลิกภาพของผู้นำ: เอกสารอาจมีข้อมูลการวิเคราะห์บุคลิกภาพ แรงจูงใจ และบทบาทของ
บุคคลสำคัญในการตัดสินใจสถาปนาความสัมพันธ์ เช่น นายกรัฐมนตรี หม่อมราชวงศ์ คึกฤทธิ์ ปราโมช และ
นายกรัฐมนตรี โจว เอินไหล

�93

การเคลื่อนไหวทางการทูตเบื้องหลัง: แม้จะไม่มีการเปิดเผยทั้งหมด แต่เอกสารบางส่วนอาจให้เบาะแส
เกี่ยวกับการติดต่อลับหรือการหยั่งเชิงระหว่างเจ้าหน้าที่ไทยและจีนก่อนการประกาศอย่างเป็นทางการ รวมถึง
บทบาทของประเทศที่สามที่อาจช่วยอำนวยความสะดวก
การเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ ในอาเซียน: CIA อาจมีการวิเคราะห์เปรียบเทียบว่าการที่ไทยเปิด
สัมพันธ์กับจีนจะส่งผลต่อท่าทีของประเทศสมาชิกอาเซียนอื่นๆ อย่างไร เช่น มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และสิงคโปร์ ซึ่ง
ต่างก็เผชิญกับความท้าทายจากลัทธิคอมมิวนิสต์เช่นกัน
วิธีการเข้าถึงเอกสาร CIA ทีถ่ กู ปลดชั้นความลับแล้ว:
เอกสารของ CIA ที่ถูกปลดชั้นความลับแล้วจำนวนมากถูกเผยแพร่สสู่ าธารณะผ่านช่องทางต่างๆ:
CIA's Freedom of Information Act (FOIA) Electronic Reading Room: เป็นแหล่งหลักในการค้นหา
เอกสารที่ถูกปลดชั้นความลับแล้ว สามารถค้นหาด้วยคำสำคัญ เช่น “Thailand,” “China,” “diplomatic
relations,” “1975,” “Kukrit Pramoj,” “Sino-Thai” เป ็ น ต ้ น National Archives and Records
Administration (NARA): เอกสารบางส่วนของ CIA อาจถูกเก็บไว้ที่ NARA โดยเฉพาะอย่างยิ่งเอกสารที่เกี่ยวข้อง
กับนโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ George Washington University's National Security Archive: เป็น
องค์กรไม่แสวงหากำไรที่รวบรวมและเผยแพร่เอกสารลับที่ถู กปลดชั้นความลับแล้ว ซึ่งบางครั้งจะจัดทำเป็นชุด
เอกสารตามหัวข้อ ทำให้ง่ายต่อการค้นคว้า
การค้นหาเอกสารเหล่านี้จำเป็นต้องใช้ความอดทนและทักษะในการค้นคว้า เนื่องจากมีเอกสารจำนวนมาก
และบางครั้งข้อมูลที่ต้องการอาจกระจัดกระจายอยู่ในเอกสารหลายฉบับ
ข้อความตอนท้ายของคำตอบจาก Gimini นี้ ผู้ที่เคยมีประสบการณ์ในการค้นคว้าเอกสารจากหอจดหมาย
เหตุฯ ย่อมเข้าใจและรู้ซึ้งเป็นอย่างดีแล้ว ยังเป็นข้อคิด ข้อตระหนักที่ดีสำหรับผู้สนใจมือใหม่ได้อย่างดีเช่นกัน ด้วย
สิ่งที่ Gimini ตอบจึงมีหลายประเด็นและเป็นประโยชน์ในการสืบค้น เพราะนอกจากการสรุปภาพรวมของเอกสาร
ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับไทยตามกระแสหลักแล้ว เช่น “เอกสารจะเปิดเผยการวิเคราะห์ของสหรัฐฯ เกี่ยวกับผลกระทบ
จากการเปิดสัมพันธ์กับจีนต่อประเทศพันธมิตรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย ซึ่งในช่วงนั้นเป็นพันธมิตรที่
ใกล้ชิดกับสหรัฐฯ ในการต่อต้านคอมมิวนิสต์ สหรัฐฯ ตระหนักดีว่าการเปลี่ยนแปลงนโยบายของตนจะส่งผลให้
ประเทศเหล่านี้ต้องปรับตัวตาม” และ “เอกสารอาจมีข้อมูลเกี่ยวกับมุมมองของสหรัฐฯ ต่อการที่ประเทศไทยเริ่ม
ส่งสัญ ญาณเพื่ อเปิ ดสัม พั นธ์ก ับ จี นมากขึ้ น หลังจากการถอนทหารของสหรัฐ ฯ ออกจากเวีย ดนามและการ
เปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ทางการเมืองในอินโดจีน สหรัฐฯ คงจะจับตาดูการเคลื่อนไหวของไทยอย่างใกล้ชิด ” Gimini
ยังมีแหล่งข้อมูลเพิ่มเติมที่น่าสนใจ เช่น George Washington University's National Security Archive อีกด้วย

�94

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าคำตอบและข้อคิดจาก Gimini มีประโยชน์แก่การสืบค้น ได้อย่างดี แต่ก็มีข้อจำกัดใน
รายละเอียด โดยเฉพาะการเข้าถึงตัวเอกสารลับต่างๆ นั้น และถือเป็นส่วนที่หายไปหรือ Gimini ทำไม่ได้ หากเรา
ต้องการอ่านตัวเนื้อหาในรายละเอียดของเอกสารลับฉบับนั้นๆ เพราะเท่าที่ได้ถามและสืบค้นจาก AI เหล่านี้ ยังไม่
พบว่ามีคำตอบจาก AI ใด ที่สามารถจะแสดงตัวเอกสารลับหรือรายละเอียดของเนื้อหาข้อมูลฉบับนั้นๆ ได้เลย
พินิจในแง่นี้ ย่อมแสดงให้เห็นได้ชัดว่า AI เช่น Gimini หรือ AI อื่นๆ ที่มีพื้นฐานในแนวเดียวกัน อาจเป็น
ตัวช่วย/เครื่องมือช่วยในด้านข้อมูลต่างๆ ได้จริง แต่ก็มีข้อจำกัดสำคัญ โดยเฉพาะการเข้าถึงข้อมูลเชิงลึกหรือข้อมูล
เฉพาะด้าน ดังตัวอย่างที่นำมาแสดงคือ การเข้าถึงเอกสารทางประวัติศาสตร์ฉบับต่างๆ ทั้งจาก FRUS และ CIA ที่
ผู้สนใจจำเป็นต้องไปค้นคว้าจากแหล่งต้นฉบับหรือหอจดหมายเหตุต่างๆ เนื่องจากหอจดหมายเหตุต่างๆ มักมิได้นำ
เอกสารทางประวัติศาสตร์ออกเผยแพร่ เท่าที่ทราบยกเว้นมีเพียงทางสหรัฐอเมริกา เช่น ชุด FRUS และ CIA
(CREST) แต่ที่สำคัญอีกด้านหนึ่งของข้อจำกัดนี้ ก็คือ AI เช่น Gimini ยังขาดความคิดเชิงวิพากษ์ ไม่มีการคิด “ทวน
กระแส” หรือการคิดนอกกรอบ การคิดโต้แย้ง จากข้อมูลกระแสหลักในเอกสารลับต่างๆ นัน้
ข้อจำกัดที่สำคัญหรือส่วนคำตอบที่หายไปจาก Gimini นี้ ส่วนหนึ่งก็คือ การเข้าถึงตัวเอกสารจากทั้ง
FRUS และ CIA นั้น มีจำนวนหนึ่งอยู่ใน “คลังข้อมูล” ดิจิทัล (Digital Collections) ของ “หอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์” คือเอกสารลับจาก NARA โดยเฉพาะชุด RG 59 และ RG 84 ซึ่งเอกสารทั้ง
สองชุดนี้บางส่วนอยู่ในชุด FRUS และเอกสารลับชุดของ CIA (CREST) ซึ่งปัจจุบันทาง NARA ได้เปิดเอกสารชุดนี้
ให้บริการทาง online แล้ว และจะได้นำเอกสารสำคัญบางส่วนที่เกี่ยวข้องกับกรณีไทย-จีน มาแนะนำในบทความนี้
พร้อมด้วยวิธีคิดอ่านเชิงวิพากษ์ที่ AI ไม่มี คือการคิดนอกกรอบ คิดโต้แย้ง จากข้อมูลในเอกสารลับต่างๆ นั้น
พึงตระหนักไว้เสมอว่า ข้อมูลในเอกสารลับของสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่นๆ รวมทั้งของไทยเราก็เช่นกัน
คือมีทั้งข้อเท็จ ข้อจริง จึงมิใช่พระเอกชี่ม้าขาว ที่จะนำมาช่วยไขปริศนาให้กับประเด็นทางประวัติศาสตร์ได้เสมอไป
และที่สำคัญคือ มิใช่ข้อมูลข้อเท็จจริง ที่จะนำมาใช้ได้เลย ในความเป็นจริงแล้ว ข้อมูลในเอกสารลับหรือหลักฐาน
ทางประวัติศาสตร์ทั้งหลาย ก็ไม่ต่างไปจากสิ่งที่ได้ คำตอบจาก Gimini หรือ AI อื่นๆ คือต้องตระหนักไว้ในใจเสมอ
ว่า อย่าเพิ่งเชื่อ ต้องมีการตรวจสอบตามหลักวิธีการทางประวัติศาสตร์ จึงจะนำไปใช้ได้ และจะใช้ได้ดีก็ต่อเมื่อผู้ใช้มี
ความรอบรู้ มีแนวคิดนอกกรอบ โต้แย้ง จึงจะใช้ข้อมูลจาก Gimini ได้ดีมีประสิทธิภาพ มิใช่ใช้ตาม AI หรือถูก AI
ใช้เรา ในการอ่านเอกสารลับของ NARA ก็เช่นกัน ต้องรู้จักใช้ ใช้อย่างรอบด้านและคิด “ทวนกระแส” คือ นอกจาก
ตรวจสอบแล้ว ควรมีคำถาม มองจากหลายๆ มุม มิเช่นนั้นก็จะถูกเอกสารลับครอบงำทางความคิดอ่านได้เช่นกัน
ด้วยเหตุนี้ การค้นอ่านเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา จึงอาจมีคำตอบ แนวคิดวิเคราะห์หรือการนำมา
อธิบายทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องได้หลายแนวทาง และสิ่งที่จะนำเสนอในบทความนี้ก็เป็นเพียงแนวทางหนึ่ง

�95

เท่านั้น เพื่อช่วยให้การค้นหาคำตอบของท่าที แนวคิด นโยบายและแนวโน้มของสถานการณ์ของสงครามเย็น ทั้ง
ด้านปัจจัยภายในของประเทศไทยและปัจจัยภายนอกที่สำคัญ ได้ส่งผลอย่างไรต่อการปรับตัวของไทย -จีน จน
นำไปสู่การทูตปิงปองและการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัน ให้มีความกระจ่างชัดเจนขึ้น แต่ก็มิใช่
คำตอบสุดท้ายของเรื่องนี้ เพราะเป็นเพียงมุมมองหนึ่งจาก NARA และ CIA (CREST) และจากผู้เขียนเท่านั้น
เอกสารลับสหรัฐอเมริกา การค้นคว้าและตัวอย่างเอกสารลับจาก NARA และ CIA (CREST)
เอกสารลับที่นำมาพินิจในที่นี้ เป็นฉบับสำเนา/ภาพถ่ายที่ได้มาจากต้นฉบับของ NARA และ CIA (CREST)
ซึ่งผู้เขียนทั้งสอง คือ พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และพันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ ได้ไปค้นคว้า รวบรวม
จากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA) ตามพระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระ
กนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และได้นำมาจัดเก็บไว้ใน “คลังข้อมูล”
ดิจิทัลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ซึ่งปัจจุบันมีเอกสารกว่า 4 แสนแผ่น จาก 10 กว่า
ประเทศ (ผู้สนใจสามารถค้นอ่านเอกสารบางส่วนนี้ได้จาก https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/)
เอกสารในส่วนของ NARA ชุด RG 59 และ RG 84 มีข้อมูลคล้ายกันที่มาจากกระทรวงการต่างประเทศ
ของสหรัฐอเมริกา แต่ก็มีทั้งส่วนที่เหมือนและแตกต่างกันพอควร เอกสารของชุด RG 59 เป็นชุดข้อมูลรายงานของ
กระทรวงการต่างประเทศ (General Records of Department of State) และมีข้อมูลเด่นๆ ที่เกี่ยวกับไทยและ
เพื่อนบ้านในอาเซียน โดยเฉพาะประเด็นต่างๆ ที่อยู่ในช่วงหลังสงครามโลกฯ หรือช่วงสมัยสงครามเย็น เช่น
สงครามเกาหลี อาเซียน สงครามเวียดนาม ความสัมพันธ์ไทย-จีนและประเทศอื่นๆ และอาจเลยไปถึงยุคหลัง
สงครามเย็น และสงครามการค้า/กำแพงภาษีในยุคของ Trump 1.0 และ Trump 2.0
ในชุด RG 59 นี้ ข้อมูลของไทยนอกจากในเอกสารชุดของไทยโดยเฉพาะแล้ว ยังมีข้อมูลสำคัญของไทย
กระจายไปตามเอกสารชุดเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งเอกสารในชุดของยุโรป สหภาพโซเวียต และ
ชุดเอเชียตะวันออกอีกด้วย ตัวอย่างเช่น RG 59 Entry 5416 Box 9 Department of State, August 18, 1972
“Ping Pong Diplomacy—Thai Move Toward Contact with PRC”
การค้นอ่านข้อมูลของไทย ASEAN และเพื่อนบ้านอื่นๆ จึงมีอยู่แทบทุกกล่องใน RG 59 และ RG 84
เพราะนอกจาก RG 59 ยังมีอีกส่วนหนึ่งคือ เอกสารของชุด RG 84 (Records of the Foreign Service Posts of
the Department of State) เป็นชุดเอกสารจากการรายงานของสถานเอกอัครราชทูตและสถานกงสุลใหญ่ของ
สหรัฐอเมริกาประจำประเทศต่างๆ ทั่วโลก
ข้อมูลในชุด RG 84 นี้ จึงมีบางส่วนที่ซ้ำกับหมวดของ RG 59 โดยเฉพาะนโยบายหลักๆ ทางการเมือง
การทหาร เช่น องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ซีโต้) (Southeast Asia Treaty

�96

Organization–SEATO) และสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือ “อาเซียน” (Association of
Southeast Asian Nations, ASEAN) และอาเซียนกับประเทศอื่นๆ อย่างไรก็ตาม ยังมีเอกสารอีกจำนวนมาก
เช่นกันในชุด RG 84 ที่ต่างไปจากชุด RG 59 ทั้งในส่วนที่เกี่ยวกับสหภาพโซเวียต จีนแดง ยุโรปตะวันออก เอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ และแฟ้มเกี่ยวกับประเทศไทย ที่จริงแล้ว RG 84 ชุดเกี่ยวกับไทยโดยเฉพาะนี้มีเอกสารจัดเก็บ
เป็นหมวดหมู่ใหญ่ (Entry) มากกว่า 135 Entry ซึ่งแสดงว่ามีเอกสารจำนวนมหาศาล
สำหรับเอกสารลับ ชุด CIA Records Search Tool (CREST) ซึ่งแต่เดิมเปิดเผยให้อ่านได้ทาง online
เฉพาะที่ College Park Maryland (MD) เท่านั้น แต่ปัจจุบันตั้งแต่ 2560 เป็นต้นมา ทางสหรัฐอเมริกาได้เปิดเผย
แหล่งข้อมูลลับของ CIA (CREST) นี้ทาง online และในปี 2568 เท่าที่ทราบมีเอกสารที่ปลดความลับแล้วจำนวน
ไม่น้อยกว่า 13 ล้านรายการ ให้ชาวอเมริกันและคนทั่วโลกที่สนใจสามารถเข้าถึงและอ่านได้ทาง online หรือใน
ระบบอิเล็กทรอนิกส์ (https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest-25-year-program-archive)
เอกสารลับของสหรัฐอเมริกา ทั้งในส่วนของ NARA (RG 59, RG 84) และ CIA (CREST) ที่เกี่ยวข้องกับ
เรื่องไทย-จีน ที่มีอยู่ใน“คลังข้อมูล” ดิจิทัล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ มีมากกว่า 2-3
หมื่นแผ่น แต่ได้นำมาแนะนำเฉพาะในที่นี้เพียง 9 รายการ/หัวเรื่อง จำนวน 200 กว่าแผ่น และบางส่วนจาก
ภาพถ่ายของต้นฉบับได้นำมาแสดงเป็นตัวอย่างไว้ในภาคผนวกของบทความนี้ คือ
1. RG 59 Department of State, August 18, 1972 “Ping Pong Diplomacy—Thai Move
Toward Contact with PRC” (SECRET)
2. RG 84 Thailand, U.S. Embassy, Bangkok; Top Secret General Records, 1960-1978
3. CIA, Thailand Government and Politics, April 1974 (SECRET)
4. CIA, Thai Foreign Policy in the Post-Vietnam Period, 25 April 1975 (Secret)
5. CIA, The Thai Cabinet, June 1975 (Secret)
6. CIA, Trends in Communist Media, 2 July 1975
7. CIA, Trends in Communist Media, 9 July 1975
8. CIA, How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in Southeast Asia, 15
July 1975 (Top Secret)
9. CIA, Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret)
ในจำนวนเอกสารลับ 9 ฉบับนี้ต่างล้วนมีข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับไทย-จีน โดยเฉพาะในช่วงการเปลี่ยน
ผ่านในช่วงทศวรรษ 1970s แต่เนื่องจากข้อมูลมีจำนวนมากและมีรายละเอียดมากเช่นกัน จึงได้เน้นเพียงบางส่วนที่

�97

สำคัญเป็นตัวเดินเรื่อง เพื่อแสดงให้เห็นว่า สหรัฐอเมริกามีมุมมองเกี่ยวกับการปรับเปลี่ยนความสัมพั นธ์ของ
ไทย-จีน อย่างไร โดยเฉพาะในช่วงทศวรรษดังกล่าว จากการทูตปิงปอง สู่การสถาปนาทางการทูตไทย-จีน ปี 1975
และหลังจากนั้น โดยเริ่มจากเอกสาร 1. “Ping Pong Diplomacy—Thai Move Toward Contact with PRC”
การทูตปิงปองและสิ่งที่อยู่เบือ้ งหลังของฝ่ายไทยและจีน
ตามที่กล่าวมาแล้ว การทูตปิงปองนำโดยสหรัฐอเมริกา-จีน ก่อน และต่อมาการทูตปิงปองก็กลายเป็น key
words ในเอกสารล ั บ ของสหร ั ฐ อเมร ิ ก าท ี ่ เ ก ี ่ ย วข ้ อ งก ั บ ไทย-จ ี น อ ี ก ด ้ ว ย จากการค ้ น อ ่ า นเอกสารล ั บ ของ
สหรัฐอเมริกามีร่องรอยพบว่า สหรัฐอเมริกาจับตาดูการเคลื่อนไหวของไทยที่ ได้หันไปปรับปรุงความสัมพันธ์กับจีน
ตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1970s ดังเช่นมีรายงานในเอกสาร RG 59 Department of State, August 18, 1972 “Ping
Pong Diplomacy—Thai Move Toward Contact with PRC” มีจำนวน 4 แผ่นและมีเนื้อหาน่าสนใจ ตาม
ตัวอย่างดังนี้
“There has been much speculation during the past year about possible RTG
moves toward the PRC. When Thanat Khoman was Foreign Minister, he spoke openly
about the desirability of Thailand trying to enter into a dialogue with Peking and himself
initiated a few steps behind the scenes to sound the Chinese out. After he left office, as
a casualty of last November’s “coup”, Thai policy on the China question seemed to drift
and citizen Thanat expressed strong criticism of the NEC’s a failure to pursue “his” policy
move vigorously.
Even with Thanat gone, the RTG did not discourage the idea that it would be
receptive to contacts with the PRC. But it wanted to be cautions and thus ruled out the
idea of starting with formal diplomatic meetings or trade relations. Like the US, the RTG
came to prefer initial contacts in the form of a game with a net separating the two sides.
The choice was between ping pong and badminton and the PRC apparently took
the initiative in presenting the Thai with this choice.”
ใจความต่อมาอีกตอนหนึ่ง เป็นการวิเคราะห์สิ่งที่อยู่เบื้องหลังของฝ่ายไทยและจีนในการทูต ping pong มี
ความบางส่วนดังนี้
“Both the Chinese and the Thai obviously have more on their minds than ping
pong. On the PRC’s side, the invitation probably reflects basically a desire to take

�98

advantage of current Thai unease over the future US posture in Southeast Asia. It is also
consistent with the general trend in PRC foreign policy of seeking to improve state-tostate relations and assuage fears of Chinese subversion. But what the Chinese may want
to ask of the Thai specifically is a question on which we know little.
On the Thai side, we know somewhat more, although the RTG has been less than
forthcoming in telling us about its plans. An indicator of the RTG’s intentions is the
naming of Prasit Kanchanawat, a confidant of NEC Deputy Chairman Praphat (Thailand’s
“strong man”) and Deputy Director of Economics and Finance in the NEC, to accompany
the Thai ping pong team as non-playing adviser. His assignment makes it clear that the
arrangement has the complete endorsement of Praphat and implies that at least
economic and trade matters are in Thai minds.
But Prasit is not a narrow economic specialist. In fact, the Thai press has recently
enjoyed calling him Thailand’s “Kissinger” a Thai news story of August 16, by a reporter
considered to be usually “in the know” in Thai foreign policy matters, said that the Thai
will want to talk about such matters as PRC support for Communist insu rgents in
Thailand, peaceful co-existence, Thai exiles in Chian (i.e., Communist leaders), Overseas
Chinese in Thailand, Taiwan, Chinese representation at ECAFE Headquarters in Bangkok,
and people-to-people contacts.”
ส่วนท้ายเป็นการประเมินและสรุป
“The forthcoming ping pong mission could well constitute a major breakthrough
in Thai/PRC relations. It is clear that both sides wanted to promote contacts and both
want to see what kind of bargain can be struck. The Thai would like to probe Chinese
intentions toward Thailand. They would like to get rid of PRC support for Communist
insurgents, which are Thailand’s main security threat, and they would like to work their
way into the PRC’s good books, both to keep in step with US/PRC relations and to
prepare for the day when the US may not be around to back Thailand militarily in the
style to which they have been accustomed.”

�99

จากส่วนสรุปเอกสารลับนี้ จะเห็นได้ว่าสหรัฐอเมริกามองและให้ความสำคัญกับการทูตปิงปองระหว่าง
ไทย-จีน เป็นจุดเริ่มต้นของการสถาปนาทางการทูตในเวลาต่อมา เนื่องจากเป็นความต้องการของทั้งฝ่ายไทยและ
ฝ่ายจีน และจะบรรลุเป้าหมายในท้ายที่สุดเมื่อถึงเวลาที่สหรัฐอเมริกาถอนตัวออกจากไทย ซึ่งการมองและการให้
ความสำคัญดังกล่าวนี้ มีความสอดคล้องกับข้อมูลในเอกสารลับอื่นๆ ในเวลาต่อมา ทั้งใน RG 59 และ RG 84
(1960-78) และ CIA (1970-79) แต่จะเน้นเอกสารเด่นๆ จาก CIA จำนวน 4 ชุด/รายงานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ คือ
1) Thai Foreign Policy in the Post-Vietnam Period, 25 April 1975 (Secret) 2) The Thai Cabinet,
June 1975 (Secret) 3) How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in Southeast Asia,
15 July 1975 (Top Secret) และ 4) Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret)
โดยภาพรวมของข้อมูลในเอกสารลับ 4 ฉบับนี้ เป็นแนวทางเดียวกันและมีทิศทางการมองที่สอดคล้องและ
ต่อเนื่องกันจนถึงปีที่มีการสถาปนาทางการทูตไทย-จีน ในปี 1975 โดยเฉพาะช่วงท้ายของสงครามเวียดนาม การมี
ชัยของฝ่ายเวียดนามเหนือ การถอนตัวของสหรัฐอเมริกา ความขัดแย้งและการแข่งขันในฝ่ายคอมมิวนิสต์
โดยเฉพาะจีน เวียดนามและสหภาพโซเวียตในภูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ความเปลี่ยนแปลงภายในของการ
เมืองไทยจากรัฐบาลทหารมาสู่รัฐบาลพลเรือน ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนมีส่วนนำไปสู่ สถานการณ์ใหม่ในไทย-เอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ การเปลี่ยนแปลงการเมืองภายในและนโยบายต่างประเทศของไทย การสถาปนาทางการทูต ปี
2518 (1975) และความสัมพันธห์ ลังจากนั้น ตามเนื้อหาหลักในเอกสารลับของสหรัฐอเมริกาใน 4 ชุดดังกล่าว ดังนี้
The Thai Cabinet, June 1975 (Secret): สถานการณ์ใหม่ในไทย-เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
CIA, The Thai Cabinet, June 1975 (Secret) มีบทวิเคราะห์คณะรัฐมนตรีของ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช
ที่เกี่ยวเนื่องกับสถานการณ์ใหม่ในไทย-เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และมีข้อความที่น่าสนใจ ดังความตอนหนึ่งว่า
“The Cabinet includes at least 16 wealthy businessmen and bakers and at least 9 retired
military and police officers. Many of its members are old -style, highly experienced
parliamentarians; a number of them have a history of blatant corruption. Except perhaps for
Prime Minister Khukrit, none is known as an idealist or a leading proponent of democratic
principles. No one has a history of anti-American attitudes, but recent Communist successes in
neighboring Southeast Asian countries, among other considerations, have forced the Cabinet
members to adopt a more nationalistic, less pro-American stance in public. On the whole the
Cabinet is less educated, has fewer foreign university graduates, and is a bit younger than the
previous three cabinets.”

�100

จากสรุปการวิเคราะห์คณะรัฐมนตรีชุดใหม่นี้ จะเห็นแนวโน้มทางนโยบายต่างประเทศของไทยที่ชัดเจน
คือเป็นที่แน่ชัดได้ว่า ไทยจะไม่ pro สหรัฐอเมริกาเช่นเดิม แม้ว่าในคณะรัฐมนตรีไม่มีใครมีประวัติ/มีแนวโน้ม
ต่อต้านสหรัฐอเมริกาก็ตาม และสอดคล้องกับข้อมูลในรายงานอีกฉบับหนึ่งคือ “Thai Foreign Policy in the
Post-Vietnam Period”
Thai Foreign Policy in the Post-Vietnam Period, 25 April 1975 (Secret): การเปลี่ยนแปลง
การเมืองภายในและนโยบายต่างประเทศของไทย
ที่จริงรายงานลับฉบับนี้จัดทำขึ้นก่อน The Thai Cabinet แต่เนื้อหาของข้อมูลที่มีความต่อเนื่องจาก
สถานการณ์ในไทย-เอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้ และเน้นในด้านภายในของไทย โดยเฉพาะด้านการเมือง ซึ่งมีข้อมูลลับ
ในเอกสารนี้ไม่น้อย และมีตัวอย่างข้อมูลลับจากเอกสาร CIA (CREST) ในรายงานของ CIA, Thai Foreign Policy
in the Post-Vietnam Period, 25 April 1975 (Secret) ซึ่งมีใจความที่น่าสนใจตั้งแต่ช่วงต้น ดังนี้
“Precis
--- The speed of the Communist takeover of Indochina has deeply shocked the Thai and
accelerated trends away from reliance on the US security commitment.
--- Events are still moving too fast for the Thai to have come to any firm conclusions on
long-term adjustments of their foreign policy, but we believe that they will clearly move toward
a neutral position.
-This is likely to be the case whatever government is in power.
--- The special Thai-US rapport has ended.
-The Thai will probably attempt to keep a relatively close relationship with the
US; in particular they will continue to look to the US as an important economic partner and for
military assistance.
-Even so, we believe the Thai government will stick to its demand that US forces
be withdrawn within 12 months. (ข้อความส่วนหนึ่งถูกลบออกจากต้นฉบับ)
--- As the Thai put more distance between themselves and the US they will more toward
improved relations with Hanoi, Peking, and Moscow.
-Diplomatic relations with Hanoi seem probable; but not before US forces are
withdrawn.

�101

-Although there is general agreement on the need to improve relations with
China, pressure from the military to go slow and problems over the status of Chinese
aliens make it unlikely that formal ties can be established before the end of the year.
-The Thai are probably prepared now to make some gestures in the direction of
closer relations with the Soviet Union, primarily as a means of enhancing Thailand’s
neutralist credentials in the eyes of competing communist powers.”
ที่สำคัญคือ ในตัวเนื้อหาของเอกสารลับฉบับนี้มีรายละเอียดของการวิเคราะห์ในแต่ละประเด็นที่น่าสนใจ
รวม 22 ข้อ แบ่งเป็นประเด็นใหญ่นำเสนอเริ่มจาก Discussion, General Directions of Thai Foreign Policy,
The US Connection, Moves Toward the Communist Powers, China, North Vietnam, The Soviet
Union, ASEAN, Outlook ในที่นี้จะยกตัวอย่างที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับจีน 2 หัวข้อคือ 1) Moves Toward the
Communist Powers และ 2) China,
1) ส่วนแรก คือ ประเด็น Moves Toward the Communist Powers มีข้อความดังนี้
“11. Since mid-March the new Thai government has been preparing to put itself
on the best possible footing with the emerging communist regime in Phnom Penh and
with Hanoi and Peking. The Prime Minister spoke out publicly against the US airlift of
arms to Cambodia from Thailand and affirmed his government’s intentions to have all
US military forces withdrawn from his country within 12 months. Bangkok has already
renewed diplomatic approaches to Hanoi and Peking. But the Khukrit government’s most
concrete demonstrations to date that it wishes to accommodate with communist powers
in Asia have been its quick recognition of the new government in Phnom Penh and its
decision to establish diplomatic relations with North Korea. This latter step was relatively
easy for the Thai since they do not view Pyongyang as a security threat, and they were
able to preserve their relations with Seoul.
2) สำหรับส่วนที่สอง คือ ประเด็น China มีใจความดังนี้
“12. There is general agreement within the government on the need to improve
Thailand’s relations with China. Thai objectives in this regard would be to:
---Lessen Peking’s support to Thai insurgents;

�102

---Balance North Vietnam’s increased influence in the region;
---Play on differences between Hanoi—regarded as Thailand’s most dangerous
adversary—and Peking as a means of insuring Thailand’s territorial integrity.
ในตอนท้ายของรายงานฉบับนี้ เป็นบทสรุปของการวิเคราะห์ มีใจความดังนี้
“22. In sum, the special rapport that the US has enjoyed with Thailand from 1950
until the early 1970s has come to an end. Special preferences for US interests are no
longer politically viable in Thailand. Bangkok’s efforts to improve its relations with its
communist neighbors will require a much less forthcoming attitude toward the US in
public and rule out a revival of the freedom with which the US had operated in
Thailand.”
ใจความสรุปนี้ ได้เน้นกล่าวถึงในทำนองการสิ้นสุดของยุคทองในความสัมพันธ์สหรัฐอเมริกา-ไทย และไทย
ได้พยายามหันไปปรับปรุงความสัมพันธ์กับฝ่ายค่ายโลกคอมมิวนิสต์ ซึ่งย่อมจะส่งผลกระทบต่อสหรัฐอเมริกาในไทย
อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งมุมมองเช่นนี้แน่นอนว่า สหรัฐอเมริกาย่อมมองว่า การสถาปนาทางการทูตไทย-จีน รวมทั้ง
การปรับปรุงความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับประเทศฝ่ายคอมมิวนิต์อื่นๆ โดยเฉพาะกับสหภาพโซเวียตและเวียดนาม
ย่อมเป็นสิ่งที่จะตามมาและสอดคล้องกับรายงานลับอีก 2 ฉบับท้ายที่จะนำเสนอต่อไป
How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in Southeast Asia, 15 July 1975
(Top Secret) และ Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret)
ตามเอกสารลับของสหรัฐอเมริกามีข้อมูลแสดงให้เห็นชัดเจนว่า การสถาปนาทางการทูตของไทย-จีน ในปี
2518 (1975) นั้น ในมุมมองของสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะฝ่าย CIA ซึ่งมีบทบาทและอิทธิพลสูง เห็นว่า มิใช่เรื่อง
แปลก เนื่องจากเป็นเหตุการณ์ที่ต่อเนื่องมาจากการยุติของสงครามเวียดนาม นับจากฝ่ายสหรัฐอเมริกาถอนทหาร
ออกจากเวียดนามใต้ โดยเฉพาะในช่วงปี 1975 ดังจะเห็นได้จากข้อมูลในรายงานลับของ CIA อย่างน้อย 2 ฉบับ
คือ 1) How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in Southeast Asia, 15 July 1975
(Top Secret) และ 2) Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret)
จากเอกสารลับฉบับที่ 1 คือ CIA, How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in
Southeast Asia, 15 July 1975 (Top Secret) ซึ่งมีจำนวน 120 หน้า มีเนื้อหาหลักๆ ที่น่าสนใจหลายประเด็น
ทั้งในด้านภาพกว้างเกี่ยวกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนทีเ่ น้นเฉพาะประเทศไทย และที่สำคัญคือ ยังมีบท
วิเคราะห์แยกในภาคผนวกท้าย 3 ฉบับ The three papers, and their authors are 1) The View from

�103

Hanoi ข้อความต่อมาถูกลบออกจากเอกสารลับ (น่าจะผู้เขียน) 2) Peking’s Policy in Post-War Indochina by
ข้อความต่อมาถูกลบออกจากเอกสารลับ และ 3) Soviet Policy in Southeast Asia, by ข้อความต่อมาถูกลบ
ออกจากเอกสารลับ
ใจความเนื้อหาหลักของรายงานฉบับนี้ รวมทั้งบทวิเคราะห์แยกในภาคผนวกอีก 3 ฉบับนั้น ต่างล้วนมี
ข้อมูลเชิงลึกที่เกี่ยวกับไทยจากท่าทีของฝ่ายค่ายคอมมิวนิสต์จากทั้งเวียดนาม จีน และสหภาพโซเวียต ดังตัวอย่าง
ฝ่ายสหรัฐอเมริกามองว่าไว้ในหัวข้อ Peking and Thailand: Diplomacy and Insurgency Support ความว่า
“Peking’s policy toward Thailand seems to be similar to its policy toward Burma,
Malaysia, the Philippines, and Indonesia—namely, a dual policy of (a) diplomacy on one
level and (b) support for Maoist armed insurgents in these countries on another level.”
ความต่อมา
“The Chinese will have to make a decision in the near future on whether to step
up their support of the Thai insurgents with major inputs of weapons to make the
communist insurgency in the northeast viable. Thus far, there is no evidence that such a
decision has been made. They seem to be content to rock along with the insurgency at
a low boil, while encouraging the Thais to take the final diplomatic step—breaking ties
with Taiwan and recognizing Peking.”
ใจความสรุปของเอกสารฉบับนี้ในส่วนที่เกีย่ วข้องกับไทย คือ
“The main Chinese goal in Thailand for the near future is to gain recognition of
the PRC from Bangkok and to avoid tension-building which might worry the US
Administration. Although the Chinese do not appear to be pressing Bangkok to remove
US bases from Thailand, they may come to feel that it is necessary to do so, while
desiring the continuation of an American diplomatic presence to offset any Soviet
presence in Bangkok.
Somewhat farther down the road, they probably will aim at obtaining a leftleaning Thai government, which would profess to be “nonaligned and neutral,” but
which in fact would adopt all major Chinese foreign policy positions. Such a future Thai
regime would have the advantage of not appearing to be a Chinese puppet, but of

�104

resembling Cambodia under Sihanouk’s earlier non-communist but pro-Peking
government, with which the Chinese were content. The advent of such a regime would
probably provide the Chinese with a better chance to keep the Russians out than would
be the case with a communist Thailand.”
ส่วนเอกสารลับฉบับที่ 2 คือ CIA, Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret) มีบท
วิเคราะห์ในเอกสารลับฉบับนี้ จำนวน 28 หน้า มีหัวข้อที่น่าสนใจ 5 ประเด็นใหญ่ ได้แก่ I. The Traditional
Political Structure: Conservative and Bureaucratic II. October 1973---The Collapse of Military Rule
III. Political Forces in Thailand Today---Has Much Really Changed? A. The leadership B. The
Power Brokers C. Emerging Interest Groups: The Development of Protest Politics IV. What Lies
Ahead? V. Implications for the US
เนื้อหาทั้ง 5 ประเด็นนี้มีข้อมูลเชิงลึกครอบคลุมส่วนต่างๆ โดยเฉพาะการเมืองไทยอย่างน่าสนใจยิ่ง แต่จะ
เน้นเฉพาะในส่วนที่ 5 คือ V. Implications for the US ซึ่งมีเนื้อหาที่น่าสนใจจากการประเมินตนเองของ
สหรัฐอเมริกาที่จบ/หมดยุคทองในไทย-เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และสะท้อนท่าทีและแนวโน้มของการปรับเปลี่ยน
ของไทยในการเมืองระหว่างประเทศในขณะนั้น ได้อย่างดี คือจากเดิมที่มีความใกล้ชิด พึ่งพาสหรัฐอเมริกา กลับ
พลิกโฉมหน้าใหม่ไปสู่การสร้างความสัมพันธ์กับฝ่ายคอมมิวนิสต์และยังคงอาศัยการสร้างความเข้มแข็งขององค์การ
ในระดับภูมิภาค คือ อาเซียน เป็นแกนนำบนเวทีโลกและระดับภูมิภาคต่อไป ดังใจความบางตอนในส่วนที่ 5 ดังนี้
“The era when the US could take Thailand for granted is over…
But the basic shift in Thai foreign policy did not spring forth with the collapse of
military rule but from Thai perceptions of a changing environment. Spurred by the
implications of détente and the retrenchment of American power in Southeast Asia. The
Thanom regime already was tentatively exploring ways to shift Thailand to a more
neutral position when the events of 1973 brought it down. The reintroduction of a
civilian government and the stimulus of communist victories in Indo-China have made
the adjustment more explicit.
Despite the bureaucratic infighting for influence and arguments over the degree
and pace of change, there appears to be a rough consensus on the need to move to a
more neutral international position cultivating relations with China (now viewed by the

�105

Thai as the primary power in Southeast Asia) as a counterweight to Hanoi, while
maintaining close political ties to the US. At the same time, the Thai are anxious to
develop the effectiveness of ASEAN and through ASEAN to promote its goal of a zone of
neutrality for the area.
ข้อความตอนท้ายนี้มีประเด็นสำคัญ 2 ส่วน คือ การที่ไทยมองจีนว่าเป็น “the primary power in
Southeast Asia” และ การใช้กลไกอาเซียนในการแสวงหาสันติภาพในภูมิภาคนั้น อันที่จริงแล้ว ไทยกับอาเซียน
(สมาชิกก่อตั้ง คือ มาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์และอินโดนีเซีย) ได้มองเห็นความสำคัญของ 2 เรื่องนี้มานานแล้ว
ก่อนที่สหรัฐอเมริกาได้วิเคราะห์ท่าทีและแนวโน้มของไทยดังที่ปรากฏในปี 1975 และทั้ง 2 เรื่องนี้ดูเหมือนว่า
สหรัฐอเมริกามีความเข้าใจความคิด อ่านและความต้องการของไทยตั้งแต่แรกในช่วงต้นของสงครามเย็น แต่
สหรัฐอเมริกากลับพยายามกีดกันเมื่อเข้ามามีบทบาทและอิทธิพลในไทยภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา
ดังในช่วงต้นทศวรรษ 1960s ไทยกับอาเซียนมองเห็น และให้ความสำคัญกับประเด็นจีนและอาเซียนมา
ก่อนแล้ว คืออย่างน้อย 10 ปีก่อนที่สหรัฐอเมริกาจะเข้าใจเรื่องเหล่านี้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นได้จากไทยและอีก 4 ชาติที่
พยายามก่อตั้งสมาคมอาเซียนในปี 2510 (1967) เนื่องจากไม่พอใจที่ถูกสหรัฐอเมริกากีดกันการค้ากับฝ่าย
คอมมิวนิสต์-จีน และยังเห็นว่า ยุทธศาสตร์และยุทธวิธีในรูป แบบพันธมิตรทางทหาร-ซีโต้ (SEATO) ไม่สามารถ
ป้องกันภัยคอมมิวนิสต์ในภูมิภาคนี้ได้ จึง ได้พยายามเป็นอิสระจากสหรัฐ อเมริกา ด้วยวิธีการอันชาญฉลาดในการ
จัดตั้งองค์การ ASA ซึ่งต่อมาก็คือ ASEAN เพื่อเปิดการเจรจากับฝ่ายคอมมิวนิสต์โดยตรง แต่กลับถูกสหรัฐอเมริกา
กก็ ีดกันตลอดมา เรื่องนี้มีข้อมูลในเอกสารลับของ NARA จำนวนมาก ทั้ง RG 59 RG 84 และ CIA (CREST) (ดู สร
ศักดิ์ งามขจรกุลกิจ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน เบื้องหลัง
การก่อตั้งสมาคมและความยากลำบากในช่วง 10-20 ปีแรก” ตอน 1 เสนาศึกษา (เม.ย.-มิ.ย.2568) เป็นต้นไป
ดังนั้น ผลพลอยได้จากการค้นอ่านเอกสารลับของสหรัฐอเมริกาในเชิงวิพากษ์ จึงมิใช่เพียงได้ข้อเท็จจริง
เพื่อช่วยให้ได้คำตอบเท่านั้น หากยังช่วยให้เกิดการตั้งคำถาม คิดโต้แย้ง มีมุมมองใหม่ๆ ต่อไปได้อย่างต่อเนื่อง และ
จำเป็นต้องค้นคว้าเอกสารจากส่วนอื่นหรือชาติอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องต่อไป เพื่อให้การพินิจประเด็นต่างๆ อย่างรอบด้าน
ดังข้อคิด ข้อตระหนัก จากความตอนหนึ่งในเอกสารประกอบการทรงสอนนักเรียนนายร้อยชั้นปีที่ 4 ของ พลเอก
หญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ใจความ
ที่ว่า “ข้อผิดพลาดทางประวัติศาสตร์ (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุ่งค้นคว้าหลักฐานประเภทเดียว
มองไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะทำให้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำหนักน่าเชื่อถือ”
(จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา และวิธีการทางประวัติศาสตร์ วิชาประวัติศาสตร์ไทย 30 เมษายน 2556)

�106

สรุป
จากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา (NARA) ทั้งในส่วนของ RG 59 RG 84 และ CIA (CREST) มีร่องรอยใน
ภาพกว้างตามกระแสหลักที่แสดงได้ว่า ในมุมมองของสหรัฐอเมริกาแล้ว การสถาปนาทางการทูตกับจีน เมื่อปี
1957 นั้น ไทยดำเนินตามหลังสหรัฐอเมริกา ดังที่ปรากฏในรายงานเรื่อง “Ping Pong Diplomacy—Thai Move
Toward Contact with PRC” ปี 1972 และต่อเนื่องมาในเอกสารลับต่างๆ ของ CIA ในช่วงปี 1972-1979
อย่างไรก็ดี หากมองให้ลึกเชิงวิพากษ์ ทวนกระแสและคิดกว้างออกไปจากการทูตปิงปอง กลับเห็นได้ว่า
ไทยต้องการมีความสัมพันธ์กับจีนที่ชัดเจนตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1960s แล้ว เนื่องจากไม่พอใจสหรัฐฯ ไม่มั่นใจว่าซีโต้
จะช่วยป้องกันภัยคอมมิวนิสต์ได้ จึงพยายามจัดตั้งอาเซียนขึ้นเพื่อเป็นอิสระจากสหรัฐ ฯ และหันไปเจรจาปรับ
ความสัมพันธ์และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติกับฝ่ายคอมมิวนิสต์โดยตรง แต่ก็ถูกกีดกันจากสหรัฐอเมริกาตลอดมา
ในการสถาปนาทางการทูตกับจีนในปี 2518 (1975) ก็เช่นกัน แม้ตามข้อมูลลับดูเหมือนไทยได้ใช้วิธีการ
เดียวกับสหรัฐอเมริกาและเกิดขึ้นหลังจากสหรัฐอเมริกาดำเนินการการทูตปิงปองแล้วก็ตาม แต่ ในด้านกลับของตัว
ข้อมูลลับนั้นยัง สะท้อนให้เห็นว่า การหันไปญาติดีกับจีนนั้น ไทย-อาเซียนมีความพยายามมานานแล้ว ก่อนที่
สหรัฐอเมริกาได้เริ่มต้นการทูตปิงปองหลังจากความสูญเสียและการพ่ายแพ้ในสงครามเวียดนาม ซึ่งส่วนหนึ่งจะเห็น
ได้จากเอกสารลับที่กล่าวมาแล้วว่า การดำเนินการของไทยกับจีนนั้น แม้ว่าสหรัฐอเมริกาคาดการณ์ได้ถูก แต่ก็มัก
บอกเป็นนัยเสมอว่า ฝ่ายไทยมักปกปิดฝ่ายสหรัฐอเมริกาตลอดมา ซึ่งเรื่องนี้ควรศึกษาในเชิงลึกต่อไป จากเอกสาร
ของไทยและชาติอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะจากเพื่อนบ้านทั้งทางมาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย
บรรณานุกรม
เอกสารชั้นต้นจาก หอจดหมายเหตุแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NARA)
RG 59 USA-China-Thailand-Southeast Asia 1960-1980
RG 84 Thailand-China-Indochina-Southeast Asia 1970-1980
CIA (CREST) Thailand-China-USSR 1970-1980
หนังสือ/บทความ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, “จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา และวิธีการทาง
ประวัติศาสตร์” เอกสารประกอบการทรงสอน วิชาประวัติศาสตร์ไทย 30 เมษายน 2556.
สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ, “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน
เบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมและความยากลำบากในช่วง 10-20 ปีแรก” ตอน 1 เสนาศึกษา (เม.ย.-มิ.ย.
2568).

�107

ภาคผนวก
ตัวอย่างเอกสาร RG 59 เรื่อง “Ping Pong Diplomacy—Thai Move Toward Contact with PRC”
August 18, 1972

�108

�109

ตัวอย่างเอกสาร CIA เรื่อง
1) The Thai Cabinet, June 1975 (Secret)

�110

�111

2)Thai Foreign Policy in the Post-Vietnam Period, 25 April 1975 (Secret)

�112

�113

3)How Hanoi, Peking and Moscow View the New Situation in Southeast Asia, 15 July 1975
(Top Secret)

�114

�115

4) Thai Politics in Transition, November 1975 (Secret)

�116

�117

ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน: ข้อสังเกตเบื้องต้นจาก
เอกสารจดหมายเหตุของประเทศมาเลเซีย
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

บทนำ

ในโอกาสครบรอบ 50 ปี แห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนกับ
ราชอาณาจักรไทย ค.ศ. 2025 เป็นที่ทราบกันดีว่า จุดเริ่มต้นความสัมพันธ์ตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1970 นั้น ไทยได้
ดำเนินนโยบายระหว่างประเทศต่อจีนในห้วงเวลาที่กระแสของคอมมิวนิสต์กำลังรุกคืบเข้าสู่ไทยอย่างที่ยากจะ
ต้านทานได้ กระทั่งภายหลังจากที่ประธานาธิบดี ริชาร์ด นิกสัน แห่งสหรัฐอเมริกา ได้เดินทางเยือนกรุงปักกิ่ง เมือง
หลวงของสาธารณรัฐประชาชนจีนระหว่างวันที่ 21-28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 19721 โดยสหรัฐอเมริกานับเป็นชาติ
มหาอำนาจแห่งอุดมการณ์เสรีนิยมที่สนับสนุนไทยในการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิส ต์ในภูมิภาคอินโดจีนมาตั้งแต่ช่วง
เริ่มต้นของสงครามเย็น เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ซึ่งเคยต่อต้านจีนได้เริ่มเปลี่ยนท่าทีหันกลับมาที่จีนบ้าง ซึ่งประเทศแรกที่ดำเนินความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็น
ทางการกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในบริบทประวัติศาสตร์ช่วงสงครามเย็นที่การต่อสู้ทางอุดมการณ์ทางการเมือง
เกิดขึ้นอย่างเข้มข้นในเวลานั้นกลับเป็นประเทศมาเลเซียซึ่งผ่านพ้นช่วงเวลาของการต่อสู้กับอุดมการณ์คอมมิวนิสต์
ภายในประเทศจากการประกาศภาวะฉุกเฉิน (Malayan Emergency) มาตั้งแต่ ค.ศ. 19482
1

การที่สหรัฐอเมริกาได้ยุตินโยบายการเป็นฝ่ายตรงข้ามกับจีนและนโยบาย “ล้อมกรอบจีน” (containment policy) ที่
ดำเนินมาตั้งแต่หลังสงครามเกาหลี ขณะเดียวกันยังดำเนินนโยบายผูกมิตรกับจีนเพื่อดึงมาเป็นมิตรในการต่อต้านสหภาพโซเวียต
ด้วยการให้สิทธิพิเศษทางการค้าและขายอาวุธและอุปกรณ์เรดาร์และการสื่อสารที่ทำให้จีนมีสมรรถนะในการเตือนภัยป้องกันการ
โจมตีจากสหภาพโซเวียตได้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้ความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างจีนกับสหรัฐอเมริกายังทำให้จีนไม่ต้องหวาดระแวงต่อการ
โจมตีของสหรัฐอเมริกาอีกต่อไป ส่งผลให้จีนไม่จำเป็นต้องใช้การสนับสนุนการปฏิวัติของพรรคคอมมิวนิสต์และการสนับสนุน
สงครามประชาชนเป็นเครื่องมือในการต่อต้านสหรัฐอเมริกาในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีกต่อไปด้วย อ่านเพิ่มเติมใน สุรชัย
ศิริไกร, (2537), นโยบายต่างประเทศของจีนต่อประเทศอาเซียนในยุคสังคมนิยมทันสมัยภายใต้อิทธิพลของเติ้ง เสี่ยวผิง (1978ปัจจุบัน), กรุงเทพฯ: โครงการจีนศึกษา สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
2 การประกาศภาวะฉุกเฉินในมาลายา (ค.ศ. 1948-1960) เป็นหนึ่งในปฏิบัติการต่อต้านการก่อความไม่สงบเพียงไม่กี่ครั้ง
ที่ประสบความสำเร็จโดยชาติมหาอำนาจตะวันตกในช่วงสงครามเย็น ปฏิบัติการดังกล่าวทำให้กองกำลังอังกฤษและเครือจักรภพ
สามารถปราบกบฏของคอมมิวนิสต์ในมาลายาได้

�118

ความสัมพันธ์มาเลเซีย-จีน ในบริบททางประวัติศาสตร์จนถึงสมัยสงครามเย็น

ก่อนที่จะกล่าวถึงมุมมองของมาเลเซียต่อความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยกับจีนนั้น ควรต้องกล่าวถึง
ภาพรวมความสัมพันธ์ระหว่างมาเลเซีย กับจีนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ กรณีของมาเลเซียนับตั้งแต่สมัยอาณานิคม3
ความขัดแย้งระหว่างเจ้าอาณานิคมอังกฤษ ชาวมาเลย์ และชาวจีน มีความซับซ้อนเกี่ยวเนื่องกับการตระหนักรู้ ถึง
เรื่องของชนชั้นทางสังคมการเมืองในสังคมมลายูซึ่งถูกขับเน้นผ่านนโยบายแบ่งแยกและปกครอง ในกรณีนี้ อังกฤษ
ได้ยืนยันและยอมรับสิทธิพิเศษของผู้ปกครองชาวมาเลย์และชนพื้นเมืองในฐานะกลุ่มคนดั้งเดิมบนผืนแผ่นดิน ที่
เรียกว่ามาลายา สิทธิพิเศษดังกล่าวจึงผลักให้ชาวจีนและชาวอินเดียมีสถานะเป็นเพียงผู้อพยพในมาลายาเท่านั้น
แม้ว่าพวกเขาส่วนหนึ่งจะเกิดและเติบโตขึ้นในดินแดนดังกล่าวก็ตาม ชาวจีนและชาวอินเดียจะไม่ได้รับสิทธิพลเมือง
เทียบเท่ากับชาวมาเลย์และชาวพื้นเมือง แนวความคิดนี้ถูกสืบทอดต่อมาและกลายเป็นตัวแปรสำคัญของปัญหา
ความรุนแรงทางชาติพันธุ์มาจนถึงภายหลังจากที่มาลายาได้รับเอกราช
ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 มาลายาก็เผชิญ กับการขยายตัวของกระแสชาตินิยมจีน มีชาวจีนในมาลายา
จำนวนมากที่เข้าร่วมกิจกรรมทางการเมืองเพื่อสนับสนุนการปฏิวัติในจีน และต่อมาชาวจีนเหล่านี้ก็มีบทบาทสำคัญ
ในสงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อต่อต้านญี่ ปุ่นและสนับสนุนเอกราชของมาลายา โดยเฉพาะเมื่อมีการก่อตั้งพรรค
คอมมิ ว นิ ส ต์ ม าลายา (Malaya Communist Party: MCP หรื อ ชื่ อ Communist Party of Malaya: CPM ใน
ภายหลัง) ขึ้นมาเมื่อ ค ศ. 1932 ชาวจีนเป็นกลุ่มชาติพันธุ์กลุ่มใหญ่ที่เข้ามาเป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์มาลายา
โดยมีจุดประสงค์ที่ชัดเจนเพื่อเรียกร้องสิทธิพลเมือง เรียกร้องเอกราช และต่อต้านอำนาจของรัฐบาลอังกฤษใน
มาลายาด้วย
แม้ว่าในเวลาต่อมาอังกฤษและพรรคคอมมิวนิสต์มาลายาจะร่วมมือกันชั่วคราวเพื่อต่อต้านกองทัพญี่ปุ่นใน
สงครามโลกครั้งที่ 2 โดยมีกลุ่มชาวจีนส่วนหนึ่งเข้าร่วมกับกองทัพมาลายาต่อต้านญี่ปุ่น (The Malayan Peoples’
Anti-Japanese Army: MPAJA) และชาวจีนเปอรานากัน 4 อีกจำนวนหนึ่งถูกเกณฑ์ทหารร่วมรบในกองทัพของ
3

ในสมั ย อาณานิ ค ม บริ เวณที่ เป็ น ประเทศมาเลเซี ย ในปั จ จุ บั น ถู ก เรี ย กว่ า บริ ติ ช มาลายา (British Malaya) ซึ่ ง
ประกอบด้วยดินแดนต่างๆ ที่อยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ ซึ่งมีทั้งส่วนที่เป็นอาณานิคมโดยตรงคือ นิคมช่องแคบ (Straits
Settlements) เป็ น อาณานิ ค มที่ อั ง กฤษปกครองโดยตรง ประกอบด้ ว ยปี นั ง มะละกา และสิ ง คโปร์ รั ฐ สหพั น ธรั ฐ มลายู
(Federated Malay States) เป็นรัฐในอารักขาของอังกฤษที่มีการรวมตัวกันเป็นสหพันธรัฐ ประกอบด้วย เปรั ก สลังงอร์ เนเกรี
เซิมบีลัน และปะหัง รวมทั้งรัฐนอกสหพันธรัฐมลายู (Unfederated Malay States) ซึ่งเป็นรัฐในอารักขาของอังกฤษที่ไม่รวมอยู่ใน
รัฐสหพันธรัฐมลายู ได้แก่ ยะโฮร์ ตรังกานู กลันตัน ปะลิส และเคดาห์ นอกจากนี้ ยังมีดินแดนอื่น ๆ ที่อยู่ภายใต้การปกครองของ
อังกฤษ เช่น ซาบะห์และซาราวัก (บนเกาะบอร์เนียว) ซึ่งรวมอยู่ในบริติชมาลายาด้วย
4 ชาวจีนเปอรานากัน (Peranakan) หรือที่รู้จักกันในชื่อ บาบ๋า -ย่าหยา คือกลุ่มลูกครึ่งจีน -มลายู ที่เกิดจากการแต่งงาน
ระหว่างชาวจีนโพ้นทะเล (ส่วนใหญ่เป็นชาวจีนฮกเกี้ยน) กับสตรีพื้นเมืองในแถบคาบสมุทรมลายูและหมู่เกาะอินโดนีเซีย โดยคำว่า
“เปอรานากัน” ในภาษามลายูมีความหมายว่า “เกิดที่น”ี่ ซึ่งหมายถึงผู้ที่เกิดในดินแดนแถบนั้น

�119

อังกฤษ แต่กระนั้น อคติต่อกลุ่ ม ชาวจีนและคอมมิวนิสต์กลับ ไม่ได้ลดน้ อยลง โดยเกิด เหตุการณ์ การปะทะกัน
ระหว่างกลุ่มชาวจีนและซาวมาเลย์เกิดขึ้นหลายครั้งด้วยเหตุผลหลายประการ เช่น ญี่ปุ่นได้เข้ามาส่งเสริมชาตินิยม
มาเลย์เพื่อต่อต้านชาติตะวันตก เป็นเหตุให้ชาวมาเลย์ส่วนหนึ่งหันไปสนับสนุนญี่ปุ่นและรวมตัวกันต่อต้านกองทัพ
มาลายาที่ต่อต้านญี่ปุ่นรวมถึงพรรคคอมมิวนิสต์มาลายาด้วย
เหตุการณ์ความรุนแรงทางชาติพันธุ์และอุดมการณ์ทางการเมืองทวีความตึงเครียดขึ้นอีกหลังสงครามโลก
ครั้งที่ 2 เมื่ออังกฤษกลับเข้ามาปกครองมาลายาและมี แผนการตั้ง “สหภาพมาลายา” (Malayan Union) ขึ้นใน
ค.ศ. 1946 แต่แ ผนการดั งกล่ าวถู กโจมตีอ ย่างหนั ก โดยกลุ่ ม ชาติ นิ ย มมาเลย์แ ละพรรคมลายูส ามั ค คีแ ห่ งชาติ
(UMNO) ต่างมองว่าสหภาพมลายาเป็นความพยายามลดอำนาจของสุลต่านและจะส่งผลกระทบต่อสิทธิพิเศษของ
ชาวมาเลย์และชนพื้นเมือง เนื่องจากชาวจีนและชาวอพยพกลุ่มอื่น ๆ ในสหภาพมาลายาจะได้รับสิทธิและมีสถานะ
พลเมืองเท่าเทียมกับชาวมาเลย์และชาวพื้นเมือง การประท้วงและต่อต้านการก่อตั้งสหภาพมลายาจึงได้ขยายตัว
เป็นวงกว้างและในที่สุดถูกยกเลิกใน ค.ศ. 1948 และรัฐบาลสถาปนา “สหพันธรัฐมาลายา” (Federation of
Malaya) ขึ้นมาแทน การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งนี้สร้างความไม่พอใจให้แก่กลุ่มชาวจีนที่รู้สึกว่าตนเป็นส่วน
หนึ่งของชาติมาลายาและมีส่วนร่วมในการต่อต้านญี่ปุ่นร่วมกับอังกฤษในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ซาวจีนส่วนหนึ่ง
จึงหันไปเข้าร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์มาลายาเพื่อต่อต้านอังกฤษและเรียกร้องเอกราชในช่วงวิกฤตการณ์มาลายา
(Malayan Emergency) ระหว่าง ค.ศ. 1948-1960 กลายเป็นช่วงเวลาที่ความรู้สึกต่อต้านคอมมิวนิสต์และชาวจีน
เกิดขึ้นทั่วไป ส่งผลให้ชาวจีนถูกจับกุมและบางส่วนถูกส่งกลับไปจีนเนื่องจากเนื่องจากเข้าร่วมกิจกรรมผิดกฎหมาย
จากนั้นรัฐบาลมาลายาดำเนินนโยบายต่อต้านคอมมิวนิสต์อย่างแข็งกร้าวจนทำให้พรรคคอมมิวนิสต์
มาลายาต้องถอยร่นเข้าไปอยู่ในป่า โดยระหว่าง ค.ศ. 1948-1989 มีการดำเนินนโยบายต่อต้านและปราบปราม
คอมมิ วนิ ส ต์ อ ย่างรุน แรง มี ก ารปะทะกั น ระหว่างกองกำลังของทั้ งสองฝ่ าย รัฐ บาลได้ ใช้ วิธีก ารรุน แรงไนการ
ปราบปรามทั้งเผาหมู่บ้าน จับกุม กักขัง และเนรเทศชาวจีนกลับประเทศไปเป็นจำนวนมาก นอกจากนั้นยังได้เข้า
ควบคุมพื้นที่ชนบท กำหนดเขตที่อยู่อาศัย (New Village) ให้แก่ชาวจีนหลายแสนคน โดยในหมู่บ้านใหม่เหล่านี้รัฐ
จะเข้าตรวจสอบดูแลอย่างเข้มงวด มีการจำกัดอิสระในการเข้าออกหมู่บ้านและรวมไปถึงการควบคุมการกักตุน
อาหารซึ่งสร้างความตึงเครียดทางการเมืองให้แก่กลุ่ม ชาวจีนที่สนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์อย่างลับ ๆ เป็นอย่าง
มาก จนชาวจีนจำนวนหนึ่งต้องตัดสินใจผันตัวเองกลายมาเป็นอาสาสมัครหมู่บ้านเพื่อแสดงออกถึงความต้องการ
ร่วมมือกับรัฐบาลและปฏิเสธการให้ความช่วยเหลือ ต่อพรรคคอมมิวนิสต์มาลายา ทั้งเพื่อความปลอดภัยของกลุ่ม
และรางวัลอื่น ๆ ที่กลุ่มจะได้รับ เช่น เสรีภาพในการเดินทาง การใช้ชีวิตภายในหมู่บ้าน โอกาสในการครอบครอง

�120

ที่ดิน ตลอดไปจนถึงโครงการพัฒนาต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นภายในหมู่บ้านของตน เช่น โรงเรียน โรงพยาบาล และสิ่ง
อำนวยความสะดวกต่าง ๆ5
หลังจากมาลายาได้รับเอกราชใน ค.ศ. 1957 วิกฤตการณ์มาลายายังคงดำเนินต่อไป แม้กระทั่งเมื่อมีการ
ก่อตั้งมาเลเซียขึ้นใน ค.ศ. 1963 รัฐบาลพรรคมลายูสามัคคีแห่งชาติ (UMNO) และพันธมิตรไม่ว่าจะเป็นสมาคม
ชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย (Malaysia Indian Congress: MIC) และสมาคมชาวมาเลเซียเชื้อสายจีน (Malaysian
Chinese Association: MCA) ยังคงสร้างความชอบธรรมในการต่อต้านคอมมิวนิ สต์ และสร้างประวัติศาสตร์
ชาตินิยม เช่น การลบประวัติศาสตร์การมีส่วนร่วมของชาวจีนในการต่อต้านญี่ปุ่นและต่อต้านอาณานิคมออกจาก
ประวัติ ศ าสตร์ค วามเป็ น ชาติ ม าเลเซี ย และสร้างภาพชาวมาเลย์ ในฐานะวีรบุ รุษ ผู้ ซึ่ งเสี ย สละชีวิต เพื่ อ ชาติ ใน
วิกฤตการณ์มาลายา ประวัติศาสตร์ชาตินิยมเช่นนี้เกิดขึ้นเพื่อตอกย้ำความชอบธรรมในการปราบปรามคอมมิวนิสต์
ซึ่งยังคงมีอยู่ จนถึง ค.ศ. 1989 และส่ งเสริมสำนึกชาตินิยมมาเลย์เพื่อรักษาสิทธิพิเศษของชาวมาเลย์และชาว
พื้นเมืองในมาเลเซีย
ความตึงเครียดทางชาติพันธุ์ก่อตัวเป็นที่ประจักษ์อีกหลายกรณีหลังจากการก่อตั้งมาเลเซีย โดยเหตุการณ์
ความตึงเครียดครั้งสำคัญคือ การแยกตัวของสิงคโปร์เมื่อ ค.ศ. 1965 ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากความขัดแย้งทางชาติพันธุ์
ระหว่างชาวจีนและชาวมาเลย์ในสิงคโปร์ใน ค.ศ. 1964 เมื่อพรรคกิจประชาชน.(People Action Party: PAP) ซึ่ง
นำโดยนาย ลี กวน ยู ประกาศนโยบายเพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมกันทางชาติพันธุ์ของพลเมืองมาเลเซียในมาเลเซีย
(Malaysian Malaysia) ลี กวน ยู และพรรคกิจประชาชนจึ งถูกโจมตีอย่างหนักว่าเป็นภัยต่อชาติมาเลย์ มีการ
ประท้วงเกิดขึ้นและขยายตัวกลายเป็นเหตุการณ์จลาจลทางชาติพันธุอ์ ันเป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิตรวมทั้งสิ้น 23 คน6
ต่อมา ค.ศ. 1969 เกิดเหตุการณ์ความขัดแย้งทางชาติพันธุ์ขึ้นอีกครั้ง ในมาเลเซีย เมื่อผู้สนับสนุนพรรค
การเมืองฝ่ายค้านคือ พรรคกิจประชาธิปไตย (Democratic Action Party: DAP) และพรรคขบวนการประชาชน
มาเลเซีย (Parti Gerakan Rakyat Malaysia: Gerakan) ออกมาเดินเฉลิมฉลองชัยชนะการเลือกตั้งบนถนนในกรุง
กัวลาลัมเปอร์ เป็นเหตุให้เกิดการปะทะกันจนกลายเป็นเหตุการณ์จลาจลในวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1969 ทำให้
รัฐบาลที่นำโดยพรรค UMNO และพันธมิตรออกมาสร้างวาทกรรมตอกย้ำถึงเหตุผลของความขัดแย้งทางชาติพันธุ์
ครั้งนี้ว่าเป็นผลพวงมาจากความไม่ เท่าเทียมกันทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะกรณีที่กลุ่มภูมิบุตร (คือชาวมาเลย์และ
ชาวพื้น เมืองที่เกิดบนผืนแผ่นดินมาลายา) ซึ่งเป็นกลุ่มคนส่วนใหญ่ ของประเทศ แต่กลับตกอยู่ในสภาวะความ
5

Carl Hack. (2012), Everyone lived in fear: Malaya and the British Way of counter-insurgency, Small
Wars &amp; Insurgencies, 23(4-5), 680-683.
6 A. Lau. (1998), A Moment of Anguish: Singapore in Malaysia and the Politics of Disengagement,
Eastern University Press, 175.

�121

ยากจน เป็นเหตุให้รัฐบาลต้องผลักดันนโยบายเพื่อส่งเสริมสถานะทางเศรษฐกิจของกลุ่มภูมิบุตรและสนับสนุน
ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาติ เช่น นโยบายเศรษฐกิจใหม่ (New Economic Policy: NEP) ที่เปิดโอกาส
ให้กลุ่มภูมิบุตรมีโอกาสทางสังคมและเศรษฐกิจมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นโควตาการเข้าเรียนมหาวิทยาลัย ทุนการศึกษา
โอกาสในการเข้ารับราชการ และโอกาสในการถือหุ้นบริษัทต่าง ๆ ซึ่งนโยบายชาตินิยมเช่นนี้ถูกผลักดันอย่าง
ต่อเนื่องภายใต้การบริหารของพรรค UMNO ตลอดระยะเวลากว่า 60 ปีนับตั้งแต่ประเทศได้รับเอกราช
อย่างไรก็ดี แม้ว่าความสัมพันธ์ทวิภาคีระหว่างมาเลเซียภายใต้รัฐบาลของนายกรัฐมนตรี ตุน อับดุล ราซัก
ฮุสเซน (Tun Abdul Razak Hussein) นายกรัฐมนตรีคนที่สองของมาเลเซีย กับสาธารณรัฐประชาชนจีนได้พัฒนา
ไปอย่างมากภายหลังการลงนามในแถลงการณ์ร่วมระหว่างรัฐบาลทั้งสองในกรุงปักกิ่งเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ.
1974 แต่หากพิจารณาถึงบริบททางประวัติศาสตร์ช่วงเวลาก่อนหน้านั้นโดยเฉพาะในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2
มาจนถึงช่วงสงครามเย็น รัฐบาลมาเลเซียได้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดระหว่างมาเลเซียกับจีน โดย
รัฐบาลมาเลเซียมองว่าจีนคอมมิวนิสต์เป็นภัยคุกคามใหญ่เนื่องจากพรรคคอมมิวนิสต์ม าลายา (CPM) ที่ได้รับการ
สนับสนุนจากจีน เป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงของมาเลเซีย ดังนั้น นโยบายของมาเลเซียในช่วงก่อนการสถาปนา
ความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการจึงเป็น การต่อต้านคอมมิวนิสต์และรักษาความมั่นคงภายในประเทศผ่านความ
ร่วมมือกับพันธมิตรตะวันตก เช่น อังกฤษและสหรัฐอเมริกา
ด้วยเหตุนี้ ภายหลังการสถาปนาความสัมพันธ์กันในระยะแรกรัฐบาลมาเลเซียจึงยังมีความหวาดระแวงต่อ
การดำเนินการของจีนในภูมิภาคนี้อยู่เสมอ โดยรัฐบาลมาเลเซียมองว่าการที่จีนยังคงมีนโยบายแยกความสัมพันธ์
ระหว่างรัฐบาลต่อรัฐบาลออกจากความสัมพันธ์ระหว่างพรรคต่อพรรค เป็นสิ่งสร้างความหวาดระแวงแก่ประเทศ
ต่าง ๆ ในภูมิภาคนี้ ด้วยเหตุผลดังกล่าว จึงเป็นการยากที่รัฐบาลมาเลเซียจะไว้วางใจต่อการดำเนินการของจีนใน
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้7
อาจกล่าวได้ว่าตลอดช่วงเวลาของสงครามเย็น หน่วยงานด้านความมั่นคงของมาเลเซียไม่เคยเปลี่ยนทัศนะ
ที่มีต่อจีน ดังเห็นได้จากผลการสัมมนาข่าวกรองระหว่างหน่วยงานด้านข่าวกรองของไทย มาเลเซีย และสิงคโปร์
ภายใต้หัวข้อภัยคุกคามจากภายนอก ฝ่ายมาเลเซียได้แสดงทัศนคติอย่างชัดเจนว่า จีนเป็นต้นเหตุแห่งภัยคุกคาม
ทั้งหลายด้านความมั่นคงภายใน มาเลเซียมองว่าพรรคคอมมิวนิสต์ม าลายามีต้นกำเนิดจากจีน ไปจนถึงปัญหา
กัมพูชาซึ่งมีผลต่อเสถียรภาพภายในภูมิภาคนี้ ก็มีจีนเป็นคู่กรณีสำคัญที่กอ่ ให้เกิดปัญหานี้ขึ้น8
7

หนังสือสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงกัวลัมเปอร์ ที่ 1220/2523 ลงวันที่ 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1980 อ้างถึงใน สุรพงษ์
ชัยนาม. (2560). นโยบายของไทยต่อมาเลเซีย.กรุงเทพฯ: สยามปริทัศน์, หน้า 137-138.
8 หนังสือสำนักข่าวกรองแห่งชาติ ที่ นร 1812/7497 ลงวันที่ 17 กันยายน ค.ศ. 1986.

�122

ข้อมูลเบื้องต้นจากการค้นคว้าเอกสารเกี่ยวกับสยามและไทยในหอจดหมายเหตุมาเลเซีย
ในการเดินทางไปค้นคว้าเอกสารชั้นต้นเกี่ยวกับประเทศไทย ณ สำนักจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซีย (The
National Archives of Malaysia หรือ Arkib Negara Malaysia: ANM) ระหว่างวันที่ 15 มกราคม-15 มีนาคม
ค.ศ. 2016 เป็นการสำรวจข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับเอกสารที่เกี่ยวข้องกับไทยทั้งหมดเท่าที่ปรากฏอยู่ในฐานข้อมูล
ของ ANM ซึ่ งการค้ น คว้ า ในครั้งนั้ น ได้ จั ด ทำบั ญ ชี ข้ อ มู ล จดหมายเหตุ อ ย่ า งคร่ าว ๆ สำหรั บ ค้ น คว้ าและวิ จั ย
ประวั ติ ศ าสตร์ ไทยในขั้ น ต่ อ ไป โดยแบ่ ง ข้ อ มู ล เป็ น ประเภท (Record Type) ต่ า ง ๆ ดั ง นี้ คื อ 1) Document
2) Image 3) Audio 4) Video 5) Artifect และ 6) Born Digital ทั้งนี้ เอกสารในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2
จะอยู่ในรูปของดิจิทัล ซึ่งสามารถเรียกอ่านทั้งชุดเอกสารได้จากฐานข้อมูลภายในห้องค้นคว้าเท่านั้น ส่วนในเว็บไซต์
ของ ANM จะมีเพียงตัวอย่างให้ค้นคว้า ส่วนเอกสารช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จะต้องขอเรียกดูจากเจ้าหน้าที่ที่
ให้บริการในห้องค้นคว้า และขอสำเนาได้เพียง 1 ใน 3 ของแฟ้มเอกสาร ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องต่อเนื่องกัน จึงทำ
เป็นรายการเอกสารไว้เพื่อค้นคว้าในโอกาสต่อไป ส่วนกลุ่มเอกสารหลักที่ค้นคว้ามานั้น จัดเก็บอยู่ในหมวดของ Hal
Ehwal Luar Negeri, Kementerian (Ministry of External Affairs) ซึ่งมีเอกสารตามคำค้นเกี่ยวกับประเทศไทย
(Thailand, Siam) ดังรายการที่แสดงในภาคผนวกของบทความนี้
จากรายการเอกสารดังกล่าว เมื่อลองค้นคำว่า “Thai/Thailand” จะพบข้อมูลที่เกี่ยวข้องอยู่ในกลุ่ม File
และ Newspaper and Magazine ในกลุ่ ม File ส่ ว นมากจะเป็ น แฟ้ ม เอกสารรายงานประจำปี ข องสถาน
เอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงกัวลาลัมเปอร์และหนังสือโต้ตอบทางราชการระหว่างกระทรวงการต่างประเทศของ
ไทยกับมาเลเซียระหว่างทศวรรษ 1960-1970 ส่วนกลุ่ม Newspaper and Magazine เป็นข่าวตัดที่ปรากฏใน
หนังสือพิมพ์ของมาเลเซียในช่วงเวลาเดียวกัน เอกสารกลุ่มนี้เรียกเอกสารมาอ่านได้ แต่ไม่สามารถทำสำเนาได้
ทั้งหมด เนื่องจากเป็นระเบียบของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซียที่ผู้ค้นคว้าสามารถทำสำเนาเอกสารได้
เพียง 1 ใน 3 หรืออย่างมากเพียงครึ่งหนึ่งของเอกสารในชุดหรือแฟ้มนั้น ๆ สำหรับคำค้น “Siam” พบข้อมูลใน
กลุ่มต่าง ๆ ซึ่ง ANM ดำเนินการทำสำเนาเป็นไฟล์ดิจิทัลอยู่ใ นฐานข้อมูลที่เปิดดูได้เฉพาะในห้องอ่านเอกสารนี้
เท่านั้น
นอกจากนี้ ยังมีเอกสารกลุ่มอื่น ๆ ที่น่าสนใจอีก ได้แก่
- Microfilm เป็นข้อมูลที่ทำสำเนาจากสำนักจดหมายเหตุสหราชอาณาจักรในรูปแบบไมโครฟิล์ม โดยใช้
รหัสเดียวกัน ข้อมู ลเกี่ยวกับไทยที่ พ บอยู่ในหมวด CAB 106 (War Cabinet and Cabinet Office: Historical
Section: Archivist and Librarian Files: (AL Series)) WO 203 (War Office: South East Asia Command:
Military Headquarters Papers, Second World War) CO 573 (Colonial Office) FO (Foreign Office)
และ TS (Treasury Solicitor)

�123

- Treaty and Agreement ปรากฏข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับราชอาณาจักรสยาม 2 รายการ อยู่ในรูปแบบ
ไฟล์ดิจิทัล
- Cartographic Records เป็นแผนที่ เขตแดนบริเวณคาบสมุทรมาเลย์และบริเวณเขตแดนติดกับไทย
รวมถึงสำเนาแผนที่จากเอกสารในสำนักจดหมายเหตุแห่งชาติสหราชอาณาจักร ส่วนมากอยู่ในหมวด CO 700
(Colonial Office and predecessors: Maps and Plans: Series I) และ MPK 1/219 (Map of the Burman
Empire. Including also Siam, Cochin-China, Ton-King and Malaya.)
- AUDIOVISUAL RECORDS เป็นกลุ่มภาพถ่ายทั้งที่เป็นของสำนักจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซียเองและ
สำเนาภาพถ่ า ยจากสำนั ก จดหมายเหตุ แ ห่ ง ชาติ ส หราชอาณาจั ก ร ในหมวด AIR 23/4276-4287 (Target
photographs, Burma-Siam-Malaya)

ข้อสังเกตเบื้องต้นเกี่ยวกับความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน จากเอกสารจดหมายเหตุของประเทศ
มาเลเซีย

อาจกล่าวได้ว่า เหตุการณ์ ท างประวัติศาสตร์ที่ หม่อมราชวงศ์ คึกฤทธิ์ ปราโมช นายกรัฐมนตรี ของไทย
เดินทางไปเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีน เมื่อ ค.ศ. 1975 ไม่ใช่เรื่องที่ทำให้รัฐบาลมาเลเซียในเวลานั้น รู้สึกแปลก
ประหลาดใจ เนื่องจากมาเลเซียก็ได้ใช้นโยบายผูกมิตรกับรัฐบาลคอมมิวนิสต์จีนไปก่อนหน้านั้นแล้ว ทั้งนี้ การ
ดำเนินความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการของรัฐบาลไทยต่อรัฐบาลจีนนั้นก็ทำให้ฝ่ายมาเลเซียเห็นถึงความ
จริงจังของรัฐบาลไทยต่อปัญหาภัยคุกคามจากคอมมิวนิสต์โดยเฉพาะที่เป็นปัญหาร่วมกันกับรัฐบาลมาเลเซีย นั่นคือ
พรรคคอมมิวนิสต์มาลายา ซึ่งก่อนหน้านั้นมาเลเซียเคยตั้งข้อสงสัยในความจริงใจของรัฐบาลไทยต่อความร่วมมือใน
การปราบปรามพรรคคอมมิ วนิ ส ต์ม าลายาบริเวณชายแดนไทยกับ มาเลเซี ย โดยเห็ น ได้จากบั นทึ ก ในเอกสาร
จดหมายเหตุของมาเลเซียเกี่ยวกับพรรคคอมมิวนิสต์มาลายา หัวข้อ “Potential of the Malayan Communist
Party: Section 8 External Aid”9 ความตอนหนึ่งว่า
The main sources of external aid are likely to be as follows: (a) China must be considered the main original source of any external
aid for the M.C.P. ……
(b) ………

9

The National Archives of Malaysia, Hal Ehwal Luar Negeri, Kementerian (Ministry of External Affairs),
1957/0537480 (1957) Potential of the Malayan Communist Party: Section 8 External Aid.

�124

(c) Thailand although for the moment the Thai attitude to communism and
China may have hardened, the political situation is still far from stable, ….. The
situation will be influenced very greatly by developments in Indo-China. The
danger of having a Government in Thailand in sympathy with and, possibly,
actively supporting Communist bandits on the long and difficult northern frontier
of the Federation cannot be overestimated particularly when it is remembered
that Chinese merchants largely control the rice export trade on which Malaya is
so dependent. Meanwhile, however, it is likely that the Thai Government will
take increasingly active measures against Communism, including a tightening of
control over alien Chinese in the border areas. These areas have to date been
available to the bandits in northern Malaya as a base and rest camp. …., it can
be expected that this area of Thailand will be of great assistance to the
bandits, providing additional manpower and supplied, and also acting as a
transit area for any reinforcement from China and Indo-China.
จากข้อความข้างต้น ยังทำให้สันนิษฐานได้ว่า มาเลเซียมีมุมมองต่อความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนอย่าง
ตึงเครียดจากปัญหาคอมมิวนิสต์ที่เกิดขึ้นภายในประเทศ โดยเฉพาะในช่วงก่อนการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการ
ทูตอย่างเป็นทางการระหว่างมาเลเซียกับจีน และแม้ว่าได้ดำเนินความสัมพันธ์กันแล้ว มาเลเซียก็ยังคงรักษาระดับ
ความสัมพันธ์อย่างค่อนข้างระมัดระวังทั้งต่อจีนและต่อไทย
อย่างไรก็ดี เนื่องจากการค้นคว้าเอกสารจดหมายเหตุของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซียในครั้ง
นั้น มุ่งสำรวจภาพรวมของเอกสารเกี่ยวกับสยามและไทยเป็นหลัก จึงอาจไม่ได้ให้ภาพที่ชัดเจนเกี่ยวกับมุมมองของ
มาเลเซี ย ต่ อ ความสั ม พั น ธ์ ท างการทู ต ระหว่างไทยกั บ จี น มากนั ก ทั้ งนี้ เอกสารในหมวดดั งกล่ าวที่ น่ าค้ น คว้ า
รายละเอียดต่อไปคาดว่าอยู่ในหัวข้อ THAILAND ตั้งแต่ ค.ศ. 1970-197510 ซึ่งอาจสะท้อนมุมมองดังกล่าวได้
ชัดเจนมากยิ่งขึ้น

10

The National Archives of Malaysia, Hal Ehwal Luar Negeri, Kementerian (Ministry of External Affairs),
1982/0006181 (1970) THAILAND 1970-1982/0006192 (1975) THAILAND 1975.

�125

รายการอ้างอิง
เอกสารชั้นต้น
The National Archives of Malaysia. Hal Ehwal Luar Negeri, Kementerian (Ministry of External
Affairs). 1957/ 0537480. (1957). Potential of the Malayan Communist Party: Section 8
External Aid.
The National Archives of Malaysia. Hal Ehwal Luar Negeri, Kementerian (Ministry of External
Affairs). 1982/0006181 (1970) THAILAND 1970-1982/0006192 (1975) THAILAND 1975.
หนังสือ
ชนม์ธิดา อุ้ยกูล. (2563). อิทธิพลจีน ชุมชนชาวจีน และปัญหาความขัดแย้งทางชาติพันธุ์ในเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ กรณีศึกษา: มาเลเซีย อินโดนีเซีย และไทย. อุษาคเนย์วันนี้. ปทุมธานี: ศูนย์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ศึกษา สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุทธิชัย หยุ่น. (2564). จากปากคำประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ: บริษัท อาลาดิน ออนไลน์ จำกัด.
สุรชัย ศิริไกร. (2537). นโยบายต่างประเทศของจีนต่อประเทศอาเซียนในยุคสังคมนิยมทันสมัยภายใต้อิทธิพลของ
เติ้ง เสี่ยวผิง (1978-ปัจจุบัน). กรุงเทพฯ: โครงการจีนศึกษา สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์.
สุรพงษ์ ชัยนาม. (2560). นโยบายของไทยต่อมาเลเซีย.กรุงเทพฯ: สยามปริทัศน์.
Hack, Carl. (2012). Everyone lived in fear: Malaya and the British Way of counter-insurgency.
Small Wars &amp; Insurgencies, 23(4-5), 671-699.
Lau, A. (1998). A Moment of Anguish: Singapore in Malaysia and the Politics of Disengagement.
Eastern University Press.
เว็บไซต์
ผู้ จั ด การออนไลน์ . “คลิ ก คลิ ป : จี น และมาเลเซี ย ฉลอง 50 ปี ความสั ม พั น ธ์ ท วิ ภ าคี ” . สื บ ค้ น จาก https://
mgronline.com/china/detail/9670000047703. เผยแพร่เมื่อ 5 มิ.ย. 2567. เข้าถึงเมื่อ 28 มิ.ย.68.
“Overview of Malaysia-China Relations”. https://www.kln.gov.my/web/chn_beijing/history. เข้าถึง
เมื่อ 20 มิ.ย.68.

�126

ภาคผนวก
รายการเอกสารเกี่ยวกับไทย (บางส่วน) จากการสืบค้นทีส่ ำนักจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซีย
หมวด HAL EHWAL LUAR NEGERI, KEMENTERIAN (Ministry of External Affairs)
No. Accession No.
Title
FILE
134. 1982/0005072 THIRD PERSON NOTES FROM OUR MISSION IN
BANGKOK - 1963
135. 1982/0005073 THIRD PERSON NOTES FROM OUR MISSION IN
BANGKOK - 1964
148. 1982/0005086 THIRD PERSON NOTES FROM OUR MISSION IN
BANGKOK - 1965
149. 1982/0005087 FORMAL NOTES – 1966 BANGKOK FROM
MALAYSIAN MISSIONS OVERSEAS.
150. 1982/0005088 Overseas Mission – Bangkok 1967
151. 1982/0005089 Bangkok 1968
152. 1982/0005090 1969 Bangkok I
153. 1982/0005091 BANGKOK – 1969 – 1970 II
154. 1982/0005092 BANGKOK – 1970
155. 1982/0005093 BANGKOK – 1971
164. 1982/0005102 BANGKOK – 1972
168. 1982/0005106 BANGKOK – 1973
170. 1982/0005108 BANGKOK – 1974
173. 1982/0005111 BANGKOK – 1975
1133. 1982/0006071 Third Period Notes from Our Mission in Songkhla
1229. 1982/0006167 Formal Notes – Thailand 1963
1230. 1982/0006168 THAILAND 1963
1231. 1982/0006169 Formal Notes – Thailand 1964
1232. 1982/0006170 Thailand 1964

Year
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1969 – 1970
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1965
1963
1963
1964
1964

�127

No.
1233.
1234.
1235.
1236.
1237.
1238.
1239.
1240.
1241.
1242.
1243.
1244.
1245.
1246.
1247.
1248.
1249.
1250.
1251.
1252.
1253.
1254.
1750.
1751.
1752.
1753.
1754.
1755.

Accession No.
1982/0006171
1982/0006172
1982/0006173
1982/0006174
1982/0006175
1982/0006176
1982/0006177
1982/0006178
1982/0006179
1982/0006180
1982/0006181
1982/0006182
1982/0006183
1982/0006184
1982/0006185
1982/0006186
1982/0006187
1982/0006188
1982/0006189
1982/0006190
1982/0006191
1982/0006192
1989/0016274
1989/0016275
1989/0016276
1989/0016277
1989/0016278
1989/0016279

Title
Formal Notes – Thailand 1965
Thailand 1965
FORMAL NOTES – THAILAND 1966
THAILAND 1966 - CM
Formal Notes – Thailand 1967
Thailand – CM 1967
Thailand CM 1967
FORMAL NOTES – THAILAND 1968
THAILAND - CM ‘1969’
NOTA RESMI (OFFICIAL NOTE) – THAILAND - 1969
THAILAND - 1970
THAILAND – CM - 1970
THAI - 1971
THAILAND - 1971
THAILAND - 1972
THAILAND - 1972
THAI - 1973
THAILAND - 1973
Thailand - 1974
Thailand - 1974
THAI 1975
THAILAND 1975
ANGGARAN (BUDGET) 1969 BANGKOK
ANGGARAN 1969 SONGKHLA
ANGGARAN 1970 BANGKOK
ANGGARAN 1970 SONGKHLA
ANGGARAN 1971 BANGKOK
ANGGARAN 1971 SONGKHLA

Year
1965
1965
1966
1966
1967
1967
1968
1968
1969
1969
1970
1970
1971
1971
1972
1972
1973
1973
1974
1974
1975
1975
1969
1969
1970
1970
1971
1971

�128

No.
1756.
1757.
1758.
1759.
1760.
1761.
1762.
1763.
1764.
1765.
1766.
1767.
1768.
1769.
1770.
1771.
1772.
1773.
1774.
1775.
1776.
1777.
1778.
1779.
1780.
2151.

Accession No.
1989/0016280
1989/0016281
1989/0016282
1989/0016283
1989/0016284
1989/0016285
1989/0016286
1989/0016287
1989/0016288
1989/0016289
1989/0016290
1989/0016291
1989/0016292
1989/0016293
1989/0016294
1989/0016295
1989/0016296
1989/0016297
1989/0016298
1989/0016299
1989/0016300
1989/0016301
1989/0016302
1989/0016303
1989/0016304
1991/0016998

2152. 1991/0016999

Title
ANGGARAN 1972 BANGKOK
ANGGARAN 1972 SONGKHLA
ANGGARAN 1973 - BANGKOK
ANGGARAN 1973 - BANGKOK
ANGGARAN 1973 - SONGKHLA
ANGGARAN 1974 - BANGKOK
ANGGARAN 1974 - BANGKOK
ANGGARAN 1974 - SONGKHLA
ESTIMATE 1975 - BANGKOK
ESTIMATE 1975 - SONGKHLA
ESTIMATE 1976 - BANGKOK
ANGGARAN 1977 - BANGKOK
ANGGARAN 1977 - SONGKHLA
ANGGARAN 1978 - BANGKOK
ANGGARAN 1978 - SONGKHLA
ANGGARAN 1979 - BANGKOK
ANGGARAN 1979 - SONGKHLA
ANGGARAN 1980 - BANGKOK
ANGGARAN 1980 - SONGKHLA
ANGGARAN 1981 - BANGKOK
ANGGARAN 1981 - SONGKHLA
ANGGARAN 1982 - BANGKOK
ANGGARAN 1982 - SONGKHLA
ANGGARAN 1983 - BANGKOK
ANGGARAN 1983 - SONGKHLA
DIPLOMATIC REPRESENTATION IN MALAYSIA THAILAND
DIPLOMATIC REPRESENTATION IN THAILAND

Year
1972
1972
1973
1973
1973
1974
1974
1974
1975
1975
1976
1977
1977
1978
1978
1979
1979
1980
1980
1981
1981
1982
1982
1983
1983

�129

No.
2153.
2154.
2970.
2972.
2974.
2976.
2977.

Accession No.
1991/0016700
1991/0016701
1991/0024841
1991/0024843
1991/0024845
1991/0024847
1991/0024848

Title
DIPLOMATIC REPRESENTATION IN THAILAND
CONSULAR INFORMATION THAILAND
PAYMENT OF PENSION IN THAILAND
PADI HARVESTERS FROM THAILAND
SPECIAL DELEGATION TO BANGKOK (FINANCE)
DIPLOMATIC LIST ROYAL THAI EMBASSY.
DIPLOMATIC REPRESENTATION IN BANGKOK FROM
MALAYSIA
2978. 1991/0024849 SONGKHLA ESTABLISHMENT – NEW POST
2988. 1991/0024859 VISIT OF THEIR MAJESTIES TO THAILAND
(FINANCE)
2989. 1991/0024860 DEPUTY PRIME MINISTERS VISIT TO BANGKOK
(FINANCE)
2990. 1991/0024861 VISIT OF THEIR MAJESTIES TO THAILAND (FINANCE
– 1973)
NEWSPAPER AND MAGAZINE (NEWSPAPER CUTTING)
429. 2000/0002403 Malaysia – Thailand – Relation.Vol.23
430. 2000/0002404 Malaysia – Thailand – Relation.Vol.25
880. 2000/0002857 Thailand Vol. 92
881. 2000/0002858 Thailand Vol. 93
882. 2000/0002859 Thailand Vol. 94
883. 2000/0002860 Thailand Vol. 95
884. 2000/0002861 Thailand Vol. 96
885. 2000/0002862 Thailand Vol. 97
886. 2000/0002863 Thailand Vol. 98
887. 2000/0002864 Thailand Vol. 99
888. 2000/0002865 Thailand Vol. 100
889. 2000/0002866 Thailand Vol. 101

Year

1973

�130

No. Accession No.
890. 2000/0002867 Thailand Vol. 102
891. 2000/0002868 Thailand Vol. 103

Title

Year

�131

ในนัยน์เนตรราชสีห์: มุมมองของสหราชอาณาจักรต่อความสัมพันธ์ระหว่าง
ราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาชนจีน ค.ศ. 1970-1995
พันเอก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย

บทนำ: ราชสีห์ในเอเชีย

ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 สหราชอาณาจักรเป็นมหาอำนาจอาณานิคมที่ทรงอิทธิพลในภูมิภาค
เอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยปกครองอาณานิคมและพื้นที่สำคัญ ไม่ว่าจะเป็นคาบสมุทร
มลายู พม่า สิงคโปร์ และพื้นที่ส่วนเหนือของเกาะบอร์เนียว รวมถึงมีเขตสัมปทานในจีน อาทิ นครฮ่องกง และ
เขตบริ ห ารที่ น ครเซี ่ ย งไฮ้ สหราชอาณาจั ก รใช้ พ ื ้ น ที ่ เ หล่ า นี ้ ค วบคุ ม เส้ น ทางการเดิ น เรื อ สำคั ญ ปกป้ อ ง
ผลประโยชน ์ ท างการค ้ า ระหว ่ า งอาณาน ิ ค มในอ ิ น เด ี ย และ ตลาดในจี น อี ก ทั ้ ง ครอบครองแหล่ ง
ทร ั พ ยากรธรรมชาต ิ ส ำค ั ญ เช ่ น ยางพารา ด ี บ ุ ก น ้ ำ ม ั น ด ิ บ และไม ้ เป ็ น ต ้ น 1 ส่ ว นในกรณี พ ื ้ น ที ่ ซึ่ ง
สหราชอาณาจักรไม่ปกครองโดยตรง อาทิ สยาม สหราชอาณาจักรยังสามารถรักษาอิทธิพลผ่านการลงนามใน
สนธิสัญญาและข้อตกลงที่เอื้อประโยชน์ต่อการค้าขาย อีกทั้งการเผยแผ่วัฒนธรรมทางการเมืองและเศรษฐกิจ
ทั้งนี้ สหราชอาณาจักรสังเกตการณ์และรายงานสถานการณ์ ในภูมิภาคที่อาจกระทบต่อผลประโยชน์ให้
กรุงลอนดอนทราบตลอดเวลา
ต่อมา ในช่วงระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2 การปกครองของสหราชอาณาจักรในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องเผชิญหน้ากับกระแสชาตินิยม โดยเฉพาะในอินเดีย พม่า และ
คาบสมุทรมลายู นอกจากนี้ สหราชอาณาจักรยังต้องเผชิญหน้ากับภัยคุกคามใหม่กล่าวคือ จักรวรรดิญี่ปุ่น ที่
เริ่มขยายอิทธิพลเข้ามาในพื้นที่ซึ่งก่อนหน้านี้อยู่ภายใต้อิทธิพลของสหราชอาณาจักร อย่างไรก็ดี สหราช
อาณาจักรยังคงควบคุมสถานการณ์ได้ผ่านนโยบายการแบ่งแยกทางเชื้อชาติและชนชั้น โดยมอบอำนาจแก่ชน
ชั้นนำที่มีความจงรักภักดีต่อรัฐบาลกลางที่กรุงลอนดอน นโยบายดังกล่าวสามารถต่ออายุให้แก่ “จักรวรรดิที่
พระอาทิตย์ไม่เคยตกดิน” (The empire on which the sun never sets) แต่สร้างความตึงเครียดในสังคม
หลากหลายเชื้อชาติ ไม่ว่าจะเป็นในอินเดีย พม่า หรือคาบสมุทรมลายู2
สงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อกองทัพญี่ปุ่นสามารถยึดสิงคโปร์ เมื่อ ค.ศ. 1941 ทำ
ให้สหราชอาณาจักรสูญเสียความน่าเชื่อถือในฐานะมหาอำนาจทั้งในสายตาของโลกและสายตาชาวท้องถิ่น
การยึดครองดินแดนอาณานิ คมของสหราชอาณาจักรโดยญี่ปุ่นจุดประกายขบวนการต่อต้าน อาทิ กองทัพ
ต่อต้านญี่ปุ่นในมลายู (Malaya People’s Anti-Japanese Army) ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากหลายแหล่ง ไม่ ว่า
จะเป็นกระแสชาตินิยมหรือแนวคิดสังคมนิยม หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 สหราชอาณาจักรพยายามเข้ามา
1

Harper, T. N. (1999). The End of Empire and the Making of Malaya. Cambridge University Press.
2 Stockwell, A. J. (1995). British Policy and Malay Politics during the Malayan Union Experiment,
1945–1948. Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society.

�132

ปกครองเช่นเดิมอีกครั้งหนึ่ง ทว่าสถานการณ์ในท้องถิ่นได้เปลี่ยนไปแล้วอย่างสิ้นเชิง ชาวท้องถิ่นในอาณานิิ
คมมี ความตระหนักมากขึ้นในความเป็นชาติของตนและมีการเรียกร้องสิทธิทางการเมืองมากขึ้นกว่าเดิม 3
ขณะเดียวกันเจตจำนงของสหราชอาณาจักรในการครอบครองอาณานิคมลดลงอย่างมีนัยสำคัญ สืบเนื่องจาก
ผลกระทบด้านการเมืองและการเงินจากสงครามโลกครั้งที่ 2 นอกจากนี้ หลังจากสหราชอาณาจักรยินยอมให้
อินเดียและปากีสถานประกาศเอกราชเมื่อ ค.ศ. 1947 สหราชอาณาจักรไม่มีความจำเป็น ในการรักษาอาณา
นิคมในแอฟริกาและเอเชียที่ล้วนแล้วเป็นภาระต่องบประมาณ ด้วยเหตุนี้ สหราชอาณาจักรจึงถอนตัวจาก
อาณานิคมในภูมิภาคนี้อย่างต่อเนื่องในช่วงหลังสงคราม พม่าได้รับเอกราชเมื่อ ค.ศ. 1948 ตามด้วยมลายูเมื่อ
ค.ศ. 1957 และสิงคโปร์แยกตัวออกมาเมื่อ ค.ศ. 1965
อย่างไรก็ดี สหราชอาณาจักรยังคงมีบทบาทในการรักษาความมั่นคงในภูมิภาคอยู่ โดยต้องเผชิญกับ
สงครามต่อต้านขบวนการคอมมิวนิสต์ในเหตุการณ์ฉุกเฉินมลายู (Malayan Emergency ค.ศ. 1948–1960)
ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างปฏิบัติการทางทหาร การควบคุมพื้นที่ และการรณรงค์ ด้านจิตวิทยา เหตุการณ์นี้
เป็นปัจจัยสำคัญที่สหราชอาณาจักรตัดสินใจเข้าร่วมก่อตั้ง องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ (Southeast Asia Treaty Organization – SEATO) เมื่อ ค.ศ. 1954 และข้อตกลงด้านความมั่นคงกับ
มาเลเซีย แต่ในเวลาต่อมา รัฐบาลกลางสหราชอาณาจักรต้องปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์สืบเนื่องจากข้อจำกัดทาง
เศรษฐกิจ สหราชอาณาจักรจึงถอนกำลังออกจากภูมิภาคและละทิ้งพื้นที่ “ด้านตะวันออกของคลองซุเอส”
(East of Suez) ให้กับมหาอำนาจอื่นรับผิดชอบ กล่าวคือ สหรัฐอเมริกา4 ส่งผลให้อิทธิพลและบทบาทของส
หราชอาณาจักรในด้านการทหารและการเมืองลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
หนึ่งในข้อยกเว้นของนโยบายนี้คือ บรูไนดารุสซาลามซึ่งยังคงรักษาความสัมพันธ์แน่นแฟ้นระหว่าง
ราชสำนักและรัฐบาลกรุงลอนดอน และนครฮ่องกงซึ่งยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักรตาม
เนื้อหาของสนธิสัญญานานกิง (ค.ศ. 1842) และอนุสัญญาปักกิ่ ง (Convention of Peking ค.ศ. 1860)
นอกจากนี้ สหราชอาณาจักรยังคงเป็นมหาอำนาจสำคัญในด้านเศรษฐกิจ สหราชอาณาจักรมองตนเองเป็นผู้นำ
ในตลาดอาเซียน โดยเป็นจุดหมายปลายทางกว่าร้อยละ 23 ของสินค้าส่งออกอาเซียนเมื่อ ค.ศ. 1990 อีกทั้งมี
กิจการในทุกประเทศสมาชิกอาเซียน โดยเมื่อ ค.ศ. 1991 ประเทศที่ ได้รับการลงทุนมากสุดคือ สิงคโปร์ (1
พันล้านปอนด์) ตามด้วยไทย (900 ล้านปอนด์) อินโดนีเซีย (613 ล้านปอนด์) มาเลเซีย (600 ล้านปอนด์)
ฟิลิปปินส์ (377 ล้านปอนด์) ตามด้วยบรูไนฯ (250 ล้านปอนด์) 5 การที่นครฮ่องกงพัฒนาเป็นศูนย์กลางทาง
การเงิ น สำคั ญ ของภูม ิ ภ าค อี ก ทั ้ ง เป็ น หน้ า ต่า งสำหรั บการเข้ า ถึ ง ตลาดจี นแผ่ นดิ น ใหญ่ โดยเฉพาะหลัง
ความสำเร็จของการปฏิรูปเศรษฐกิจจีนในช่วงทศวรรษ 1980 สหราชอาณาจักรจึงยังคงต้องติดตามและ
3

Bayly, C. A. and Harper, T. (2005). Forgotten Wars: Freedom and Revolution in Southeast Asia.
Harvard University Press.
4 Darwin, J. (2009). The Empire Project: The Rise and Fall of the British World-System, 1830–1970.
Cambridge University Press.
5 Johnson, R.S. (1992, April 8). European Community relations with the Association of Southeast
Asian Nations (ASEAN); and the UK Presidency. The National Archives. FCO 15/6687, ASEAN General File, 9.

�133

สังเกตการณ์พัฒนาการสำคัญเกี่ยวกับภูมิภาคที่อาจส่งผลกระทบต่อผลประโยชน์ด้านเศรษฐกิจตลอดช่วง
สงครามเย็นหรืออาจเป็นประเด็นในคณะมนตรีความมั่นคงสหประชาชาติ (UN Security Council – UNSC)
ซึ่งสหราชอาณาจักรยังคงเป็นสมาชิกถาวรตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 จนถึงปัจจุบัน
ในการนี้ หนึ่งในประเด็นที่สหราชอาณาจักรสนใจคือ การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่าง
สาธารณรัฐประชาชนจีนกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พัฒนาการของความสัมพันธ์ดังกล่าวในด้าน
เศรษฐก ิ จ และการเม ื อ ง อ ี ก ท ั ้ ง ผลกระทบต ่ อ เสถ ี ย รภาพของประเทศท ี ่ เ ก ี ่ ย วข ้ อ ง เอกสารราชการข อง
สหราชอาณาจักรในยุคนี้จึงเป็นแหล่งข้อมูลที่สามารถใช้ได้ในการศึกษามุมมองของมหาอำนาจทางเศรษฐกิจต่อ
พัฒนาการในระดับภูมิภาค

คลังราชสีห์: หอจดหมายเหตุแห่งชาติสหราชอาณาจักร

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ (The National Archives) ซึ่งตั้งอยู่ในเขตคิว (Kew) กรุงลอนดอน เป็น
หน่วยงานจดหมายเหตุของรัฐบาลสหราชอาณาจักรมีหน้าที่รับผิดชอบการเก็บรักษาเอกสารราชการซึ่งบาง
รายการมีอายุยาวนานกว่า 1,000 ปี ครอบคลุมประวัติศาสตร์การเมือง เศรษฐกิจ กฎหมาย การทหาร และ
สังคมของชาติ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างประเทศด้วย สหราชอาณาจักรมีธรรมเนียมการเก็บเอกสารราชการ
ตั้งแต่การเก็บเอกสารของสำนักเสนาบดี (Chancery) และคลังหลวง (Exchequer) ของราชอาณาจักรอังกฤษ
(Kingdom of England) ในยุคกลาง เดิมเอกสารเหล่านี้จะเก็บรักษาไว้ที่หอคอยแห่งลอนดอน (Tower of
London) การที่สถานแห่งนี้เป็นสถานที่เดียวกันสำหรับการเก็บ เครื่องราชกกุธภัณฑ์ (Crown Jewels)
สะท้อนถึงความสำคัญที่ฝ่ายการเมืองให้กับการเก็บเอกสารราชการสำหรับการอ้างอิง
ในเวลาต่อมา ระบบราชการมีความซับซ้อนมากขึ้น โดยเฉพาะหลังมีการรวมราชอาณาจักรอังกฤษ
สกอตแลนด์ ไอร์แลนด์ อีกทั้ง พื้นที่เดิมของราชรัฐเวลส์เข้ามาเป็นสหราชอาณาจักร นอกจากนี้ ยังมีการก่อตั้ง
อาณานิคมอีกด้วย เพื่อให้การเก็บรักษาเอกสารเป็นระบบกว่าเดิม รัฐบาลสหราชอาณาจักรจึงก่อตั้งสำนักงาน
จดหมายเหตุแห่งรัฐ (Public Record Office - PRO) เมื่อ ค.ศ. 1838 เพื่อเป็นศูนย์กลางในการเก็บเอกสาร
ราชการ และอำนวยความสะดวกให้หน่วยราชการอีกทั้งประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้มากขึ้น ในเวลาต่อมา
เอกสารของหน่วยงานอื่น ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงทหารเรือ (Admiralty) กระทรวงมหาดไทย (Home Office)
หรือแม้กระทั่งกระทรวงการต่างประเทศ (Foreign Office) ได้ทยอยโอนเอกสารราชการที่มีความสำคัญมาเก็บ
รักษาไว้ที่หอจดหมายเหตุแห่งนี้ จนเมื่อ ค.ศ. 2003 สำนักงาน PRO ได้ผนวกรวมกับคณะกรรมาธิการเอกสาร
ประวัติศาสตร์ (Historical Manuscripts Commission) และหน่วยงานที่รับผิดชอบงานคล้ายกันเป็น หอ
จดหมายเหตุแห่งชาติ (National Archives) และย้ายที่ทำการไปยังอาคารปัจจุบันที่ออกแบบมาเพื่อการนี้
โดยเฉพาะ6
ปัจจุบัน หอจดหมายเหตุแห่งชาติมีบทบาทสำคัญทั้งในฐานะแหล่งเก็บรักษาข้อมูลของรัฐ และใน
ฐานะผู้พิทักษ์ความโปร่งใส ความรับผิดชอบต่อสาธารณะ และความทรงจำร่วมของชาติ คลังข้อมูลที่นี่มีความ
6

Shepherd, E. (2009). Archives and Archivists in 20th Century England. Routledge.

�134

หลากหลายอย่างยิ่ง ตั้งแต่สมุดรายการทรัพย์สิน ของอังกฤษ (Domesday Book ค.ศ. 1086) ซึ่งทำขึ้นหลัง
การยึดประเทศโดยราชวงศ์นอร์มัน (Norman Dynasty) มหากฎบัตร (Magna Carta ฉบับ ค.ศ. 1225)
สนธิสัญญา เอกสารหน่วยข่าวกรองช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 บันทึกการประชุมคณะรัฐมนตรี เอกสารของ
หน่วยราชการต่าง ๆ รวมถึง บันทึกกระบวนการปลดปล่อยอาณานิคม หอจดหมายเหตุยังสนับสนุนการวิจัย
ทางประวัติศาสตร์ การค้นหาข้อมูลเครือญาติ การตรวจสอบทางกฎหมาย และการเรียนรู้ของสาธารณชน อีก
ทั้งยังทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาด้านการจัดเก็บเอกสารและการอนุรักษ์ข้อมูลดิจิทัลแก่หน่วยงานรัฐด้วย หอ
จดหมายเหตุแห่งชาตินับเป็นหนึ่งในสถาบัน จดหมายเหตุที่เปิดกว้างและเข้าถึงได้มากที่สุดในโลก โดยมี
เป้าหมายในการธำรงความสมดุลระหว่างการคุ้มครองข้อมูล ที่ละเอียดอ่อนกับการส่งเสริมความโปร่งใส และ
ยังคงมีบทบาทสำคัญในการกำหนดวิธีที่สหราชอาณาจักรเข้าใจและเล่าเรื่องอดีตของชาติ
เอกสารราชการที่เก็บรักษาไว้ที่หอจดหมายเหตุต้องผ่านการคัดกรองก่อนที่จะเปิดให้สาธารณชน
สามารถเข้าถึงได้อย่างเสรี “กฎ 30 ปี” (30 Year Rule) บังคับให้หน่วยราชการของสหราชอาณาจักรพิจารณา
คัดกรองและโอนเอกสารราชการที่มีอายุมากกว่า 30 ปีให้แก่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ ยกเว้นในกรณีที่การเปิด
เอกสารดังกล่าวยังคงมีความละเอียดอ่อนทางการเมืองหรือสร้างผลกระทบในแง่ลบให้แก่สภาพการเมืองหรือ
เศรษฐกิจปัจจุบัน กฎนี้มีการปรับเปลี่ยนให้เหลือเพียง 20 ปีเมื่อ ค.ศ. 2013 ดังนั้น ปัจจุบันเอกสารล่าสุดที่หอ
จดหมายเหตุแห่งชาติได้รับจะเป็นในช่วงเวลา ค.ศ. 2005 ถึง 2006 ซึ่งเอกสารดังกล่าวอาจจะยังไม่เข้าระบบ
และเปิดให้สาธารณชนสามารถเข้าถึงได้เต็มที่เนื่องจากต้องผ่านกระบวนการคัดกรองและเข้าระบบอีกชั้นหนึ่ง
ในส่วนของความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนนั้น ประเด็นนี้จะอยู่ในความรับผิดชอบของกรมเอเชีย
ตะวั น ออกเฉี ย งใต้ (South East Asian Department) และกรมเอเชี ย ตะวั น ออกไกล (Far Eastern
Department) ของกระทรวงการต่างประเทศหรือ “กระทรวงการต่างประเทศและเครือจักรภพ” (Foreign
and Commonwealth Office) 7 เป็นหลัก ทั้งนี้ ในระบบของหอจดหมายเหตุ แห่งชาติ มีแฟ้มเอกสารที่
เกี่ยวข้องและสามารถเข้าถึงได้ปรากฏอยู่ 25 แฟ้ม แฟ้มส่วนใหญ่ครอบคลุมยุคสมัยสงครามเย็นเริ่มตั้งแต่ ค.ศ.
1956 และสิ้นสุดเมื่อ ค.ศ. 1994 ซึ่งบางส่วนมีการสำเนาและนำเข้าระบบหอจดหมายเหตุทูลกระหม่อม
อาจารย์แล้ว ตามตาราง ดังนี้

ก่อนหน้า ค.ศ. 1968 กระทรวงนี้มีชื่อว่า “กระทรวงการต่างประเทศ” (Foreign Office - FO) แต่ในปีนี้มีการ
รวมต ั ว ก ั บ “กระทรวงเคร ื อ จ ั ก รภพ” (Commonwealth Office) จึ ง เปลี ่ ย นชื ่ อ เป็ น “กระทรวงการต่ า งประเทศและ
เครือจักรภพ” (Foreign and Commonwealth Office - FCO) ปัจจุบัน นับตั้งแต่ ค.ศ. 2020 กระทรวงนี้ได้ปรับเปลี่ยนชื่อ
อีกครั้งเป็น “กระทรวงการต่างประเทศ เครือจักรภพ และการพัฒนา” (Foreign, Commonwealth, and Development
Office) โดยม ี ก ารผนวกร ่ ว มก ั บ อด ี ต กระทรวงเพ ื ่ อ การพ ั ฒ นาระหว ่ า งประเทศ ( Department for International
Development)
7

�135

ตารางแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ไทย-จีนในหอจดหมายเหตุสหราชอาณาจักรและ
หอจดหมายเหตุทูลกระหม่อมอาจารย์
เรื่อง
Relations between
Thailand and China
(ความสัมพันธ์ระหว่าง
ไทยกับจีน)

Political relations
between Thailand
and China
(ความสัมพันธ์ทางการเมือง
ระหว่างไทยกับจีน)

Commercial
relations between
Thailand and China
(ความสัมพันธ์ทางพาณิชย์
ระหว่างไทยกับจีน)
Relations between
Cambodia, China,
and Thailand
(ความสัมพันธ์ระหว่าง
กัมพูชา จีน และไทย)

ปี
1970
1974
1984
1984
1985
1994
1956
1956
1957
1957
1958
1971
1972
1973
1976
1980
1985
1986
1987
1956
1957
1957
1958
1959

หมายเลขแฟ้ม
FCO 15/1300
FCO 15/1982
FCO 15/4105
FCO 15/2625
FCO 21/2991
FCO 15/7454
FO 371/120891
FO 371/123645
FO 371/127288
FO 371/129615
FO 371/133367
FCO 15/1446
FCO 15/1635
FCO 15/1788
FCO 15/2198
FCO 15/2763
FCO 15/4390
FCO 15/4778
FCO 15/5101
FO 371/123656
FO 371/127337
FO 371/129623
FO 371/133402
FO 371/144308

1989

FCO 15/5643

อยู่ในหอจดหมายเหตุทูลกระหม่อมอาจารย์
X
X
X
X
X
X

X

X

�136

ในนัยน์เนตรราชสีห์: ข้อมูลจากเอกสารสหราชอาณาจักร (บางส่วน)

เอกสารที่มีอยู่แสดงให้เห็นว่า รัฐบาลสหราชอาณาจักรคาดว่า ไม่มีแนวโน้มใดที่จะนำไปสู่การพัฒนา
ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนเมื่อ ค.ศ. 1970 หากไทยยังคงไม่สามารถปฏิบัติตามเงื่อนไขของรัฐบาลกรุง
ปักกิ่งได้ กล่าวคือ ต้องงดบทบาทอย่างแข็งขันในสงครามเวียดนาม ออกมาตรการเปิดและรองรับการค้ากับจีน
และเวียดนามเหนือ ลดทอนหรือยุติการอนุญาตให้สหรัฐอเมริกาใช้ฐานทัพในไทย และตกลงให้มีการลดจำนวน
หรือถอนกำลังของกองทัพสหรัฐอเมริกาออกจากไทย ภายใต้บริบททางภูมิรัฐศาสตร์ของช่วงต้นทศวรรษ 1970
และภัยคุกคามต่อความมั่นคงของไทย เงื่อนไขเหล่านี้จึงไม่อาจปฏิบัติได้8 ในส่วนของฝ่ายไทย มาตรการสร้าง
ความเชื่อมั่นที่สำคัญต่อการส่งเสริมความสัมพันธ์กับจีน คือ การยุติการออกอากาศรายการวิทยุที่มีเนื้อหา
สนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) ทั้งนี้ ฝ่ายสหราชอาณาจักรมองว่ารัฐบาลจีนอยู่เบื้องหลัง
การออกอากาศดังกล่าว รวมถึงมีบทบาทสนับสนุน พคท. ในภาพรวมด้วย9
อย่างไรก็ดี สหราชอาณาจักรเริ่มจับสัญญาณของความเปลี่ยนแปลงบางประการ โดยเฉพาะภายหลัง
จากการถอนตัวของสหรัฐอเมริกาออกจากภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และการที่ฝ่ายไทยเริ่มแสดงท่าที
แสวงหาช่องทางในการปรับความสัมพันธ์กับจีนให้ดีขึ้น โดยมีการใช้เครือข่ายของนายปรีดี พนมยงค์ เป็นหนึ่ง
ในกลไกเชื่อมโยง นักวิเคราะห์ของสหราชอาณาจักรประเมินว่า แม้จะมีสัญญาณในเชิงบวกอยู่บ้าง แต่ก็ยังมี
อุปสรรคอีกมาก โดยสหราชอาณาจักรสรุปว่า “ยังมีเมฆหมอกอีกมากที่ต้องถูกพัดผ่านไป ก่อนที่เราจะได้เห็น
แสงแดดส่องมาจากนครแห่งสวรรค์ (Celestial City)”10 ถึงแม้จะมีความไม่แน่นอนอยู่บ้าง สัญญาณเหล่านี้มี
น้ำหนักเพียงพอให้สภาความมั่นคงแห่งชาติของไทยพิจารณาทบทวนนโยบายต่อจีนบางประการ อาทิ การเริ่ม
ออกมาตรการให้การค้าระหว่างไทยกับจีนมีสถานะถูกต้องตามกฎหมาย การยกเลิกข้อห้ามในการเดินทางไปยัง
จีนแผ่นดินใหญ่สำหรับคณะด้านวัฒนธรรมและกีฬา การผ่อนคลายข้อจำกัดในการเรียนการสอนภาษาจีน ณ
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (แต่ยังคงรักษามาตรการห้ามสอนภาษาจีนในโรงเรียนระดับประถมและมัธยม) และ
การเปิดช่องทางสื่อสารกับรัฐบาลกรงุ ปักกิ่ง โดยตั้งเงื่อนไขว่าจีนจะต้องยุติการสนับสนุน พคท. เสียก่อน11
ภายใต้บริบทของพัฒนาการเชิงบวกในความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน รัฐบาล
สหราชอาณาจักรวิเคราะห์ผ ลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการจั ดตั ้งสถานเอกอัครราชทูตของสาธารณรั ฐ
ประชาชนจีน ณ กรุงเทพมหานคร โดยตั้งข้อสังเกตว่า ก่อนหน้านี้สถานเอกอัครราชทูตของสาธารณรัฐจีน (จีน
ไทเป) ที่ยังมีอยู่ในขณะนั้นไม่สามารถดำเนินบทบาทได้อย่างมีประสิทธิภาพนัก อันเนื่องมาจากบุคลิกภาพของ

8

Squire, C.W. (1970, November 23). Thai/Chinese relations: Towards a neutral Thailand?. The
National Archives. FCO 15/1300, Political relations between Thailand and China, 1.
9 Martin, D.G. (1974, December 13). Thailand. The National Archives. FCO 15/1982, Thai/Chinese
relations, 11.
10 Cook, L. (1971, May 8). No Subject. The National Archives. FCO 15/1446, 7.
11 Squire, C.W. (1971, July 14). Thai/Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1446, Political
relations between Thailand and China, 24.

�137

เอกอัครราชทูต ความแตกแยกภายในชุมชนชาวจีนในไทย และความอ่อนแอของรัฐบาลกรุงไทเปเอง12 ในอีก
ด้านหนึ่ง สหราชอาณาจักรยังแสดงความห่วงกังวลเกี่ยวกับสถานภาพและบทบาทของประชากรเชื้อสายจีนใน
ประเทศไทย ซึ่งแม้ส่วนใหญ่จะเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทยได้ดีกว่าประเทศอื่นในภูมิภาคเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ แต่ยังคงมีความผูกพันกับทางการเมืองกับจีนอย่างมีนัยสำคัญ ความผูกพันดังกล่าวนำไปสู่การแบ่งขั้ว
ทางการเมืองภายในชุมชนเชื้อสายจีนระหว่างกลุ่มที่สนับสนุน รัฐบาลที่กรุงปักกิ่งกับกลุ่มที่สนับสนุน รัฐบาลที่
กรุงไทเป13 ผลประโยชน์ของกลุ่มที่สนับสนุน รัฐบาลที่กรุงไทเปส่งผลให้รัฐบาลไทยพยายามดำเนินนโยบาย
ถ่วงดุลระหว่างความสัมพันธ์กับรัฐบาลกรุงปักกิ่งและไทเป โดยเฉพาะในด้านเศรษฐกิจและการดำเนินบทบาท
ในเวทีสหประชาชาติ14 ซึ่งสหราชอาณาจักรเห็นว่าไม่มีทางเป็นไปได้ในระยะยาว15
สัญญาณเชิงบวกที่เกิดขึ้นนำไปสู่การเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างระมัดระวังของบุคคลสำคัญ
ในรัฐบาลไทย ลักษณะของการเยือนดังกล่าวเป็น ประเด็นถกเถียงกันในแง่ของสถานะความเป็นทางการ
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ การเยือนจีนของพลอากาศเอกทวี จุลละทรัพย์ ระหว่างวันที่ 8–13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1974
ซึ่งยังคงคลุม เครือว่า เป็ นการเยื อนในฐานะทางการหรื อไม่ ขณะนั้น พลอากาศเอกทวี ฯ ดำรงตำแหน่ ง
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ซึ่งส่งผลให้ท่านเป็นเจ้าหน้าที่ระดับสูงที่สุดของรัฐบาลไทยในขณะนั้นที่เยือน
จีน16 ขณะเดียวกัน ท่านดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งประเทศไทยอีกด้วย จึงมีความไม่
แน่นอนว่า ตกลงท่านเยือนจีนในฐานะใด แม้การเยือนจะมีลักษณะกึ่งทางการ ฝ่ายจีนมิได้ปล่อยให้โอกาสนี้
ผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์ หากแต่ใช้โอกาสดังกล่าวส่งสัญญาณเชิงบวกเพิ่มเติมมายังรัฐบาลไทย ภายหลังการ
เยือน พลอากาศเอกทวีฯ ถ่ายทอดถ้อยคำของนายกรัฐมนตรีโจว เอินไหล (Zhou Enlai) ในการแถลงข่าว
โดยเฉพาะในส่วนที่สะท้อนความชื่นชมต่อพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ดังข้อความ
ต่อไปนี:้
ท่านโจว เอินไหล ได้สอบถามถึงพระมหากษัตริย์ของเรา และข้าพเจ้าได้เรียนให้ท่านทราบถึงพระราช
กรณียกิจที่พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปยังจังหวัดต่าง ๆ ทั้งในป่าและพื้นที่ทุรกันดารทั่วประเทศเพื่อ
ช่วยเหลือชาวเขาและประชาชนผู้ยากไร้ในพื้นที่ด้อยพัฒนา และยังได้กล่าวถึงพระราชกิจของสมเด็จพระราช
12

Hoare, J. (1971, January 12). Thai-Chinese relations, 1945-49. The National Archives. FCO 15/1446,
Political relations between Thailand and China, 1.
13 Fall, D.W. (1974, July 26). The Chinese in Thailand. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 10.
14 Millington, J.P. (1971, November 3). China and the UN: Thai reactions. The National Archives.
FCO 15/1446, Political relations between Thailand and China, 36.
15 De la Mare. (1971, July 30). US relations with China. The National Archives. FCO 15/1446, Political
relations between China and Thailand, 29.
16 Martin, D.G. (1974, February 18). Visit of Thai Olympic Committee to China. The National Archives.
FCO 15/1982, Thai-Chinese relations, 3.

�138

ชนนีด้วย ท่านโจว เอินไหลกล่าวว่า การกระทำเช่นนี้เป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง แสดงถึงการที่พระองค์
ทรงมีความเห็นอกเห็นใจประชาชนผู้ยากไร้ และเป็นกิจกรรมที่ยอดเยี่ยมอย่างยิ่ง ท่านได้ขอให้ข้าพเจ้าถวาย
พระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และขอภาวนาให้พระองค์ทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน17
สิ่งที่สร้างความประหลาดใจให้แก่ผู้สังเกตการณ์จากสหราชอาณาจักรมากที่สุด คือสัญญาณจากฝ่าย
จีนที่ดูประหนึ่งว่าพร้อมจะละทิ้งการสนับสนุนขบวนการคอมมิวนิสต์ในประเทศไทย:
เมื่อข้าพเจ้าได้พบกับนายกรัฐมนตรีโจว เอินไหล ท่านได้เน้นย้ำในมุมมองเดียวกัน และระบุว่าจีนไม่
ต้องการส่งออกลัทธิคอมมิวนิสต์ไปยังประเทศใด ข้าพเจ้าจึงถามท่านว่า ท่านเคยให้การสนับสนุนผู้ก่อการร้าย
หรือไม่ ท่านตอบว่า นั่นเป็นเรื่องในอดีต เพราะในเวลานั้นรัฐบาลไทยเป็นเผด็จการที่มิได้ให้สิทธิและเสรีภาพ
แก่ประชาชน ดังนั้น ประชาชนจึงจำต้องหลบหนี มิฉะนั้นก็อาจถูกสังหาร พวกเขาจึงต้องหลบหนีไปเพื่อ
ดำเนินการต่อสู้เพื่ออิสรภาพ อันจะนำมาซึ่งระบอบประชาธิปไตย แต่บัดนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว…ทรง
แต่งตั้งรัฐบาลชุดใหม่ ซึ่งมีเจตจำนงแน่วแน่ที่จะจัดทำรัฐธรรมนูญ อย่างเร็วที่สุด ที่ผ่านมามีการดำเนินการใน
เรื่ องนี้แล้ว และการเลือกตั้งทั่ว ไปจะเกิดขึ ้นในไม่ช้ า ดังนั้น ท่านจึงมั่นใจว่าไทยจะกลายเป็ นประเทศ
ประชาธิปไตยอย่างสมบูรณ์ และไม่มีเหตุผลใดที่ท่านจะต้องให้การสนับสนุนแก่ผู้ก่อการร้ายอีกต่อไป18
ถ้ อ ยแถลงดั ง กล่ า วได้ ก ่ อ ให้ เ กิ ด กระแสการอภิ ป รายอย่ า งกว้ า งขวางในหมู ่ น ั ก วิ เ คราะห์ ข อง
สหราชอาณาจักร โดยบางฝ่ายเห็นว่า พลอากาศเอกทวีฯ มิได้ตีความคำกล่าวของโจว เอินไหลคลาดเคลื่อน แต่
เป็นการเปลี่ยนแปลงทิศทางนโยบายจีนอย่างแท้จริง 19 ในขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งมองว่านี่คือการเบี่ยงเบนอย่าง
ชัดเจนที่ไม่น่าเป็นไปได้จากหลักนิยมที่จีนยึดถือมาโดยตลอด บางเสียงถึงกับตำหนิสื่อมวลชนภาษาอังกฤษใน
ไทย ซึ่งถูกระบุว่ามีชื่อเสียงในด้าน “ความไม่ถูกต้องและโง่เขลาที่เลื่องลือ” (“notoriously inaccurate and
stupid”) ว่าเป็นผู้ที่เข้าใจถ้อยแถลงดังกล่าวผิดไป และส่งผลให้พลอากาศเอกทวีฯ ถูกเข้าใจผิดตามไปด้วย20
อีกแนวทางหนึ่งเสนอว่า พลอากาศเอกทวี ฯ อาจเป็นผู้ที่ตีความคำกล่าวของโจว เอินไหลผิดไปเอง โดย
กระทรวงการต่างประเทศของไทยได้ให้การยืนยันต่อแนวคิดนี้ มีแหล่งข่าวรายหนึ่ง (มิเปิดเผยนาม) กล่าวอย่าง

17

Smith, L.B. (1974, February 28). Thai/Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 4.
18 Smith, L.B. (1974, February 28). Thai/Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 4.
19 Parry, E.J. (1974, March 1). Dawee Chullasapya’s visit to China. The National Archives. FCO
15/1982, Thai-Chinese relations, 5.
20 Smith, L.B. (1974, February 20). Thai-Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 2.

�139

ตรงไปตรงมาว่า “ท่านทวีฯ โง่เกินกว่าจะเข้าใจหลักนิยมอันซับซ้อนของจีนในประเด็นนี้”21 อย่างไรก็ดี ดร.เตช
บุนนาค ได้แสดงท่าทีที่ระมัดระวังและรอบคอบมากกว่า โดยยอมรับว่า:
...เขาไม่ทราบว่าท่านโจว เอินไหลกล่าวอะไรกับท่านทวีฯ เพราะท่านไม่ยินยอมให้ผู้อื่นเข้าร่วมในการ
ประชุมหารือด้วย และหากท่านโจว เอินไหลกล่าวตามที่ท่านทวีฯ อ้าง ก็จะเป็นเรื่องที่น่าประหลาดใจอย่างยิ่ง
โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาจากหลักนิยมของจีนว่าด้วยการสนับสนุนสงครามปลดปล่อยแห่งชาติตามแนวทาง
สังคมนิยม22
ถ้อยคำรุนแรงจากกระทรวงการต่างประเทศของไทยสะท้อนถึงความไม่พอใจภายในหน่วยงานต่อการ
ที่บุคคลภายนอกเข้ามาก้าวก่ายในอำนาจหน้าที่โดยมิได้ปรึกษาหารือล่วงหน้า นอกเหนือจากความประหลาด
ใจต่อการเยือนและผลลัพธ์ที่ไม่คาดคิดแล้ว ฝ่ายสหราชอาณาจักรยังตั้งข้อสังเกตด้วยว่า “...กระทรวงการ
ต่างประเทศย่อมไม่พอใจต่อแนวโน้มล่าสุดที่หวนกลับไปสู่รูปแบบในอดีต ซึ่งบุคคลผู้ทรงอิทธิพลบางรายดำเนิน
ความสัมพันธ์กับจีนตามแนวทางของตนเอง และปล่อยให้กระทรวงถูกทอดทิ้งอยู่เบื้องหลัง” 23 นอกจากนี้ ยังมี
ประเด็นความขัดแย้งด้านระดับตัวแทนทางการทูต โดยกระทรวงการต่างประเทศมีจุดยืนชัดเจนในการรักษา
ระดับความสัมพันธ์กับจีนไว้ในระดับอัครราชทูตที่ปรึกษา (Chargé d’affaires) มิใช่จากการต่อต้านการ
ยกระดับความสัมพันธ์กับจีน แต่การรักษาความสัมพันธ์ในระดับนี้ส่งผลให้ กระทรวงฯ สามารถควบคุมการ
แต่งตั้งบุคลากรได้ ในการนี้ หากมีการยกระดับผู้แทนเป็นสถานะเอกอัครราชทูต การแต่งตั้งต้องได้รับความ
เห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีซึ่งอาจนำไปสู่การแต่งตั้งนายทหารที่ขาดความชำนาญในช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อนซึ่ง
เป็นสิ่งที่กระทรวงการต่างประเทศไม่พึงประสงค์อย่างยิ่ง 24 ข้อสังเกตเหล่านี้สะท้อนถึงลักษณะของนโยบาย
ต่างประเทศไทยในช่วงเวลาดังกล่าวที่ยังขาดการบูรณาการ โดยเฉพาะในความสัมพันธ์กับจีน (และอาจรวมถึง
ความสัมพันธ์กับประเทศอื่นด้วย)
อย่างไรก็ตาม ความคลุมเครือในสถานะการแลกเปลี่ยนระหว่างสองประเทศแลดูจะคลี่คลายลงภายใน
หนึ่งทศวรรษต่อมา เห็นได้ชัดจากการเยือนไทยของหลิว ซู่ชิง (Liu Shu Qing) รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง
การต่างประเทศ และเย่ เฟย (Ye Fei) รองประธานสภาประชาชนแห่งชาติ (National People’s Congress)
ระหว่างวันที่ 23 พฤศจิกายน ถึง 8 ธันวาคม ค.ศ. 1984 และ 10 ธันวาคม ค.ศ. 1984 ตามลำดับ ฝ่ายไทย
ต้อนรับทั้งสองท่านอย่างเป็นทางการและอย่างเต็มรูปแบบ แม้การเยือนของเย่ เฟย จะมีระยะเวลาสั้น แต่ก็
ได้รับพระราชทานพระราชวโรกาสให้เข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อีกทั้งได้พบหารือกับนายกรัฐมนตรี
21

Smith, L.B. (1974, February 20). Thai-Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 2.
22 Ibid.
23
Smith, L.B. (1974, March 8). Thai/Chinese relations. The National Archives. FCO 15/1982, ThaiChinese relations, 6.
24 Ibid.

�140

ฝ่ายสหราชอาณาจักรจึงตั้งข้อสังเกตว่า “แม้การเยือนทั้งสองครั้งจะไม่มีเนื้อหาสาระใหม่มากนัก แต่ไทยแสดง
ให้เห็นอย่างชัดเจนถึงความกระตือรือร้นในการต้อนรับแขกจากจีนอย่างสมเกียรติ ทั้งในด้านพิธีการและในการ
หารือระดับทางการ” 25 ขณะเดียวกัน ฝ่ายจีนแลดูจะให้ ความสำคัญต่อการรักษาความสัมพันธ์อันดีต่อไทย
เช่นกัน ดังที่ผู้สังเกตการณ์จากสหราชอาณาจักรได้ สรุปเกี่ยวกับการเยือนไทยของอู๋ ซื่อเฉียน (Wu Xueqian)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน ระหว่างวันที่ 26–28 ธันวาคม ค.ศ. 1986 ว่า:
การที่อู๋เดินทางเยือนไทยถึงสามครั้งภายในระยะเวลาเพียงหนึ่งปี แสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดของ
ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ การที่จีนยินดีแบกรับการขาดดุลการค้ากับไทยใน ค.ศ. 1986 แสดงให้เห็น
อย่างชัดเจนว่าจีนให้คุณค่ากับความปรารถนาดีของไทยมากเพียงใด ทั้งในฐานะพันธมิตรในการถ่วงดุล
เวียดนาม และในฐานะประเทศสมาชิกสำคัญของอาเซียน26
ผลประโยชน์ร่วมกันในประเด็นกัมพูชาเป็นปัจจัยสำคัญที่เชื่อมร้อยความสัมพันธ์อันใกล้ชิดระหว่าง
ไทยกับจีนในช่วงนี้ ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องกันว่า “…การปรึกษาหารือหรือการเจรจาใด ๆ เพื่อฟื้นฟูความสัมพันธ์
ตามปกติจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเวียดนามถอนกำลังทหารออกจากกัมพูชา”27 จุดยืนร่วมดังกล่าวยังคงดำรงอยู่
แม้ในช่วงนั้น สหภาพโซเวียตภายใต้การนำของมีคาอิล กอร์บาชอฟ (Mikhail Gorbachev) ได้ปรับท่าทีให้
อ่อนลงและเป็นมิตรมากขึ้นต่อประเทศในภูมิภาคเอเชีย โดยรองนายกรัฐมนตรีเทียน จี๋ยวิ่น (Tian Jiyun) ได้
ตอบโต้ว่า “รัฐบาลกรุงมอสโกขาดความจริงใจในการเรียกร้องให้ฟื้นฟูความสัมพันธ์ และมิได้แสดงให้เห็นถึง
การปฏ ิ บ ั ต ิ ท ี ่ ส อดคล ้ อ งก ั บ คำพ ู ด อาทิ การที ่ ส หภาพโซเวี ย ตปฏิ เ สธที ่ จ ะยุ ต ิ ก ารให้ ค วามช่ ว ยเหลื อ แก่
เวียดนาม”28 ระหว่างการเยือนจีนของพลอากาศเอกสิทธิ เศวตศิลา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
ไทย ระหว่างวันที่ 20–25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1986 ฝ่ายจีนได้แสดงท่าทีที่ชัดเจนยิ่งขึ้นเกี่ยวกับจุดยืนของตนใน
กรณีกัมพูชา โดยนายกรัฐมนตรีเจ้า จื้อหยาง (Zhao Ziyang) ได้กล่าวว่า “ตราบใดที่เวียดนามยังคงดำเนิน
กิจกรรมต่อต้านจีนและรุกรานกัมพูชา จีนจะไม่เปลี่ยนนโยบายในการกดดันเวียดนามตามแนวชายแดน”29

25

Court, R.V. (1984, December 14). Inward Chinese visitors: Liu Shu Qing and Ye Fei. The National
Archives. FCO 15/4105, Thai-China relations, 2.
26 Page, J.N.M. (1986, January 10). Visit to Thailand by Chinese Foreign Minister, Wu Xueqian, 26-28
December 1985. The National Archives. FCO 15/4778, Political relations between Thailand and China, 1.
27 Roberts, R. (1985, July 18). Thai Foreign Minister’s talks with Chinese Foreign Minister in Peking,
30 June. The National Archives. FCO 15/4390, Political relations between Thailand and China, 1.
28
Wyatt, D. (1986, October 30). Chinese Vice-premier’s visit to Thailand. The National Archives. FCO
15/4778, Political relations between Thailand and China, 5.
29 Insall, A.J.G. (1986, November 27). Visit of Thai Foreign Minister to China. The National Archives.
FCO 15/4778, Political relations between Thailand and China, 6.

�141

อย่างไรก็ดี ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศยังคงเผชิญกับความท้าทายบางประการ โดยเฉพาะเมื่อ
เกิดเหตุการณ์ความไม่มั่นคงภายในจีนเมื่อกลาง ค.ศ. 1989 ในช่วงนั้นนักศึกษาไทยออกมาประท้วงจุดยืนที่เฉย
เมยของรัฐบาลไทยต่อเหตุการณ์ดังกล่าว 30 รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศในขณะนั้นมิได้ออก
แถลงการณ์อย่างเป็นทางการ แต่ได้แสดงจุดยืนส่วนตัวภายใต้แรงกดดันนี้ โดยระบุว่าตนออกแถลงการณ์:
…เพื่อแสดงความวิตกกังวลของข้าพเจ้าต่อสถานการณ์ปัจจุบันในจีน ความไม่มั่นคงซึ่งอาจคุกคาม
เสถียรภาพของประเทศจีนในขณะนี้อาจส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของจีนในสายตาสังคมโลก และอาจ
บั่นทอนบทบาทของจีนในฐานะผู้มีส่วนร่วมสำคัญในการรักษาสันติภาพและความมั่นคงทั้งในระดับภูมิภาคและ
ระหว่างประเทศ ข้าพเจ้าจึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะได้เห็นสถานการณ์ในจีนกลับคืนสู่ภาวะปกติโดยเร็ว31
ลักษณะของถ้อยแถลงที่เป็น “การแสดงความเห็นส่วนตัว ” ทำหน้าที่แยกความรับผิดชอบของ
คำแถลงออกจากจุดยืนอย่างเป็นทางการของรัฐบาลไทย อันเป็นกลวิธีในการหลีกเลี่ยงการวิพากษ์ วิจารณ์
รัฐบาลจีนโดยตรง ขณะเดียวกันสามารถบรรเทาความไม่พอใจของผู้ประท้วงได้ในระดับหนึ่ง อีกความท้าทาย
หนึ่งเกิดขึ้นในกรณีที่องค์ทะไลลามะมีกำหนดจะเสด็จฯ เยือนไทยในฐานะหนึ่งในคณะผู้ได้รับรางวัลโนเบล
ระหว่างวันที่ 16–22 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1993 การเยือนดังกล่าวถูกต่อต้านอย่างแข็งขันโดยรัฐบาลจีน 32 แม้
ท้ายที่สุดทางการไทยอนุญาตให้มีการเยือนเกิดขึ้น แต่เหตุการณ์นี้ดูจะไม่ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ทวิภาคี
ในระยะยาวอย่างมีนัยสำคัญ33
ตรงกันข้าม ค.ศ. 1993 ถือเป็นอีกหนึ่งปีที่ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนพัฒนาอย่างแน่นแฟ้น
มีการแลกเปลี่ยนการเยือนระดับสูงอย่างสม่ำเสมอ อาทิ การเยือนประเทศจีนของนายกรัฐมนตรีชวน หลีกภัย
ระหว่างวันที่ 25 สิงหาคม ถึง 1 กันยายน ค.ศ. 1993 โดยนายกรัฐมนตรีได้นำคณะนักธุรกิจร่วมเดินทางไปด้วย
ในการเยือนครั้งนี้ มีการลงนามในข้อตกลงทางเศรษฐกิจกับฝ่ายจีนมากกว่า 20 ฉบับและในสนธิสัญญาส่ง
ผู้ร้ายข้ามแดนฉบับแรกระหว่างจีนกับ ไทยซึ่งเป็นประเทศแรกที่จีนตกลงทำสนธิสัญญาในประเด็นนี้ด้วย
นอกจากนี้ ยังมีการวางแผนจัดตั้งสถานกงสุลใหญ่ไทย ณ นครคุนหมิง และสถานกงสุลใหญ่จีน ณ เมืองสงขลา

30

Tonkin, D. (1989, June 6). Events in China: Thai reactions. The National Archives. FCO 15/5825,
Political relations between Thailand and China, 2.
31 Tonkin, D. (1989, June 9). Events in China: Thai reactions. The National Archives. FCO 15/5825,
Political relations between Thailand and China, 3.
32 George, A.N. (1990, May 14). Thai/Chinese relations: Visit of the Dalai Lama. The National Archives.
FCO 15/6195, Thailand/China, 2.
33 Adams. (1993, February 16). Dalai Lama’s visit to Thailand. The National Archives. FCO 15/7105,
Chinese relations with Thailand, 2.

�142

ด้วย34 ในตอนนี้ ไทยกลายเป็นนักลงทุนรายใหญ่อันดับที่ 8 ในจีน โดยมูลค่าการค้าระหว่างสองประเทศเมื่อ
ค.ศ. 1992 สูงถึง 1.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ35 ความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างไทยกับจีนนี้แตกต่างอย่าง
สิ ้ น เชิ ง จากกรณี ของสหราชอาณาจั ก รในช่ว งเวลาเดี ยวกั น รายงานหนึ ่ ง ระบุ ว ่ า “เลดี้ แ ธตเชอร์ (Lady
Thatcher) แสดงความเห็นว่าเธอไม่ชอบหลี่ เผิง (Li Peng) เนื่องจากเขาเป็นคอมมิวนิสต์อย่างไม่อ าจ
เปลี่ยนแปลงได้”36 ขณะที่รายงานอีกฉบับหนึ่งระบุถึงความไม่สมัครใจของฝ่ายไทยที่จะเข้าไปมีส่วนร่วมหรือ
แม้กระทั่งแสดงความเห็นว่าด้วยประเด็นสถานภาพของฮ่องกงในอนาคต37

สรุป

ถึงแม้การวิเคราะห์เบื้องต้นนี้จะมีข้อจำกัดอย่างชัดเจนอันเนื่องมาจากจำนวนแหล่งข้อมูลที่ สามารถ
เข้าถึงได้ในปัจจุบัน แต่สามารถแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า สหราชอาณาจักรมีบทบาทและความสนใจในการ
พัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ความสนใจดังกล่าวมีที่มาจากบทบาททาง
เศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องของสหราชอาณาจักรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตลอดจนสถานะเจ้าอาณานิคมเหนือ
นครฮ่ อ งกงในขณะนั ้ น หลั ก ฐานแสดงให้ เ ห็ น ว่ า สหราชอาณาจั ก รติ ด ตามพั ฒ นาการในระยะแรกของ
ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่ความพยายามของไทยในการถ่วงดุล ความสัมพันธ์ระหว่าง
รัฐบาลกรุงปักกิ่งและไทเป การแลกเปลี่ยนผู้แทนรัฐบาลที่เป็นไปด้วยความระมัดระวัง จนถึงการเบ่งบานของ
ความสัมพันธ์ในช่วงทศวรรษ 1980 เรื่อยมาบนพื้นฐานของผลประโยชน์ร่วม เอกสารที่ยังหลงเหลืออยู่ในหอ
จดหมายเหตุแห่งชาติของสหราชอาณาจักรจึงมีศักยภาพในการเปิดเผยข้อมูลและมุมมองทางประวัติศาสตร์
เพิ่มเติมที่น่าสนใจเกี่ยวกับพัฒนาการของความสัมพันธ์ดังกล่าว ดังนั้น จึงขอเสนอแนะว่า นักวิจัยที่สนใจใน
พัฒนาการของความสัมพันธ์ไทย–จีนในยุคร่วมสมัย ควรสืบค้นเอกสารเหล่านี้เพื่อประกอบการศึกษาอย่าง
ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

อ้างอิง

The National Archives, United Kingdom
Adams. (1993, February 16). Dalai Lama’s visit to Thailand. FCO 15/7105, Chinese relations
with Thailand, 2.
34

Sparkes, A.J. (1993, September 13). Thailand/China: Further points on Chuan’s visit. The National
Archives. FCO 15/7105, Chinese relations with Thailand, 9.
35 McLean. (1993, September 2). China/Thailand. The National Archives. FCO 15/7105, Chinese
relations with Thailand, 7.
36 Adams. (1993, September 10). China/Thailand. The National Archives. FCO 15/7105, Chinese
relations with Thailand, 8.
37 Adams. (1993, April 23). Thailand/China: Visit of the Chinese Foreign Minister 18-21 April. The
National Archives. FCO 15/7105, Chinese relations with Thailand, 6.

�143

Cook, L. (1971, May 8). No Subject. FCO 15/1446, Political relations between Thailand and China, 7.
Court, R.V. (1984, December 14). Inward Chinese visitors: Liu Shu Qing and Ye Fei. FCO
15/4105, Thai-China relations, 2.
De la Mare. (1971, July 30). US relations with China. The National Archives. FCO 15/1446,
Political relations between China and Thailand, 29.
Fall, D.W. (1974, July 26). The Chinese in Thailand. FCO 15/1982, Thai-Chinese relations, 10.
George, A.N. (1990, May 14). Thai/Chinese relations: Visit of the Dalai Lama. FCO 15/6195,
Thailand/China, 2.
Hoare, J. (1971, January 12). Thai-Chinese relations, 1945-49. FCO 15/1446, Political relations
between Thailand and China, 1.
Insall, A.J.G. (1986, November 27). Visit of Thai Foreign Minister to China. FCO 15/4778,
Political relations between Thailand and China, 6.
Johnson, R.S. (1992, April 8). European Community relations with the Association of
Southeast Asian Nations (ASEAN); and the UK Presidency. FCO 15/6687, ASEAN General File, 9.
Martin, D.G. (1974, December 13). Thailand. FCO 15/1982, Thai/Chinese relations, 11.
Martin, D.G. (1974, February 18). Visit of Thai Olympic Committee to China. FCO 15/1982,
Thai-Chinese relations, 3.
McLean. (1993, September 2). China/Thailand. FCO 15/7105, Chinese relations with Thailand, 7.
Millington, J.P. (1971, November 3). China and the UN: Thai reactions. FCO 15/1446, Political
relations between Thailand and China, 36.
Page, J.N.M. (1986, January 10). Visit to Thailand by Chinese Foreign Minister, Wu Xueqian,
26-28 December 1985. FCO 15/4778, Political relations between Thailand and China, 1.
Parry, E.J. (1974, March 1). Dawee Chullasapya’s visit to China. FCO 15/1982, Thai-Chinese
relations, 5.
Roberts, R. (1985, July 18). Thai Foreign Minister’s talks with Chinese Foreign Minister in
Peking, 30 June. FCO 15/4390, Political relations between Thailand and China, 1.
Smith, L.B. (1974, February 20). Thai-Chinese relations. FCO 15/1982, Thai-Chinese relations, 2.
Smith, L.B. (1974, February 28). Thai/Chinese relations. FCO 15/1982, Thai-Chinese relations, 4.
Smith, L.B. (1974, March 8). Thai/Chinese relations. FCO 15/1982, Thai-Chinese relations, 6.
Sparkes, A.J. (1993, September 13). Thailand/China: Further points on Chuan’s visit. FCO
15/7105, Chinese relations with Thailand, 9.
Squire, C.W. (1970, November 23). Thai/Chinese relations: Towards a neutral Thailand?. FCO
15/1300, Political relations between Thailand and China, 1.
Squire, C.W. (1971, July 14). Thai/Chinese relations. FCO 15/1446, Political relations between
Thailand and China, 24.

�144

Tonkin, D. (1989, June 6). Events in China: Thai reactions. FCO 15/5825, Political relations
between Thailand and China, 2.
Tonkin, D. (1989, June 9). Events in China: Thai reactions. FCO 15/5825, Political relations
between Thailand and China, 3.
Wyatt, D. (1986, October 30). Chinese Vice-premier’s visit to Thailand. FCO 15/4778, Political
relations between Thailand and China, 5.

หนังสือ
Bayly, C. A. and Harper, T. (2005). Forgotten Wars: Freedom and Revolution in Southeast
Asia. Harvard University Press.
Darwin, J. (2009). The Empire Project: The Rise and Fall of the British World-System, 1830–
1970. Cambridge University Press.
Harper, T. N. (1999). The End of Empire and the Making of Malaya. Cambridge University Press.
Shepherd, E. (2009). Archives and Archivists in 20th Century England. Routledge.
Stockwell, A. J. (1995). British Policy and Malay Politics during the Malayan Union
Experiment, 1945–1948. Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society.

เว็บไซต์

The National Archives. (n.d.). Explore the catalogue. The National Archives. Retrieved June
24, 2025, from https://discovery.nationalarchives.gov.uk/

�คำกราบบังคมทูลรายงานพิธปี ิด
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “เรื่องเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน
และการสัมมนาประจำปีของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๘”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันอังคารที่ ๒๒ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท อุดม แก้วมหา ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผูเ้ ข้าร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
และทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “เรือ่ งเล่าจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือนจีน” อีกทั้งยังทรงร่วมฟังการสัมมนา
ตลอดรายการในวันนี้
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากหลากหลายสถาบัน จึงเป็นโอกาสอันดีสำหรับ การ
แนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย
สมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป อีกทั้งเป็นโอกาสสำหรับการพบปะ แลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ กับข้าราชการ อาจารย์ และนักเรียนนายร้อย
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งจะเป็นประตูสู่ความร่วมมือกนั ทำงานวิจัยและสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ ๆ ต่อไป
ในอนาคต
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขอขอบคุณ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ผู้ทรงคุณวุฒทิ ั้ง ๖ ท่าน
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
วิทยากรทั้ง ๖ ท่าน ผู้เข้าร่วมงานสัมมนา ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ร่วมกันทำให้การสัมมนา
ครั้งนีไ้ ด้เกิดผลและสำเร็จด้วยดี ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ทุกประการ
ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาแต่เพียงเท่านี้ พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

�พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ

พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน์
บรรณาธิการผู้ช่วย

กองบรรณาธิการ
พันเอก รศ.ดร.หยูฉวุน
พันเอก มนตรี อินทรสูต
พันเอก ผศ.ประวิทย์ ทองพูน
พันเอก ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
ผศ.ดร.จิราพร ร่วมพงษ์พัฒนะ
อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
พันโท ณรงค์ ภูมิสุข
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
พันตรีหญิง พอฤทัย นิลประพัฒน์
ร้อยโทหญิง วงตะวัน นาคโชติ
นางสาวกุนทินี สมบูรณ์ยิ่ง
นางสาวภัททากร สุทธิสมณ์

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227907">
                <text>เอกสารประกอบงานสัมมนาประจำปี ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 8</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227908">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10184" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="15137">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/b30cca87b0a5313b7bece491a35ea93e.pdf</src>
        <authentication>b8179dd0cfbb56a5981698df2e1080e2</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227901">
                    <text>aw-cl-����������-���������-91-2.indd 1

29/6/2568 BE 22:04

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

“กลุ่มอาเซียน (ASEAN) เป็นการรวมตัวของประเทศในค่ายโลกเสรี
ใน ค.ศ. 1967 เดิมเป็นกลุ่มที่เรียกว่า ASA ที่ตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1961 เพื่อลด
การพึง่ มหาอ�านาจภายนอก ป้องกันการกระท�าอันเป็นคอมมิวนิสต์รว่ มกัน
เพื่อให้แต่ละประเทศพัฒนาไปได้อย่างดี ภายหลังเพิ่มจ�านวนสมาชิกและมี
เป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจร่วมกัน”
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ “บทน�า : เอเชียตะวัน
ออกเฉียงใต้ในบริบทกระแสโลก” วิชาประวัตศิ าสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
(HI 4105) 10 กันยายน 2552

บทน�ำ
พระราชนิพนธ์ข้างต้นนี้ เป็นส่วนหนึ่งของเอกสารประกอบการ
ทรงสอนของทูลกระหม่อมอาจารย์ เมื่อปี พ.ศ. 2552 ซึ่งเป็นวิชาเลือก
เสรีสา� หรับนักเรียนนายร้อยชัน้ ปี 4 และจากใจความของพระราชนิพนธ์
ที่ยกมานี้ ซึ่งแม้เป็นเพียงข้อเท็จจริง แต่ก็มีเรื่องชวนคิดกับผู้อ่านว่า
เมื่อได้อ่านแล้ว ท่านมีความเห็น มีข้อคิดอย่างไร เมื่อคิดเทียบกับ
ประเด็นทีผ่ เู้ ขียนได้ตงั้ ไว้ในตอนนี้ คือ “เบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมและ
ความยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก”
แต่ถ้าอ่านแล้ว ท่านยังไม่มีข้อคิดเห็นอะไร ก็อย่าไปกังวลใจ
แต่อย่างใด พยายามอ่านต่อไปอย่างสงสัยใคร่รู้
ผูท้ มี่ คี วามสงสัยใคร่รู้ เมือ่ อ่านพระราชนิพนธ์นใี้ นขัน้ ต้นดูจะเป็น
เรือ่ งธรรมดา แต่กค็ งอดสงสัยไม่ได้ เพราะในความธรรมดานีก้ ลับมีเรือ่ ง
ชวนคิด ชวนมองย้อนกลับไปในอดีตของอาเซียน เนื่องจากมีประเด็น
น่าสนใจที่สะท้อนถึงความต่อเนื่องและพัฒนาการจากยุคสงครามเย็น
สูย่ คุ หลังสงครามเย็นได้อย่างดี อีกทัง้ ยังแสดงถึงนัยส�าคัญของเบือ้ งหลัง
การก่อตั้งสมาคมอาเซียน ที่มีเป้าหมายหลัก 2 ประการ คือ 1) เพื่อลด
การพึ่งมหาอ�านาจภายนอก และ 2) เพื่อให้แต่ละประเทศพัฒนาไปได้
อย่างดี และมีเป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจร่วมกัน ซึ่งเป้าหมาย
ทั้ง 2 นี้ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของเสาหลักประชาคมอาเซียนและเป็นที่
ยอมรับบนเวทีโลกในปัจจุบัน
ในโลกปัจจุบัน แม้โลกได้ผ่านพ้นสมัยสงครามเย็นเข้าสู่ยุคหลัง
สงครามเย็นแล้ว แต่อาเซียนก็ยงั คงต้องเผชิญกับระบบโลกแบบเดิมทีม่ ี
2 ขั้วใหญ่อยู่ดี ในยุคของฝ่ายหนึ่งมี จีน-รัสเซีย-พันธมิตร/BRICS+
กับอีกฝ่ายหนึ่ง คือ ฝ่ายตะวันตก-สหรัฐอเมริกา และการขึ้นมาของ
ประธานาธิบดี Donald Trump อีกครั้งในปี
2568 (Trump 2.0) ด้วยนโยบาย“America
First” ก็แน่นอนว่ายิ่งจะสร้างผลกระทบต่อ
ระบบโลกและโลก 2 ฝ่ายในอนาคตมากขึ้น
โดยเฉพาะกับค่ายคู่แข่งของสหรัฐอเมริกา คือ
จี น -รั ส เซี ย และพั น ธมิ ต ร/BRICS+ (กลุ ่ ม นี้ มี
สมาชิกก่อตั้ง 5 ชาติ บราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน
แอฟริกาใต้ ต่อมามีสมาชิกเพิ่มขึ้นอีกรวมไทย
มาเลเซีย และอินโดนีเซีย ด้วย) และไม่ยกเว้น
พั น ธมิ ต รของค่ า ยสหรั ฐ อเมริ ก าเองทั้ ง ทาง
ยุโรป-เอเชีย และคงส่งผลต่อไทย-อาเซียนอย่าง
แน่นอนเช่นกัน
18 เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 18

ดังนั้น การยึดมั่นในหลักการเดิมนั้น จึงยังคงมี
ความส�าคัญและเป็นสิง่ จ�าเป็นส�าหรับอาเซียน ในการ
เจรจาต่อรองบทเวทีโลกปัจจุบัน-อนาคต แต่คน
จ�านวนมากกลับไม่ทราบ ไม่เคยรับรู้มาก่อนว่า
ในอดีตกว่าที่อาเซียนจะก่อตั้งขึ้นและเป็นที่
ยอมรับกันบนหลักการนี้ในเวทีโลกตั้งแต่สมัย
สงครามเย็นนั้น ผู้น�าไทย-อาเซียนต้องผ่าน
ความยากล�าบากไม่น้อย สิ่งนี้จึงเป็นสารตั้งต้น
ที่ชวนคิดย้อนกลับไปในอดีต เพื่อเข้าใจ เข้าถึง
จุดเริ่มต้นของเรื่อง
ในอดีต การเคลื่อนไหวเพื่อก่อตั้งสมาคมอาเซียน
ในปี พ.ศ. 2510 (1967) ซึง่ ริเริม่ โดยประเทศไทยและอีก 4 ชาติในภูมภิ าคนี้
ได้แก่ สิงคโปร์ มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย เพื่อเป้าหมาย
ดั ง กล่ า วในเวลานั้ น มี ร ่ อ งรอยทางข้ อ เท็ จ จริ ง และเรื่ อ งเล่ า จาก
ผู้เกี่ยวข้อง ได้แสดงให้เห็นชัดว่า กว่าที่อาเซียนจะก่อตั้งขึ้นและเป็นที่
ยอมรับกันนั้นกลับมิใช่เรื่องง่ายนัก โดยเฉพาะในช่วงที่สภาวะของ
สงครามเย็นยังมีความตึงเครียดสูง และทางสหรัฐอเมริกาในฐานะเป็น
“พี่ใหญ่” กลับไม่เห็นด้วยกับแนวทางของไทย-อาเซียน และที่ส�าคัญ
คือ เมื่อก่อตั้งสมาคมแล้ว การด�าเนินการของสมาคมอาเซียนก็เป็นไป
อย่างยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก เพราะยังไม่เป็นที่ยอมรับจาก
ทุกฝ่ายในยุคนั้น ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่ม
ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned Movement, NAM)
เมือ่ เบือ้ งหลังของเรือ่ งมีความเป็นมาอย่างยากล�าบากเช่นนี้ ผูอ้ า่ น
ผู้สนใจ หลายท่านก็คงมีคา� ถามในใจไม่น้อยว่า แล้วท�าไมผู้น�าไทยและ
อีก 4 ชาตินั้น จึงคิดริเริ่มก่อตั้งอาเซียน ด้วยแรงผลักดันจากปัจจัยใด
แนวคิดอะไร ใช้กลอุบายแบบไหน มีกลยุทธ์ใดในการต่อสู้ ตั้งรับ และ
ยืนหยัดจนเป็นที่ยอมรับจากฝ่ายต่าง ๆ นั้นมาได้อย่างไร
ผู้อ่านอาจเก็บค�าถามเหล่านี้ไว้ในใจก่อนก็ได้ เพราะค�าตอบของ
เรือ่ งราวนีต้ อ้ งอาศัยหลักฐานข้อเท็จจริงไม่นอ้ ย และในองค์ความรูข้ อง
ไทยก็ยงั ไม่ปรากฏแพร่หลายนัก ทัง้ ในแวดวงวิชาการและผูส้ นใจทัว่ ไป
แต่ผเู้ ขียนกลับพบข้อมูลจ�านวนมากในเอกสารลับของหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (National Archives &amp; Records Administration, NARA) จึงเป็นที่มาของงานเขียนเอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน
จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เพื่อน�าร่อง
และเปิดประเด็นของค�าถามและค�าตอบที่เกี่ยวข้องกับเบื้องหลังการ
ก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วงต้นให้ได้รบั รูก้ นั อย่าง
ทั่วถึง ด้วยการเผยแพร่เอกสารเก่า ข้อมูลลับที่ส�าคัญนั้นไปสู่ผู้คนใน
วงกว้าง ซึ่งถือเป็นการขยายการรับรู้เอกสารทางประวัติศาสตร์จาก
ต่างประเทศ และองค์ความรู้เรื่องราวความยากล�าบากของอาเซียน
ในช่วงแรก ทีช่ าวไทย-อาเซียนควรต้องรับรูไ้ ว้ จะได้ชว่ ยกันสืบสานต่อ ๆ ไป
ในการน�าร่องและเปิดประเด็นของค�าถามและค�าตอบเหล่านี้
ผู้เขียนจะค่อย ๆ คลี่คลายปมของปัญหาจากความรู้เดิม ข้อสังเกต
ความสงสัย จนไปพบกับเอกสารลับ ข้อมูลใหม่ แล้วได้ข้อสรุปเพื่อน�า
ไปสู่ความรู้ใหม่เกี่ยวกับเบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความ
ยากล�าบากในช่วงต้น โดยเริ่มด้วย “อาเซียนจากสมาคมสู่ประชาคม :
องค์ ค วามรู ้ ที่ รู ้ กั น มา” เสริ ม ด้ ว ย “ภารกิ จ ของหอจดหมายเหตุ

29/6/2568 BE 22:04

�ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” จากนั้นจึงตามด้วย “อาเซียน :
จากการเรียนการสอนสูง่ านสัมมนาและงานเขียนกึง่ วิชาการในเชิงเรือ่ งเล่า”
และจบด้ ว ยการขมวดปมของเนื้ อ หาหลั ก จากเอกสารลั บ ของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) “แนวคิดและเนื้อหา
ของเรื่องเล่า”
ำ น ำ
ำ
ำ
ำ ท น ำ
ก า ร ก ่ อ ตั้ ง ส ม า ค ม ป ร ะ ช า ช า ติ
แห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือ “อาเซียน”
เมื่อปี พ.ศ. 2510 (ค.ศ. 1967) นั้น ถือเป็น
จุดเริม่ ต้นทีส่ า� คัญของการรวมตัวในประเทศ
ของกลุ่มภูมิภาคนี้ เพื่อต้องการเป็นอิสระ
จากมหาอ�านาจหรือการถ่วงดุลจากระบบ 2 ขัว้ อ�านาจ และการแสวงหา
ความร่วมมือในการอยู่ร่วมกันอย่างสันติกับฝ่ายต่าง ๆ แม้ในช่วงแรก
ได้ประสบพบเจออุปสรรคใหญ่จากระบบ 2 ขั้วนั้น เนื่องจากการ
จัดตั้งอาเซียนยังก้าวไม่พ้นจากอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา และยังไม่
เป็นทีไ่ ว้วางใจจากค่ายคอมมิวนิสต์อกี ด้วย แต่ตอ่ มาอาเซียนก็สามารถ
ก้ า วขึ้ น มามี บ ทบาทและอิ ท ธิ พ ลบนเวที โ ลกเรื่ อ ยมาอย่ า งเข้ ม แข็ ง
กลายเป็นเวทีส�าคัญหรือขั้วอ�านาจหนึ่งในยุคหลังสงครามเย็น

ในปั จ จุ บั น อาเซี ย นได้ เ ติ บ โตก้ า วขึ้ น สู ่ ก ารเป็น “ประชาคม
อาเซียน” (AS AN Communit ) นับจากปี 2558 เป็นต้นมา และ
ในฐานะ “ประชาคม” อาเซียนก็มจี ดุ ยืนทีเ่ ด่นชัดบนเวทีโลก ในยุคระบบ
หลายขั้วอ�านาจ แม้ภายหลังการสิ้นสุดของสมัยสงครามเย็นเรื่อยมา
จนถึงปัจจุบันและในอนาคตอันใกล้ ระบบโลกกลับมามีลักษ ะเดิม
ในยคุ 2 ขัว้ ใหญ่ คือฝ่ายหนึง่ มีจนี -รัสเซียและพันธมิตร/BRICS+ กับอีก
ฝ่ายหนึง่ มีพนั ธมิตรตะวันตก-สหรัฐอเมริกา/Trump 2.0 เปน็ แกนกลาง
แต่อาเซียนก็ยังคงมีจุดยืนเช่นเดิม เพื่อเจรจาต่อรองกับขั้วมหาอ�านาจ
กลุ่มประเทศอื่น ๆ ตามเจตนารม ์เมื่อแรก คือ เป็นอิสระ มีเอกราช
มีสันติภาพ และมีอา� นาจต่อรองบนเวทีโลก
“อาเซียน” เมื่อแรกก่อตั้งขึ้นโดยปฏิญญากรุงเทพ (Bang o
Declaration) หรือปฏิญญาอาเซียน (AS AN Declaration) เมื่อวันที่
8 สิงหาคม 2510 นั้น มีวัตถุประสงค์ใหญ่ที่เด่น ๆ คือเพื่อสร้างความ
ร่วมมือในระดับภูมิภาค เพื่อน�าพากลุ่มประเทศตนเองให้รอดพ้นจาก
ภัยสงครามเย็นระหว่าง 2 ค่ายมหาอ�านาจ (คอมมิวนิสต์-โลกเสรี)
และมีสมาชิกเริ่มแรกเพียง 5 ประเทศ (อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์
ฟิลิปปินส์ และไทย)
ที่ ม าของ “อาเซี ย น” อั น เป็ น
องค์กรระดับภูมิภาคนี้ มีประวัติ
ความเป็ น มาน่ า สนใจส� า หรั บ คน
ไทยและประเทศไทย เนื่ อ งจาก
ประเทศไทยมีส่วนร่วมก่อตั้งและ
เป็นสมาชิกทีก่ ระตือรือร้นตลอดมา
จนปั จ จุ บั น และในป ี 2568 นี้
อาเซียนได้ก้าวเดินมาจนมีอายุใกล้
6 ทศวรรษแล้ ว และในอนาคต
อันใกล้ก็คงจะได้เห็นอาเซียนเข้าสู่ระยะเปลี่ยนผ่านส�าคัญอีกช่วงหนึ่ง
นั่นก็คือ สมัยของ “ประชาคมอาเซียน” ในบริบทของ BRICS+ กับ
Trump 2.0

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 19

ดังนั้น การย้อนกลับไปทบทวนและท�าความเข้าใจ เข้าถึง จาก
จุดก�าเนิดขององค์การนี้ จึงน่าจะเป็นพื้นฐานทางความรู้ที่ดี เพื่อ
จะช่วยพัฒนาแนวทางให้เราสามารถก้าวเดินต่อไปสู่การประชาคม
ร่วมกันอย่างยั่งยืนและมั่นคงยิ่งขึ้นบนเวที
โลกปั จ จุ บั น -อนาคต ที่ ยั ง คงเต็ ม ไปด้ ว ย
การแข่ ง ขั น ของมหาอ� า นาจ จึ ง เป็ น ที่ ม า
ของงานเขียนเรื่องเล่านี้ ซึ่งส่วนหนึ่งมาจาก
การพบข้อมูลใหม่ ๆ จากเอกสารลับของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) ทีเ่ คยน�าเสนอในการจัด
งานสัมมนาเมือ่ ปี 2564 เรือ่ ง 54 ปี การกอ่ ตงั้
“อาเซี ย น” ริ เ ริ่ ม โดยหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ซึ่งได้
รับการสนับสนุนจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและส�านักงาน
การวิจัยแห่งชาติ (วช.)
เพือ่ ช่วยให้การสร้างความรู้ ความเขา้ ใจ เขา้ ถงึ พัฒนาในเรือ่ งการ
ก่อตั้ง “อาเซียน” นี้ เป็นไปอย่างรอบด้าน การจัดสัมมนาเมื่อปี 2564
นั้น จึงได้เปิดประเด็นและมุมมองต่าง ๆ อย่างกว้างขวาง คือเป็นการ
พินจิ พิเคราะห์จากทุกแง่มมุ ในเชิงท่าทีและปฏิกริ ยิ าอย่างกว้าง ทัง้ จาก
ฝ่ายไทย มหาอ�านาจ 2 ค่ายใหญ่ กลุ่ม NAM และเพื่อนบ้าน และยัง
เปิดกว้างให้กบั ทุกมุมมองของเอกสารหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศและ
นักวิชาการอาวุโส
ส� า หรั บ ข้ อ มู ล จากมุ ม มองของเอกสารหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศนั้น ในการจัดสัมมนาครั้งนี้ได้พยายามรวบรวมผู้รู้จา� นวน
หนึ่งซึ่งมาจากนักวิชาการทั้งรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ จ�านวน 14 ท่าน และ
แต่ละท่านได้เก็บรวบรวม พร้อมทัง้ วิเคราะห์ขอ้ มูลจากหอจดหมายเหตุ
ตา่ งประเทศตามเปา้ หมาย คือการค้นคว้าและเก็บข้อมูลจาก 11 ประเทศ
ได้แก่ เกาหลีใต้ กัมพูชา จีนแดง (สาธาร รัฐประชาชนจีน) ไต้หวัน
เยอรมนี เวียดนาม ฝรั่งเศส รัสเซีย สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และ
อินเดีย โดยเน้นประเทศที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับไทยในช่วงการก่อตั้ง
สมาคมอาเซียน รวม
ทั้ ง บ ท บ า ท แ ล ะ
อิทธิพลของสมาคม
นี้ ใ นช่ ว งสิ บ ปี แ รก
2510-2520 (19671977) และหลังจาก
นั้นต่อมา
เอกสารจากหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ในจา� นวน 11 ประเทศนี้
ครอบคลุมทั้งกลุ่มค่ายโลกเสรี คือ สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ ไต้หวัน
ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย กลุ่มค่ายคอมมิวนิสต์ คือ จีนแดง (สาธาร รัฐ
ประชาชนจีน) กัมพูชา สหภาพโซเวียต (รัสเซีย) เวียดนามและเยอรมนี
(รวมถึงเยอรมนีตะวันออก) และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned
Movement, NAM) เช่น อินเดีย ซึ่งมีข้อมูลในส่วนของพม่าและ
อินโดนีเซียรวมอยู่ด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อให้ได้ข้อมูลมากที่สุดและรอบด้าน
เท่าที่เป็นไปได้ และเป็นไปตามพระราชด�าริของทูลกระหม่อมอาจารย์
ทีท่ รงเน้นให้ตระหนักไว้เสมอว่า “ การหาข้อมูลหรือหลักฐาน ควรหา
หลักฐานให้ได้มากที่สุดและหลากหลาย เพื่อตรวจสอบ ตรวจทาน
กันและกัน ให้มั่นใจว่าจะจ�าลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง ” (ส่วนหนึ่ง
จากบทพระราชนิพนธ์ค�าสอนเรื่อง “ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่งหมาย
และขอบเขตการศึกษา และวิธีการทางประวัติศาสตร์” วิชาหัวข้อ
พิเศษทางประวัติศาสตร์ไทย : ไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน ( I 4106)
0 เมษายน 2556)
อย่างไรก็ตาม เรื่องเล่าอาเซียนนี้จะแนะน�าเพียงเอกสารของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) เป็นการน�าร่องก่อน และอยู่ในชุดงานเขียน

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

19

29/6/2568 BE 22:04

�เอกสารเก่าเล่าเรื่อง จากเอกสารลับของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยมีแกนกลางของเรื่องคือ “เบื้องหลังการ
ก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วง 10-20 ปี
แรก : มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา” และ
ยังคงเป็นการด�าเนินการที่ต่อเนื่องในชุดเอกสารเก่า
เล่าเรื่องในสมัยสงครามเย็น จากสงครามเกาหลี
สู่การก่อตั้งสมาคมอาเซียน และคิดว่าน่าจะมี
การผลิตบทความในชุดนี้ต่อไปอีก จากเอกสาร
ส�าคัญในช่วงรอยต่อจากยุคสงครามเย็นไปสู่สมัย
หลังสงครามเย็น หรือจากสมัยสงครามเย็นย้อน
กลับไปในอดีตสมัยสงครามโลกครัง้ ที่ 2 อีกหลายชุด
ด้ ว ยกั น เนื่ อ งจากหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ยังมีเอกสารลับที่ส�าคัญและ
น่าสนใจอีกมาก และน่าสนใจอย่างยิ่งโดยเฉพาะส�าหรับ
การศึ ก ษาวิ จั ย เชิ ง ลึ ก ทางประวั ติ ศ าสตร์ ไ ทยสมั ย ใหม่ และ
การเผยแพร่เอกสารเก่า ข้อมูลลับเหล่านี้ ก็นับเป็นภารกิจหนึ่งของ
หอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ทีม่ กี ารด�าเนินการ
มานานมากกว่าสามทศวรรษแล้ว
ำ
ำ
ำ
ท ท
ำ ำ
ตามแนวพระราชด�าริและพระราชประสงค์ของทูลกระหม่อม
อาจารย์ ที่ทรงริเริ่มหอจดหมายเหตุต่างประเทศนี้ เมื่อปี 25 4-25 5
เป็ น ต้ น มานั้ น จุ ด มุ ่ ง หมายและภารกิ จ หลั ก ของหอจดหมายเหตุ
แห่งนี้ มีทั้งด้านการค้นคว้า รวบรวมและจัดเก็บเอกสารส�าคัญทาง
ประวัติศาสตร์ไทยจากต่างประเทศ และการเผยแพร่เอกสารส�าคัญ
ดังกล่าวในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งมี 5 ด้าน ได้แก่ 1) การจัดงานสัมมนา
ประจ�าปี 2) การแปลเอกสาร ) การวิจัยเชิงลึก งานเขียนสร้างสรรค์
ในเชิงสารคดี 4) การให้บริการความรู้เอกสารต่างประเทศแก่ผู้สนใจ
ทั้งในกรุงเทพ และต่างจังหวัด และ 5) การพัฒนาองค์ความรู้ของ
ระบบเอกสารในรู ป หอจดหมายเหตุ อิ เ ล็ ก ทรอนิ ก ส์ ในฐานะเป็ น
“แบบอย่าง” (e ample) และเพื่อเป็น “ตัวแบบ” (model) ของการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบกระบวนการ
เพื่อเป็นแนวทางให้แก่วงวิชาการและผู้สนใจทั่วไปด้านจดหมายเหตุ
ของไทย-อาเซียนต่อไป
ส�าหรับงานเขียนชุดเอกสารเก่าเล่าเรื่อง จากเอกสารลับของ
หอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ดังเรือ่ ง “เอกสารเกา่
เล่าเรือ่ งอาเซียน เบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมและความยากล�าบากในชว่ ง
10-20 ปแี รก” ทีท่ า่ นก�าลังอ่านอยูน่ ี้ ก็จดั เป็นในส่วนหนึง่ ของการเผยแพร่
เอกสารส�าคัญดังกล่าวในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งอาจอยู่ใน ข้อ ) และ/หรือ
ข้อ 4) ข้างต้นก็ได้ แต่ได้เน้นให้กับผู้อ่าน ผู้รู้ ในแวดวงนักการทหาร
ทหารอาชีพ ทหารวิชาการ ทหารปัญญาชน อาจารย์ทหารและ
นักเรียนนายร้อย เป็นพิเศษ เช่นเดียวกับงานเขียนชุด “เอกสารเก่า
เล่าเรื่อง สงครามเกาหลี” ที่เผย
แพร่ ผ ่ า นมาแล้ว เพื่อให้ผู้อ่าน
ผู้รู้ ในแวดวงนี้ได้รับรู้และทราบ
ความเคลื่ อ นไหวทางข้ อ มู ล
ประวัตศิ าสตร์ใหม่ ๆ จากเอกสารลับ
ของต่ า งประเทศ โดยเฉพาะ
จากสหรัฐอเมริกา (NARA) ซึ่งมี
เอกสารลับ ข้อมูลใหม่ ๆ เผยแพร่
ออกมาใหม่ ทุ ก ปี และมี ค วาม
ส�าคัญต่อการศึกษาประวัตศิ าสตร์
ไทยสมัยใหม่เป็นอย่างยิ่ง

กษา
20 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 20

ท�าไมจึงเป็นเช่นนัน้ เหตุผลก็เพราะจุดอ่อนประการหนึง่ ของการ
ศึกษาวิจยั เชิงลึกทางประวัตศิ าสตร์ไทยสมัยใหม่ในแวดวงวิชาการไทย
ยังคงขาดหลักฐานส�าคัญหรือการขาดแคลนข้อมูลจาก
ต่างประเทศอย่างชัดเจน แต่ปจั จุบนั ผูอ้ า่ น ผูร้ ู้ ในแวดวง
ทหาร รวมทัง้ นักวิชาการ นิสติ นักศึกษา ผูส้ นใจทัว่ ไป
สามารถค้นคว้าข้อมูลดังกล่าวได้จาก “คลังข้อมูล”
ดิ จิ ทั ล ของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้อย่างสะดวกและทั่วถึง
ทั้งทาง on-site และ ทาง online และเพื่อการ
นีจ้ งึ ได้นา� เสนอและแนะน�าสิง่ ทีน่ า่ สนใจจาก “คลงั
ข้อมูล” ดังกล่าวมาเผยแพร่สู่ผู้อ่าน ผู้รู้ ในแวดวง
ทหารและวิชาการ รวมทั้งผู้สนใจ โดยการคัดเลือก
เอกสารส�าคัญบางส่วนมาเขียนเล่าเรื่อง “เบื้องหลัง
การก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วง
10 - 20 ปีแรก : มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา” เพื่อ
เป็นงานเขียนกึง่ วิชาการชุดสัน้ ๆ ส�าหรับผูส้ นใจทีม่ ใิ ช่นกั ประวัตศิ าสตร์
นักวิชาการ โดยตรง
อันที่จริงแล้ว งานเขียนชุดหนึ่ง ไม่ว่าจะมีความหนาหรือสั้น ๆ
ก็ตาม ผูม้ ปี ระสบการ ย์ อ่ มทราบว่า กว่าจะเขียนและด�าเนินการจัดพิมพ์
จนแล้วเสร็จ ต้องอาศัยพลังงานและใช้เวลาไม่น้อย แต่ก็มีคนไม่น้อยที่
มีเวลาอ่านไม่มากนัก ดังนั้น งานเขียนกึ่งวิชาการชุดสั้น ๆ ในแบบเรื่อง
เล่าแบบนี้ จึงเป็นทางเลือกหนึง่ ทีด่ ี และทีแ่ ปลกใจไม่นอ้ ยก็คอื แทบทุก
วินาทีมีงานเขียนชุดใหม่
เล่ ม ใหม่ ออกมาเสมอ
เสมือนหนึ่งหนังสือ งาน
เขียน กลับมิเคยขาดหาย
ไปไหน คื อ มั น ยั ง คงถู ก
ผลิ ต ออกมามากเช่ น กั น
เพราะการเขียนชุดความ
รู้ในเชิงสารคดี หรืองาน
เขียนเป็นหนังสือวิชาการ
แต่ละเล่มนั้น ต่างล้วนมี
แรงจูงใจเป็นตัวตัง้ และตัวตัง้ นีผ้ เู้ ขียน ผูผ้ ลิต ก็คงคิดคล้ายกันในแง่ทวี่ า่
มิใช่เพียงการขายสินค้าในรูปชุดงานเขียน หนังสือ เท่านั้น หากแต่คือ
การขยายความรู้ออกไปสู่สังคมในวงกว้างเป็นส�าคัญ
จุดประสงค์ของการเขียนงานชุดนี้ก็เช่นกัน แต่นอกเหนือไป
จากการขยายความรู้แล้ว ยังมีเป้าหมายเพื่อการเผยแพร่เอกสาร
ส�าคัญ ข้อมูลลับ โดยเฉพาะเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ในแบบเรื่องเล่าสั้น ๆ กึ่งวิชาการ ที่มีทั้งด้าน
ข้อมูล ความรู้ตามหลักคิดและวิธีการทางประวัติศาสตร์ พร้อมด้วย
การแนะนา� เอกสารส�าคัญเกีย่ วกับอาเซียน จากเอกสารลับ-ลับทีส่ ดุ ของ
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA) มาสู่ผู้อ่าน ผู้รู้ ใน
แวดวงทหารและวิชาการ รวมทั้งผู้สนใจทั่วไป โดยการคัดสรรเอกสาร
ส�าคัญบางส่วนมาเล่าเรือ่ งเบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและความ
ยากล�าบากในช่วง 20 ปีแรก พร้อมความเห็นและข้อคิดของผู้เขียน
ในเชิงกึ่งวิชาการ ตามเป้าหมายนั้น ตามแนวพระราชด�าริและพระราช
ประสงค์ของทูลกระหม่อมอาจารย์
ำ น ำ ำ น ำ น ำน นำ
ำน น
ำ ำ น
ำ
อย่างไรก็ดี การน�าเสนอเอกสารส�าคัญพร้อมด้วยความรูใ้ หม่เกีย่ ว
กับสมาคมอาเซียนนี้ นอกจากเป็นภารกิจหนึ่งของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ แล้ว ยังมีแรงจูงใจพื้นฐานมาจาก
อีกหลายปัจจัยด้วยกัน ทั้งจากที่เคยสอนหัวข้อนี้ในหลายวิชาและ
สอนนานมาหลายปีแล้ว กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และยังเคยไปค้นเอกสารลับของ
NARA มาหลายครั้ ง อี ก ทั้ ง เคยจั ด สั ม มนาทางวิ ช าการประจ� า ปี

29/6/2568 BE 22:04

�ของหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เมือ่ ปี 2564 เรือ่ ง
“54 ปี การก่อตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอ�านาจและ
เพื่อนบ้าน”
แต่ที่ส�าคัญก็คือ จากการจัด
สัมมนาครั้งนี้เมื่อปี 2564
พบว่ า ในองค์ ค วามรู ้
เดิมของไทยยังคงมี
ความรู้ ความเข้าใจ
เข ้ า ถึ ง ส ม า ค ม
อาเซี ย นไม่ ม ากนั ก
โดยเฉพาะในช่วงการ
ก่ อ ตั้ ง และบทบาทและ
อิทธิพลบนเวทีระหว่างประเทศ
ในช่วงแรก ๆ ประมา สองทศวรรษแรก ก่อนที่จะได้รับการรับยอม
จากนานาชาติในระยะต่อมาจนถึงสมัยปัจจุบัน ซึ่งอาเซียนปัจจุบันผิด
ไปจากจุดเริม่ ต้นอย่างชัดเจน เนือ่ งจากช่วงการก่อตัง้ และการด�าเนินการ
ในช่วงแรกนั้น อาเซียนยังไม่เป็นที่ยอมรับของมหาอ�านาจ ทั้งฝ่าย
โลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM)
ด้วยเหตุนี้ แทนที่จะให้ความสนใจอาเซียนในสมัยประชาคม
ผู้เขียนกลับเห็นว่า ในช่วงก่อนการก่อตั้งหรือความส�าเร็จในความ
พยายามด�าเนินการในช่วงต้น ๆ นั้น น่าจะมีความหมาย ความส�าคัญ
ไม่นอ้ ยต่อการสร้างการรับรูแ้ ละความเข้าใจสมาชิกผูก้ อ่ ตัง้ สมาคมแห่งนี้
จึงกลายเป็นประเด็นที่มาของการรื้อฟนประวัติของการก่อตั้ง เพื่อ
สร้างความรู้ ความเข้าใจอาเซียนเมือ่ แรกเกิดและในวัยเด็กนัน้ ไทยและ
ประเทศสมาชิกร่วมก่อตั้งอาเซียนนั้นต้องเผชิญกับปัญหาอะไรมาบ้าง
ใช้กลวิธีการใด อย่างไร ท�าไมผ่านพ้นมาได้ด้วยดี ซึ่งค�าถามส่วนนี้
เมื่อรวมเข้าด้วยกันกับบริบทในสมัยสงครามเย็นที่มีสหรัฐอเมริกาเป็น
พี่ใหญ่ จึงเป็นที่มาของการฟน “เบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมและความ
ยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก” อีกนัยก็คือ “ก�าเนิดอาเซียน :
มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา”
ก�าเนิดอาเซียนจากมุมมองของเอกสารลับ สหรัฐอเมริกานี้ มีจุด
มุ่งหมายและล�าดับของการน�าเสนอเป็นไปอย่างง่าย ๆ และตรงตัว คือ
มีความต้องการน�าเสนอท่าทีและปฏิกริ ยิ าจากสหรัฐอเมริกา ทีม่ ตี อ่ ไทย
และเพือ่ นบ้านในการริเริม่ ก่อตัง้ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้หรืออาเซียน (Association o Southeast Asian Nations,
AS AN) จากจุดเริ่มต้นและต่อเนื่องมา โดยจะได้เริ่มจากความเป็นมา
ของการก่อตัง้ สมาคมอาเซียนในปี 2510 (1967) พร้อมทัง้ แสดงประเด็น
ส�าคัญในบริบทของช่วงการก่อตั้ง บทบาทและอิทธิพลของไทยและ
ประเทศสมาชิกอาเซียนในทศวรรษแรก 2510-2520 (1967-1977)
จากมุมมองของมหาอ�านาจและเพือ่ นบ้าน โดยเฉพาะจากสหรัฐอเมริกา
ที่สะท้อนผ่านเอกสารลับ-ลับที่สุด (top secret) จากหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ (NARA)
แม้การน�าเสนอนี้ใช้เอกสารลับ-ลับที่สุดจาก NARA เป็นหลัก
ฐานส�าคัญ ซึง่ น่าจะมีความรูใ้ หม่ ๆ แต่ถา้ ท่านไม่มคี า� ถาม ไม่มขี อ้ สงสัย
เพราะยังไม่ละทิง้ ความรูเ้ ดิมแล้ว ก็ดจู ะไม่มอี ะไรใหม่นกั เพราะในความ
รูเ้ ดิมนัน้ อาเซียนเกิดขึน้ โดยไทยและอีก 4 ชาติ ไดแ้ ก่ มาเลเซีย สิงคโปร์
ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย ต่อมามีบรูไนเข้าร่วม และได้ด�าเนินการ
มาอย่างราบรื่น จนเป็นที่ยอมรับจากนานาชาติในยุคหลังสงครามเย็น
ในนาม “ประชาคมอาเซียน”
แต่ถ้าผู้อ่าน รู้จักการตั้งค�าถามและมีข้อสงสัยในข้อมูลจาก
เอกสารต่างประเทศ ซึ่งถือเป็นข้อส�าคัญประการแรกของการเป็น
นักประวัตศิ าสตร์ทดี่ ี ท่านก็จะพบว่าอาเซียนในช่วงเริม่ แรกนัน้ ตอ้ งพบ
เจอกับอุปสรรคไม่น้อย โดยเฉพาะท่าทีและปฏิกิริยาของมหาอ�านาจ
ในข ะนัน้ ซึง่ รวมถึงสหรัฐอเมริกาอย่างไม่นา่ เชือ่ ทัง้ ๆ ทีส่ หรัฐอเมริกา
เป็นพันธมิตรทีใ่ กล้ชดิ กับไทยในกลุม่ ซีโต้ (S AT ) แต่กลับไม่สนับสนุน
การก่อตั้งสมาคมอาเซียนเลย

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 21

เรื่องนี้ในเอกสารลับของ NARA มีข้อมูลอยู่มาก จึงมีอะไรใหม่
มีขอ้ มูลใหม่ ๆ ทีน่ า่ สนใจยิง่ ทีค่ นไทยส่วนใหญ่ยงั ไม่เคยรับรูก้ นั มาก่อน
และเท่าที่ทราบจากอดีตนักการเมือง-นักการทูตของไทย นักวิชาการ
อาจารย์สอนระดับโรงเรียน มหาวิทยาลัย นิสิตนักศึกษา ประชาชน
ทั่วไป และผู้รู้ในแวดวงทหาร ก็ยังไม่ทราบ ยังไม่เคยรับรู้กันมาก่อน
เช่นกัน คงเพราะยังไม่เคยเห็นเอกสารลับในเรื่องนี้มาก่อน แต่เอกสาร
ลับ-ลับที่สุดนี้บางส่วนได้รับการเปิดเผยแล้ว และจะไปสู่การสร้าง
ความรู้ ความเข้าใจใหม่ ที่ลบล้างความเชื่อและความรู้เดิมของไทยได้
อย่างสิ้นเชิง
โดยทั่วไป ในความเข้าใจและการรับรู้ของคนไทย มักคิดและ
เชื่อกันมาแต่เดิมว่า การก่อตั้งอาเซียนเมื่อปี 2510 นั้น แม้มีจุดเริ่มต้น
จากการริเริม่ ของไทยกับสมาชิกก่อตัง้ อีก 4 ชาตินน้ั ก็ตาม แตม่ หาอา� นาจ
หรือ “พีใ่ หญ่” ของฝ่ายค่ายโลกเสรีในข ะนัน้ คือ สหรัฐอเมริกา ย่อมมี
ส่วนรู้เห็นหรือเห็นดีเห็นงามอยู่ด้วยไม่น้อย เนื่องจากสหรัฐอเมริกา
ในช่วงนัน้ เป็นพันธมิตรทีใ่ กล้ชดิ สนิทกับไทยอย่างมาก สหรัฐอเมริกาจึง
น่าจะสนับสนุนหรืออยู่เบื้องหลังในการก่อตั้งสมาคมอาเซียนนี้ แต่เอา
เข้าจริงแล้ว เอกสารลับ-ลับที่สุดของ NARA โดยเฉพาะในชุด R 59
และชุด R 84 กลับเปิดเผยให้เห็นไปในทิศทางที่ตรงกันข้ามในแบบ
“พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ” เลยก็ว่าได้

อันที่จริงแล้ว ก่อนที่จะมีโอกาสไปค้นอ่านและเห็นเอกสาร
ลับ-ลับที่สุดของ NARA ในเรื่องอาเซียนนี้ ผู้เขียนเองก็คิดไม่ต่างไป
จากคนไทยทั่วไป และมิได้สนใจประเด็นนี้มากนัก แม้เคยได้สอนเรื่อง
อาเซียนมานานหลายปี แต่กลับไม่เคยคิดทบทวนเรือ่ งนีอ้ ย่างจริงจังเลย
ทั้งนี้ส่วนหนึ่งคงเพราะอาเซียนปัจจุบันไปไกลจากเดิมมากแล้ว คือ
จากสมาคมไปสูป่ ระชาคมหรือจากช่วงยากล�าบากมาสูช่ ว่ งรุง่ เรืองแล้ว
เราจึงมักลืมช่วงล�าบากไปเสมอ และประเด็นส�าคัญเราที่มักให้ความ
สนใจในการเรียนการสอนของวิชาต่าง ๆ ในปัจจุบันก็มักขยับออกจาก
สมัยสงครามเย็นมาสู่ยุคหลังสงครามเย็นมากกว่า คือมาอยู่ที่ประเด็น
ปัจจุบัน เช่น อาเซียน+ 1 อาเซียน+ และ อาเซียน+ 6
ดังตัวอย่างทีผ่ เู้ ขียนเคยสอนหัวข้ออาเซียน ในวิชาประวัตศิ าสตร์
โลก/ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ส�าหรับนักเรียนนายร้อยชั้นปีที่ 5 มานาน
ตามหัวข้อคือ “อาเซียนและไทยกับการปรับตัวในโลกร่วมสมัย” และ
มักเน้นในสมัยใหม่ในยุคหลังสงครามเย็น สมัยประชาคมอาเซียน
เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากมีเวลาสอนเพียง 2 คาบ จึงไม่มีเวลาให้กับ
ประวัติศาสตร์ช่วงแรกของอาเซียน คือช่วงการก่อตั้งสมาคมและ
การด�าเนินการในช่วงแรก ๆ ไปโดยปริยาย
นอกจากนี้ ยังเคยสอนประวัตศิ าสตร์ภมู ภิ าคนี้ ในช่วงสมัยรอยต่อ
จากสมัยอา านิคมสูก่ ารประกาศ เอกราช ภายหลังสงครามโลกครัง้ ที่ 2
ตามหัวข้อ คือ “ระบอบอา านิคม ขบวนการชาตินิยมและการได้รับ
เอกราช” นักเรียนนายร้อยชั้นปีที่ 4 ซึ่งมีเวลาสอน คาบ แต่ก็มิได้
มีโอกาสพูดถึงการก่อตั้งสมาคมอาเซียนเช่นเดิม
เพราะประเด็นส�าคัญของประวัติศาสตร์ช่วงนี้ ได ้ เน ้ นด ้า น
ขบวนการชาตินิยมและอิทธิพลของญี่ปุ่น ซึ่งมีข้อถกเถียงมาจาก

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

21

29/6/2568 BE 22:04

�2 ส�านักคิด คือ ศ. ดร. arr . Benda กับ ศ. ดร.Al red . McCo
โดยเฉพาะในประเด็นเรื่อง การเกิดขึ้นของชนชั้นใหม่ (Ne lites)
ในภูมภิ าคนี้ เช่น ผูน้ า� ค ะราษ รของไทย และนักชาตินยิ มทีม่ ชี อื่ เสียง
โ จิมินห์แห่งเวียดนาม เกิดขึ้นจากการสนับสนุนของฝ่ายญี่ปุ่นหรือว่า
มีอยู่แล้วภายใต้ระบอบอา านิคมตะวันตก

เรื่องนี้เป็นข้อถกเถียงใหม่ส�าหรับแวดวงวิชาการไทย แต่มีความ
ส�าคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงให้เวลา
ปูพนื้ ฐานมากหน่อย และมีขอ้ แนะน�าวา่ ถ้าผูอ้ า่ นสนใจ มีเวลา ก็ควรต้อง
ศึกษาหาอ่านจากนักประวัตศิ าสตร์ผมู้ ชี อื่ เสียงทัง้ สองท่านทีก่ ล่าวมาแล้ว
เพราะเป็นเรื่องข้อถกเถียงจากส�านักคิด 2 ค่ายนี้ ที่ถือเป็นเรื่องเด่น
และนักวิชาการ อาจารย์รนุ่ ใหม่ นิสติ นักศึกษาและผูส้ นใจทัว่ ไป รวมทัง้
นักเรียนนายร้อย ทหารอาชีพ นักการทหาร ก็ควรต้องศึกษาหาความรู้
ให้กระจ่าง เพราะเท่าที่ทราบ ข้อโต้แย้งของ ศ. ดร.Al red . McCo
มีนา�้ หนักมากกว่า แต่ผคู้ นโดยเฉพาะนักวิชาการไทยกลับยึดส�านักคิดเดิม
ของ ศ. ดร. arr . Benda ไว้อย่างเหนียวแน่น คงเพราะงานเขียน
ของ ศ. ดร.Al red . McCo ที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้ยังไม่แพร่หลายนัก
ในเมืองไทย
ด้วยเพราะการสอนที่ให้เวลากับเรื่องข้อคิดเชิงทวนกระแสของ
ศ. ดร.Al red . McCo ซึ่งเป็นหัวใจของการท�าความเข้าใจปัญหา
พืน้ ฐานหนึง่ ในประวัตศิ าสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้สมัยใหม่ (รวมทัง้
สมัยสงครามเย็นซึง่ จะได้กล่าวถึงแนวคิดของ ศ. ดร.Al red . McCo
เรื่อง “ความชาญฉลาด” ของผู้น�าไทยและการรู้จักใช้นโยบายในการ
“หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจในตอนตอ่ ไป) จึงท�าให้การสอนทีผ่ า่ นมา
ในวิชาประวัตศิ าสตร์ของภูมภิ าคนี้ ยังขาดโอกาสเช่นเดียวกับการสอน
ในวิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย คือไม่มีเวลาได้กล่าวถึงประเด็นก�าเนิด
ของอาเซียนและการด�าเนินการในช่วง 10-20 ปีแรก ซึ่งมีความยาก
ล�าบากและแตกต่างไปจากอาเซียนในช่วงหลังที่คนไทย ชาวอาเซียน
และชาติอื่น ๆ ได้รู้จักและให้ความส�าคัญ นั่นก็คือ ประชาคมอาเซียน
ดังที่เห็นในยุคปัจจุบัน
แต่เหตุผลทีไ่ ม่ได้กล่าวถึงประเด็นส�าคัญของอาเซียนนี้ นอกจาก
เรื่องเวลาการสอนน้อยแล้ว ยังพบว่างานวิจัย ต�ารา วิทยานิพนธ์ระดับ
ปริญญาโทและเอก ส่วนมากหรือเกือบทัง้ หมด มีการศึกษาวิจยั ประเด็นนี้
น้อยมาก เนื่องจากส่วนใหญ่มักสนใจและให้ความส�าคัญกับบทบาท
ของสหรัฐอเมริกาที่มาพร้อมกับซีโต้ (S AT ) เป็นหลักมากกว่า กล่าว
อีกนัยหนึ่งคือ ประวัติศาสตร์ของสมาคมอาเซียนในช่วงแรก ๆ มักถูก
กดทับด้วยเรื่องของซีโต้
ที่ส�าคัญคือ เท่าที่ทราบจากการส�ารวจองค์ความรู้เดิมของไทย
หรือจากการทบทวนวรร กรรมพบว่า นักวิชาการไทยยังไม่มีโอกาส
ได้พบเห็นข้อมูลชัน้ ต้นทีเ่ กีย่ วข้องจากเอกสารต่างประเทศ ทัง้ จากค่าย
โลกเสรี น�าโดยสหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสต์ที่มีสหภาพโซเวียตและ
จีนเป็นแกนน�า รวมทั้งกลุ่ม NAM เช่น อินเดีย อย่างมากเท่าที่ควรนัก
จึงท�าให้ประวัติศาสตร์ของอาเซียนจากจุดเริ่มต้นและการด�าเนินการ
ในช่วงแรกนั้น ยังคงเป็นเรื่องที่มืดมนต่อเนื่องตลอดมา หรือยังไม่มี
น�า้ หนักอย่างเท่าทีค่ วร เมือ่ เปรียบเทียบกับเรือ่ งราวของซีโต้ เพราะมักมี

กษา
22 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 22

แต่เรือ่ งซีโต้ เรือ่ งเล่าจากผูเ้ กีย่ วข้องในสมัยนัน้ แต่ยงั ขาดหลักฐานข้อมูล
อย่างชัดเจนจากฝ่ายสหรัฐอเมริกาโดยตรง
อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้แม้ว่ายังไม่มีโอกาสได้สอน ไม่เคยเห็น
เอกสารจากชาติอื่น ๆ โดยเฉพาะเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา แต่
ความสนใจของผูเ้ ขียนก็ยงั คงมีอยูบ่ า้ ง ทีส่ า� คัญก็คอื จากการมีโอกาสไป
ค้นคว้าเอกสารลับ-ลับทีส่ ดุ ของสหรัฐอเมริกา (NARA) ตามพระราชด�าริ
และพระราชประสงค์ของทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
เมือ่ ครัง้ ปี 2556-2559 ผูเ้ ขียนได้เน้นความสนใจในความสัมพันธ์ระหว่าง
ไทย - รัสเซีย เพือ่ น�าเสนอข้อมูลและความรูเ้ มือ่ ปี 2560 ในเรือ่ ง “120 ปี
ไทย - รัสเซีย : การทบทวนองค์ความรู้สมัยสงครามเย็นตอนต้น
จากมุมมองของนักการทูตและเอกสารลับ ” และการค้นคว้าเมื่อปี
2556-59 นั้น กลับพบว่า มี “ข้อมูลใหม่” ในความสัมพันธ์ระหว่าง
ไทย - สหรัฐอเมริกา และมีความหมาย ความส�าคัญ โดยเฉพาะกับช่วง
การก่อตัวของอาเซียนอีกด้วย
“ข้อมูลใหม่” ที่พบในครั้งนี้ ได้เปิดเผยให้เห็นชัดเจนว่า ภายใต้
ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับรัสเซีย (สหภาพโซเวียต) นั้น ผู้น�าไทย
ไม่พอใจท่าทีและนโยบายของสหรัฐอเมริกาในฐานะพันธมิตรอยูไ่ ม่นอ้ ย
เนื่องมาจากการถูกกีดกันทางการค้าระหว่างไทยกับโลกคอมมิวนิสต์
และปัจจัยอีกด้านหนึ่งก็คือ ไทยและชาติสมาชิกที่ริเริ่มก่อตั้งอาเซียน
นั้น ล้วนต่างไม่มั่นใจท่าทีของสหรัฐอเมริกาในการสกัดกั้นภัยคุกคาม
จากคอมมิวนิสต์ในภูมิภาคนี้
ด้วยเพราะเรื่องทั้งสองนี้ ไทยและประเทศสมาชิกที่ริเริ่มก่อตั้ง
อาเซียน จึงเริม่ แสดงให้เห็นว่า มาตรการของซีโต้ (S AT ) นัน้ อ่อนแอ
เกินไปในการรับมือกับฝ่ายคอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะในปัญหาสงคราม
เวียดนาม และในความไม่พอใจนีส้ ง่ ผลให้ผนู้ า� ไทยเริม่ หันไปเข้าหาค่ายโลก
คอมมิวนิสต์ ทั้งรัสเซียและจีนมากขึ้น ในข ะเดียวกันก็พยายาม
หาทางเป็นอิสระจากสหรัฐอเมริกา ซึง่ หนึง่ ในความพยายามนีท้ สี่ ะท้อนถึง
“ความชาญฉลาด” ของผู้น�าไทย-เพื่อนบ้านในฐานะประเทศเล็ก ๆ
และการรูจ้ กั ใช้นโยบายในการ “หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจนัน้ ก็คอื
การจัดตั้งองค์การความร่วมมือภายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ต่อมาก็คือ สมาคมอาเซียน นั่นเอง

จากการทีไ่ ด้มโี อกาสไปเห็นข้อมูลลับของ NARA นี้ และตอ้ งการ
เผยแพร่เพื่อให้ชาวไทยได้รับรู้ด้วย จึงชวนกระตุ้นให้เขียนงานเรื่อง
เล่านี้ โดยอาศัยต้นทุนทางข้อมูลและความคิดจากส่วนหนึ่งที่เคยกลับ
ไปทบทวน ค้นคว้า และอ่านเอกสารลับ-ลับที่สุดของ NARA ในช่วง
25 0s-2550s และอีกครัง้ ในช่วงปี 256 -65 เพือ่ งานสัมมนาเรือ่ ง “54 ปี
ไทยกับการก่อตั้ง “อาเซียน” และบทบาทในช่วงสิบปีแรก” ซึ่งได้พบ
“ข้อมูลใหม่” ที่น่าสนใจเกี่ยวกับท่าทีและปฏิกิริยาของสหรัฐอเมริกา
ที่ไม่สนใจไม่รับรู้มากนักต่ออาเซียนในช่วงการก่อตั้งและบทบาทของ
อาเซียนหลังจากนั้นต่อมา แต่การเคลื่อนไหวเรื่องการก่อตั้งสมาคม
อาเซียนนีก้ ลับน่าสนใจยิง่ และยังคงเป็นมรดก บทเรียนทีด่ ขี องแนวทาง
ในการบริหารจัดการต่อกระแสการเมืองโลกในปัจจุบนั -อนาคต เพราะ
แสดงให้เห็นถึงฐานคิด จุดยืนและกลวิธกี ารในการต่อสูอ้ ย่างชาญฉลาด
ของผู้นา� ไทยและเพื่อนบ้านในฐานะประเทศเล็ก ๆ ได้อย่างดียิ่ง
นอกจากนี้ ยังมีกระแสจากภายนอก จากการได้รบั เชิญจากศูนย์
ศึกษาการต่างประเทศ (International Studies Center, ISC) เป็น
วิทยากรพูดคุยในรายการ “วิเทศปริทัศน์” ตอนพิเศษ หัวข้อ “ก�าเนิด

29/6/2568 BE 22:04

�อาเซียน : ปฏิกิริยาจากมหาอ�านาจและเพื่อนบ้าน” เมื่อวันที่ 1
สิงหาคม 2564 ซึ่งเป็นรายการสดเผยแพร่ทางหน้า Face oo และ
ช่อง ouTu e ของ ISC เพื่อให้ความรู้กับผู้สนใจทั่วไปและได้รับการ
ตอบรับอย่างดี และมีผสู้ นใจต้องการอ่านหนังสือประกอบการสัมมนา
และการได้อา่ นข้อมูลจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา (NARA) อีกด้วย
ทั้งหมดที่ได้กล่าวมา ถือเป็นต้นทุนและฐานกระตุ้นทางความ
คิดในการเขียนเรื่องเล่าอาเซียนชุดนี้ และเชื่อว่าถ้าหากมีการเขียน
ประวัตศิ าสตร์ในช่วงก่อตัง้ และต่อเนือ่ งในช่วง 10 - 20 ปีแรกก็นา่ สนใจยิง่
เนื่องจากเป็นเรื่องที่คนไทยทั้งนักวิชาการและคนทั่วไป รวมทั้งผู้รู้ใน
แวดวงทหาร ใหค้ วามสนใจนอ้ ยมาก และแทบจะ
ไม่ได้รับรู้เรื่องความเป็นมาที่ยากล�าบากของ
อาเซียนในช่วงก่อตั้งและการด�าเนินการในช่วง
10 - 20 ปีแรกมากนัก ซึ่งควรจะต้องเน้นไว้
อีกครั้งว่า อาเซียนในสมัยปัจจุบัน มีความแตก
ต่างไปจากจุดเริ่มต้นอย่างชัดเจน เนื่องจากช่วง
การก่อตั้งและการด�าเนินการในช่วงแรก ๆ นั้น
แม้ผู้น�าไทยและประเทศสมาชิกผู้ร่วมก่อตั้งอีก
4 ชาติ ซึ่งมี “ความชาญฉลาด” ในการรู้จักใช้
นโยบายในการ “หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจ
สหรฐั อเมรกิ า และได้ดา� เนินการส�าเร็จในขัน้ แรก
แต่สมาคมอาเซียนกลับไม่เป็นทีย่ อมรับของชาติ
มหาอ�านาจ ทั้งฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่ม NAM
อย่างไรก็ตาม การเขียนและน�าเสนอเนือ้ หาในงานเขียนเรือ่ งเล่านี้
มิได้จงใจที่จะกล่าวโทษชาติมหาอ�านาจต่าง ๆ ทั้งฝ่ายค่ายโลกเสรี
ค่ายคอมมิวนิสต์และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) แต่ประการใด
หากต้องการเปิดเผยข้อเท็จจริงทีเ่ คยเกิดขึน้ ในอดีตอย่างตรงไปตรงมา เพือ่
แสดงให้คนไทยได้รบั รูแ้ ละตระหนักไว้วา่ การก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและ
กว่าจะพัฒนาไปสู่การยอมรับจากนานาชาติ ทั้งในระดับภูมิภาคและ
ระดับโลก ในรูปแบบที่เห็นและเป็นอยู่ปัจจุบันในนามของประชาคม
อาเซียนนั้น ผู้น�าไทยและผู้น�าของประเทศสมาชิกก่อตั้งอีก 4 ชาตินั้น
ได้ตอ่ สู้ ยืนยัน และฝ่าฟันพาความหวังจนสูค่ วามส�าเร็จให้แก่ชาวเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้มาได้อย่างไร และสิง่ ทีม่ คี ุ ค่าอันเกิดจากความส�าเร็จนี้
ชาวอาเซียนรุ่นใหม่จะรักษาและสืบสานกันต่อไปอย่างไร จึงหวังว่า
ข้อเขียนชวนคิดจากเรื่องเล่าชิ้นเล็ก ๆ นี้ มีส่วนในการสร้างฐานความรู้
ความเข้าใจ เข้าถึง พัฒนาประชาคมอาเซียนอย่างมั่นคงยั่งยืนต่อไป
น
น ำ
ำ
เนือ้ หาในงานเขียนชุดนีม้ คี วามยาวพอควร และอาจท�าให้ผอู้ า่ น
รู้สึกเหน็ดเหนื่อย/อ่อนล้าในการติดตามแบบม้วนเดียวจบ จึงได้แบ่ง
ซอยแยกย่อยประเด็นต่าง ๆ ออกจากกันซึง่ ประกอบด้วยกันหลายตอน
แต่ยังคงต่อเนื่องกันในหลักการใหญ่ โดยมีจุดเน้นต้องการน�าเสนอ
ปฏิกิริยาจากโลกมหาอ�านาจและเพื่อนบ้าน ที่มีต่อไทยและประเทศ
เพื่อนบ้านในการริเริ่มก่อตั้งสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้หรืออาเซียน (AS AN) และความเป็นมาของการก่อตั้งสมาคม
อาเซียนในปี 2510 พร้อมทัง้ แสดงประเด็นส�าคัญในบริบทของช่วงการ
ก่อตัง้ บทบาทและอิทธิพลของไทยและประเทศสมาชิกอาเซียนในสอง
ทศวรรษแรก 2510s-2520s จากมุมมองของสหรัฐอเมริกา ที่สะท้อน
ผ่านเอกสารลับ-ลับสุดยอดจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
(NARA)
ในเอกสารลับ-ลับสุดยอดจาก NARA มีขอ้ มูลเด่น ๆ ทีพ่ บเห็นได้มาก
ก็คือ สหรัฐอเมริกาให้ความส�าคัญ S AT มากกว่า AS AN ในข ะ
ที่มหาอ�านาจอื่น ๆ จากค่ายโลกคอมมิวนิสต์ เช่น รัสเซีย จีนแดง
และเวียดนาม และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) เช่น อินเดีย ต่างก็
ไม่ยอมรับ ไมไ่ วว้ างใจ เพราะมักมองผ่านแว่นของสงครามเย็นในแบบ 2 ขัว้
คือมีแต่ขาว-ด�า หรือศัตรู-มิตร จึงเห็นแต่เปลือกนอกว่า อาเซียนเป็น
สมุน-เครื่องมือรับใช้ของสหรัฐอเมริกา ทั้งนี้คงเนื่องมาจาก AS AN
อยู่ภายใต้ร่มเงาของ S AT และสหรัฐอเมริกา ฝ่ายโลกเสรี นั่นเอง

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 23

เอกสารลับ-ลับสุดยอดจาก NARA ทีเ่ กีย่ วข้องกับเรือ่ งไทยและอาเซียนนี้
มาจากหลายหมวดในฝ่ า ยทหารและฝ่ า ยพลเรื อ น และปั จ จุ บั น
เอกสารลับ-ลับสุดยอดนี้ส่วนใหญ่ได้รับการเปิดเผย (declassi ed
documents) ให้ประชาชนทั้งชาวอเมริกันและคนทั่วโลกสามารถ
เข้าถึงได้ ทัง้ การอ่านจาก NARA และทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ เช่น R 59,
R 84 รวมทั้งบางส่วนจากเอกสารลับของ CIA ในเอกสารของชุด CIA
Records Search Tool (CR ST) ที่เผยแพร่ผ่านทาง online แต่ใน
เรื่องเล่านี้ได้เน้นเฉพาะข้อมูลในชุด R 59 เป็นหลัก ซึ่งเอกสารชุดนี้
ถูกจัดอยู่ในฝ่ายพลเรือนตามระบบการจัดเก็บเอกสารและให้บริการ
ของ NARA ที่มีการแบ่งเป็น 2 ฝ่ายคือ ฝ่าย
ทหารและฝ่ายพลเรือน แต่ข้อมูลในชุด R 59
ก็มีข้อมูลลับด้านการทหาร ความมั่นคง ปรากฏ
อยู่จ�านวนไม่น้อยเช่นกัน
ข้อมูลชุด R 59 ทีค่ น้ คว้าเก็บรวบรวมจาก
NARA นี้ ปัจจุบนั ถูกจัดเก็บไว้ในหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ซึ่งมีข้อมูล
ลั บ -ไม่ ลั บ ที่ น ่ า สนใจจ� า นวนมาก และจะได ้
น� า มาเสนอพร ้ อ มหลั ก คิ ด วิ ธี ก ารทาง
ประวัตศิ าสตร์ พร้อมด้วยความเห็น ข้อคิดต่าง ๆ
ตามหัวข้อที่ต่อจากตอนที่ (1) ซึ่งมีเนื้อหาหลัก
อีก 6 ตอน ได้แก่
(2) การก่อตัง้ สมาคม “อาเซียน”: ความเปน็ มาจากฝา่ ยไทย ตามดว้ ย
( ) NARA : ระบบ การให้บริการ และข้อมูลเบื้องต้น (4) ก�าเนิด
“อาเซียน” 2510 : มุมมองจากเอกสาร R 59 ในตอนท้ายก่อนสรุป
คือ บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน” : ช่วงต้นสิบปีแรก (25102520) จากข้อมูลเด่นและตัวอย่างเอกสารที่น่าสนใจของ R 59 โดย
แบ่งเป็น (5) บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน”: ช่วงต้น ด่านแรก
สหรัฐอเมริกา โลกเสรี และ (6) บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน” :
ช่วงต้น ด่านที่สอง ค่ายโลกคอมมิวนิสต์ และ NAM และ (7) บทสรุป
และส่งท้ายของอาเซียน : ข้อคิดทางประวัติศาสตร์ ข้อดีของ NARA
มีข้อมูลมากมายหลากหลายจากฝ่ายอื่น ๆ ทั่วโลก
เนื้อหาหลักอีก 6 ตอนต่อจากนี้ คือผลจากการค้นอ่านเอกสาร
NARA และได้พบข้อมูลใหม่สา� คัญทีเ่ กีย่ วข้องกับอาเซียนจากจุดเริม่ ต้น
และน่าจะน�าไปสู่การสร้างฐานความรู้ ความเข้าใจในบทบาทและ
อิทธิพลของอาเซียนช่วงทศวรรษแรกและต่อมาได้อย่างดี ที่ส�าคัญคือ
มุมมองของสหรัฐอเมริกามีความสอดคล้องกับข้อมูลของประเทศอืน่ ๆ
ในค่ายโลกเสรี และค่ายคอมมิวนิสต์ รวมทั้งกลุ่ม NAM (กลุ่มไม่ฝักใฝ่
ฝ่ายใด เช่น อินเดีย พม่า)
ทั้งหมดนี้ เป็นประเด็นที่เรื่องเล่านี้ต้องการเปิดเผยร่องรอยจาก
มุมมองต่าง ๆ ไว้ให้ได้มากที่สุด เพื่อการสร้างความเข้าใจ เข้าถึง ที่มา
ของการก่อตั้งสมาคมอาเซียน และน�าไปสู่การศึกษาวิจัยในเชิงลึก
อย่างรอบด้านต่อไป โดยเฉพาะมรดกทางฐานคิด จุดยืนและกลอุบาย
กลวิธีการ ในการต่อสู้ของกลุ่มประเทศเล็ก ๆ “อย่างชาญฉลาด”
ในบริบทของการเมืองโลก ทีช่ าวไทย อาเซียนรุน่ ใหม่จา� เป็นต้องเรียนรูไ้ ว้
เพราะโลกในปัจจุบัน-อนาคต ประชาคมอาเซียนก็ยังคงต้องเผชิญ
ปัญหาภายนอกที่ไม่ต่างไปจากสมัยสมาคมอาเซียนมากนัก คือภายใต้
ระบบโลกที่ยังมี 2 ขั้วใหญ่ ระหว่างจีน-รัสเซียและพันธมิตร/BRICS+
กับพันธมิตรตะวันตก-สหรัฐอเมริกา/Trump 2.0 โดยในตอนต่อไป
จะเริ่มจากตอน (2) การก่อตั้งสมาคม “อาเซียน”: ความเป็นมาจาก
ฝ่ายไทย เพื่อเป็นฐานแนวคิดและข้อมูล

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

23

29/6/2568 BE 22:04

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227902">
                <text>เสนาศึกษา (เมษายน-มิถุนายน 2568)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227903">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน เบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมและความยากลำบากในช่วง 10-20 ปีแรก &#13;
(1) บทนำและแนวทางของการเล่าเรื่อง</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227904">
                <text>พ.อ. ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227905">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10183" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15136">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/bf09d3e77ac1fed9448da6ebc66c8bbe.pdf</src>
        <authentication>a9a2587a36ab79f85d68d5c7e2909863</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227896">
                    <text>aw-cl-����������-���������-90-4.indd 1

10/1/2568 BE 10:10

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

“…ขอให้ตั้งใจเป็น “นักประวัติศาสตร์” ที่ดี คือรู้จัก
สังเกต ไต่ถาม จดจ�า และน�าสิ่งที่ศึกษาจดจ�ามาได้ มา
วิเคราะห์หาเหตุผลที่ถูกต้องต่อไป…”
(พระราชนิพนธ์, “ค�าน�า” ใน อีสานเหนือ, 2532)

ความน�า
อันที่จริงแล้ เราทุกคนล้ นต่างก็มีค ามเป็นนักประ ัติ า ตร์อยู่ใน
ตั ตนเ มอ และคนที่จะมีลัก ณะของนักประ ัติ า ตร์ที่ดี ตามพระราชนิพนธ์ของทูลกระ ม่อมอาจารย์ที่ยกมาข้างต้นนี้ ก็เป็นเรื่องไม่ยากนัก าก
มีการพัฒนา ฝึกฝน และน�าข้อคิดของทูลกระ ม่อมอาจารย์ไปใช้ในทาง
ปฏิบตั อิ ย่าง ม�า่ เ มอ ไม่ า่ จะเป็นเรือ่ งในชี ติ ประจ�า นั และ/ รือทางอาชีพ
การงานต่าง ๆ ไม่ยกเ ้นนักเรียนนายร้อย ท ารอาชีพ
ในกรณีของ งครามเกา ลี จากเอก ารเก่าเล่าเรือ่ งผ่านข้อมูลลับและ
ไม่ลับของ อจด มายเ ตุแ ่งชาติ รัฐอเมริกา โดยเฉพาะชุด RG 59 ที่ได้
น�าเ นอมาแล้ นั้น ถ้าผู้อ่าน ประชาชนทั่ ไป นักเรียนนายร้อย ท ารอาชีพ
“รูจ้ กั งั เกต ไตถ่ าม จดจ�า และน�า งิ่ ที่ กึ าจดจ�ามาได้ มา เิ คราะ ์ าเ ตุผล
ทีถ่ กู ต้องต่อไป” ตามพระราชด�าริและการทรง อนของทูลกระ ม่อมอาจารย์
นั้น ก็เชื่อได้ ่า ผู้อ่านย่อมมี �านึกของ “นักประ ัติ า ตร์ที่ดี” อยู่ใน ั ใจ
และจะช่ ยท�าใ ้การอ่านในตอนต่อไปนี้มีค าม มายเชิงลึกที่ชัดเจนยิ่งขึ้น
โดยเฉพาะในการพินิจเอก ารลับและไม่ลับของชุด RG 84
แม้ ่าเอก ารทั้งของ RG 59 และ RG 84 อยู่ในแ ด งของกระทร ง
การต่างประเท รัฐอเมริกา ก็ตาม แต่ข้อมูลในเอก าร 2 ชุดนี้ กลับมี
ลัก ณะเด่นที่ไม่เ มือนกัน ในขณะที่ RG 59 มีลัก ณะก ้างจากระดับ
เชิงนโยบายของ รัฐอเมริกา ผ่านกระทร งการต่างประเท เข้า ปู่ ระเท ต่าง ๆ
่ นของ RG 84 มีลัก ณะเฉพาะ รือแคบลง เพราะเป็นข้อมูลจากรายงาน
ของนักการทูตอเมริกันที่ประจ�าในประเท ต่าง ๆ เช่น ประเท ไทย ภาพ
โซเ ียต ่งกลับไปยังรัฐบาลกลางของ รัฐอเมริกา แต่เอก ารของทั้ง อง
RG นี้ก็มีค าม �าคัญ มี ่ น ัมพันธ์กัน และต้องค้น าน�ามาเชื่อมโยงกัน
จึงจะช่ ยท�าใ ้เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนาในการมองกิจกรรม การกระท�าของ
รัฐอเมริกาในเรื่องต่าง ๆ นั้นได้อย่างรอบด้าน
อย่างไรก็ตาม การน�าเ นอเอก ารเก่าเล่าเรื่อง งครามเกา ลี จาก
รัฐอเมริกา (NARA) RG 84 (ตอน 1) นี้ มีลัก ณะแบบเดีย กับชุด RG 59
ที่กล่า มาแล้ คือ มีทั้งข้อมูลทั่ ไปและ
ข้อมูลเด่นที่เกี่ย ข้องกับ งครามเกา ลี
ในบริบทโลกและไทยด้ ย
ที่ เ มื อ นกั น อี ก ่ น นึ่ ง ของ
การน�าเ นอในที่นี้ นั่นก็คือ ข้อมูลทั่ ไป
และข้อมูลเด่นใน ่ น RG 84 มีค าม
ลาก ลายเช่นเดีย กับ RG 59 แต่จะ
เน้นเพียง อง ่ นที่เกี่ย ข้องกัน คือ
(1) ม าอ� า นาจ รั ฐ อเมริ ก า
กับค่ายคอมมิ นิ ต์ (จีนและ ภาพ
โซเ ียต) ต่อเกา ลีเ นือ-ใต้ และ
(2) ไทยกับ งครามเกา ลี

กล่ า อี ก ทาง นึ่ ง
คือ ในการน�าเ นอนี้จะพินิจ
งครามเกา ลี ทั้งในบริบท
ของโลกและบริบทของไทย
ในแบบเดีย กับที่ได้น�าเ นอ
มาแล้ ใน ่ นของ RG 59
และจะได้เลือกเอก ารบาง
่ นเป็ น ตั อย่ า ง � า รั บ
กรณีที่ นใจนี้ในแต่ละเรื่อง
และบางเรื่องก็อาจมีใจค าม
คาบเกีย่ กับระ า่ ง งคราม
เกา ลี ใ นบริ บ ทโลกกั บ
งครามเกา ลีในบริบทของ
ไทย เพราะในค ามเป็นจริงแล้ ทั้ง อง ่ นนี้ต่างก็ได้เกี่ย โยงซึ่งกันและ
กันเ มอ
งครามเกา ลีในบริบทโลกมีข้อมูลทั่ ไปและข้อมูลเด่นใน RG 84
ทั้ง ่ นที่มาจาก ถานเอกอัครราชทูต รัฐอเมริกา ประจ�าในกรุงเทพฯ
(Bangkok) คือตั เอก ารรายงานออกจากประเท ไทย เช่น RG 84 Records
of the Foreign Service Posts of the Department of State, Thailand
Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 และ ่ นที่มาจาก
ถานเอกอัครราชทูต รัฐอเมริกา ประจ�าในกรุงมอ โก (Moscow) คือ
ตั เอก ารรายงานออกจากประเท ภาพโซเ ียต เช่น RG 84 Records
of the Foreign Service Posts of the Department of State, Union
of Soviet Socialist Republics, U.S. Embassy, Moscow, Classified
General Records, 1941-1963 และจะได้แ ดงตั อย่างของเอก ารชุดนี้
ตัวอย่างเอกสาร RG 84 : รายงานจากค่ายคอมมิวนิสต์และฝ่ายที่
ประจ�าในประเทศไทย
เพือ่ การอ่านและการรับรูข้ อ้ มูลอย่างรอบด้านจากทัง้ องฝ่ายใน มัย
งครามเย็น ดังนั้นการค้นค ้าเอก าร RG 84 จึงได้ลอง ุ่มเอก ารลับลับที่ ดุ จากรายงานทางการทูตของ รัฐอเริกา ทัง้ ใน ่ นทีร่ ายการออกจาก
ประเท ค่ายคอมมิ นิ ต์และประเท ฝ่ายโลกเ รี โดยเฉพาะจากเมืองไทย
และก่อนเข้า ู่เนื้อ า ลักของเอก าร RG 84 มีตั อย่างแ ดงการรายงาน
ของ อง ่ นนี้ กล่า คือ
่ นแรก เป็นตั อย่างการรายงานออกจากประเท ภาพโซเ ียต
เช่น เอก ารใน RG 84 Records of the Foreign Service Posts of
the Department of State, Union
of Soviet Socialist Republics, U.S.
Embassy, Moscow, Classified
General Records, 1941-1963 Entry
3313 Box 105 มายเลข 710 Korea
มีขอ้ มูลรายงานการใ ้ มั ภา ณ์ของฝ่าย
อเมริกัน (Oct. 1) มีใจค ามดังนี้
“There follows text of
question and Acting Secretary
Acheson’s answer on Korea in
press conference, Oct. 1:
Question: Does the United

กษา
14 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 14

10/1/2568 BE 10:11

�States intend to follow the Russians to continue pursuing
independently their own policy in North Korea, without taking
positive steps to fulfill the pronouncements at Cairo and Moscow
to establish a Provisional Government for Korea under oint US,
USSR supervision hat steps does this country and the USSR
administrators take in Korea

Answer: General odge has in the past months made
a number of efforts to bring about a reconvention of the oint
Soviet American Commission. is efforts have not so far proven
successful. hen we consider it opportune, we may again
approach the business in this matter. e have informed them
that we are prepared to meet with the Commission at any time
they wish and we hope that they may soon see the reason and
good sense in continuing the discussions of the Commission
in the meantime, as said in my statement of last Aug. 30, it is
essential that we proceed in South Korea with the solution or urgent social and economic problems along lines
which embody the will of the Korean people, therefore
we desire to establish cooperation between all political
parties and a Korean legislative body to express Korean
views and aspirations and to provide Korean leadership.
At the time made this statement emphasi ed two main
points one is that we are prepared at any time that the
Soviet Government will do so to resume the discussions
of the Commission, the purpose of which is to bring about
a Unified Korea, the other is that we intend to remain in
Korea and carry out our duties there until we have achieved
the purpose of bringing into being a United independent
Korea. e must be patient and persevering in reaching a solution
of this problem.”
อย่างไรก็ตาม ต่อมาเมือ่ ทางฝ่าย ภาพโซเ ยี ตและเกา ลีเ นือเ นอ
แผน “Proposals for Korean Unification” มาถึง 4 ครัง้ ในป 1949-1950
( une 28, 1949 une 7, 1950 une 19, 1950 และ September 30,
1950) แต่ฝา่ ย รัฐอเมริกากลับไม่เ น็ ด้ ย เนือ่ งจากมีขอ้ รุปทีเ่ น็ า่ ฝ่าย

คอมมิ นิ ต์/เกา ลีเ นือจะเข้าค บคุมเกา ลีทั้ง มด “From analysis of
the provisions of the various proposals, it would appear that they
were designed in each instance to guarantee thorough Communist
control over all of Korea.” (ดูการน�าเ นอเอก ารฉบับนี้ใน ่ น RG 59
ที่ได้กล่า มาแล้ )
อีกตั อย่าง นึ่งจากค่ายคอมมิ นิ ต์- ภาพโซเ ียต คือ RG 84
Records of the Foreign Service Posts of the Department
of State, Union of Soviet Socialist Republics, U.S. Embassy,
Moscow, Classified General Records, 1941-1963 Entry 3313
Box 115 มายเลข 800 USSR มีขอ้ มูลเรือ่ ง “ nterpretative Report
on Soviet Policy” (Based on the Press) (December 1945-1946)
เอก ารชุด“ nterpretative Report on Soviet Policy” (Based
on the Press) (December 1945-1946) นี้ มีเนื้อ าเกี่ย กับนโยบาย
ของ ภาพโซเ ียต (USSR) ครอบคลุมม าอ�านาจและภูมิภาค ต่าง ๆ
ร มทั้ง Far East ด้ ย และคงไม่แปลกใจที่กระบอกเ ียงของ USSR
ก็ได้กล่า โจมตีบทบาทของ รัฐอเมริกาในการแทรกแซงกรณีของจีน
ระ ่างจีนคณะชาติกับจีนแดงเช่นกัน เช่น ในป 1946 ใน ่ นของ
“The Far East” ค ามตอน นึ่ง ่า “The Soviet press concluded
that the U.S.A. was supporting civil war in China to further its
imperialist interests and to establish its dominion in the Far East”
�า รับ ่ นที่ อง เป็นตั อย่างรายงานออกจากประเท ไทย เช่น
เอก ารใน RG 84 Records of the Foreign Service Posts of the
Department of State, Thailand Bangkok Embassy General Records,
1945-1953 ใน Box 94 มีข้อมูลที่น่า นใจ ลายเรื่อง เช่น เอก าร 350
China (1953) เป็นจด มายแ ดงค ามคิดเ ็นของ Chang an Chen,
President of Chinese Chamber of Commerce ในประเท ไทย ซึ่ง
เป็นฝ่าย นับ นุนจีนคณะชาติและ รัฐอเมริกา ใจค ามอาจยา น่อย
แต่มีเนื้อ าน่า นใจ โดยเฉพาะการท�าค ามเข้าใจ เข้าถึงและพัฒนาค ามรู้

ใน มัย งครามเย็น จากท่าทีของฝ่ายต่าง ๆ ดังที่ปรากฏ ่า
“From time immemorial China and Thailand were tied
by many bonds. n addition to our racial, religious, and linguistic
affinities, we find ourselves now on the same side of a world
struggle for freedom and liberty against tyranny and aggression.
e believe in free enterprise and are opposed to exploitation and
slavery in the communist system. e have built our business
and enterprise through years of industry and perseverance.
Our interest, being centered around private enterprise, is
fundamentally incompatible with communism. e live amicably
with the Thai people and abide by the laws of Thailand. e
do our best to cultivate and foster the traditionally friendly
relationship between our two people.
e have always been loyal to the government of the
Republic of China. Since the communist occupation of the
mainland of China, we learned continually from our relatives
the oppression and atrocities of the ruthless communists from

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 15

15

10/1/2568 BE 10:11

�our homeland, such as mass arrest and execution, confiscation
of property and “brain washing”. The puppet communist regime,
imposed upon the unwilling people through the machination of
an alien aggression, has turned the beautiful and peaceful land
of China into a living inferno. Fundamental freedom and human
rights have been completely wiped out since their occupation.
The Chinese in Thailand as a whole are fully convinced that the
communist system will never work in China and that the future
of China depends upon a free and democratic government as
envisaged by Dr. Sun at Sen and as under the leadership of
President Chiang Kai Shek. To liberate our relatives under the
tyrant rule of the Chinese communists, we determine to do our
best to give our spiritual and material support to Free China in
the task of removing the Chinese communists and recovering
the mainland. e believe that the final victory is bound to be
ours.
e wish to point out the fact that the menace of
communism does not limit itself to China. Being the tools of
international communism and puppets of the Soviet Russia, the
Chinese communists are scheming to overthrow free governments
for world domination. Since the cease-fire in Korea, the Chinese
communist threat to South East Asia is greater than ever. To
avert this danger, communism must be uprooted from its nerve
centre in China. Once the brave soldiers of the Free China set
their feet again on the mainland, the security of South East Asia
will be assured.”

จากข้อมูลในเอก ารของ อง ่ นนี้ จะเ ็นได้ ่า ข้อมูลในเอก ารที่
ออกมาจากแต่ละ ่ น ( รือแต่ละประเท ภาพโซเ ียตและไทย) ซึ่งเป็น
ข้อมูลเฉพาะของแต่ละฝ่ายนั้น เริ่มตีกัน รือต่างไปคนละทาง ทั้งใน ่ นที่
เกี่ย ข้องและไม่เกี่ย ข้องกับ งครามเกา ลี แต่ก็เป็นประเด็นแ ดล้อมและ
เกีย่ ข้องกันของ องค่าย เนือ่ งจากอยูใ่ นบริบทของ งครามเย็น และตา่ งฝา่ ย
ต่างก็มีท่าทีที่ าดระแ ง รือขัดแย้งกันตลอดมา
ดังนั้น การกล่า า กล่า โจมตี ระ ่างกันของ องค่ายนี้ จึงถือเป็น
เรื่องปกติในเอก ารของ NARA ชุด RG 84 และ ิ่งนี้ถือเป็นข้อดีของ งการ
ทูตอเมริกนั ทีบ่ นั ทึกและรายงานข้อมูลอย่างตรงไปตรงมา และเป็นเรือ่ งดีของ
ผู้ กึ าประ ตั ิ า ตร์ทจี่ ะได้เ น็ ข้อมูลทีแ่ ตกต่าง
กันนี้ด้ ยเช่นกัน
ข้อมูลทีแ่ ตกต่างนี้ ถือเป็นเรือ่ งท้าท้ายของ
ผู้ ึก าประ ัติ า ตร์ เนื่องจากในค ามแตกต่าง
กันนั้นจะช่ ยใ ้ผู้ ึก าเกิดข้อคิด ค�าถามและ
ค้น าต่อไปอย่างไม่รจู้ บ เพราะ ากพบ า่ เอก าร
ชุดนี้มีค ามขัดแย้งและต้องการทราบข้อเท็จจริง
ทีเ่ กีย่ ข้อง ย่อมจะเป็นแน ทางในการ บื ค้นต่อไป
ทั้งภายในเอก ารของกลุ่ม RG 84 ซึ่งมี ม ด
เอก ารย่อย (Entry) อีกเป็นร้อยเป็นพัน และ
ภายนอกกลุ่มเอก ารของ RG 84 เช่น RG 59

จากนั้นก็ยังอาจต้องขยายออกไปจากเอก ารของฝ่ายพลเรือนไป ู่เอก าร
ของฝ่ายท ารและ/ รือของ C A อีกด้ ย
อย่างไรก็ตาม เนือ่ งจากการค้น าเอก ารใน NARA มีเ ลาจ�ากัดและ
ค รต้องได้ขอ้ มูลใน ่ นทีเ่ กีย่ ข้องกับเปา มายทีไ่ ปในแต่ละครัง้ ซึง่ ในครัง้ นี้
ก็คือ ไทยกับ งครามเกา ลี จึงท�าใ ้การค้น าไม่ ามารถขยายตั ออกไป
ตามร่องรอยของค ามแตกต่าง รือค ามขัดแย้งของเอก ารในกลุ่ม RG 84
และเท่าที่พอท�าได้ก็คือ การค้น าเฉพาะภายในกลุ่ม RG 84 ซึ่งก็มีข้อมูล
ทั่ ไปและข้อมูลเด่นในประเด็นไทยกับ งครามเกา ลีมากพอ �า รับน�ามา
เ นอในเบือ้ งต้น และจะได้แ ดงใน ่ นของ งครามเกา ลีในบริบทโลกก่อน
RG 84 : ข้อมูลทั่ ไปและข้อมูลเด่น: งครามเกา ลีในบริบทโลก
การพิ นิ จ งครามเกา ลี ใ นบริ บ ทของโลกนี้ มี ข ้ อ มู ล เอก ารที่
น่า นใจ ลาย ่ น แต่น่าจะมาจากการรายงานท่าทีของ รัฐอเมริกาต่อ
เกา ลีเ นือ-ใต้ รือการ ิเคราะ ์ท่าที นโยบายของฝ่าย ภาพโซเ ียตต่อ
เรือ่ งเกา ลีเ นือ-ใต้ ตัง้ แต่ช่ งปลาย งครามโลกครัง้ ที่ 2 และช่ งต้น ลังจาก
งครามโลกฯ ยุตลิ งในป 1946 เปน็ ตน้ มา ร มทัง้ งครามโ ณาช นเชือ่ ของ
ทั้ง องค่าย เช่น เนื้อ าจาก ิทยุของฝ่าย ภาพโซเ ียต (Radio Moscow)
ในช่ ง งครามเกา ลี มีใจค าม ่ น นึ่ง “The program was called
Korean Events. t consisted of a brief summary of war news from
Korea.” (“Radio Moscow” November 5, 1951)
ตั อย่างเนือ้ ค ามจาก ทิ ยุของฝ่าย ภาพโซเ ยี ต (Radio Moscow)
ในช่ ง งครามเกา ลี (1951) ในเอก าร RG 84 Records of the Foreign
Service Posts of the Department of State, Union of Soviet Socialist
Republics, U.S. Embassy, Moscow, Classified General Records,
1941-1963 Entry 3313 Box 105 มายเลข 320. Russia 1951 มีข้อมูล
เรื่อง “Radio Moscow” (November 5, 1950) และมีใจค ามน่า นใจ
ตอน นึ่ง ค าม ่า
“The ar News as given was along this line. On
November 3rd the Americans were driven back at all points on
the Korean Front. Five American planes were shot down. These
planes were engaged in the ruthless bombing and gunning of
civilian populations. Then followed a brief description of battles
at specified points. The troops involved were described as the
Peoples’ Army on one side, the Americans on the other. No

กษา
16 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 16

10/1/2568 BE 10:11

�United Nation was mentioned, except Great Britain, and then
only a brief reference to American and British troops.”
ถ้าอ่านและมองจาก
มุ ม ของฝ่ า ย รั ฐ อเมริ ก า
แน ่ น อน ่ า รายการของ
Radio Moscow นั้ น
ย่ อ มมี เ นื้ อ าเป็ น เชิ ง การ
โ ณาช นเชื่อ แต่ก็มีบาง
ิ่งน่า นใจซ่อนอยู่ในนั้น ซึ่ง
อาจมีค ามจริง รือเป็นเรือ่ ง
ร้างเกินจริงท�านองคลา้ ยใน
กรณี งครามเ ียดนามก็ได้
และนั ก ประ ั ติ า ตร์ ค ร
ต้ อ ง ามารถค้ น และน� า มา
ตร จ อบกันได้จากเอก าร
ข้อมูลของคู่กรณี ( ภาพโซเ ียตกับ รัฐอเมริกา) ร มทั้งพันธมิตรของ
ทัง้ องฝ่าย และคงไม่แปลกใจทีฝ่ า่ ย รัฐอเมริกาก็มเี รือ่ งการโ ณาช นเชือ่
เช่นกัน
ในกรณี ข อง งครามเกา ลี นั้ น ทาง รั ฐ อเมริ ก าก็ ไ ด้ ใช้ ก าร
โ ณาช นเชื่อ ลายรูปแบบ เช่น บาง ่ นใช้/อา ัยท ารไทยจากแน
น้าใน งครามเกา ลีเป็นกระบอกเ ียง เช่น “Radio -Tape Recordings
of nterviews with Thai Forces in Korea” (March 28, 1951) และ
“ iew Regarding Future Communist Aggression” ( uly 9, 1951)
ซึ่งใจค ามในเอก ารเ ล่านี้น่า นใจและจะน�าเ นอดังนี้
เนื้อ าในเรื่อง “Radio -Tape Recordings of nterviews with
Thai Forces in Korea” (March 28, 1951) อยู่ใน Box 92 ของ RG 84
Records of the Foreign Service Posts of the Department of State,
Thailand Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 มีใจค าม
เพียง 2 แผ่น ประทับ restricted ดังนี้
“The enclosed tape recordings were made by the oice
of American correspondent Robert asher on February 26 and 27,
1951 and in view of the fact that the nternational Broadcasting
Division’s program to Thailand will not commence for at least
a month, it is believed that the Embassy may make earlier use
of these on-the-spot recordings. The Embassy may find that a
minor amount of editing will be necessary.
The first half of the reel contained in the box marked
number three constitutes an interview with two Thai enlisted
men who participated in an attack on February 25th against a
group of North Korean troops isolated in three Korean villages.
One of the two enlisted men, in addition to being rather shy
and speaking with an up-country accent, apparently had a small
speech impediment and some editing of his comments may be
advisable. For example, at first he missed entirely the question
of the national heating method in houses in Korea, i.e., “the hot
oor” and this possibly should be removed. The remainder of
the reel begins an interview with ieutenant Colonel Kriengkri

Uttanum, Chief of Staff and planner of the February 25th attack,
and interpreter ieutenant Sirichurd Satraphai and Mr. asher.
The reel in the container
marked number four is
the end of the interview
with Colonel Uttanum
and presumably the
Embassy will wish to
delete the English language
comments therein.
This reel also introduces
the beginning of the
interview with Colonel
Boriboon Chulacharetta,
Commander-in-Chief of
the Unit. This introduction is repeated on the reel in the container
marked number five and the reel also includes the beginning
of an interview with Ma or itti Bamrungcheep, Commander of
the Thai medical unit. The latter part discusses his patients and
their illnesses and the availability of drugs and other supplies.
The Embassy will note that in the military action there were
no casualties among the Thai forces which necessitated even
temporary hospitali ation. The reel in the container marked six

consists of a “roll call” of the Thai soldiers hospitali ed and
includes messages to their families and friends. t should be
noted that there was no serious illness involved.
The Embassy’s comments on the value of this type of
material will be appreciated.
Enclosure: Tape recordings (4)”
น่าเ ียดายที่ Tape recordings ที่เอก ารนี้กล่า ถึงไม่ได้ร มอยู่
ในแ มเอก ารชุดนีด้ ้ ย และยงั าไมพ่ บ า่ Tape recordings ใน ่ นนีเ้ ก็บไ ้
ที่ใดของ NARA เรื่องนี้ถ้าเป็นไปได้จะพยายามค้น าใ ้พบและเก็บกลับมา
เพราะเข้าใจ า่ ทาง NARA มี ธิ กี ารเก็บ ลักฐานต่าง ๆ อย่างดี และ ลักฐานนี้
มีค าม �าคัญต่อไทย แต่คงมิใช่การเรียนรู้เรื่องการโ ณาช นเชื่อของ
รัฐอเมริกาเท่านัน้ ากมีขอ้ มูลข้อเท็จจริงเกีย่ กับ ภาพค ามเป็น
จริงของท ารไทยในแน น้าที่เกา ลีใต้อีกด้ ย
่ นเรือ่ ง iew Regarding Future Communist Aggression”
( uly 9, 1951) มีใจค ามระบุไ ้ ่า
“A Thai Army Ma or, who has returned within the
past two months from fighting in Korea, expressed his
opinion that cessation of the war there would result in
Communist Chinese aggression against Southeast Asia,
possibly Thailand.
Comment: This officer, prior to going to Korea,
appeared to have little understanding of, or interest in,

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 17

17

10/1/2568 BE 10:11

�Communism and its program.”
“A Thai Army Ma or” รือ “This officer” จากเอก ารในแ ม
เรือ่ ง iew Regarding Future Communist Aggression” ( uly 9, 1951)
ข้างต้นนี้ ไม่ปรากฏชื่อ และก็ยังคงไม่ทราบ ่าเป็นใคร เท่าที่ลองค้น าจาก
ภายในกลุ่มของ RG 84 ที่ต่อเนื่องจากเอก าร
ชุดนี้ ก็ยังไม่พบค�าตอบชื่อของนายท ารท่าน
นี้ แต่เข้าใจ ่าในเอก ารไทยน่าจะมี และเรื่องนี้
น่าจะมีทงั้ ข้อเท็จจริงและการโ ณาช นเชือ่ ของ
รัฐอเมริกาปะปนกันอยู่ด้ ย โดยเฉพาะการ
ตระ นัก รือค าม นใจของท ารไทยในเรื่อง
ภั ย คุ ก คามของจี น คอมมิ นิ ต์ ที่ มี ต ่ อ ภู มิ ภ าค
เอเชียตะ ันออกเฉียงใต้และไทยเราด้ ย
อันที่จริงแล้ การโ ณาช นเชื่อของ
รัฐอเมริกาใน งครามเกา ลีนนั้ นอกจาก ่ น
ที่เกี่ย ข้องกับท ารไทยแล้ รัฐอเมริกา โดย
น่ ยงานของ US S ยังคงใช้รูปแบบและเนื้อ า
อื่น ๆ อีก ลายด้าน และบางด้านก็อาจมิใช่เพียงการโ ณาช นเชื่อเท่านั้น
แต่ดูเ มือน ่า รัฐอเมริกามีนโยบาย มีแน คิดและน�าไปใช้ปฏิบัติจริงด้ ย
เช่น เรื่องการปฏิรูปที่ดินในเกา ลีเ นือ ซึ่งเรื่องนี้มีเอก ารใน Box 92 ของ
RG 84 Records of the Foreign Service Posts of the Department of
State, Thailand Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 เรือ่ ง
“Propaganda Material” ( une 12, 1951) จากฝ่าย Political Section
to US S มีใจค ามดังนี้
“Attached is an
excerpt from a letter by a Korean,
whom we may call . . ee, to
a STEM employee. The letter
is dated March 30, 1951, and
comments on Communist land
reform. t is the comment of
a Korean interested in land
reform, who visited north Korea
during the brief period when
it was under the control of
American troops.
The Political Section
believes excerpts from this material might be useful if appropriately translated and distributed here. f you agree, perhaps you
will wish to transmit the Chinese translations to other suitable
posts, and provide the English version to the Department for
possible use elsewhere.
hen you have finished with the attached excerpt,
please return it to the Political Section.”
น่าเ ยี ดายทีก่ ารค้น าในช่ งนัน้ ไม่มโี อกา เ น็ ตั จด มายของ ee
ในแ มเอก ารชุดนี้ (เข้าใจ ่าน่าจะมีการแปลและเก็บไ ้ในแ มอื่น และ
น่าจะมีตน้ ฉบับในภา าเกา ลีอยูใ่ น อจด มายเ ตุของเกา ลี รือน่าจะมี

ฉบับภา าจีนก็ได้) แต่เนื้อค ามที่ได้รับจากเอก ารนี้ก็ได้ใจค ามพอค ร
และเรือ่ งการปฏิรปู ทีด่ นิ นัน้ น่าจะมีค าม า� คัญมิใช่เฉพาะต่อฝ่ายคอมมิ นิ ต์
เท่านั้น รัฐอเมริกาก็น�ามาใช้ใน ลายประเท ในช่ งเ ลานั้นด้ ย เช่น
ญี่ปุ่น เกา ลีใต้ ลิปปน ์

เพียงแต่ในกรณีของ ลิปปน น์ นั้ ไม่ประ บค าม �าเร็จและ ง่ ผลใน
การพัฒนาประเท ในระยะต่อมาเมือ่ เทียบกับญีป่ นุ่ และเกา ลีใต้ ซึง่ ทัง้ อง
ประเท ลังนี้ประ บค าม �าเร็จในการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรมที่เ ็นเด่น
ชัดมาใน มัยปจจุบัน
่ น นึ่งของค าม �าเร็จในการปฏิรูปนั้น ก็เป็นผลมาจากการปฏิรูป
ที่ดินที่ รัฐอเมริกาเข้าไปจัดการใ ้ไ ้ตั้งแต่ภาย ลัง งครามโลกครั้งที่ 2
(ในกรณีของญี่ปุ่น) และภาย ลัง งครามเกา ลี งบในป 1953 (ในกรณี
เกา ลีใต้) อย่างปฏิเ ธไม่ได้ และ
ที่ จ ริ ง แล้ ก็ เ ป็ น ที่ ย อมรั บ กั น ทั่ ไป
่า การปฏิรูปที่ดินของ รัฐอเมริกา
ในญี่ปุ่นและเกา ลีใต้นั้น ่งผลใ ้
องประเท ประ บค าม � า เร็ จ
ในการพัฒนาประเท เป็นประเท
อุต า กรรมอย่างร ดเร็ และกลาย
เป็นม าอ�านาจทางเ ร ฐกิจชั้นน�า
ของโลกปจจุบัน
แต่เรื่องการปฏิรูปที่ดินนี้ ผู้ นใจ
คงมีคา� ถาม า่ แล้ ท�าไม รัฐอเมริกา
กลั บ ไม่ เ คยมี น โยบาย รื อ ต้ อ งการ
จัดการใ เ้ กิดในกรณีของไทย ทัง้ ๆ ที่
รัฐบาลจอมพล ป. พิบลู งคราม ได้พยายามเ นอเรือ่ งดังกล่า แต่กลับพ่ายแพ้
ใน ภาผูแ้ ทนรา ร เพราะแทนทีจ่ ะใ ก้ าร นับ นุนการปฏิรปู ทีด่ นิ ในไทย
รัฐอเมริกากลับมอง ่าฝ่าย นับ นุนเรื่องการปฏิรูปที่ดินนี้เป็นฝ่ายซ้าย
รือกลุ่มนิยมคอมมิ นิ ต์
ในแ ด ง ิชาการไทยและตะ ันตก มักอธิบายและเข้าใจกันตลอด
มา ่า ฝ่ายข า ฝ่ายอนุรัก ์นิยม ในเมืองไทย ซึ่งคง ั่นเกรงเรื่องนี้มาตั้งแต่
ภาย ลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ป 1932 (2475) น่าจะมีบทบาท
และอิทธิพลเรื่องนี้เ นือฝ่าย รัฐอเมริกา ดังนั้นจะเ ็นได้ ่า แน ทางการ
ต่อต้านคอมมิ นิ ต์ในไทยนัน้ รัฐอเมริกา นั ไป ง่ เ ริมการพัฒนากองทัพ
การลงทุนของภาคเอกชน และการพัฒนาอุต า กรรมเบา อุต า กรรม

กษา
18 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 18

10/1/2568 BE 10:11

�ทดแทนการน�าเข้าเป็นกระแ ลักมากก ่าค าม นใจเรื่องการปฏิรูปที่ดิน
ภาย ลังจาก งครามเกา ลีคลายตั ในช่ ง ลังป 1953 เป็นต้นมา

ในระ ่าง งครามเย็น นักข่า ต่างประเท ได้กราบบังคมทูลถามพระบาท
มเด็จพระเจ้าอยู่ ั รัชกาลที่ 9 ่า การที่เ ด็จพระราชด�าเนินทรงงาน
ในถิน่ ทุรกันดารเป็นการท�า งครามต่อต้านภัยคอมมิ นิ ต์ใช่ รือไม่ ทรงตอบ า่
ไม่ใช่ เป็นการท�า งครามต่อ ู้ค ามยากจน” (จุดมุ่ง มายและขอบเขต
การ ึก า ิชาไทย ึก า 8 กันยายน 2560) และค ามอีกตอน นึ่ง ่า “
ที่ออกไปเพื่อไปแก้ปญ าค ามยากจน รือต่อ ู้ค ามยากจน งานที่ท�า ่ น
ใ ญ่เป็นเรื่องของการเก ตรซึ่งเป็นอาชีพ ลักของคนไทยใน มัยนั้น” (ไทย
ึก า : เรื่องไทยอันเนื่องด้ ยประ บการณ์ 7 กันยายน 2561)

เรื่องนี้ก็ยังคงเป็นเรื่องที่น่า นใจและยัง าค�าตอบไม่ได้จากข้อเท็จ
จริงในเอก ารของ NARA โดยเฉพาะ RG 84 ่า ท�าไม รัฐอเมริกาไม่ใช้
แน ทางปฏิรปู ทีด่ นิ ในเมืองไทยเพือ่ ต่อ กู้ บั ฝ่ายค่ายคอมมิ นิ ต์และพัฒนา
ประเท ไทยไป ู่ประเท อุต า กรรมชั้นน�าเช่นเดีย กับทางญี่ปุ่นและ
เกา ลีใต้ ทั้ง ๆ ที่การปฏิรูปที่ดินเป็นนโยบาย ลักที่ รัฐอเมริกาได้น�ามา
ใช้เพื่อพัฒนา ลายประเท ในเอเชียและภูมิภาคอื่น ๆ เช่น ลาตินอเมริกา

ที่ �าคัญอีกประการ นึ่ง ก็คือ ท�าไมฝ่ายข า ฝ่ายอนุรัก ์นิยม ถึง
ามารถโน้มน้า ฝ่าย รัฐอเมริกาไม่ใ ้ด�าเนินการในเรื่องการปฏิรูปที่ดิน
ในเมืองไทย ค�าตอบของค�าถามนี้ก็ยังค้น าข้อเท็จจริงไม่พบในเอก าร
ลับของ NARA โดยเฉพาะเอก ารในชุด RG 84 เช่นเดีย ค�าถามแรกที่ ่า
“ท�าไม รัฐอเมริกาไม่ใช้แน ทางปฏิรูปที่ดินในเมืองไทยเพื่อต่อ ู้กับฝ่าย
ค่ายคอมมิ นิ ต์และพัฒนาประเท ไทยไป ู่ประเท อุต า กรรมชั้นน�า”
อย่างไรก็ดี การไม่พบข้อเท็จจริงในเอก ารลับของ NARA ก็มไิ ด้แปล า่
ไม่มีค�าตอบในเรื่องนี้ เนื่องจากอาจใช้ ิธีการเปรียบเทียบเข้ามาช่ ยได้
กล่า คือ ประเท ญี่ปุ่น เกา ลีใต้ และ ลิปปน ์นั้น มีฐานะ รือ ถานภาพ
คล้ายกันในแง่ที่ ่าอยู่ภายใต้การค บคุมและ/ รือการดูแลในอิทธิพลของ
รัฐอเมริกาชัดเจน ่ นไทยเป็นประเท เอกราช ซึ่งแม้ รัฐอเมริกาได้
พยายามเข้ามามีบทบาทและอิทธิพล แต่กไ็ ม่ ามารถจัดการได้อย่างเด็ดขาด
เมื่อเทียบกับกรณีของญี่ปุ่น ลิปปน ์ และเกา ลีใต้ โดยเฉพาะภาย ลัง
งครามโลกครั้งที่ 2 ยุติลง-ช่ งต้นของ มัย งครามเย็น (ในท รร
1950-1960)
พินจิ ในแง่นี้ การเข้ามามีบทบาทและอิทธิพลของ รัฐอเมริกาในไทย
จึงมีค ามยืด ยุ่นก ่าทางญี่ปุ่น ลิปปน ์ และเกา ลีใต้ รืออีกนัย นึ่งคือ
ไทยเรามีค ามเป็นอิ ระมากก ่า โดยเฉพาะในการบริ ารจัดการปญ า
ภายใน ในขณะเดีย กันก็ ะท้อนถึง “ค ามชาญฉลาด” ของผู้น�าไทยด้ ย
ทีด่ า้ น นึง่ ได้ผกู มิตรกับฝ่ายทีเ่ ป็นไปได้ คือฝ่าย รัฐอเมริกา เพือ่ รัก าฐาน
อ�านาจภายในของตนเองไ ้ แต่อีกด้าน นึ่งก็มิได้ตั้งตั เป็น ัตรูกับ ัตรูของ
มิตร คือฝ่ายค่ายคอมมิ นิ ต์ โดยเฉพาะกับทางจีนและกลุ่มอินโดจีนอย่าง
ตายตั นัก
“ค ามชาญฉลาด” ของผูน้ า� ไทยนี้ จะเ น็ ได้ า่ ใน มัย งครามเย็นนัน้
แม้ไทยอยู่ฝ่ายค่ายโลกเ รี แต่ก็มีค ามเป็นตั ของตั เอง โดยอา ัยใช้ ลัก
ยุทธ า ตร์และยุทธ ิธีในการผลักดันใ ้ นามรบอยู่นอกประเท เช่น
งครามเกา ลี เ ียดนาม ลา และยุทธ า ตร์การต่อ ู้กับค ามยากจน
การพัฒนาชนบท/ชายขอบ
ในด้านยุทธ า ตร์การต่อ ู้กับค ามยากจนนี้ มีที่มาที่น่า นใจจาก
การทรง อนของทูลกระ ม่อมอาจารย์ใน ิชาไทย ึก าซึ่งเป็น ิชาของ
นักเรียนนายร้อยชั้นปที่ 2 พระองค์ทรงอธิบายไ ้ ่า “เมื่อ ลาย ิบปมาแล้

ในเรื่องประ บการณ์ต่อ ู้ค ามยากจนนี้ ทูลกระ ม่อมอาจารย์ทรง
เน้นใ ้เ ็นถึงปญ าค ามยากจนที่ยังคงอยู่ในปจจุบันและยังคงจะอยู่ต่อไป
ในอนาคต ค าม ่า
“การต่อ ู้ค ามยากจนไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องปรับปรุง ภาพชี ิตของ
ประชาชนทุกด้านอย่างครบ งจร มาถึงปจจุบนั นี้ ประเท ชาติกย็ งั ไม่ได้เจริญ
ก้า น้าดีอย่างที่เรามุ่ง ัง ยังมีบางแ ่งที่ประชาชนไม่ ามารถประกอบ
อาชีพได้อย่างมั่นคงเนื่องจากการขาดปจจัยการผลิต ขาดค ามรู้ เกิดภัย
ธรรมชาติและภัยที่มนุ ย์ ร้างขึ้น จึงมีค ามยากจนอยู่ทั่ ไป เทคโนโลยีก็
เปลี่ยนแปลงก้า น้าขึ้น ค ามต้องการและค ามจ�าเป็นในชี ิตคนเพิ่มขึ้น
น้าที่ นึ่งของท ารและคนอื่น ๆ ที่มีค ามรู้ค าม ามารถคิดท�า งคราม
ต่อ ู้ค ามยากจนเพื่อใ ้ประชาชนมีพออยู่พอกิน จะท�าใ ้เกิดค าม งบ
ร่มเย็นกันทั่ น้า”

(จุดมุง่ มายและขอบเขตการ กึ า ชิ าไทย กึ า 8 กันยายน 2560)
การท�า งครามต่อ ู้ค ามยากจนจึงยังคงด�ารงอยู่แม้ ่า งครามกับ
คอมมิ นิ ต์ได้ยุติลงแล้ และเป็นประเด็น นึ่งที่เราเรียนรู้ได้จากไทยกับ
งครามเกา ลี และยัง ามารถเรียนรูจ้ ากประ ตั ิ า ตร์ในช่ งนีไ้ ด้อกี ลาก
ลายประเด็นจากเอก ารของ RG 84 ในตอน 2 ต่อไป ากเรามี า� นึกของ
“นักประ ตั ิ า ตร์ทดี่ ”ี อยูใ่ น ั ใจ ดังข้อคิด นึง่ จากทูลกระ ม่อมอาจารย์
ทีท่ รงบันทึกไ ้ มัยทรงเป็นนิ ติ ระดับปริญญาตรี ค าม า่ “ประโยชน์อย่าง
นึ่งของ ิชาประ ัติ า ตร์คือ ช่ ยใ ้ผู้ ึก าได้รู้จักใช้ค ามคิด รู้จัก าเ ตุ
ผลจากข้อมูลต่าง ๆ ที่มีอยู่ เป็นการลับ มองและท�าใ ้ได้รับค ามรู้อันเป็น
ประโยชน์ในการด�ารงชี ติ และปรับตั ใ เ้ ข้ากับ งิ่ แ ดล้อม” ( มเด็จพระเทพ
รัตนราช ุดาฯ. “ค�านิยม” ใน ะพาน : ร มบทค ามประ ัติ า ตร์ เล่ม 2
จั ด พิ ม พ์ โ ดย แผนกประ ั ติ า ตร์ คณะอั ก ร า ตร์ จุ าลงกรณ์
ม า ิทยาลัย, 2521)

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 19

19

10/1/2568 BE 10:11

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227897">
                <text>เสนาศึกษา (ตุลาคม-ธันวาคม 2567)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227898">
                <text>พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227899">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227900">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10181" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15135">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/7374e8a85f04151a0e5879c3f87b7cdb.pdf</src>
        <authentication>1ee3fb6772cf46de1e87fc9a564746e8</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227893">
                    <text>“จด มายเ ตุเยอรมัน และ
การเปิดตั ของ อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๗”

พลเอก ญิง .ดร. มเด็จพระกนิ ฐาธิราชเจ้า
กรม มเด็จพระเทพรัตนราช ุดา ฯ ยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๗

�ก

พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ิธีการทางประ ัติ า ตร์เป็น ิธีการ ึก าเรื่องรา ต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้ ในอดีต
โดยจะต้องมีจุดประ งค์ชัดเจน ่า จะ ึก าอะไร เพื่ออะไร ตั้งคำถาม รือตั้งชุดคำถาม
ไ ้เพื่อเป็นแน ทางการ ึก าอย่างมีประเด็น …บางครั้งอาจจะมีการตั้ง มมติฐาน (ใช้
การ ันนิ ฐานคาดคะเนตอบคำถามไ ้ล่ ง น้าตามข้อมูลเบื้องต้นที่มีอยู่ รือทฤ ฎีที่
มีมาก่อน) เพื่อพิ ูจน์ ่าถูกต้อง รือไม่
การ ึก าเรื่องรา ในอดีตจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพึ่ง ลักฐาน เพื่อใ ้ได้ข้อมูล
รือข้อ นเท ที่จะนำมาใช้ในการ ึก า ิจัย การ าข้อมูลมีได้ ลาย ิธี อาจใช้การอ่าน
ลักฐานที่เป็นเอก ารลายลัก ณ์ การ ัมภา ณ์ การ ังเกต การ ำร จพื้นที่ร่องรอยที่
เกิดเ ตุ ตร จดู ิ่งของเครื่องใช้ ภาพแผนที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ ั ข้อที่เราจะ ึก าค้นค ้า
การ าข้อมูล รือ ลักฐาน ค ร า ลักฐานใ ้ได้มากที่ ุดและ ลาก ลาย เพื่อ
ตร จ อบ ตร จทานกันและกัน ใ ้มั่นใจ ่าจะจำลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง
ข้อผิดพลาดทางประ ัติ า ตร์ (historical fallacy) ประการ นึ่งคือ การมุ่ง
ค้นค ้า ลักฐานประเภทเดีย มองไปในทางเดีย และละเลย ลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะ
ทำใ ้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำ นักน่าเชื่อถือ
่ น นึ่งจากพระราชนิพนธ์คำ อน 30 เม ายน 2556 ั ข้อเรื่อง “ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่ง มาย
และขอบเขตการ ึก า และ ิธีการทางประ ัติ า ตร์” ิชา ั ข้อพิเ ทางประ ัติ า ตร์ไทย : ไทย
กับประเท เพื่อนบ้าน (HI 4106) ายธารแ ่งประ ัติ ิทยา ร มบทพระราชนิพนธ์คำ อน ณ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ใน พลเอก ญิง า ตราจารย์ ดร. มเด็จพระเทพรัตนราช ุดาฯ
ยามบรมราชกุมารี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกา
ฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เม ายน 2558

�ารบัญ
หน้า
พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ารบัญ

ก
ข

โครงการ ัมมนา

ง

กำ นดการ

ญ

คำกราบบังคมทูลของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ฏ

คำกราบบังคมทูลรายงานการ นับ นุน “โครงการการ ิจัยเอก าร ำคัญทางประ ัติ า ตร์ไทย มัยใ ม่
จาก อจด มายเ ตุต่างประเท ” เพื่อมุ่ง บื าน อจด มายเ ตุในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท
ผู้อำน ยการ ำนักงานการ ิจัยแ ่งชาติ
ฑ
บทค าม
อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์ :
ภารกิจและการดำเนินงานด้านการแปล
พันเอก ดร. ร ักดิ์ งามขจรกุลกิจ

1

มองประ ัติ า ตร์ค าม ัมพันธ์ไทยเกา ลีใต้ ท รร 1960 :
ผ่านเอก ารกระทร งการต่างประเท เกา ลีใต้
นาง า เก ราภรณ์ าญแกล้

19

การแปล นัง อื พิมพ์เ ริน มินรื่อเป้ากับค าม ำคัญต่อประ ัติ า ตร์ งครามเย็นยุคต้นและไทย
ผู้ช่ ย าตราจารย์ ชัยพร พยาครุฑ

39

งานแปลเอก าร ำคัญ อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
นาง า ณุทยา ณุตตรกุล

60

�“ปัญ ากัมพูชา” ใน นัง ือพิมพ์ไซ่ก่อน ายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
นัง ือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ นัง ือพิมพ์ต๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รอง า ตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่น รรณา

67

ใน ายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอก ารลับ
ำนักข่า กรองกลาง รัฐอเมริกา (ค. . 1967-1987)
พันโท ผู้ช่ ย า ตราจารย์ ดร.อภิเ ก มนเทียร ิเชียรฉาย
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิดของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

84

�ง

โครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป
เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ชื่อโครงการ การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
หัวหนาโครงการ: พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ที่ปรึกษาโครงการ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.)
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการสวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
สถาบันผูจัดสัมมนา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
งบประมาณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
๑. หลักการและเหตุผล
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเขารับราชการเปนอาจารยประจำ สวนการศึกษา โรงเรี ยน
นายรอยพระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๒๓ ปจจุบัน พระองคทรงดำรงพระยศพลเอกหญิง
ตำแหนง ศ.เกียรติคุณ ทรงเปนผูบัญชาการพิเศษโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และทรงเปน

�จ

อาจารยพิเศษ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วิชาที่ทรง
รวมสอนไดแก วิชาไทยศึกษา วิชาประวัติศาสตรไทย วิชาประวัติศาสตรเอเชียตะวันออก วิชา
ประวั ติ ศ าสตรเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต วิ ช าเอเชี ย ใต วิ ช าประวั ติ ศ าสตรสหรั ฐ อเมริ ก า วิ ช า
ประวัติศาสตรยุโรป วิชาหัวขอพิเศษทางประวัติศาสตร และวิชาประวัติศาสตรรวมสมัย
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเปน “ทูลกระหมอมอาจารย” ของนักเรียนนายรอยมานาน
มากกวา ๔๐ ปแลว เปนชวงเวลาที่พระองคทรงทุมเทใหกับการสอนและนักเรียนนายรอยอยาง
ทรงมิรูจักเหน็ดเหนื่อย ทรงใหความรักความเมตตาแกนักเรียน ทรงรักที่จะเรียนรูและทรงพัฒนา
ตนเองอยู เสมอ รวมถึง ทรงรัก ในชีวิ ตครูอยางแทจริง ซึ่ งแสดงถึงพระวิ ริย ะอุต สาหะและพระ
ปรีชาญาณของพระองคทานอยางสำคัญยิ่ง เพื่อการพัฒนาศักยภาพของผูเรียนไปสูการเปนคนมี
มุมมองกวางและเขาใจสรรพสิ่งเชิงสรางสรรคบนฐานความรูที่ถูกหลักวิชา ที่เปนผลมาจากการรูจัก
ประยุกตใชความรูวิชาประวัติศาสตรอยางชาญฉลาด คือการเนนการเรียนรูและฝกฝนวิธีการนำ
เนื้อหาความรูทางประวัติศาสตร เพื่อการพัฒนาคนในมิติตางๆ ทั้งดานรูจักคิด รูจักอภัยและรูจัก
ทบทวนตนเองเสมอ เพื่อใหปจจุบันมีความมั่นคงและสันติ และเพื่ออนาคตที่ดีงามยั่งยืน
นอกจากพระราชกิจดานการเรียนการสอนแลว พระองคยังทรงเปนแบบอยางอันประเสริฐ
ของ “ทหารวิชาการ” โดยทรงสนับสนุนการวิจัย การบริก ารทางวิชาการ และการทำนุบ ำรุง
ศิลปวัฒนธรรมอยางสม่ำเสมอ และในการดำเนินการดานนี้ พระองคทรงมีพระราชดำริดำเนิน
โครงการหอจดหมายเหตุ ข องกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร สวนการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งตอมาไดรับพระราชทานนามใหมวา “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” เมื่อป ๒๕๖๕ เพื่อรวบรวมและจัดเก็บเอกสารที่เกี่ยวกับ
ประเทศไทยจากกองจดหมายเหตุของตางประเทศ เชน สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย
เยอรมันและจีน ทั้งนี้ นอกจากพระองคทรงมีเปาหมายเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัย
ของอาจารยโรงเรีย นนายรอยพระจุล จอมเกลาแลว ยั งทรงมี พ ระราชประสงคเปดบริ ก ารให
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผูสนใจสามารถคน
อานและนำเอกสารดังกลาวไปใชไดอยางทั่วถึง
ในการนี้ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาไดดำเนินการตามพระราชดำริ โดยการจัด
สัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติและแนะนำเอกสารของโครงการหอจดหมายเหตุ
กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ หรือ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
มาแลวหลายครั้ง

�ฉ

ครั้ งแรกเรื่ อ ง “๗๐ ปแหงการสิ้ น สุ ด ของสงครามโลกครั้ งที่ ๒: ไทยจากเอกสารกอง
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘
ครั้งที่ ๒ เรื่อง “๑๒๐ ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมอง
ของเอกสารรั ส เซี ย สหรั ฐ อเมริ ก า และนั ก วิ ช าการไทย-รั ส เซี ย ศึ ก ษา” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๒ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๐
ครั้งที่ ๓ เรื่อง “๗๐ ป สงครามเกาหลี จากมุมมองของเอกสารเกาหลี จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย
และสหรัฐอเมริกา” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๕ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๓ และ
ครบรอบ ๔๐ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และ
ครั้งที่ ๔ เรื่อง “๕๔ ป การกอตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อน
บาน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” ในโอกาสทรงเจริญ
พระชนมายุครบ ๖๖ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๔
ครั้งที่ ๕ เรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมาย
เหตุ ต างประเทศของเพื่ อ นบานและชาติ ม หาอำนาจ และนั ก วิ ช าการ” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๗ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๕ ณ ศูนยการประชุมศรีโคตรบูรณ มหาวิทยาลัย
นครพนม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕
ครั้งที่ ๖ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหมภายใตพรรคคอมมิวนิสต จากมุมมองของ
ผูที่เคยเยือนจีนมากกวา ๕๐ ครั้ง และ การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๖ ” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ ณ กอง
วิชาประวัติศาสตร สวนการศึ กษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วัน ที่ ๒๓ พฤศจิกายน
๒๕๖๖
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ จึงเห็นควรจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เพื่อ
เฉลิมพระเกียรติ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗” ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ทั้งนี้ เพื่อเปนการสืบสานและตอยอดพระราชดำริ ในการนำเอกสารสำคัญของไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศกลับมาจัดเก็บและใหประชาชนไทยสามารถเขาถึงแหลงขอมูล ทาง
ประวัติศาสตรอยางทั่วถึง และเพื่อการเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของ

�ช

พระองค ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ทศวรรษแลว และ
เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริของ
พลเอกหญิ ง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษ ฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี อยางเปนทางการเปนครั้ งที่ ๗ สำหรับ เปนแหลงขอมู ล คนควาและการ
ทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม พรอมกันนี้เพื่อเปนการแสดงความสำนึกใน
พระมหากรุณาธิคุณพนพรรณนาที่ทรงมีตอโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาและวงวิชาการ และ
การสืบสานการศึกษาวิชาประวัติศาสตรที่พระองคพระราชทานไวแกนักเรียนนายรอยวา “รูจัก
อดีต เขาใจปจจุบัน และกาวทันอนาคต”
๒. วัตถุประสงค
๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา
๒ เมษายน ๒๕๖๗ และเพื่อเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพระองค ที่มี
ลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษแลวใหเปนที่ประจักษแก
สังคมไทย
๒. เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริ
ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี อยางเปนทางการเปนครั้งที่ ๗ สำหรับการเผยแพรเอกสารและงานแปล เพื่อ
เปนแหลงขอมู ล คนควาและการทบทวนองคความรู ของประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย ใหมใหแก
นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผูสนใจ
๓. เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตางๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็นกับอาจารย ขาราชการและนักเรียนนายรอยอยางกวางขวางฉันมิตร
๔. เพื่อสงเสริมและสนับสนุนใหมีการนำเอกสารสำคั ญทางประวัติศาสตรไทยจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศในประเทศตางๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก
และงานเขียนสรางสรรคความรูใหมๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทาง
ประวัติศาสตรไทยดังกลาวไดอยางทั่วถึง
๓. วัน เวลา และสถานทีจ่ ัดสัมมนา
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗ เวลา ๐๗๐๐–๑๒๐๐ โรงเรียนนายรอยพระ
จุลจอมเกลา
๔. รายการสัมมนา

�ซ

๐๗๐๐-๐๘๓๐ ลงทะเบียน
๐๘๓๐
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคณ
ุ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จถึงกองวิชา
ประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
เสด็จเขาหองทรงงาน ชั้น ๒
๐๙๐๐
เสด็จไปยังหองเรียน ๒๐๖
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ ถวาย
หนังสือประกอบการสัมมนา
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการสัมมนาทางวิชาการประจำป เบิกคณะบุคคลเขารับของ
พระราชทานที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
๐๙๑๐
ผูอำนวยการสำนักงานการวิจยั แหงชาติ (วช.) กลาวถึงที่มาของการ
สนับสนุน “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศในอนาคต
๐๙๒๐-๑๐๐๐ พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
๑๐๐๐-๑๐๓๐ พัก อาหารวาง
๑๐๓๐-๑๒๐๐ การสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว
เอกสารเกาหลีใต
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
เอกสารจีน
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
เอกสารฝรั่งเศส
รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา
เอกสารเวียดนาม
พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
เอกสารสหรัฐอเมริกา

�ฌ

พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
๑๒๐๐-๑๓๓๐ อาหารกลางวัน
ผูเขารวมการสัมมนา
นักวิชาการ อาจารย นิสติ นักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอกจากมหาวิทยาลัย จำนวน
๑๕๐-๒๐๐ คน
ขาราชการ อาจารยและนักเรียนนายรอย รร.จปร. ขาราชการของทบ. วช. และหนวยอื่นๆ
จากกรุงเทพฯ จำนวน ๑๐๐ คน
ประโยชนทีค่ าดวาจะไดรับ
๑. ไดเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ที่ มี ลั กษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ท ศวรรษแลว
ใหเปนที่ปรากฏแกสังคมไทย
๒. ไดเผยแพรการดำเนินการของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
ในพระราชดำริ ข องพลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำหรับเปนแหลงขอมูลคนควา
และการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับสมัย
สงครามโลกครั้งที่ ๒ สมัยสงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น แกนักวิชาการ นิสิต
นักศึกษาและผูสนใจ ที่สามารถเขามาใชบริการในโอกาสตอไป
๓. ไดแลกเปลี่ ย นความรู และแหลงขอมู ล สำหรั บ การศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย
สงครามโลกฯ สงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น ซึ่งจะเปนประโยชนตอนักวิชาการ
นิสิตนักศึกษาและถือเปนความกาวหนาของการศึกษาวิจัยเชิงลึกในขั้นตอๆ ไป
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๙ กันยายน ๒๕๖๗

�ญ

กำหนดการการสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ
พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
---------------------------------๐๗.๐๐ นา กิ า
๐๘.๓๐ นา กิ า

๐๙.๐๐ นา ิกา

๐๙.๑๐ นา ิกา

๐๙.๒๐ นา ิกา

๑๐.๐๐ นา ิกา
๑๐.๓๐ นา ิกา

- ลงทะเบียน
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ
ถึงกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
- เสด็จฯ เขาหองทรงงาน ชั้น ๒
- เสด็จฯ ไปยังหองเรียน ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสนบนเวที
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ
ถวายหนังสิอประกอบการสัมมนา
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการจัดสัมมนาทางวิชาการ เบิกผูมีอุปการคุณและวิทยากรเขารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชญ
ิ ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
- ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ในอนาคต
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖ ไปยังหองทรงงาน
- ทรงพักพระอิริยาบถ
- เสด็จฯ ไปยงั หอง ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน

�ฎ

๑๑.๕๐ นา ิกา
๑๒.๐๐ นา ิกา

- ทรงรวมการสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
๑. นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว :
เอกสารเกาหลีใต
๒. ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ :
เอกสารจีน
๓. นางสาวณุทยา ณุตตรกุล :
เอกสารฝรั่งเศส
๔. รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา :
เอกสารเวียดนาม
๕. พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย :
เอกสารสหรัฐอเมริกา
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงานสรุป
และขอพระราชทานพระราชานุญาตปดการสัมมนาฯ
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖
- ฉายพระฉายาลักษณรวมกับคณะกรรมการจัดงานสัมมนา และวิทยากร
(จำนวน ๓ ชุด)
- ประทับรถยนตพระที่นั่งออกจากกองวิชาประวัติศาสตร
----------------------------------

�ฏ

คำกราบบังคมทูลรายงาน
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบ ฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา พลโท อุดม แกวมหา ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา พรอมดวยผูเขารวม
สัมมนา ตางปลื้มปติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใตฝาละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเปนประธาน
การสัมมนาวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๗” ในวันนี้
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ไดรับการสนับสนุนจากสำนักงานการ
วิจัยแหงชาติ เปนปที่ ๔ วันนี้จึงเปนวันแหงความภาคภูมิใจของปวงขาพระพุทธเจาที่ไดรวมมือกันจัดงานสัมมนา
ทางวิชาการขึ้นอีกครั้ง นับเปนการสนองพระราชดำริและพระมหากรุณาธิคณ
ุ อยางเปนรูปธรรม
การสัมมนาวิชาการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค ๔ ประการ คือ
ประการที่ ๑ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่ใตฝาละอองพระบาท ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๙ พรรษา
วันที่ ๒ เมษายน ที่ผ านมา และครบ ๔๔ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา อีกทั้งเพื่อ
เผยแพรตนแบบความเปน “ทหารวิชาการ” ของใตฝาละอองพระบาท ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรค
บนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษ ใหเปนที่ประจักษแกสังคมไทย
ประการที่ ๒ เพื่อแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” สำหรับเปนแหลงคนควา
ขอมูลและการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม ใหแกนักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผูสนใจ
ประการที่ ๓ เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตาง ๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็น กับอาจารย ขาราชการ และนักเรียนนายรอย อยางกวางขวางฉันมิตร
ประการส ุ ด ทาย เพ ื ่ อ สงเสร ิ ม และสน ั บ สน ุ น ใหม ี ก ารนำเอกสารสำค ั ญ ทางประว ั ต ิ ศ าสตรไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศในประเทศตาง ๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และ
งานเขียนสรางสรรคความรูใหม ๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทางประวัติศาสตรไทย
ดังกลาวไดอยางทั่วถึง

�ฐ

บัดนี้ ไดเวลาอันสมควรแลว ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ผูใหการสนับสนุน และ
วิทยากร เขารับพระราชทานของที่ระลึก ดังนี้
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวเสาวนีย มุงสุจริตการ รองผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
นางสาวสตตกมล เกียรติพานิช ผูทรงคุณวุฒิ
นางมาริยาท ตั้งมิตรเจริญ ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวอาภา เนตรประไพ ผูทรงคุณวุฒิ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ และผูดำเนินรายการ
รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา วิทยากร
ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ วิทยากร
พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย วิทยากร
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว วิทยากร
ลำดับตอไป ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงาน
การวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุนโครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
และการสนับสนุนการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทย จากหอจดหมายเหตุตางประเทศในอนาคต และ
กราบบังคมทูลเชิญใตฝาละอองพระบาททรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” ตามลำดับตอไป
พระพุทธเจาขาขอรับ
ดวยเกลาดวยกระหมอม

�ฑ

คำกราบบังคมทูลถวายรายงาน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารยครั้งที่ ๗” ในพระราชดำริของพลเอกหญิง
ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
โดย ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ณ กองประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา ดร.วิภารัตน ดีอ อง ผู อำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม มีความปลาบปลื้มเปนลนพนในการ
รวมสนับสนุนการดำเนินงานอันทรงคุณคาตอประวัติศาสตรและประเทศชาติเพื่อสืบสาน
พระราชดำริ ข องใตฝาละอองพระบาทและตอสำนั ก งานการวิ จ ั ย แหงชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม โดยการสนับสนุน “โครงการการวิจัยเอกสาร
สำคัญ ทางประวัติศาสตรไทยสมั ยใหมจากหอจดหมายเหตุต างประเทศ ”เพื่อมุ งสื บ สาน
โครงการหอจดหมายเหตุในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ตั้งแตปพุทธศักราช 2563
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และคณะ เปนผูดำเนินการ
โครงการการวิจัย เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศ มีเปาหมายหลักเพื่อรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารเกี่ยวกับประเทศ
ไทยจากหอจดหมายเหตุของตางประเทศทั่วโลก ใหแกผูสนใจ และพัฒนา สรางองคความรู
เกี่ยวกับประวัติศาสตรไทยสมัยใหมใหมีความสมบูรณและทันสมัยยิ่งขึ้น ซึ่งจากการดำเนินการ

�ฒ

ที่ผ านมา ไดมีการรวบรวมและจัดเก็บขอมูลจากเอกสารและแปลงเปนเอกสารดิจิทัล และ
นำมาวิเคราะห จัดหมวดหมู และจัดระบบเอกสารขอมูลในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสบรรจุลงใน
“หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” จำนวนกวา 400,000 แผน โดยชุด
ขอมูลเหลานั้น จะมีการจัดทำคำอธิบายชุดรับขอมูลตามมาตรฐานสากล เพื่อใหสามารถระบุ
รายละเอียด แหลงขอมูล และมีคำอธิบาย ทำใหผู ใชขอมูลสามารถทราบไดวาขอมูลมาจากที่ใด
มีรูปแบบอยางไร และสะดวกในการสืบคน และใชประโยชนในการจัดทำบัญชีข อมูลของ
ประเทศ อีกทั้ง ไดดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก พัฒนางานเขียนสรางสรรค และใหบริการ
ความรู แกผูสนใจเอกสารดังกลาว
สำหรับในปนี้ สำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิจัยและนวัตกรรม ไดรวมกับทางโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในการดำเนินการตาม
พระราชดำริ โดยการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปขึ้นเพื่อแนะนำดานการแปลเอกสารจาก
ประเทศตางๆ อาทิ เกาหลีใต จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ฯลฯ เพื่อใชเปน
ประโยชนในเชิงวิชาการดานจดหมายเหตุตอไป
ในนามของสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิ จ ั ย และนวั ต กรรม รู สึ ก สำนึ ก ในพระมหากรุ ณ าธิ ค ุ ณ ของใต ฝ าละอองพระบาท
ที่ไดทรงริเริ่มโครงการอันเปนประโยชนตอพสกนิกรชาวไทย และขอรวมสืบสานและตอยอด
พระราชดำริดังกลาว เพื่อรวบรวมและพัฒนาการจัดเก็บและเผยแพรขอมูลทางประวัติศาสตร
ที่มีคุณคา ซึ่งจะเปนประโยชนตอการเรียนรู และการวิจัยในอนาคตของชาวไทยนับรุ นสู รุน
สืบไป
ดวยเกลาดวยกระหมอม

�1

หอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอมอาจารย :
ภารกิจและการดำเนินงานดานการแปล
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
“ตั้งแตเรียนปริญญาตรีขาพเจาไดศึกษาเรื่องการใชขอมูลเอกสาร ที่มีทั้งเอกสารชั้นตนที่ตีพิมพ
แลว เอกสารชั้นตนที่ยังไมไดตีพิมพ และเอกสารชั้นรองที่มีนักวิจัยคนควาเอกสารชั้นตนแลวมาตีความ
เขียนเปนบทความหรือหนังสือ อาจารยใหพวกเราไดใชเอกสารชั้นตนที่ หอจดหมายเหตุแหงชาติ จะเขียน
เรื่องใดก็ใชแฟมของกระทรวงที่เกี่ยวของ เมื่อเขามาทำงานที่โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ไดรับ
มอบหมายใหสอนวิชาประวัติศาสตรไทยก็ตองใชเอกสารในลักษณะเดียวกันนี้
นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมาย
เหตุในตางประเทศไมนอย…”
(พระราชนิพนธคำนำ “70 ปแหงการสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2: ไทยจากเอกสาร
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุน ตุรกี และจีน”
31 สิงหาคม 2558)
บทนำ
“…นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมายเหตุใน
ตางประเทศไมนอย…” ตามพระราชนิพนธคำนำนี้ มีความหมายและความสำคัญที่ควรเนนเปนจุดเดนของ
ความเปนมาและภารกิจของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย เนื่องจากสะทอนพระราชดำริและ
พระราชประสงคของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ในเรื่องการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และตอมาเปน
ที่มาของการดำเนินการโครงการหอจดหมายเหตุของกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา (โครงการหอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ) ซึ่งก็คือ “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องมานานมากกวาสามทศวรรษ
แลว ทั้งในดานการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ตั้งแต พ.ศ. 2534-35 เปนตนมาจนถึงปจจุบัน
ผลการดำเนินการของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ ถือไดวาเปนเรื่องใหมในสังคมไทย ทั้งในแวดวง
ทางวิชาการ หนวยงานภาครัฐและเอกชน รวมถึงภาคประชาสังคม เพราะยังไมพบวามีงานเขียน งานศึกษาวิจัยที่

�2

เกี่ยวของหรือการดำเนินงานของหนวยงานใดที่จัดอยูในลักษณะเดียวกันกับโครงการนี้มากอน ทั้งดานการคนควา
รวบรวมและจัดเก็บตัวเอกสารตางประเทศ และดานการนำเอกสารดังกลาวไปเผยแพร ไปใชประโยชนหรือการ
ประยุกตใชในทางตาง ๆ เชน ดานการเรียนการสอน การแปลเอกสารสำคัญ การวิจัยในเชิงลึกทางประวัติศาสตร
ไทยสมัยใหม การจัดงานสัม มนาทางวิชาการ และการเปดใหบริการความรู และเผยแพรเอกสารสำคัญจาก
ตางประเทศแกนักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาและผูสนใจทั่วไป สามารถเขาถึงแหลงเอกสารขอมูลดังกลาวทาง
หองสมุด online หรือระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส ซึ่งปจจุบันมีเอกสารใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล ของ
หอจดหมายเหตุตางประเทศนี้มากกวา 10 ประเทศ และมีเอกสารสำคัญที่เปนขอมูลใหม ขอมูลเดน ๆ สำหรับการ
ศึกษาวิจัยประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 และสมัยสงครามเย็นและตอเนื่องมาในชวงตนของยุคหลัง
สงครามเย็น จำนวนมากกวา 3-4 แสนแผน
จึงถือไดวา สิ่งที่พระองคทรงดำเนินการมาอยางยาวนานนั้น เปนการริเริ่มที่ทาทายและสรางสรรคพื้นฐาน
ที่สำคัญใหแกคนไทยและสังคมไทยอยางดียิ่ง และในโอกาสที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการโครงการหอจดหมาย
เหตุฯ ครบรอบ 33 ป ในป 2567 นี้ จึงควรนำเสนอเรื่องราวตาง ๆ ใหผูสนใจไดรับรูสิ่งดี ๆ ที่พระองคทรงไดมีการ
ดำเนินการมาแลว และสิ่งที่ทรงกำลังทำ ณ ปจจุบัน รวมถึงสิ่งที่ทรงจะทำตอไปในอนาคต ซึ่งบางสวนมีการ
ดำเนินการของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ คือ การวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยมีพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ เปนหัวหนาโครงการ ตั้งแตป 2563-ปจจุบัน
การดำเนินงานของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ นี้ ไดรับการสนับสนุนจากหนวยงานที่เกี่ยวของและให
ความสนใจกับการดำเนินงานของหอจดหมายเหตุมาอยางตอเนื่องตั้งแตป 2563 และมีบุคคลจำนวนมากที่ใหความ
ชวยเหลือดวยดีตลอดมา โดยเฉพาะ ศ.พิเศษ ดร.เอนก เหลาธรรมทัศน อดีตรัฐมนตรีว าการกระทรวงการ
อุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ศ.ดร.นพ.สิริฤกษ ทรงศิวิไล อดีตปลัดกระทรวง อว. และ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.) คณะผูบริหาร ผูทรงคุณวุฒิ คณะเจาหนาที่
ผูเชี่ยวชาญหองสมุดและทีมงานวิจัยของ วช. และทีมงานวิจัยของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.)
อยางไรก็ดี การนำเสนอเรื่องราวนี้มีวัตถุประสงคสำคัญคือ เพื่อใหผูสนใจไดรับรูและชวยกันในการสืบสาน
พระราชดำริและพระราชประสงคของพระองค ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทาง
ประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศอยางตอเนื่องตอไปในอนาคตในระยะยาว ทั้งในดานการรวบรวม
จัดเก็บ นำเสนองานในการสัมมนาทางวิชาการประจำป การแปล การเขียนงานสรางสรรค และการวิจัยในเชิงลึก
ตอไป รวมทั้งการสัมมนากลุมยอยและการใหบริการความรูทางเอกสารตางประเทศแกอาจารย นิสิตนักศึกษาและ
ผูสนใจทั่วไป และการเปดใหบริการขอมูลเอกสารตางประเทศผานทางระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส

�3

ตามแนวพระราชดำริและพระราชประสงคที่กลาวมา จะเห็นไดวาจุดมุงหมายและภารกิจของหอจดหมาย
เหตุแหงนี้มีกิจกรรมหลัก 5 ดานดวยกัน ไดแก 1) การคนควา รวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร
จากตางประเทศ และการเผยแพรเอกสารสำคัญ ในรูปแบบตาง ๆ คือ 2) การจัดงานสัมมนาทางวิชาการ 3) การ
แปลเอกสารสำคัญ 4) การวิจัยเชิงลึก งานสรางสรรคทางประวัติศาสตรไทย และ 5) การบริการความรูใหแกผูสนใจ
ไดแก นักวิชาการ นิสิตนักศึกษา ผูสนใจทั่วไปทั้งในกรุงเทพฯ และตางจังหวัด
อยางไรก็ตาม กิจกรรมหลักทั้ง 5 ดานนี้มีรายละเอียดของเนื้อหาอยูมากพอควร และยังมีความตอเนื่องกัน
อยางแยกไมออก แตเพื่อใหผูอานเขาใจเขาถึงพระราชดำริและรูปธรรมของแตละดานนี้อยางเปนระบบและครบ
กระบวนการตั้งแตตนจนจบ การนำเสนอภารกิจดานตาง ๆ ของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ จึงไดเริ่มจาก
พระราชดำริและพระราชประสงค เพื่อเขาใจเขาถึงความเปนมา จากนั้นจะไดกลาวถึงภารกิจดานตาง ๆ ที่ได
ดำเนินการมาแลว ซึ่งเรื่องนี้ผูเขียนไดนำเสนอโดยยอไวแลวในหนังสือหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย (2564) (ผูสนใจสามารถอานหนังสือเลมนี้ไดจากคลังความรูของหอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอม
อาจารย https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/) และในที่นี้จะเนนเฉพาะภารกิจดานการแปลเอกสาร
เปนหลัก โดยพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี ทรงริเริ่มการแปลจากเอกสารรัสเซีย และตอมาจึงมีการขยายไปสูเอกสารจากประเทศอื่น ๆ คือ
เกาหลี (ใต) จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญ : รัสเซีย เกาหลี จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
“…เมื่อวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 1993 ไดไปที่หอจดหมายเหตุของกระทรวงการตางประเทศของ
รัสเซีย ซึ่งเก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1720-1912 คือสมัยที่ยังมีพระเจาซาร เอกสารพวกนี้รวบรวมจาก
สถานทูต และสถานกงสุลของรัสเซียประจำประเทศตาง ๆ สนธิสัญญาที่รัสเซียลงนามจนถึงชวงปฏิวัติ มี
จำนวนเอกสารประมาณ 500,000 ฉบับ ตูหนังสือยาว 8 กิโลเมตร
หอจดหมายเหตุนี้เปนกองหนึ่งของกระทรวงการตางประเทศ มีหนาที่ใหขอมูลประวัติศาสตรแก
กระทรวงการตางประเทศ แตก็เปดใหบุคคลทั่วไปใชบริการได มีนักประวัติศาสตรเขามาทำงานไมนอยกวา
350 คนตอป มีนักวิจัยมาจากตางประเทศประมาณปละ 70 คน เชน จากประเทศนิวซีแลนด ญี่ปุน
ประเทศยุโรป เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้งๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับ
ความสัมพันธระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง
เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…

�4

ยังมีอะไรอีกแยะแตเราไมมีเวลาดู ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามา
คัดเลือกกันดูอีกที อาจารยลุดมิลาซึ่งเปนลามใหตอนนั้นบอกวา ภาษารัสเซียโบราณนั้นอาจจะยากสำหรับ
คนไทย…”
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง
“120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมองของเอกสารรัสเซีย สหรัฐอเมริกา
และนักวิชาการไทย-รัสเซียศึกษา” 25 พฤศจิกายน 2560)
หากผูอานไดอานพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” นี้อยางพินิจพิเคราะห นอกจากจะไดรับความรูใหม ๆ
แลว ทานยังจะพบเห็นไดวา พระองคทรงนำเสนอสองสิ่งสองเรื่องไปพรอมกันในบทกลาวนำดวย เนื่องจากมีทั้ง
ขอเท็จจริงและพระราชดำริในบทพระราชนิพนธนี้อยางชัดเจน และสองสิ่งสองเรื่องนี้มีความเกี่ยวพันและมีการ
ดำเนินการไปกับ ภารกิจของ “หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและ
ดำเนินการมาอยางตอเนื่องตลอดในระยะยาวนานมากกวาสามทศวรรษแลว ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและ
เผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยเฉพาะภารกิจในสวนที่จะนำเสนอใน
ที่นี้คือ ดานการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารตางประเทศ
จากบทพระราชนิพนธนี้ สิ่งแรกที่พระองคทรงเปดประเด็นไวและถือเปนเรื่องสำคัญตอวงวิชาการไทย
ก็คือทรงกลาวถึงดานขอเท็จจริงที่เกิดขึ้น และนาสนใจยิ่งโดยเฉพาะในแวดวงวิชาการ เชน ประวัติศาสตรไทย ดัง
ความที่วา “…เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้ง ๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับความสัมพันธ
ระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ.
1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…”
ในขณะเดียวกัน บทพระราชนิพนธที่ไดยกมาแตตนนั้น ยังสะทอนพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงมุงมั่นในการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ ตาม
โครงการหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ตั้งแตป 2534-35 เปนตนมา และที่สำคัญก็คือ
พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ดวยการแปลแมอาจ
ตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม ความตอนหนึ่งวา “…ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามาคัดเลือกกัน
ดูอีกที…”

�5

เนื้อหาในบทความสั้น ๆ ในสวนนี้ จะไดแนะนำและนำเสนอพระราชดำริและพระราชประสงคของ
พระองค และภารกิจของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการดำเนินการเรื่องการแปล
เอกสารสำคัญจากตางประเทศ ซึ่งมีทั้งเอกสารเกาหลี (ใต) จีน รัสเซีย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
สามารถจัดแบงการแปลออกเปนสี่ชวงใหญ คือ
ชวงแรกเปนการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซีย ชวงที่สองหรือชวงหลัง ตอมาเปนการแปลเอกสาร
สำคัญจากเอกสารเกาหลี จีน ชวงที่สามเปนการแปลเอกสารสำคัญจากฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
ชวงทีส่ ี่เปนการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต โดยจะเนนเอกสารทางประเทศเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
ซึ่งในอนาคตตั้งแตป 2568-69 มีแนวโนมจะมีการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากประเทศเพื่อนบานใน
กลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และเวียดนาม รวมถึงชาติมหาอำนาจอื่น ๆ คือ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมี จีน
รั ส เซี ย ไตหวั น เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีต ะวั นออกเดิ ม และกลุ มยุ โรปตะวั นออกที ่เ คยอยู ในคายโลก
คอมมิวนิสต) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และอินเดีย อีกดวย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรก : รัสเซีย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรกนี้ ทูลกระหมอมอาจารยทรงริเริ่มนำรองการแปลเอกสารของรัสเซียกอน
คือหลักฐานจากฝายรัส เซียในโครงการชำระเอกสารประวัติศ าสตรทางการทูต ระหวางไทยกั บรัสเซีย ตาม
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี และตอมาการแปลตามโครงการนี้ ไดรั บ การพิ มพเปนหนั ง สื อ 2 เลม ค ื อ (1) 100 ป
ความสัมพันธสยาม-รัสเซีย : คำแปลเอกสารประวัติศาสตร ถอดความจากภาษารัสเซียเปนภาษาไทย (2540)
และ (2) ความสัมพันธระหวางไทยกับรัสเซีย : ประมวลเอกสารจดหมายเหตุและตนฉบับเอกสารจดหมายเหตุ
ของกระทรวงการตางประเทศสหพันธรัฐรัสเซีย พ.ศ. 2484-2513 (ค.ศ. 1941-1970) (2558)
หลังจากหนังสือทั้งสองเลมนี้เผยแพรออกสูผูคนในวงกวางแลว พระองคทรงเลาไวอยางนาสนใจและทรงมี
ขอสงสัยเกี่ยวกับหนังสือสองเลมนี้ ดังปรากฏในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120
ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ ทูลกระหมอมอาจารยทรงกลาวตอนหนึ่งไว ความวา
“…เมื ่ อ กลั บ มาไดเลาเรื ่อ งเอกสารจดหมายเหตุ ร ัส เซี ย ใหศาสตราจารยนรนิ ต ิ เศรษฐบุตร
อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตรในเวลานั้น และไดจัดแปลเอกสารสวนหนึ่งพิมพเผยแพรไปครั้งหนึ่ง
แลว ตามที่นายวัฒนะ คุมวงศ รองอธิบดีกรมยุโรป กระทรวงการตางประเทศ (ในเวลานั้น) ไดมาบรรยาย
ในการประชุมเรื่องจดหมายเหตุในครั้งที่แลว

�6

หลังจากที่พิมพเผยแพรแลว ไดไปรวมประชุมเนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปความสัมพันธไทย-รัสเซีย ไม
ปรากฏวานักวิชาการกลาวถึงเอกสารแปลนี้เลย ตอมามหาวิทยาลัยธรรมศาสตรและกระทรวงการตางประเทศได
แปลและพิมพเผยแพรอีกเปนเลมที่สอง แตก็ไมปรากฏวามีผูสนใจนำมาวิเคราะหมากนัก สันนิษฐานวาเปนเรื่องที่
ไมไดเปนประเด็นที่ตรงกับความสนใจของนักวิชาการไทยมากพอ…”
หลังจากนั้น พระองคยังทรงแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซียไวในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ใน
การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง “120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ” อีกดวย ซึ่งมีขอมูล
นาสนใจและชวนคนชวนติดตามเหตุการณทางประวัติศาสตรจากเอกสารของรัสเซีย ดังความตอนหนึ่งวา
“…ขาพเจาไดขอใหขาราชการสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโกชวยหาเอกสารใหเพิ่มเติม
ขาราชการที่อานภาษารัสเซียได ไดจัดการหาเอกสารจาก the Russian State Archive สงมาตั้งแตเดือน
กรกฎาคม ปนี้
(ในการใชหอจดหมายเหตุตองนัดลวงหนา ครั้งละสัปดาหและขอดูไดจำนวนจำกัด)
ไดเอกสารมาที่เปนภาษารัสเซีย (เดือนมีนาคม ค.ศ. 1935) ลามของสถานทูตแปลใหเปน
ภาษาไทย อีกฉบับหนึ่งลงวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 1934 เปนภาษาฝรั่งเศส ชื่อวาสถานการณพรรค
คอมมิวนิสตสยาม (La situation du parti communiste siamois) (แปลเอง ยังไมเสร็จ) เนื้อหา
เกี่ยวกับสถานการณของพรรคคอมมิวนิสตสยามที่สัมพันธกับพรรคในจีน อันนัม มลายู ที่มีปญหาดานการ
ประสานงาน สถานะของ Komsomol (องคกรเยาวชนของพรรค) และจุดออนของพรรค
ฉบับที่แ ปลเปนภาษาไทย เปนเอกสารสงให นายออตโต วิล เลม กูซ ีเนน (Otto Wilhelm
Kuusinen) นายกูซีเนนผูนี้เกิดในฟนแลนด หลังจากพรรคของเขาแพในสงครามกลางเมือง หนีไปมอสโก
ตั้งพรรคคอมมิวนิสตฟนแลนด ทำงานใหสตาลิน ภายหลังเมื่อถึงสมัยครุสชอฟก็ยังเปนใหญ เปนสมาชิก
โปลิตบูโร
มีเอกสารที่เปนขอเสนอของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ขอการตัดสินใจเกี่ยวกับการบริหารจัดการ
พรรค เอกสารสถานการณทั่วไปที่สยาม (ที่สงใหนายกูซิเนน) เปนขอมูลทางภูมิศาสตร ประชากร สาเหตุ
ของการปฏิวัติ ค.ศ. 1932 (พ.ศ. 2475) สถานะของกองทัพ สถานะทางเศรษฐกิจ ขอมูลทางวัฒนธรรม
ศาสนาและความเชื่อ การคมนาคมขนสง สภาพความเปนอยูของคนในสังคม สภาพเศรษฐกิจที่ตกต่ำทำให
เกิดอาชญากรรม กลุ มโจร สถานะทั่วไปของพรรคคอมมิวนิสตสยามและการรวมตัวกัน การตั้งพรรค
คอมมิวนิสตสยาม สถานะของกลุมคอมมิ วนิสตจีนในสยาม สถานะของพรรคสยามหลังจากการรวมตัว

�7

ของสมาชิกพรรค องคกรและการบริหารพรรค ความขัดแยงทางแนวความคิดภายในพรรค และการตอสู
ระหวางฝายขวาและฝายซายของพรรค ตารางแสดงจำนวนนักปฏิวัติตามกลุมตางๆ…”
แมวาพระองคทรงพยายามนำรองการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซีย ซึ่งตอมามีการพิมพเปน
หนังสือ 2 เลมดังกลาวมาแลว รวมทั้งทรงแปลอีกบางสวนที่ปรากฏในบทพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการ
สัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ นั้นก็ตาม แตการแปล
เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยจากเอกสารรัสเซียก็ยังคงมีนอยมาก และปจจัยสำคัญคงเนื่องมาจากคนไทยยัง
รูและใชภาษารัสเซียไดไมมากนักนั่นเอง
ดังนั้น จึงหวังวาในอนาคต การแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซียนาจะทำไดมากขึ้น เนื่องจากมี
นักศึกษาไทยที่ไดรับทุนของรัฐบาลรัสเซีย และจบปริญญาเอกทางดานรัฐศาสตร อักษรศาสตร เอกภาษารัสเซีย
และประวัติศาสตร กลับมาเมืองไทยจำนวนหนึ่ง ในจำนวนนี้หลายทานไดเปนอาจารยมหาวิทยาลัยซึ่งสวนหนึ่งก็ได
เขามาอยูในเครือขายของคณะวิจัย/การคนอานเอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เชน ผศ.ดร.
จิ ร าพร รวมพงษพั ฒ นะ (ตรี ว ิ เ ศษศร) มศว.ประสานมิ ต ร และ ผศ.ดร.อั ง สนา เรื อ งดำ คณะอั ก ษรศาสตร
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สอง : เกาหลี (ใต) และจีน
ภายหลังจากทูลกระหมอมอาจารยทรงนำรองแปลเอกสารของรัสเซียกอนแลว ในระยะตอมาโดยเฉพาะ
ในชวงหลัง ๆ คือตั้งแตชวงป 2563 เปนตนมา ดวยทุนการสนับสนุนจาก วช. จึงเริ่มมีการแปลเอกสารตางประเทศ
จาก “คลังขอมูล” ดิจิทัลของหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย โดยคณะวิจัย/การคนอาน
เอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เริ่มจากเอกสารเกาหลีใตและจีน อันเนื่องมาจากการจัด
สัมมนาเรื่อง “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี” ในป 2563 และปจจุบันการแปลนี้ไดแลวเสร็จเพียง 2 เลม คือเกาหลี
และจีน และจะไดแนะนำและสรุปเนื้อหาสำคัญของแตละชิ้น/เลม ดังนี้
(1) งานแปลเอกสารเกาหลี (ใต) เรื่อง “บันทึกความสัมพันธระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี: ในเอกสาร
ประวัติศาสตรของสาธารณรัฐเกาหลี” โดยคุณเกษราภรณ หาญแกลว (ปจจุบัน นักศึกษาปริญญาเอก เกาหลีใต
ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา Ewha Womans University)
เนื้อหาของงานแปลเอกสารเกาหลีนี้ เนน “การศึกษาประวัติศาสตรความสัมพันธไทยกับสาธารณรัฐ
เกาหลีผานเอกสารราชการ (text)” และเอกสารทั้งหมดนี้เปนเอกสารราชการที่มาจากกระทรวงการตางประเทศ
ของรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลี ในยุคหลังสงครามเกาหลีเพียงไมกี่ป เอกสารเหลานี้เปนการจัดเก็บของรัฐ มีรัฐเปน

�8

ศูนยกลางจึงหลีกเลี่ยงไมไดที่จะตองตีความเอกสารจากศูนยกลางหรือจากบนลงลาง เอกสารเหลานี้เปนเอกสาร
จากกลุมคนที่มีอำนาจสูงสุดเพียงไมกี่คนในการตัดสินใจตอประเด็นนั้น ๆ
(2) งานแปลเอกสารจีน เรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” โดย ผศ.ชัยพร พยาครุฑ ผูชวยคณบดีและ
อาจารยประจำหลักสูตรจีนศึกษา วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร
การแปลเรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” นี้มีวัตถุประสงคเพื่อทำความเขาใจประวัติศาสตรของ
สงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศไทยผานเอกสารจีน ซึ่งในแวดวง
วิจัยของไทยยังถือวามีหลักฐานภาษาจีนอยูนอยและไมเพียงพอ เพราะเหตุวานั กวิชาการดานสังคมศาสตรของไทย
ที่สามารถเขาถึงเอกสารจีนไดมีอยูนอย กอปรกับขอจำกัดทางภาษาซึ่งเปนอุปสรรคตอการเขาถึงหลักฐานทาง
ประวัติศาสตรชั้นตนของจีน จึงนำมาสูโครงการรวบรวมเอกสารชั้นตนจากหนังสือพิมพประชาชน (เหรินหมินรื่อ
เปา) ของจีนที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลีเพื่อทำการแปลเปนภาษาไทย
บทแปลที่ไดคัดเลือกมานี้สามารถสะทอนลักษณะสำคัญของจีนตอสงครามเกาหลีไดอยางนอย ๔ ประการ
ไดแก ทัศนคติจีนในปฏิบัติการสงครามเกาหลี มหาอำนาจที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลี ขบวนการชาตินิยมของจีน
และมุมมองของจีนที่มีตอไทยในชวงสงครามเกาหลี
อนึ่ง การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สองนี้ นอกจากเกาหลีใตและจีนแลว ยังมี การนำเอกสารสำคัญของ
สหรัฐอเมริกามาเผยแพร เรื่อง จากแฟม “เอกสารลับที่สุด” : เผย “ขอมูลใหม” ทางประวัติศาสตรไทยสมัย
สงครามโลกครั้งที่ 2 ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA)” โดย พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
หัวหนาโครงการสืบสานพระราชดำริฯ (โครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ) ผูเขียน และพันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร
สวนการศึกษา รร.จปร. (กปศ.สกศ.รร.จปร.) เปนบรรณาธิการ และงานเขียนเลมนี้ไดรับการสนับสนุนในการ
จัดพิมพเปนหนังสือแลวในชวงกลางป 2564 เพื่อเผยแพรในวงกวางขึ้น
ควรกลาวไวดวยวา หนังสือเลมนี้เปน 1 ใน 4 เลม ที่พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีขอแนะนำและพระราชทานหนังสือใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.
ศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 เพื่อเปนแนวทางนำไปใชในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร ที่เนน
การคิดวิเคราะหอยางเปนระบบมากกวาทองจำ สำหรับนักเรียนและเยาวชนตอไป

�9

เทาที่ทราบจากขาวของหนังสือพิมพหลายสิบฉบับ พบวาทูลกระหมอมอาจารยทรงมีข อแนะนำและ
พระราชทานหนังสือจำนวน 4 เลม ใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.ศึกษาธิการ เพื่อเปนแนวทางนำไปใชใน
การเรียนการสอนสำหรับนักเรียน เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 และควรกลาวถึงหนังสือ 4 เลม ไดแก
1) เอกสาร “ประวัติศาสตรทองถิ่น (Local History HI 5921)” ของทูลกระหมอมอาจารย
2) หนั ง สื อ “สายธารแหงประวั ต ิ ว ิ ท ยา” (รวมบทพระราชนิ พ นธคำสอน ณ โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ในพลเอกหญิง ศาสตราจารย ดร.สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี)
3) หนังสือ “จากแฟมเอกสารลับที่สุด” (เผยขอมูลใหมทางประวัติศาสตรไทย สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา NARA) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และ
4) หนังสือ “เรื่องเลาจากทหารวิชาการอาวุโส” (การคนควาและอานเอกสารทางประวัติศาสตรเพื่อสราง
คน สรางชาติ และสรางทหารอาชีพ) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
อันที่จริงแลว เลมที่ 3 นี้ คือ หนังสือจากแฟม “เอกสารลับที่สุด” นั้น มิใชเปนงานแปลโดยตรง หากเปน
การนำเอกสารลับ-ลับสุดยอด (Top Secret) ของสหรัฐอเมริกา ในสวนที่ถือวาเปนเอกสารเดนที่มีความสำคัญหรือ
ในฐานะเปน “ขอมูลใหม” ซึ่งมีทั้งในสวนที่เปนเอกสารภาษาไทยและภาษาอังกฤษ สำหรับการศึกษาวิจัย
ประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 มาเผยแพร พรอมบทสรุปวิเคราะหประเด็นตาง ๆ ที่เกี่ยวของ เพื่อ
แสดงใหเห็นวา “ขอมูลใหม” นี้มีความหมาย ความสำคัญตอประวัติศาสตรไทยในสมัยดังกลาวและตอเนื่องมาใน
สมัยสงครามเย็นอยางไร
การนำเอกสารของ NARA มาเผยแพรในครั้งนี้ ไดคัดเลือกมาจากสวนหนึ่งที่อยูใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล
(Digital Collections) ของโครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และไดนำมาเสนอกอน
เพียง 3 ชุด 5 เรื่อง ซึ่งเปนเอกสารที่อยูใน RG 226, RG 457 ของสหรัฐอเมริกา (NARA)
เอกสารใน RG 226 ที่ไดเลือกมานำเสนอนี้มี 2 เรื่องเดน คือ (1) บันทึกของนายเตียง ศิริขันธ (ภาษาไทย)
และ (2) บันทึกคำใหการ/การตอบคำถามของนายกนตธีร ศุภมงคล (ภาษาอังกฤษ) เอกสารทั้ง 2 เรื่องนี้ เทาที่
ทราบยังไมเคยมีใครกลาวถึงในองคความรู เดิม หรือยังไมมีการนำมาใชจากนักวิชาการประวัติศาสตรสมัย
สงครามโลกฯ มากอนเลย จึงถือไดวาเปนขอมูลที่พบใหม คือเปน “ขอมูลใหม” ที่มีคุณคา มีความสำคัญ ซึ่งจะมีผล
ตอการรื้อถอนคำอธิบายประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกฯ โดยเฉพาะเรื่องขบวนการเสรีไทย จากวาทกรรมเกา
“ตำนานเดิม” ไปสูแนวทางใหมอยางมีน้ำหนักยิ่งขึ้น

�10

สวนใน RG 457 ซึ่งถือไดวาเปน “แหลงขอมูลใหม” สำหรับการศึกษาประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลก
ครั้งที่ 2 นั้น มีเอกสารเดน ๆ 3 เรื่องดวยกัน (เอกสารทั้ง 3 เรื่องนี้เปนภาษาอังกฤษ) ซึ่งเกี่ยวของกับเหตุการณ
ภายในของไทยสมัยสงครามโลกฯ คือเปนโทรเลขรายงานลับของญี่ปุนกลับไปทางกรุงโตเกียว ไดแก 1) กรณีการ
เคลื่อนไหวของกองทัพไทยเขาสูบริเวณตอนเหนือประชิดชายแดนของประเทศจีน และขอสงสัยการติดตออยาง
ลับๆ ระหวางทหารไทยกับฝายจีน 2) กรณีจอมพล ป. พิบูลสงคราม ยื่นใบลาออกจากตำแหนงนายกรัฐมนตรี แต
ไมยอมออก และ 3) กรณีฝายญี่ปุนพยายามชักชวนใหจอมพล ป. พิบูลสงคราม เดินทางไปญี่ปุนหลายครั้ง แต
จอมพล ป. พิบูลสงคราม ก็บายเบี่ยงเสมอ
ในฐานะ “แหลงขอมูลใหม” เอกสารของญี่ปุนชุดนี้เผยใหเห็นการเมืองภายในของไทยในอีกแงมุมหนึ่ง ซึ่ง
เรามักไมรู ไมเคยคิดกันมากอน เพราะมักเชื่อกันตลอดมาวา จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับฝายญี่ปุ นเปนเนื้อ
เดียวกัน แตขอมูลนี้กลับแสดงถึง “ความชาญฉลาด” และการรูจัก “หลอกลอ” ของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ใน
การดำเนินนโยบายกับญี่ปุนซึ่งไมไวใจรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม มาตั้งแตตน เพราะเหตุวาจอมพล ป. พิบูล
สงคราม มีความเปนอิสระพอควรในการใชมาตรการตาง ๆ ที่มิไดเอาใจญี่ปุนตามที่มักเชื่อกันวา จอมพล ป. พิบูล
สงคราม เปนฝายนิยมญี่ปุน
หากมองจากมุมของฝายญี่ปุนนี้ กลับพบวาความเปนไปของการเมืองไทยสมัยสงครามโลกฯ บอยครั้งมา
จากปญหาความขัดแยงภายในของไทยเราเอง มากกวาเรื่องความนิยมหรือตอตานญี่ปุน ตามที่นักวิชาการไทยมัก
เชื่อและอธิบายกันตลอดมา ดังนั้น ความขัดแยงระหวางจอมพล ป. พิบูลสงคราม และกลุ มทหารบกกับฝาย
นายปรีดี พนมยงค-พลเรือน-ทหารเรือ-เสรีไทย จึงมีอะไรลึกมากกวานั้น และขอมูลของญี่ปุนจะชวยไขปริศนานี้ได
อยางดี ซึ่งนาจะไดเห็นภาพนั้นอยางสมบูรณยิ่งขึ้น หากมีผูสนใจคนควาเอกสาร RG 457 อยางจริงจังตอไป
การแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน รวมทั้งการนำเสนอเอกสาร 3 ชุด 5 เรื่องของสหรัฐอเมริกานี้ ก็เปนไป
ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ในการรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญ
ทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และที่สำคัญก็คือ พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญ
จากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทัว่ ถึง ดวยการแปลแมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม
งานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีนนี้ ผูแปลทั้งสองทาน คือ คุณเกษราภรณ หาญแกลว และ ผศ.ชัยพร
พยาครุฑ จะไดนำเสนอในงานสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จ
พระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ
69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุต างประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่ 21 พฤศจิกายน 2567

�11

นอกเหนือจากงานแปลที่ดำเนินการแลวเสร็จในป 2564-2565 จำนวน 3 เลมที่ไดกลาวมาแลว ยังมี
งานแปลที่อยูในระหวางการดำเนินการอีกหลายเรื่อง โดยเฉพาะเอกสารสำคัญที่เกี่ยวกับไทยสมัยสงครามเย็นและ
ยุคหลังสงครามเย็น อันเนื่องมาจากการจัดงานสัมมนาทางวิชาการ เมื่อป 2564-65 จำนวน 2 ครั้ง ครั้งแรกเรื่อง
“54 ป การกอตั้ง ‘อาเซียน’ และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อนบาน : มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” (ป 2564) และครั้งที่สองเรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศของเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจ และนักวิชาการ” (ป 2565) ซึ่ง
มีการแปลเอกสารจากเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจเกี่ยวกับอาเซียนหลายชุดดวยกัน เชน ฝรั่งเศส เวียดนาม และ
สหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สาม : ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
ภายหลังจากงานสัมมนาในแตละครั้งนั้น หัวหนาโครงการและคณะคนควา-วิจัยไดดำเนินการในสวนของ
การเผยแพรเอกสารสำคัญ และในสวนของการแปลเอกสารนั้นไดใหผูคนควาของแตละประเทศเปนผู นำเสนอ
เอกสารที่ตองการแปลกอน เนนในเรื่องเกี่ยวของกับอาเซียนจากสมัยสมาคมสูประชาคมหรือจากสมัยสงครามเย็นสู
ยุคหลังสงครามเย็น โดยมีผูสนใจและเสนอการแปลเอกสารสำคัญ ทั้งจากเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
เชน เอกสารลับของ CIA ชุด CREST (CIA Records Search Tool) ที่มีขอมูลนาสนใจในสวนของไทยกับอาเซียน
ในชวงทศวรรษ 1960-1980 โดย พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย (รร.จปร.) การแปลเอกสารของเวียดนาม
ที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียน ในชวงทศวรรษ 1960-1990 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา (ม.ขอนแกน) และการ
แปลเอกสารของฝรั่งเศสที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียนในชวงทศวรรษ 1970-1980 โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
(ปจจุบัน ปริญญามหาบัณฑิต ฝรั่งเศส Licence Droit Économie et Gestion, Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne)
(1) งานแปลจากเอกสารฝรั่งเศส เรื่อง “อาเซียน ในมุมมองของฝรั่งเศส” (L’ASEAN: le point de vue
français) โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
เนื้อหาของงานแปลเอกสารฝรั่งเศสชุดนี้ มีทั้งหมด 6 บท ประกอบดวย บทนำ บทที่ 1 การกอตั้งอาเซียน
บทที่ 2 เสนทางการเดินของอาเซียน : วิวัฒนาการและอุปสรรคตาง ๆ บทที่ 3 การเมืองระหวางประเทศของแตละ
ประเทศสมาชิกอาเซียน บทที่ 4 ความรวมมือระหวางประเทศ กุญแจสำคัญของนโยบายทางการเมืองของอาเซียน
และบทสรุป

�12

งานแปลชิ้นนี้ไดเนนสวนที่มีเนื้อหาสาระในเรื่องอาเซียน ซึ่งเปนขอมูลที่นำมาจากเอกสารทางการทูตของ
กระทรวงการตางประเทศฝรั่งเศสเปนหลัก รวมถึงรายงานที่รวบรวมโทรเลขของทูตฝรั่งเศสใหกับนายกรัฐมนตรี
ฝรั่งเศส และกระทรวงกลาโหมในบางกรณี โดยทูตฝรั่งเศสประจำประเทศตาง ๆ ในเอเชียไดรายงานเหตุการณ
วิเคราะหและแสดงความคิดเห็นตาง ๆ ดังนั้น ควรสังเกตถึงความหมายของคำวา “เรา” ที่ใชแทนตัวทูต “เรา” ที่
แทนประเทศฝรั่งเศส และ “เรา” โดยทั่วไป
เอกสารที่ใชในการแปล มีทั้งหมด 6 แฟม และมีตัวอยางสำคัญจากเอกสาร เชน ประเด็นอาเซียนหาทาง
สรางสันติภาพกับประเทศเพื่อนบาน ซึ่งเห็นไดชัดวา ความสัมพันธของบรรดาประเทศสมาชิกกับพมา (เมียนมา)
ปาปวนิวกินี และออสเตรเลียเปนปญหาที่ไมรุนแรง ถึงแมวาจะมีสถานการณความไมสงบในเขตพื้นที่ชายแดน
ไทย-พมา และปาปวนิวกินี-อินโดนีเซีย (จังหวัด อิเรียนจายา) ทัศนคติของประเทศ ‘เพื่อนบาน’ ที่ทำใหอาเซียน
เปนกังวล คือบรรดาประเทศคอมมิวนิสตในภูมิภาค อันไดแก จีนในชวงการกอตั้งสมาคมและบรรดาประเทศอินโด
จีนของฝรั่งเศส คือกัมพูชา ลาว เวียดนาม ที่ถูกปกครองโดยระบอบมารกซิสตหลังจากป 1975 แนนอนวา บรรดา
ประเทศสมาชิก เปรียบไดกับการเดิมพันทางกลยุทธของคายประเทศมหาอำนาจ (อเมริกา-สหภาพโซเวียต) และ
จีน แตเห็นไดชัดวาเปนพลังอำนาจคุกคามของเวียดนาม ซึ่งทำหนาที่เปนตัวเรงปฏิกิริยาตออาเซียน
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความคิดแบบสัจนิยม รูวาสันติภาพในภูมิภาคขึ้นอยูกับการเลือก การกระทำของ
ตนเอง การสนับสนุนและการชวยเหลือจากตางประเทศ ปจจุบันทั่วโลกใหความสนใจอาเซียนเพิ่มมากขึ้นทั้งในแงดี
และราย ในตอนนี้อาเซียนดูจะมีความมั่นคงในระดับหนึ่งแลว เราสามารถตั้งขอสงสัยไดถึงทางเดินตอไปของ
อาเซียนหลังป 1980 จนถึงศตวรรษที่ 21
(2) งานแปลจากเอกสารเวียดนาม เรื่อง “ปญหากัมพูชา” ในเอกสารเวียดนาม จากหนังสือพิมพเวียดนาม
ชวงทศวรรษ 1980 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยขอนแกน
การแปลในเรื่องนี้ มีที่มาจากเหตุผลวา การศึกษาปญหากัมพูชาผานเอกสารเวียดนามนั้น จะชวยทำให
เขาใจภาพประวัติศาสตรเวียดนาม ประวัติศาสตรอินโดจีน ตลอดจนถึงเขาใจภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตชัดเจน
ขึ้น
การศึกษาเรื่องดังกลาว ไดกระทำผานการแปลหนังสือพิมพเวียดนาม 3 ฉบับ ไดแก 1) หนังสือพิมพ ตวย
แจ (Tuoi Tre) 2) หนั ง สื อ พิ ม พ เญิ น เซิ น (Nhan Dan) และ 3) หนั ง สื อ พิ ม พ ไซกอน (Sai Gon) ในชวง
คริสตทศวรรษ 1980 จึงเปนสิ่งสำคัญ เพื่อใหเขาใจบริบทปญหากัมพูชาในจุดยืนของเวียดนามและในฐานะที่
เวียดนามเปนผู นำกลุ มอินโดจีน ทัศนะของรัฐและพรรคคอมมิวนิสตเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่น าทำความเขาใจ

�13

เนื่องจากโจทยของการแปลเอกสารเวียดนามอยูในชวงสถานการณเปราะบาง การศึกษาเอกสารของรัฐและพรรค
คอมมิวนิสตเวียดนามในหอจดหมายเหตุเปนสิ่งที่กระทำไดยาก ดังนั้น การเขาถึงเอกสารเวียดนามภายใตบริบท
ปญหากัมพูชาผานหนังสือพิมพ ที่จัดเก็บในหอสมุดในเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่เปนไปไดมากกวา
การทำความเขาใจเวียดนามในอดีต ภายใตบริบทการเปนสมาชิกของประชาคมอาเซียน นอกจากจะทำให
เรารูอดีต เขาใจปจจุบัน ยังสามารถคาดการณทาทีของเวียดนามในฐานะเพื่อนบานของไทย และสามารถกำหนด
นโยบายตอเวียดนามใหเหมาะสมในอนาคตได
(3) งานแปลเอกสารสหรัฐอเมริกา เรื่อง “ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)” โดย พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียร
ฉาย กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา รร.จปร.
เนื้อหาในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) การแปลไดเนนเอกสารภูมิหลังทั่วไป ประเด็นการเมือง-ความมั่นคง และเศรษฐกิจ
อันที่จริงแลว ระบบจัดเอกสารออนไลนของสำนักขาวกรองกลางฯ ไมมีการจัดตามหมวดหมู แตจะจัดตาม
ความสอดคลองกับคำสำคัญที่ใชในการคนหา และวันที่ ดังนั้น ผูแปลจึงจัดเอกสารแปลเปนหมวดหมู ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมของอาเซียน (2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความ
มั่นคง เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมวาดวยการเมืองและความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ และ
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปนเอกสารใหขอมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาดานเศรษฐกิจ โครงการ
รวมมือดานเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ ทั้งนี้ เอกสารในแตละหมวดหมู จัดเรียงตามวันที่ และ
สามารถเขาถึงตนฉบับภาษาอังกฤษของเอกสารไดที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest25-year-program-archive หรือคนผาน Search Engine ดวยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใชคำสำคัญ
ในการค นหาหร ื อ รห ั ส อ างอ ิ ง หน าเอกสาร เช น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 หรื อ CIARDP79R01142A000500030002-9 เปนตน เพื่อเขาถึงเอกสารโดยตรงผานระบบ CREST
ตัวอยางสำคัญจากเอกสารของสหรัฐอเมริกา เชน กลุ มเจรจาอาเซียน: อำนาจและขอจำกัด กลาวคือ
อาเซียนตองเผชิญกับขอจำกัดหลายประการในชวง 20 ปแรกหลังการกอตั้ง อาเซียนไมสามารถบังคับใชนโยบาย
เพื่อรวมกลุมทางเศรษฐกิจ ในขณะที่ความเห็นตางวาดวยประเด็นการเมืองเปนภัยตอฉันทามติหรือเอกภาพของ
องคการโดยตลอด นอกจากนี้ อาเซียนแทบจะไมมีกลไกใดเปนรูปธรรมเพื่อดูแลประเด็นดานความมั่นคงเลย
ประเด็นหลังนี้อาจเปนสาเหตุที่สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ แทบจะไมสนใจการกอตั้งอาเซียนเลย ดังที่

�14

สะทอนใหเห็นจากจำนวนรายการเอกสารจากคริสตทศวรรษ 1960 ซึ่งมีจำนวนจำกัดมาก ในชวงนั้นสำนักขาว
กรองกลางสหรัฐฯ อาจเห็นอาเซียนซึ่งประกอบดวยประเทศประชาธิปไตยและเผด็จการเปนอีกหนึ่งความพยายาม
ซึ่งนาจะประสบความลมเหลวแบบเดียวกันกับองคการอาสาและมาฟลินโดกอนหนานี้
อยางไรก็ดี ชวงปลายคริสตทศวรรษ 1970 และตน 1980 มุมมองของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ
เปลี่ยนแปลงไปอยางสิ้นเชิง โดยมีนักวิเคราะหกลาววา อาเซียนมีพัฒนาการและความทนทาน “ที่นาแปลกใจ”
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเปนกลุมเพื่อเจรจากับประเทศเศรษฐกิจสำคัญ รวมถึงสหรัฐฯ ญี่ปุน และประชาคมยุโรป
การเจริญเติบโตนี้สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ หันมาสนใจอาเซียนมากกวาเดิม ในขณะที่ประเทศเกิดใหม
อาทิ บรูไนดารุสซาลาม ใหความสำคัญมากตอการเขาเปนประเทศสมาชิกเมื่อ ค.ศ. 1983 สำนักขาวกรองกลาง
สหรัฐฯ บันทึกวา ถึงแมบรูไนฯ มีเจาหนาที่การทู ตเพียง 40 นายในขณะนั้น ประเทศนี้ใหความสำคัญมากในการ
เขาเปนประเทศสมาชิกอาเซียน ควบคูไปกับการเปนประเทศสมาชิกในเครือจักรภพและสหประชาชาติ โดยมีแผนที่
จะกอตั้งสถานเอกอัครราชทูตในเมืองหลวงของทั้ง 5 ประเทศสมาชิกอาเซียน
ถึงแมผลลัพธของการเจรจาเปนกลุมนี้อาจจะไมสมหวังในชวงนี้ สองทศวรรษแรกนี้ยังถือเปนชวงเวลา
สำคัญของอาเซียนในการทดสอบอำนาจการเจรจาบนเวทีโลกเปนครั้งแรก ไมเพียงแตในดานเศรษฐกิจ แตในดาน
ประเด็นสำคัญของการตางประเทศดวย วิวัฒนาการนี้สะทอนอยูในชุดเอกสารของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ ซึ่ง
ปรับเปลี่ยนมุมมองจากการที่ไมคอยใหความสำคัญกับองคการนี้ไปสู การมองอาเซียนเปนเครื่องมือสำคัญในการ
แกไขปญหาระดับภูมิภาค
ดังนั้น จากมุมมองเอกสารสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ นักประวัติศาสตรควรจะมองอาเซียนเปนองคการ
ตอตานการรุกรานของทุกฝาย แทนที่จะเปนองคการตอตานคอมมิวนิสต เปนที่แนนอนวา บางประเทศสมาชิก
อาทิ สิงคโปร แสดงทาทีต อตานคอมมิวนิสตอยางโจงแจง โดยเฉพาะในกรณี ที่เห็นความเคลื่อนไหวของฝาย
คอมมิวนิสตเปนภัยคุกคามชัดเจนตอภูมิภาค อยางไรก็ดี พอมาถึงที่ประชุมอาเซียนแลว ทาทีดังกลาวจะออนลงเพื่อ
ประนีประนอมกับประเทศสมาชิกอื่นที่เห็นตาง หรือปรับทาทีตามนโยบายของประเทศสมาชิกที่รับผลกระทบมาก
ที่สุด
ยกตัวอยาง ในกรณีที่มาเลเซียและอินโดนีเซียปรับทาทีในการออนขอกับเวียดนามเพื่อสอดคลองกับ
ผลประโยชนของไทย ในการนี้ หากเวียดนามไมไดรุกรานกัมพูชา มีความเปนไปไดสูงที่อาเซียนจะรับประเทศนี้เปน
ประเทศสมาชิกหากเวียดนามมีความประสงคเขารวม ในกรณีนี้ อาเซียนอาจจะรับการตั้งฐานทัพโซเวียตใน
เวียดนามไดดวย โดยเฉพาะหาก สหภาพโซเวียต มีทาทีชัดเจนในการรับผิดชอบตอเสถียรภาพของภูมิภาค กลาวคือ
ยุติการจารกรรมและสนับสนุนขบวนการกบฏ โดยอินโดนีเซียและมาเลเซียอาจเห็นสหภาพโซเวียตเปนปจจัยที่

�15

สามารถใชในการคานอิทธิพลจีนหรือแมกระทั่งสหรัฐฯ ได แตในชวงเวลานั้น สถานการณในกัมพูชาและความไม
ประสงคเขารวมอาเซียนของเวียดนามเปนอุปสรรคตอนโยบายนี้ จนกระทั่งหลังการลมสลายของสหภาพโซเวียต
และการสิ้นสุดสงครามเย็น
งานแปลเอกสารฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกานี้ ผูแปลทั้งสามทานจะไดนำเสนอในงานสัมมนาทาง
วิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่
21 พฤศจิกายน 2567 เชนเดียวกับงานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน ดังนั้นจะมีงานแปลนำเสนอในงานสัมมนา
ครั้งนี้ จำนวน 5 เรื่อง ไดแก
1) มองประว ั ต ิ ศ าสตรความส ั ม พ ั น ธไทยเกาหล ี ใ ต ทศวรรษ 1960 : ผานเอกสารกระทรวงการ
ตางประเทศเกาหลีใต (Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s:
Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents) โดยคุณเกษราภรณ
หาญแกลว
2) การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
โดยผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
3) งานแปลเอกสารสำคัญ หอจดหมายเหตุทางการทูตประเทศฝรั่งเศส โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
4) “ปญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพไซกอนสายฟอง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพเญินเซิน (Nhân
Dân) และหนังสือพิมพตวยแจ (Tuổi Trẻ) โดยรองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา
5) ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับสำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) โดยพันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
งานแปลเหลานี้แลวเสร็จในป 2564-67 และในอนาคต จากป 2568-69 เปนตนไป นอกจากจะมีงานแปล
เอกสารจากชาติมหาอำนาจแลว ยังมีงานแปลชุดใหญเกี่ยวกับเอกสารของกัมพูชา ลาว และเวียดนามอีกดวย และ
งานแปลชุดนี้ไดเนนเอกสารขอมูลสำคัญในยุคหลังสงครามเย็นเปนหลัก โดยเฉพาะการตอบโจทยดานปจจัยภายใน
ของแตละประเทศในกลุมอินโดจีน ที่ตัดสินใจเขารวมอาเซียน นอกเหนือจากดานปจจัยภายนอก คือ การสิ้นสุด
ของสงครามเย็น ทั้งนี้ก็เพื่อชวยใหเรามีความเขาใจเขาถึงเพื่อนบานอินโดจีนอยางรอบดาน และถือเปนเปาหมาย
สำคัญหนึ่งของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งจะ
ดำเนินการควบคูไปกับภารกิจอีกดานหนึ่งของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย คือ การวิจัย

�16

เชิงลึกจากเอกสารตางประเทศ โดยทุนสนับสนุนจาก วช. ทุนละไมเกิน 2 แสนบาท เชนเดียวกับทุนสนับสนุนการ
แปลเอกสารตางประเทศ
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สี่ ในอนาคต : เพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
การแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งถือเปนชวงที่ สี่ของการแปลเอกสารตางประเทศ ตามการดำเนินการ
ของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” นั้น จะมีการแปลเอกสารตางประเทศที่หลากหลายขึ้น
ทั้งในสวนจากเพื่อนบานอาเซียน เอเชีย และจากชาติมหาอำนาจ เนื่องจากมีปจจัยสนับสนุนทั้งดานทุน สนับสนุน
(ทุนของ วช. ทุนละ 2 แสนบาท) และองคประกอบของคณะผูคนควาซึ่งมีความสนใจหลากหลายและสามารถใช
ภาษาตางประเทศไดอยางกวางขวางกวาเดิม กลาวคือ
นอกจากภาษาจีน อังกฤษ ฝรั่งเศส เกาหลี ญี่ปุน และเยอรมนีแลว ยังมีคณาจารยอีกหลายทานที่อยูใน
เครือขายของคณะคนควา/วิจัย ในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ ซึ่งปจจุบันมีจำนวนเกือบ 100 ทาน จาก
มหาวิทยาลัยและสถาบันตาง ๆ ทั่วประเทศและตางประเทศ และคณาจารยในเครือขายนี้มีความสามารถในการ
อาน ใชภาษาตางประเทศอื่น ๆ นอกจากที่กลาวมาแลว เชน พมา อินโดนีเซีย มาเลเซีย บรู ไน รัสเซีย ไตหวัน
กัมพูชา ลาว เวียดนาม เปนตน
ดังนั้น ในอนาคตนับจากป 2568-69 เปนตนไป การแปลเอกสารสำคัญจากตางประเทศ จึงมีแนวโนมจะมี
การขยายตัวในการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากเพื่อนบานในกลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และ
เวียดนาม และชาติมหาอำนาจอื่น ๆ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมีเกาหลี จีน ญี่ปุน ฝรั่งเศส รัสเซีย ไตหวัน
เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีตะวันออกเดิมและกลุมยุโรปตะวันออกเดิม) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และ
อินเดีย และที่มีความเปนไปไดและนาสนใจยิ่ง คือการแปลและเปดโลกเอกสารทางชาติอาหรับ-ตะวันออกกลาง
ที่สำคัญก็คือ คณะผู คนควาเอกสารตางประเทศมีแนวโนมที่จะไดรับสมาชิกใหม ๆ เพิ่มขึ้นทุกป ทั้ง
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษา และประชาชนทั่วไป ที่สนใจและมีความตองการคนควาเอกสารตางประเทศ
จากกลุมประเทศเดิมที่มีอยูแลว ยังมีอีกสวนหนึ่งที่สนใจและจะมาชวยคนควาเอกสารตางประเทศในกลุมประเทศ
จากภูมิภาคใหม
หลายประเทศในภูมิภาคใหมที่ยังไมเคยไปคนควาเอกสารอยางจริงจัง เชน ตะวันออกกลาง ลาตินอเมริกา
รวมทั้งอีกหลายประเทศในกลุมที่เคยอยูในสหภาพโซเวียตเดิม ซึ่งมีอาจารย นักวิจัย ไดแสดงความสนใจเขารวมกับ
โครงการและผูสนใจในสวนหลังนี้นาจะมีโอกาสมารวมคณะคนควา/วิจัย ในการนำเสนอขอมูลสำคัญบนเวทีสัมมนา

�17

ทางวิชาการประจำป รวมทั้งการแปลและการวิจัยเชิงลึก หรือการเขียนงานสรางสรรคองคความรูใหม ๆ ระหวาง
ประเทศไทยกับชาติอื่น ๆ ในอนาคตอันใกลตอไป
บทสรุปและสงทาย
พระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงตองการรวบรวมและเผยแพรเอกสาร
สำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ในระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส และดวยการแปล
แมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตามนั้น ก็คงทำนองเดียวกันกับสิ่งที่พระองคทรงริเริ่มในการรวบรวมและ
จัดเก็บเอกสารสำคัญ ทางประวัต ิศาสตรจากหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ เพื่อเปนทั้งแหลงขอมูลในฐานะ
“วัตถุดิบ” และยังเปน “เครื่องมือ” ใหคนไทยไดเรียนรูประวัติศาสตรและฝกฝนการพัฒนาความคิดอานอยาง
รอบดานนั่นเอง
เพราะความสำคัญทั้งสองเรื่องนี้ พระองคทรงเนนใหตระหนักไวเสมอ ในฐานะ “วัตถุดิบ” นั้น การมี
แหลงขอมูลที่หลากหลาย ยอมถือเปนสิ่งจำเปนในขั้นพื้นฐานและจะทำใหการศึกษาไปเปนอยางรอบดาน
“ขอผิดพลาดทางประวัติศาสตร (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุงคนควาหลักฐานประเภทเดียว มอง
ไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู จะทำใหไมไดคำอธิบายที่รอบดานและมีน้ำหนักนาเชื่อถือ”
(เอกสารประกอบการทรงสอน จุ ด มุ งหมายและขอบเขตการศึ ก ษา และวิ ธ ี ก ารทางประวั ต ิ ศ าสตร วิ ช า
ประวัติศาสตรไทย 30 เมษายน 2556)
นอกจากนี้ แหลงขอมูลยังมีบทบาทและอิทธิพลในฐานะเปน “เครื่องมือ” ที่สำคัญอีกดวย ซึ่งเรื่องนี้
พระองคทรงเนนไวเชนกัน และทรงกระตุนแนะนำใหนักเรียนนายรอยไดตระหนักถึงคุณคาของประวัติศาสตร ที่ให
เครื่องมือเราไดคิดไดโตแยง เพราะการมีแหลงเอกสารตางประเทศ/หลักฐานชั้นตน มีเรื่องเลาและบทเรียนหลาย ๆ
เรื่อง หลาย ๆ ดาน ยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได กลาวคือ ความอยูรอด
ของสังคมนั้นอยูที่การพัฒนาความนึกคิดของผูคนในสังคมนั้น ๆ มิเชนนั้นทุกคนคงถูกคลอยตามไดอยางงายดาย
จนไปถึงขั้นถูกโนมนาวและชี้นำได
หลักการทรงสอนตามพระราชปรัชญาประวัติศาสตรนี้ ก็เชนเดียวกับเปาหมายของการดำเนินการใน
โครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และการแปลเอกสารตางประเทศ เพื่อใหคนไทย
สามารถเขาถึงแหลงขอมูลตาง ๆ ไดอยางกวางขวาง ซึ่งจะชวยทำใหคนไทยมีขอมูลใหมที่หลากหลาย มีบทเรียน
หลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน จึงยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได

�18

เรื่องนี้ก็อาจเทียบเคียงใหเขาใจงาย ๆ ไดกับหลักคิด พระราชดำริที่ทูลกระหมอมอาจารยทรงสะทอนให
เห็นความสำคัญของการเรียนภาษาหลาย ๆ ภาษา คือไมถูกผูกขาดจากภาษาใดภาษาหนึ่ง เพราะการคลอยตาม
เสียงสวนใหญเปนสิ่งที่เกิดขึ้นไดอยางงายดาย
ขอยกตัวอยาง เชน ในเรื่องทำไมพระองคทรงเรียนภาษาจีน โดยทรงเนนประเด็นเรื่องการเรียนรูภาษานั้น
ตองเรียนรูหลาย ๆ ภาษา เพื่อการเขาถึงแหลงความรูหรือขอมูลจากหลาย ๆ แหลง เพราะภาษาก็เชนเดียวกับ
วิธีการทางประวัติศาสตร คือเปนเสมือน “เครื่องมือ” ใหกับเราสามารถใชในการตรวจสอบขอเท็จจริงหรือใชในการ
ทำความเขาใจตัวเราและสังคม ซึ่งมีความสำคัญมากในเชิงการรูเทาทันโลกและเทาทันตัวเราเอง
ดังความตอนหนึ่ง เมื่อนักศึกษาสาวชาวจีนขอพระราชทานสัมภาษณพระองค เรื่องการศึกษาหลาย ๆ
ภาษา แลวมาเลือกภาษาตะวันออก เพราะอะไร พระองครับสั่งตอบวา
“…ภาษาตะวันตกสำคัญมาก เพราะหนังสือความรูตาง ๆ เปนภาษาอังกฤษมากมาย website
ตาง ๆ ที่เปนประโยชนสวนใหญเปนภาษาอังกฤษ รูภาษาอังกฤษอยางเดียวก็ไมพอ เชน ดูทีวีมีเหตุการณ
อยางหนึ่ง โทรทัศนของแตละประเทศแสดงความคิดเห็นไมตรงกัน เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิด
ตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, เมื่อขาพเจาเปนนักเรียนนอก. (กรุงเทพฯ:
บริษัทอมรินทรพริ้นติ้งแอนดพับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2544, 257)
ดังนั้น ถาคนไทย นักวิชาการและเยาวชนคนรุ นใหม ไดลองเปลี่ยนมุมมอง และสรางองคความรู ทาง
ประวัติศาสตรจากแหลงขอมูลที่หลากหลายและรอบดานเทาที่จะเปนไปได ตามพระราชดำริ หรือขอคิด ขอ
ตระหนักที่พระองคทรงเสนอแนะขางตนวา “เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิดตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
แลว แนนอนวายอมจะชวยใหคนไทยมีบทเรียนหลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน และยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือก
มากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได และทั้งหมดนี้ก็เปนสวนหนึ่งและเปนที่มาของการแปลเอกสารตางประเทศ
ที่สำคัญ เชน เกาหลี จีน รัสเซี ย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ในการริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย” แหงนี้

�19

มองประวัติศาสตรความสัมพันธไทยเกาหลีใต ทศวรรษ 1960 :
ผานเอกสารกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต

Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s: Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents

เกษราภรณ หาญแกลว1
บทนำ
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 ในขณะที่ความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศไทยและเกาหลีใต
ไดเริ่มตนขึ้นอยางเปนทางการในป 1958 ในระดับ "อุปทูต" และตอมายกระดับขึ้นเปน "เอกอัครราชทูต" ในป 1961 อยางไรก็ตาม
แมวาไทยเปนประเทศแรกในภูมิภาคเอเชียที่เขารวมสงครามเกาหลีและใหการรับรองรัฐบาลเกาหลีใตอยางเปนทางการตั้งแตป
1948 แตความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตกลับลาชากวาประเทศอื่น ๆ ที่เขารวมสงครามเกาหลี เชน ไตหวันและ
ฟลิปปนส ซึ่งไดสถาปนาความสัมพันธกับเกาหลีใตตั้งแตป 1948 และ 1949 ตามลำดับ
ดังนั้นคำถามสำคัญของบทความนี้คือ เหตุใดความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตจึงเกิดขึ้นชากวาประเทศ
เหลานี้ ทั้งที่ไทยเปนหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่รับรองรัฐบาลเกาหลีใตและเขารวมสงครามเกาหลี จากการศึกษา พบวาความสัมพันธ
ระหวางไทยและเกาหลีใตมีลักษณะที่ถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยทางการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของยุค
สงครามเย็น ในชวงเวลาดังกลาวประเทศไทยมีบทบาทสำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ขณะที่เกาหลีใตเพิ่งกอตั้งประเทศ
ใหมหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ความสัมพันธระหวางสองประเทศจึงถูกกำหนดจากความจำเปนทางการทูตและเศรษฐกิจในแตละ
ชวงเวลา รวมถึงบริบททางการเมืองระหวางประเทศ อิทธิพลจากสหรัฐอเมริกา และนโยบายการทูตของเกาหลีใตที่เปลี่ยนแปลงไป
ตามการสลับระหวางรัฐบาลพลเรือนและรัฐบาลทหาร ดวยเหตุนี้ ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตจึงพบกับความไมราบรื่น
และเผชิญกับอุปสรรคสำคัญในการพัฒนา ทำใหความสัมพันธทางการทูตของทั้งสองประเทศไมไดพัฒนาไปอยาง ที่ควรจะเปนและ
รวดเร็วเทากับประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค

1

นักศึกษาปริญญาเอก ทุนรัฐบาลเกาหลีใต 2023 ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา อีเมล: kate2pj@whain.net

�20

ทบทวนวรรณกรรมการศึกษาประวัติศาสตรนิพนธความสัมพันธไทยและเกาหลีใต
บทความเรื่อง “ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: พันธมิตรทางการเมืองสูมิตรภาพทางเศรษฐกิจ ” ของสุรชัย ศิริไกร
(2540) ถือเปนหนึ่งในงานเขียนยุคแรก ๆ ในแวดวงวิชาการเกาหลีศึกษาของไทยที่ทำการวิเคราะหความสัมพันธระหวางไทยและ
เกาหลีใต ตั้งแตจุดเริ่มตนของมิตรภาพที่กอตัวขึ้นในชวงสงครามเกาหลี ไปจนถึงความรวมมือทางเศรษฐกิจ โดยสุรชัยไดเนนถึง
สถานการณทางเศรษฐกิจในปจจุบัน (2540) และชี้ถึงแนวโนมการพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจในอนาคต การวิเคราะหที่
นำเสนอเปนการทบทวนประเด็นสำคัญทางเศรษฐกิจที่ชี้ใหเห็นถึงความรวมมือระหวางสองประเทศและการกาวไปสูการพัฒนา
ความสัมพันธในระยะยาว
นอกจากนี้ หนังสือ “ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999” ของสุรางคศรี ตันเสียง
สม (2550) ถือเปนอีกหนึ่งงานที่ทรงคุณคาในแวดวงเกาหลีศึกษาและประวัติศาสตรความสัมพันธไทยและเกาหลีใต หนังสือเลมนี้
ไดรับการพัฒนาจากงานวิจัยที่ไดรับทุนสนับสนุนจากศูนยสงเสริมการวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย โดยสุรางคศรีใชป ค.ศ. 1949 เปนจุดเริ่มตนของการวิเคราะห การศึกษาของสุรางคศรีสิ้นสุดในป ค.ศ.
1999 ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 50 ปของความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี งานชิ้นนี้วิเคราะหครอบคลุมทั้งดานการเมือง
การทหาร เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ซึ่งทำใหเปนงานประวัติศาสตรที่สมบูรณที่สุดของความสัมพันธไทย-เกาหลีในปจจุบัน
บทความอีกสองชิ้น ไดแก “ความสัมพันธไทย-เกาหลีตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน ” ของสินีนาฎ แสงพิทักษ (2556) และ
“ไทย–เกาหลีกอนยุคสงออกวัฒนธรรม” ของวรรณวิมล เมาทับ (2561) ไดพยายามขยายภาพความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี
ตั้ง แตยุค โบราณ ในชวงอาณาจักรโครยอที่มีหลักฐานวามีคณะทูตจากอาณาจักรสยามเดินทางไปยังอาณาจักรโครยอ แม
รายละเอียดการเดินทางและจุดประสงคของการเยือนยังไมชัดเจน แตงานทั้งสองชิ้นยังคงเนนย้ำถึงพัฒนาการของความสัม พันธ
ตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน และการเกิดขึ้นของกระแสวัฒนธรรมเกาหลีที่มีอิทธิพลอยางมากในปจจุบัน อยางไรก็ตาม ทั้งสองบทความ
นี้ยังคงไมไดกาวพนไปจากกรอบการศึกษาที่สุรางคศรี ตันเสียงสม (2550) ไดวางไว
สำหรับวิทยานิพนธเรื่อง “ชาติ ศาสน กษัตริย ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี ” ถือเปนผลงานระดับ
มหาบัณฑิตที่มุงเนนการวิเคราะหความสัมพันธไทยและเกาหลีในบริบทของสงครามเกาหลี ภายใตกรอบของความสัมพันธระหวาง
ไทยและสหรัฐฯ ใตรมธงขององคการสหประชาชาติในชวงสงครามเย็น งานนี้ยังคงอิงตามประวัติศาสตรนิพนธสงครามเกาหลีของ
นักเขียนชาวตะวันตก และใชเอกสารจากหอจดหมายเหตุแหงชาติของไทยเปนแหลงขอมูลหลัก แมว างานวิจัยนี้จะเปนการ
วิเคราะหความสัมพันธไทยเกาหลีใต แตยังคงมีมุมมองที่คับแคบและไมสามารถเผยใหเห็นภาพรวมทางการทูตระหวางไทยและ
เกาหลีใตในชวงสงครามเย็นไดอยางชัดเจน
อยางไรก็ตาม แมงานวรรณกรรม ประวัติศาสตรเกาหลี และงานวิจัยในดานเกาหลีศึกษาในประเทศไทยเริ่มไดรับความ
สนใจมากข ึ ้ น โดยเฉพาะหล ั ง จากการเปดหล ั ก ส ู ต รศ ิ ล ปศาสตรมหาบ ั ณ ฑ ิ ต สาขาว ิ ช าเกาหล ี ศ ึ ก ษา ( Korean Studies) ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย เมื่อป 2011 วิทยานิพนธตาง ๆ ในหลักสูตรนี้ไดขยายขอบเขตไปยังเรื่องราวของวัฒนธรรม สังคม
การเมือง และธุรกิจ อยางไรก็ตาม แมจะมีความหลากหลายในหัวขอการศึกษา แตงานวิจัยดานประวัติศาสตรความสัมพันธระหวาง

�21

ประเทศ โดยเฉพาะความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต ยังคงเปนที่สนใจของผูศึกษานอยมากเมื่อเปรียบเทียบกับการศึกษาใน
พื้นที่ความรูอื่นๆ
ทำไมเกาหลีใตสถาปนาทางการทูตกับไทยชากวาประเทศอื่นในภูมิภาคฯที่เขารวมสงครามเกาหลี
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 การเมืองการปกครองของคาบสมุทรเกาหลีตกอยูภายใตการปกครอง
แบบทรัสตี2 พื้นที่ทางภูมิศาสตรและการปกครองทั้งเหนือและใตตกอยูภายใตการดูแลของประเทศมหาอำนาจฝายพันธมิตรผูชนะ
สงครามโลกครั้งที่ 2 จนถึงป 19483 เกาหลีทางใตอยูในการปกครองของรัฐบาลทหารอเมริกา (the U.S Military Government)4
ตอมาป 1948 เกาหลีใตไดสถาปนาประเทศตนเองขึ้นเปนประเทศเอกราชใหม และไดรับการยอมรับจากนานาประเทศในฐานะรัฐ
และมีรัฐบาลที่ถูกตองตามกฎหมาย หลังจากการสถาปนารัฐบาล ในเดือนธันวาคม ป 1948 รัฐบาลเกาหลีไดสงคณะผูแทนเขารวม
การประชุมสมัชชาใหญแหงสหประชาชาติครั้งที่ 3 ที่กรุงปารีส จนกระทั่งไดมีการรับรองมติจากประเทศสมาชิกกวา 40 ประเทศวา
"สาธารณรั ฐ เกาหลี เ ปนรั ฐ บาลที ่ ถ ู ก ตองตามกฎหมายเพี ย งหนึ ่ ง เดี ย วในคาบสมุ ท รเกาหลี " มี 26 ประเทศรวมถึ ง ไทยและ
สหรัฐอเมริกาไดใหการยอมรับรัฐบาลของเกาหลีใตอยางเปนทางการ5
แมวาขอสันนิษฐานในการเขารวมรับรองรัฐบาลเกาหลีใตของไทย จะเปนเพียงการทำตามหนาที่ของประเทศสมาชิก
สหประชาชาติ แตอยางไรก็ตาม ไทยไดเปนสวนหนึ่งของการยืนยัน การเกิดขึ้นของรัฐชาติของเกาหลีใต ในชวงเวลาที่ การทูตของ
เกาหลีใตเองนั้นออนแอที่สุด ดังนั้นคำถามแรกในบทความฉบับนี้คือ หากไทยเปนหนึ่งใน 26 ประเทศที่ประกาศรับรองสาธารณรัฐ
เกาหลีอยางเปนทางการตั้งแตป 1948 ในการประชุมที่ปารีส และเปนประเทศแรกจากเอเชียตะวันออกที่ประกาศเขารวมรบใน
สงครามเกาหลี ป 19506 แตเหตุใดทั้งสองประเทศจึงดำเนินสัมพันธทางการทูตตอกัน ในป 1958 ซึ่งหมายความวา 10 ป หลังการ

2 정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사, 16-47.

ในสวนนี้ผูอานตองทำเขาใจวากระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตนั้นไดรับเพียงงานกงสุลที่เคยดำเนินการโดยสำนักงานการตางประเทศจาก
การปกครองของทหารอเมริกัน (the U.S Military Government) ซึ่งแตกตางจากกระทรวงอื่น ๆ โดยหนวยงานตางประเทศมีเพียงสำนักงานติดตอที่
โตเกียว สถานกงสุลใหญที่เซี่ยงไฮ และหนวยงานประจำที่โอซากา ฟุกุโอกะ และเทนจิน ที่ดูแลงานที่เกี่ยวของกับการกลับประเทศของชาวเกาหลี
ผลัดถิ่นหรือชาวเกาหลีที่ถูกจักรวรรดิญี่ปุนนำไปเขารวมกองทัพระหวางสงครามโลกครั้งที่ 2 เทานั้น เมื่อรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลีไดกอตั้งขึ้นเมื่อ
วันที่ 15 สิงหาคม 1948 สหรัฐอเมริกาไดยอมรับรัฐบาลเกาหลีในทางปฏิบัติ แตเลื่อนการรับรองอยางเปนทางการออกไปจนกวาจะไดรับการยอมรับ
จากที่ประชุมใหญแหงสหประชาชาติ เพื่อพิจารณาจุดยืนของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ หลังจากที่สหประชาชาติยอมรับสาธารณรัฐเกาหลีใน
ปลายป 1948 สหรัฐอเมริกาจึงรับรองเกาหลีอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 1 มกราคม 1949 และแตงตั้ง นาย จอหน เจ. มูโช ( John J. Muccio) เปน
เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศเกาหลีใตคนแรกเมื่อวันที่ 7 เมษายนปเดียวกัน
4 Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
5 UN 의 한국문제처리에 관한 미국무부문서 4 เพิ่มเติม Observation of election in South Korea of Korean representatives which shall
constitute a National Assembly and establish a Government of Korea under resolutions adopted by UN General Assembly on 14
November 1947 and participation of United States Army Forces in Korea Therein 14 November 1947 to 26 August 1948.
6 สถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐเกาหลีประจำประเทศไทย ที่มา https://overseas.mofa.go.kr/th เขาถึงเมื่อ 26 สิงหาคม 2024
3

�22

รับรองสาธารณรัฐเกาหลี และ 5 ป หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด ชากวาไตหวัน (เกาหลีใต – ไตหวัน) ที่สถาปนาความสัมพันธ ในป
1948 และฟลิปปนส (เกาหลีใต – ฟลิปปนส) ป 1949
หากยอนดูประวัติศาสตรเกาหลีใต อยางที่กลาวไปขางตนเกาหลีใตเปนประเทศเอกราชใหมหลังไดรับเอกราช ประเทศตก
อยูในชวงเวลาที่ยากลำบากทั้งดานการเมืองและเศรษฐกิจ ความสามารถในการสรางความสัมพันธทางการทูต นั้น เนนเฉพาะกับ
ประเทศที่จำเปนตอผลประโยชนของชาติเทานั้น กลาวอีกนัยหนึ่ง รัฐบาลมีความสามารถในการจัดตั้งความสัมพันธทางการทูตกับ
ประเทศที่มีความกาวหนาจำนวนไมมาก เชน สหรัฐอเมริกา และตั้งสถานเอกอัครราชทูตในประเทศเหลานั้น นอกจากนี้ ทามกลาง
การทวีความรุนแรงของสงครามเย็นระหวางสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต อีกทั้งเกาหลีใตเองตองแขงขันกับเกาหลีเหนือในดาน
ความชอบธรรมในเวทีระหวางประเทศหลังจากการสถาปนารัฐบาล การสรางความสัมพันธทางการทูตจึงมีความสำคัญอยางยิ่ง
อยางไรก็ตาม ดวยสถานะของประเทศที่ยากจน โดยมีรายไดตอหั วประชากรไมเกิน 100 ดอลลาร ทำใหการเปดสถานทูตใน
ตางประเทศเปนเรื่องยากในชวงเวลาดังกลาว
อยางไรก็ตาม ในชวงเวลาของสงครามรัฐบาลเกาหลีใตไดทุมเทความพยายามอยางเต็มที่ในการดำเนินนโยบายการทูตใน
ภาวะสงคราม เพื่อใหไดรับการสนับสนุนและชนะสงคราม หลังสงครามสิ้นสุดลง ประเทศไดมุงเนนไปที่การฟนฟูประเทศ สงผลให
การขยายความสัมพันธทางการทูตเปนเรื่องยากยิ่งขึ้น ในความเปนจริงหากไมมีความชวยเหลือจากสหรัฐอเมริกาและการสงกอง
กำลัง ของสหประชาชาติ เกาหลีใตอาจไมสามารถดำรงอยู ได ดัง นั้นจ ึง ปฏิเสธไดยากวาการทูตในชวงเวลานั้นมุ งเนนไปที่
สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก แมวาหลังจากสงครามสิ้นสุดลงและมีการลงนามในขอตกลงสงบศึกในอีก 3 ปตอมา แต
การทูตกับสหรัฐอเมริกาก็ยังคงมีความสำคัญที่สุด เพื่อรับมือกับการยั่วยุทางทหารของเกาหลีเหนืออยางมีประสิทธิภาพ และไดรับ
ความชวยเหลือทางเศรษฐกิจและการทหารสำหรับการฟนฟูประเทศหลังสงคราม
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต กอนสงครามเกาหลี
พื้นที่

ป

เอเชีย

1948

สาธารณรัฐจีน (ROC)

1949
1950

ยุโรป

แอฟริกา
-

อเมริกา
เหนือ-กลาง
อเมริกา

อังกฤษ/ฝรั่งเศส/
สเปน

รวม

หมายเหตุ

2

1992 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับ ROC

3
คิวบา

1

1961 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับคิวบา

จากตารางขางตนแสดงความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตหลังไดรับเอกราชตั้งแตป 1945 นั้น ชี้ใหเห็นวาเกาหลีใต
มุงเนนความสัมพันธกับกลุมประเทศมหาอำนาจหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หรือกลุมประเทศทรัสตีเทานั้น ตอมาเมื่ออีซึงมัน ขึ้นดำรง
ตำแหนงประธานาธิบดีอยางเปนทางการในป 1948 ไดดำเนินนโยบายพื้นฐานในการสรางความสัมพันธทางการทูตคือการตอตาน

�23

คอมมิ ว นิ ส ต โดยมี ก ารใชหลั ก การฮั ล ชไตน (Hallstein Doctrine)7 เปนการตั ด ความสั ม พั น ธทางการทู ต กั บ ประเทศที ่ มี
ความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และหันกลับมาสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนซึ่งเปนประเทศเสรีนิยมที่ใกลเคียงที่สุดกับ
เกาหลีใต8 อยางไรก็ตาม แมความรูสึกตอตานญี่ปุนของประชาชนรวมถึงตัวประธานาธิบดีอีซึงมันเอง รวมถึงคำพูดที่ไมเหมาะสม
ของเจาหนาที่ญี่ปุนและปญหาการสงชาวเกาหลีในญี่ปุนกลับเกาหลีเหนือ ทำใหการเจรจาทางการทูตกับญี่ปุนไมประสบความสำเร็จ
ในชวงแรก
ตอมาหลังสิ้นสุดสงครามเกาหลี เกาหลีใตพยายามแกไขปญหาความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนดวยเหตุผลทางการเมือง
และเศรษฐกิจ แตไมประสบผลสำเร็จ ดังนั้นเกาหลีใตจึงมีสถาปนาสัมพันธทางการทูตกับประเทศไมกี่ประเทศเทานั้น สวนใหญเปน
ประเทศที่พัฒนาแลว ในเชิงภูมิศาสตรและมีเสถียรภาพทางการเมืองระหวางประเทศ ไมมีประเทศในแอฟริกาที่มีความสัมพันธ
ทางการทูตตอกัน สวนในละตินอเมริกา มีเพียงคิวบาเทานั้นที่มีความสัมพันธทางการทูต โดยสวนใหญแลวเปนประเทศในเอเชีย
และยุโรป เหตุผลที่จำนวนประเทศที่เกาหลีใตมีความสัมพันธทางการทูตไมมากนักในขณะนั้น และเปนเวลาเพียงไมกี่ปหลังจากการ
สถาปนารัฐบาล เพราะการดำรงอยูของประเทศตกอยูในความเสี่ยงตอสถานการณสงคราม จึงไมสามารถสรางความเชื่อมั่นใหแก
นานาประเทศได
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต หลงั สงครามเกาหลี
พื้นที่
ป
1955
1956
1957
1958
1959
1960

เอเชีย

ยุโรป

เวียดนามใต

เยอรมันตะวันตก
อิตาลี

แอฟริกา

อเมริกา เหนือกลาง

อเมริกาใต

1
2

ตรุกี
ไทย

หมายเหตุ
1975 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตเวียดนามใต

1
1
เดนมารก,
นอรเวย, สเปน

มาเลเซีย

รวม

บราซิล

4
1

ไทย กลายเปนหนึ่งในประเทศที่เกาหลี ใตสถาปนาทางทูตไดสำเร็จหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี เมื่อสำรวจเอกสาร
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต จากกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต พบวาเอกสารฉบับแรกที่ปรากฎในกระทรวงการ
ตางประเทศคือ “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย - วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (ระดับอุปทูต) , [국교수립 - 태국,

Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325.
8 เรื่องเดียวกัน
7

�24
1958.10.1 (공사급)]” ส ั ง ก ั ด

เอเชียตะวันออกไกล/ ทำเนียบรัฐบาล 9 มีเนื้อหาเกี่ยวกับ การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต

ระหวางเกาหลีใตและไทย โดยมีใจความสำคัญ ที่มองมาจากฝายเอกสารเกาหลีใต ที่วา ทั้งสองประเทศเริ่มตนความสัมพันธไม
สอดคลองตอกัน เกาหลีใต เล็งเห็นวาไทยมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร เปนศูนยกลางการคมนาคมและการสื่อสารในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต และเปนประเทศที่เขารวมสงครามเกาหลี เกาหลีใตตองการเรงการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระดับ
เอกอัครราชทูต แตไมตองการใหไทยใหใชเอกอัครราชทูตไทยประจำญี่ปุนเปนตัวแทนในเกาหลีใต แตไทยนั้นตองการสถาปนา
ความสัมพันธหลังจากสถานการณภายในประเทศไทยสงบลง (การเลือกตั้งในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงครามครั้งที่ 2) และเมื่อมีการ
จัดสรรทรัพยากรบุคคลและการเงินที่เหมาะสมแลว จะพิจารณาแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูต
ที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก เกาหลีใตจึงเรงเจรจาผานสหรัฐอเมริกา เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน รวมถึงขอ
ความรวมมือจากพระองคเจาปรีดิเทพยพงศ เทวกุล ที่เปนผูแทนไทยในคณะกรรมาธิการของสหประชาชาติ (UNCURK) เพื่อเจรจา
การสถาปนาทางการทูต ไทยจึงตกลงรับคำขอในครั้งนั้น โดยแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและใหเอกอัครราชทูต
ไทยประจำไตหวันทำหนาที่ในเกาหลีใตรวม ทั้งสองประเทศประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตและแลกเปลี่ยนผูแทน
ทางการทูตระดับอัครราชทูตอยางเปนทางการในวันที่ 1 ตุลาคม 195810
ในตัวเอกสารเกือบ 100 หนา “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย” แสดงใหเห็นวาความจริงประการ
หนึ่งคือ แมในที่สุดแลวไทยและเกาหลีใตจะสามารถสถาปนาทางการทูตตอกัน แตเปาหมายของการสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในทศวรรษ 1960 เปนความรวมมือทามกลางความแตกตางทางบริบททางการเมืองระหวางประเทศ
แมไทยจะเปนประเทศที่ส งทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แตเนื่องจากสถานการณและเงื่อนไขที่ไทยมีต อสหประชาชาติ
ตำแหนงทางการเมืองของไทยในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ทำใหไทยเหนือกวาทั้งอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจ และ
สถานะความใกลชิดกับสหรัฐอเมริกา เกาหลีใตประเทศเอกราชใหมที่หวังพึ่งพิงนโยบายการตางประเทศเพื่อลดอำนาจและกดดัน
ฝายเกาหลีเหนือ และยืนยันอำนาจอธิปไตยของตนที่พึ่ง มีหลัง สถาปนาประเทศ แตนโยบายการตางประเทศของไทยหลั ง
สงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อสงเสริมระบอบเศรษฐกิจและความรวมมือในภูมิภาคอาเซียนและญี่ปุนเปนสำคัญ โดยเฉพาะอยางยิ่ง
นโยบายเศรษฐกิจที่นายกรัฐมนตรีจอมพล ป. พิบูลสงครามดำเนินการเพื่อสนับสนุนความสัมพันธทางเศรษฐกิจระหวางไทยและ
ญี่ปุน ดังนั้น ความสัมพันธทางเศรษฐกิจจึงเปนปจจัยที่สำคัญที่สุดในความสัมพันธระหวางญี่ปุนกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต
โดยเฉพาะการญี่ปุนกลายเปนศูนยกลางเศรษฐกิจของภูมิภาคเอเชียหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หัวใจหลักสำคัญของระบบทุนนิยม แต
ไทยและเกาหลีใตไมไดพัฒนาความสัมพันธที่สนับสนุนหรือ มีผลประโยชนทางเศรษฐกิจตอกัน ในความเปนจริง ความสัมพันธ
ระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลีในชวงทศวรรษ 1950 ถูกจำกัดเพียงการสงทหารไทยเขารวมกองทัพสหประชาชาติซึ่งไดรับการ
สนับสนุนจากสหประชาชาติ เทานั้น ประกอบกับเงื่อนไขความเปนอิสระในการดำเนินการทูต หรือการสถาปนาความสัมพันธ
9

[Korean Ministry of Foreign Affairs ตอไปใช KMFA] C-0001, 국교수립 - 태국, 1958 เพิ่มเติม ปจจุบันเอกสารตนฉบับที่เคยเขาถึง ดวยระบบ

ออนไลนเพื่อใหบุคคลทั่วไปเขาถึงนั้น ถูกยกเลิก ปจจุบัน (2024) ผูที่สามารถขอคัดเอกสารตนฉบับไดนั้นตองเปนนักศึกษา นักวิจัย หรือผูที่มีเลขบัตร
ประชาชนเกาหลีเพียงเทานั้น (เนื้อหาโดยสรุปอยูในภาคผนวก)
10

เอกสารชุดเดียวกัน

�25

ระหวางประเทศกับประเทศตางๆ ของเกาหลีใตถูกจำกัด ใหอยู ภายใตรัฐบาลทหารสหรัฐอเมริกา อำนาจของกระทรวงการ
ตางประเทศถูกกำหนดไวเพียงหนาที่ประสานงานกับรัฐบาลชาติพันธมิตร เกี่ยวกับการนำประชาชนชาวเกาหลีใตที่กระจายไปทั่ว
โลกในชวงสงครามโลกครั้งที่สอง ใหกลับเขาสูบานเกิดเมืองนอน เพื่อกอตั้งรัฐชาติใหมของตัวเองเพียงเทานั้น ดังนั้นอำนาจและ
ทิศทางทางการเมืองระหวางประเทศของเกาหลีใตและไทยนั้นแตกตางกัน เงื่อนไขทั้งสองประการนีน้ าจะเปนสวนหนึ่งของปจจัยที่
ทำใหทั้งสองประเทศสถาปนาทางการทูตตอกันตองพบอุปสรรคในชวงปลายของทศวรรษ 1960
เอกสารจากกระทรวงการตางประเทศ (เกาหลีใต) ระหวางไทยและเกาหลีใตชวงสงครามเกาหลีที่หายไป
ไทยและเกาหลีใต ตางมีจุดเริ่มตน “มิตรภาพ” ของความสัมพันธ มิตรภาพยาวนานที่มีความหมายมากกวาประวัติศาสตร
ความสัมพันธหรือความรวมมือระหวางประเทศ จากการที่ไทยสงทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แมจะเปนในนามของทหาร
สหประชาชาติแตความชวยเหลือครั้งนี้ของไทย ไดกลายเปน narrative สำคัญ ในสรางความสัมพันธของทั้งสองประเทศมาจนถึง
ปจจุบัน แตความนาสนใจคือชวงเวลาตั้งแต 1950 – 1953 กลับกลายเปนชวงวางของหลักฐานประวัติศาสตร เราตางไมมีความรูใด
เลยที่ยึดโยงทั้งสองประเทศเขาดวยกัน นอกเหนือจากเอกสารทางการและการทหาร มีเพียงประวัติศาสตรที่บันทึกความกลาหาญ
ของกลุมนายทหาร “พยัคนอย” หรือ Litter tiger ที่ถูกบันทึกและเลาตอกันมา และเปนที่นาเสียดายเปนอยางยิ่งวา เราแทบจดจำ
รายชื่อนายทหารผูกลาที่เสียชีวิตในสงครามไมไดเลยแมแตคนเดียว “สงคราม” อาจจะเปนเงื่อนไขสำคัญที่ทำใหการจัดเก็บเอกสาร
ของเกาหล ีใตไมสามารถเปนไปไดเหมือนเมื่อยามปกติ แตในประเทศไทยการรวบรวมเอกสารเกี่ยวกับสงครามเกาหลีเอง
นอกเหนือจากเอกสารทางการก็แทบจะไมมีเลย
หากพิจารณาในเกาหลีใต เมื่อเกิดสงครามเกาหลีสงผลใหนโยบายการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศของ
เกาหลีใตเองตองหยุดชะงักลง รัฐบาลลงความเห็นวาการทูตเพื่อชวยเหลือประเทศในยามสงครามนั้นมีความเรงดวนมากกวาการ
ขยายอาณาเขตทางการทูต ดังนั้นการทูตในชวงสงครามครั้งนี้มุงเนนไปที่สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก ตามบันทึก
ความทรงจำของเอกอัครราชทูตเกาหลีประจำสหรัฐฯ กลาววา
“หลังจากทำงานที่สถานทูตมาเปนเวลาเกือบหนึ่งปครึ่ง ขยายอาคารสถานทูต ปรับปรุงเจาหนาที่และการดำเนินงานจน
ทุกอยางเริ่มดีขึ้น ในชวงเวลาที่ทุกอยางเขาที่ และขาพเจารูสึกมั่นคงนั้น คืนวันที่ 25 มิถุนายน ค.ศ. 1950 จูๆ นักขาว
จาก UPI ไดโทรศัพทมาแจงขาว และไมนานนักก็มีโทรศัพทระหวางประเทศจากประธานาธิบดีอีซึงมัน โดยแจงวา ‘ทหาร
คอมมิวนิสตเกาหลีกำลังนำรถถังบุกเขามา ขอใหรีบเรงติดตอรัฐบาลสหรัฐฯ และสหประชาชาติพรอมทั้งเริ่มดำเนินการ
ชวยเหลือโดยดวน’ เสียงของทานประธานาธิบดีแสดงความตกใจอยางมาก ขาพเจาจึงรีบไปพบเจาหนาที่ระดับสูงของ
กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ และประธานาธิ บดี เพื่อขอความชวยเหลือทันที และเริ่มดำเนินการติดตอกั บ
สหประชาชาติ โดยไปพบกับตัวแทนจากประเทศพันธมิตรเพื่อขอรองความชวยเหลือ ขาพเจาแทบไมไดหลับนอนเพื่อ
ทำงานชวยกูชาติ หลังจากหารืออยางเครงเครียดกับเจาหนาที่กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ ขาพเจาไดไปเขารวมการ
ประชุมฉุกเฉินของคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติในวันรุงขึ้น เพื่อแจงถึงสถานการณวิกฤติของเกาหลี ในตอน
แรก การสื่อสารกับประเทศบานเกิดถูกตัดขาด ทำใหขาพเจาไมสามารถรับคำสั่งใดๆ ไดเลย และไมมีใครใหปรึกษามาก

�26

นัก ขาพเจาตองตัดสินใจดำเนินการตามสถานการณในแตละวันดวยดุลยพินิจของตนเอง เพื่อสรางความสัมพันธที่ใกลชิด
กับรัฐบาลสหรัฐฯ ขาพเจาไดติดตอกับตัวแทนหลักของสหรัฐฯ ในสหประชาชาติอยาง วอรเรน ออสติน สมาชิกวุฒิสภา
และที่ปรึกษากระทรวงการตางประเทศ จอหน ฟอสเตอร ดัลเลส หลังจากการประชุมที่คณะมนตรีความมั่นคงแหง
สหประชาชาติ ซึ่งไมมีตัวแทนจากโซเวียตเขารวม ทุกอยางที่เกี่ยวของกับการสงทหารและความชวยเหลือไดตัดสินใจ
อยางรวดเร็วและเปนผลดีตอเกาหลีอยางยิ่ง”11
จากบันทึกจึงสันนิษฐานไดวา สงครามเกาหลีเปนหมุดหมายสำคัญในการเปลี่ยนแปลงนโยบายทางการทูตของเกาหลีใต
อยางไมตองสงสัย กองกำลังสหประชาชาติตัดสินใจเขารวมสงคราม ทำใหเกาหลีใตสามารถปองกันการรุกรานจากกองทัพ
คอมมิวนิสตเกาหลีเหนือได และ 16 ประเทศที่เขารวมสงครามไดกลายเปนมิตรประเทศที่รวมสูรบกับเกาหลีใต ซึ่งทำใหทหารจาก
ประเทศพันธมิตรกลายเปนทรัพยสินทางการทูตที่มีคามากสำหรับประเทศเกาหลีใตในเวทีระหวางประเทศ หลังจากที่กองกำลัง
สหประชาชาติประสบความสำเร็จในปฏิบัติการยกพลขึ้นบกที่อินชอน เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม กองทัพเกาหลีไดรุกขามเสนขนานที่ 38
ทำใหวันนั้นถูกกำหนดใหเปนวันกองทัพของเกาหลีใต กองทัพสหรัฐฯ ก็ไดรับคำสั่งอยางเปนทางการในวันที่ 4 ตุลาคม และกองพล
ที่ 1 ของสหรัฐฯ ไดเขาสูเมืองแกซอง (Kaesong) ในขณะนั้น สมัชชาใหญแหงสหประชาชาติไดเรียกรองใหเกาหลีเหนือลงนามยอม
แพ แตเมื่อเกาหลีเหนือปฏิเสธ ในวันที่ 7 ตุลาคม 1950 กองกำลังสหประชาชาติจึงเคลื่อนพลเขาสูดินแดนเกาหลีเหนือโดยอาศัยมติ
สนับสนุนการจัดตั้งรัฐบาลรวมชาติบนคาบสมุทรเกาหลี นอกจากนี้ยังไดจัดตั้งคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการรวมชาติและ
การฟนฟูเกาหลี (UNCURK) ประกอบดวยประเทศออสเตรเลีย ชิลี แคนาดา ปากีสถาน ฟลิปปนส และไทยเขารวมในป 195112

ภาพถาย คณะผูแทนของประเทศไทย นำโดยพลตรีพระเจาวรวงศเธอ พระองคเจา
ปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (Prince Prididebyabongs Devakula) ไดรับการแตงตั้งให
เปนตัวแทนในคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการฟนฟูและการรวมชาติเกาหลี
(UNCURK) คาดวาถายเมื่อป 1951 ในภาพถาย เมื่อมาถึงที่สนามบินปูซาน โดยมี
เด็กหญิงชาวเกาหลีมอบดอกไมใหกับคณะผูแทน บุคคลในภาพดังนี้ (จากซายไปขวา
ดานหนา) นายจิตติ สุจริตกุล ผูแทนสำรองของประเทศไทยประจำ UNCURK, นายคัง
ฮง กิ รัฐมนตรีช วยวาการกระทรวงการตางประเทศแหงสาธารณรัฐเกาหลี และ
พระองคเจาปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (ถือดอกไม) [ไมมีการระบุวันที่แนชัด] ที่มา UN
Photo

การศึกษาความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ในชวงสงครามเกาหลี ดูเหมือนชวงเวลาที่มีผูสนใจศึกษามากที่สุด ไดกลายเปน
ขอจำกัดในการศึกษาที่หากผูศึกษามั่งเนนใชหลักฐานจากฝายเกาหลีใต ชองวางทางการทูต การแทรกแซงอำนาจระหวางประเทศ
ของสหรัฐอเมริกาและอำนาจของกระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตที่ออนแอ มีผลทำใหเอกสารชั้นตนระหวางประเทศไทย
11 운석기념회. (1967). 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사, 38-39.
12

United Nation, New Thai Delegation to UNCURK ที่มา https://media.un.org/photo เขาถึงเมื่อ 26 กันยายน 2024

�27

และเกาหลีใต และประเทศอื่นๆ ตกอยู ภายใตการอธิบายและการบันทึกจากเอกสารสหรัฐอเมริกาเปนหลัก ปจจุบันผู ที่ศึก ษา
สงครามเกาหลีในเกาหลีใตจึงเนนใชเอกสาร NARA [National Archives and Records Administration]13 เปนขอมูลหลักใน
การศึกษาเปนสำคัญ ดังนั้นชวงเวลาแหงสงคราม เรามักจะเห็นงานที่อธิบายความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ที่ไมสามารถหลุดออก
จากความสัมพันธแบบสามเสา ระหวางไทย เกาหลีใตและสหรัฐอเมริกาไปได
การขยายอาณาเขตทางการทูตของรัฐบาลทหารเกาหลีใต
เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม ป 1961 เกิดการรัฐประหารในเกาหลีใต ทำใหรัฐบาลชางมยอน (Chang Myon)14 ภายใตการ
บริหารของประธานาธิบดี ยุนโบซอน (Yun Bo-seon) ถูกโคนลม และรัฐบาลของปารค จองฮี (Park Chung-hee) เขามามีอำนาจ
แทน โดยปารค จองฮี ครองอำนาจจนถึงป 1979 ทั้งนี้ ชวงระหวางป 1961 ถึง 1973 ถูกกำหนดใหเปน "ยุคแหงการเติบโต" ของ
เกาหลีใต โดยอางอิงถึงการประกาศนโยบายการทูตสันติภาพเพื่อการรวมชาติในวันที่ 23 มิถุนายน ป 1973 [หรือเรียกวา
แถลงการณนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติ 6·23/ 6·23 평화통일 외교정책 선언])15 สวนชวงครึ่งหลังของการบริหารของ
ปารค รวมถึงชวงการปกครองของชอนดูฮวาน (Chun Doo-hwan) ในชวงป 1973 ถึง 1987 ไดถูกเรียกวา "ยุคแหงการกาว
กระโดด" สาเหตุที่แบงชวงเวลาเชนนี้เปนเพราะหลังจากการประกาศ 6·23 ประเทศเกาหลีใตไดยุติการปฏิบัติตามหลักการฮัลชไตน

ในสวนเอกสารของ NARA ทางเกาหลีมีการรวบรวมเอกสารไวมากพอสมควรและสามารถเขาถึงไดผาน National Library of Korea
รัฐบาลชั่วคราวของฮอจอง (Heo Jeong) ไดมีการเลือกตั้งทั่วไปหลังการแกไขรัฐธรรมนูญใหเปนระบบรัฐสภา ซึ่งพรรคประชาธิปไตยชนะอยางถลม
ทลาย ตอจากนั้น รัฐบาลของพรรคประชาธิปไตยที่นำโดยชางมยอน (Chang Myon) ก็ไดกอตั้งขึ้น โดยมียุนโบซอน (Yun Bo-seon) ดำรงตำแหนง
ประธานาธิบดีคนที่ 2 แหงเกาหลีใต และชางมยอนดำรงตำแหนงนายกรัฐมนตรี ซึ่งนำประเทศเขาสูสาธารณรัฐที่ 2 รัฐบาลของชางมยอนไดพยายาม
ดำเนินการปฏิรูปในแนวทางประชาธิปไตย และพยายามสรางเสถียรภาพทางการเมืองและสังคมผานการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ป อยางไรก็ตาม
รัฐบาลชางมยอนตองลมสลายลงหลังจากการรัฐประหารโดยทหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม หลังจากดำเนินงานไปเพียง 9 เดือน รัฐบาลชางมยอนเองก็ไม
สามารถดำเนินนโยบายที่มีความเขมแข็งได เนื่องจากการตอสูแยงชิงอำนาจระหวางกลุมเกากับกลุมใหมในพรรคประชาธิปไตย นอกจากนี้ยั งไมมีความ
เขมแข็งในการลงโทษผูที่เกี่ยวของกับการทุจริตการเลือกตั้งและการสะสมทรัพยสินโดยมิชอบ นอกจากนี้ รัฐ บาลยังเผชิญกับปญหาในการตอบสนองตอ
ความตองการที่หลากหลายของประชาชน ซึ่งเกิดจากภาวเศรษฐกิจถดถอยและการลมสลายของรัฐบาลเผด็จการ อีกทั้งยังขาดการสนับสนุนจาก
ประชาชน เนื่องจากการตอบสนองที่ไมเพียงพอตอขบวนการรวมชาติ 정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가13
14

시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3), 5-46.

นโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 1973 เปนแถลงการณพิเศษที่ประกาศเกี่ยวกับนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยาง
สันติ บนพื้นฐานของแถลงการณรวมระหวางสองเกาหลีที่ประกาศเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 1972 เปนการสงเสริมบรรยากาศแหงการปรองดองระหวาง
เกาหลีเหนือและเกาหลีใต โดยแถลงการณฉบับนี้ประกอบไปดวย 7 ขอสาระสำคัญ เนื้อหาหลักคือ การไมแทรกแซงกิจการภายในของกันและกัน และ
การยอมรับใหเกาหลีเหนือสามารถเขารวมกับองคกรระหวางประเทศตาง ๆ ไดโดยไมคัดคาน นอกจากนี้ เกาหลีใตยังประกาศยกเลิกหลักการที่ เคยไม
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธทางการทูตกับเกาหลีเหนือ การเปลี่ยนแปลงดังกลาวแสดงถึงการยอมรับการมีอยูของรัฐบาล
เกาหลีเหนือในระดับหนึ่ง อยางไรก็ตาม เกาหลีเหนือไดวิพากษวิจารณแถลงการณนี้โดยระบุวาเปนการรับรองรัฐบาลสองแหงบนคาบสมุทรเกาหลี ซึ่ง
เทากับเปนการยืนยันการแบงแยกประเทศ เกาหลีเหนือจึงยุติการเจรจาทุกอยางกับเกาหลีใตหลังจากนั้น
15

�28

(Hallstein Doctrine) ที่เคยปฏิเสธความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และเริ่มใหการยอมรับ
เกาหลีเหนือในฐานะประเทศที่มีตัวตน โดยมุงเนนการเจรจาและความรวมมือระหวางเกาหลีเหนือและเกาหลีใตมากขึ้น16
กอนที่จะมีการประกาศนโยบาย 6·23 เกาหลีใตไมไดยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือ โดยมองวาเปนดินแดนที่ตองถูก
ปลดปลอยจากการปกครองของคอมมิวนิสตโดยเร็ว อยางไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในครั้งนี้แสดงใหเห็นถึงการปรับเปลี่ยน
แนวทางทางการทูตของเกาหลีใต สวนหนึ่งเปนผลมาจากการที่ประธานาธิบดีริชารด นิกสัน (Richard Nixon) ของสหรัฐฯ เริ่ม
พัฒนาความสัมพันธกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในป 1969 จีนเองเคยเขารวมในสงครามเกาหลีและเปนฝายตรงขามกับเกาหลีใต
และสหรัฐฯ แตดวยการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายที่เปนมิตรระหวางสหรัฐฯ และจีน รวมถึงการสรางความสัมพันธระหวางจีนกับ
ญี่ปุน ทำใหเกาหลีใตเองไมสามารถพิจารณาจีนในฐานะศัตรูที่ตองกำจัดไดอีกตอไป นอกจากนี้ เกาหลีเหนือ มีความสัมพันธที่
ใกลชิดกับจีน ไดขยายบทบาททางการทูต โดยเขารวมองคกรระหวางประเทศตาง ๆ เชน องคการอนามัยโลก ( WHO) และเปด
สำนักงานตัวแทนของสหประชาชาติที่นิวยอรก ในการตอบสนองตอการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตรนี้ เกาหลีใตไดเริ่มใหการ
ยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือในป 1972 ทำใหเกิดการเจรจาอยางเปนทางการระหวางสองประเทศเปนครั้งแรกในรอบ 18 ป
หลังจากสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง17
แมทศวรรษ 1960 เปนยุค ที่ยัง คงมีค วามตึง เครียดจากสงครามเย็นระหวางบล ็อกตะวันออกและตะวัน ตก แตใน
ขณะเดียวกัน หลายประเทศในเอเช ี ยและแอฟริกาก็ไ ดรับ เอกราชและเขารวมเปนสมาช ิก ของสหประชาชาติ รัฐบาลของ
ประธานาธิบดีป ารคจึงขยายขอบเขตทางการทูตดวยการสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุ น สงทหารไปรวมในสงคราม
เวียดนาม ดึงดูดทุนและเทคโนโลยีจากประเทศพัฒนาแลวอยางเยอรมนีและญี่ปุน รวมถึงสงเสริมการคากับประเทศตาง ๆ
ดานสหรัฐฯ พยายามผลักดันใหเกาหลีใตขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตางๆ โดยเฉพาะอยางยิ่งกับญี่ปุน ซึ่ง
ถือวาเปนศูนยกลางดานเศรษฐกิจและความมั่นคงของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชีย อยางไรก็ตาม เมื่อความพยายามสรางความสัมพันธ
ทางการทูตระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุนยังไมประสบความสำเร็จ สหรัฐฯ จึง คอยๆเปลี่ยนทิศทาง โดยสนับสนุนใหเกาหลีใตหันมาเรง
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตแทน จากขอเสนอของ ปารค แท-กยูน18 ไดชี้ใหเห็นวา
สหรัฐฯ หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด มีความทาทายทางเศรษฐกิจและการเมืองอยางมาก สิ่งที่สหรัฐฯ มุงหวังในขณะนั้น คือการสราง
สภาวะแหงความรวมมือและความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยสนับสนุนใหประเทศในภูมิภาค
นี้ไดรับเอกราชและพัฒนาความรวมมือทางเศรษฐกิจใหเขมแข็งมากขึ้น หนึ่งในวิธีการที่สหรัฐฯ ใชเพื่อสงเสริมการพัฒนาทาง
เศรษฐกิจของภูมิภาคนี้คือ การสนับสนุนกิจกรรมของคณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมแหงเอเชียและแปซิฟก (Economic and
Social Commission For Asia And The Pacific หรือ ECAFE) มีการแตงตั้งสำนักงานใหญประจำอยูที่กรุงเทพฯ ประเทศไทย
โดยมีวัตถุประสงคหลัก 3 ประการ ไดแก:

16

Se–Jin Kim(1971), The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill, 111.

17

김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.

18

박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.

�29

1. การใหความชวยเหลือทางเศรษฐกิจแกประเทศในภูมิภาคเอเชียที่ไดรับความเสียหายจากสงคราม
2. การสงเสริมการดำเนินงานและกิจกรรมที่เกี่ยวของกับการฟนฟูเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียและตะวันออกไกล
3. การรวบรวมและวิเคราะหขอมูลเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และสถิติ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและแกไขปญหาดานเศรษฐกิจและ
เทคโนโลยีในแตละประเทศ
ดวยสถานการณนี้ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทยซึ่งเปนพันธมิตรที่เคยรวมรบในสงคราม
เกาหลี การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศนี้จึงเกิดขึ้น อยางจริงจังและตอเนื่องในป 196119 หลังจากการ
รัฐประหารของประธานาธิบดีปารค โดยเกาหลีใตไดแตงตั้ง พลเอกยู แจ-ฮยอง (You Jae-Hyong) ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูต
เกาหลีใตประจำประเทศไทย ในขณะนั้น พลเอกยูดำรงตำแหนงผูบัญชาการกองทัพภาคที่ 1 ของกองทัพบกเกาหลีใต และเปน
เสนาธิการกองกำลังผสม ในขณะที่ฝายไทยไดแตงตั้งพลโทชาญ อังศุโชติ ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูตวิสามัญผูมีอำนาจเต็ม
ประจำสาธารณรัฐเกาหลี โดยพลโทชาญมีบทบาทสำคัญในชวงสงครามเกาหลี เคยเปนนายทหารฝายเสนาธิการและเปนหัวหนา
ทหารที่ทำหนาที่เปนผูแทนกองทัพไทยในการลงนามขอตกลงสงบศึกในสงครามเกาหลี อีกทั้งยังเปนนายทหารคนสนิทของจอมพล
ถนอม กิตติขจร การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตใหเปนระดับเอกอัครราชทูตนี้ เกิดขึ้นภายใต
รัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต โดยมี ดร.ถนัด คอมันตร ดำรงตำแหนงรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศในเวลานั้น
นับเปนกาวสำคัญที่เสริมสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศใหเขมแข็งยิ่งขึ้น20
ในเดือนมิถุนายน ป 1961 เกาหลีใตไดสรางประวัติศาสตรดวยการเขารวมการเจรจากับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออก
เฉียงใตเปนครั้งแรก โดยมีการประชุมสี่ประเทศรวมกันที่กรุงมะนิลา มีวัตถุประสงคในการหารือเกี่ยวกับปญหาการรุกรานของ
คอมมิวนิสตที่แพรกระจายในภูมิภาค 21 รวมถึงสถานการณในอินโดจีน ตอมา ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการ
ตางประเทศ ไดเดินทางเยือนเกาหลีใตอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 13 กันยายน 1961 นับเปนครั้งที่สองที่ผูนำระดับสูงของไทยได
เยือนเกาหลีใต โดยการเยือนครั้งแรกเกิดขึ้นในป 1955 เมื่อจอมพล ป. พิบูลสงคราม และคุณหญิงละเอียด ภริยา เดินทางเพื่อพบ
กับประธานาธิบดีรี ซึง-มัน แตหลังจากนั้นความสัมพันธระหวางสองประเทศก็ คลายจะหยุดชะงักลงไป จนเกิดความขัดแยงขึ้นเมื่อ
เกาหลีใตปฏิเสธการแตงตั้งอัครราชทูต (รวม) กับกรุงโตเกียว กอนมีการยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศในป
195822
ดังนั้นจะเห็นไดวาในชวงทศวรรษ 1960 นโยบายตางประเทศและการพัฒนาเศรษฐกิจของสหรัฐฯ มีอิทธิพลอยางยิ่งตอ
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต อีกทั้งนโยบายการขยายการทูตและสนับสนุนการคาของรัฐบาลทหารปารค ประกอบกับ
KMFA , B-0006: 대사부임 – 태국 1961.
20 Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean Association of
Thai studies 27 권 1 호. 173-189.
21 KMFA, C-0007-18: 친선사절단 아주 순방, 1960.2.18-3.11
22 KMFA, C-0001: 국교수립 - 태국, 1958
19

�30

ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศของไทย ที่มีเขาไปบทบาทสำคัญในการสรางความสัมพันธนี้ ใหมั่นคง
ยิ่งขึ้น ดร.ถนัด สนับสนุนการรวมพลังของประเทศเล็ก ๆ เพื่อปกปองและสงเสริมผลประโยชนของตน การเยือนเกาหลีใตของ ดร.
ถนัด จึงเปนการแสดงเจตจำนงคที่ชัดเจนของรัฐบาลไทยในการฟนฟูความสัมพันธหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี โดยการลงนามใน
ความตกลงทางการคาระหวางเกาหลี ใตและไทยฉบับแรก (한-태 무역협정) เมื่อวันที่ 15 กันยายน ป 1961 ถือเปนการสานตอ
ความสัมพันธที่ตอเนื่อง ความตกลงทางการคาฉบับนี้ประกอบดวยขอตกลงหลัก 3 ประการ ไดแก การใหสิทธิพิเศษทางการคา
อยางเทาเทียมกันระหวางสองประเทศตามหลักการโดยไมเลือกปฏิบัติ การควบคุมการนำเขาและสงออก และการจัดการการ
แลกเปลี่ยนเงินตราตางประเทศ ภายใตขอตกลงนี้ เกาหลีใตไดรับสิทธิในการสงออกสินคา 27 รายการไปยังไทย โดยมีโสมเปน
สินคาหลัก ในขณะที่ไทยสามารถสงออกสินคา 12 รายการมายังเกาหลีใต โดยยางพาราดิบเปนสินคาหลัก23
การเยือนเกาหลีใตของ ดร.ถนัด คอมันตร ยังถือเปนการขยายความสัมพันธทางการทูตและเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต โดยไมสามารถปฏิเสธไดวาการเยือนครั้งนี้ไดรับแรงผลักดันจากแผนการเดินทางเยือนเกาหลีใตของ ดีน รัศก 24
รัฐมนตรีวาการตางประเทศของสหรัฐฯ ในปเดียวกัน ดีน รัศก มีจุดประสงคเพื่อเจรจาเกี่ยวกับการสนับสนุนทางเศรษฐกิจและ
แผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ปของเกาหลีใต รวมถึงประเด็นดานความมั่นคงในภูมิภาคและการเจรจายุติขอพิพาทระหวางญี่ปุนและ
เกาหลีใต ดังนั้นการเจรจาระหวางไทยและเกาหลีใตในการลงนามในขอตกลงการคาฉบับนี้ ไมเพียงแตแสดงใหเห็นถึงการพัฒนา
ความสัมพันธทางเศรษฐกิจ แตยังเปนสัญญาณของการเปดการเจรจาทางการทูตอีกครั้ง หลังจากที่เคยถูกระงับในสมัยจอมพล ป.
พิบูลสงคราม เนื่องจากความขัดแยงทางผลประโยชนการคาและนโยบายตางประเทศที่ไมสอดคลองกันกับสหรัฐฯ และเกาหลีใต25
สำหรับแผนการฟนฟูเศรษฐกิจและการพัฒนาเกาหลีใตนั้น สหรัฐฯ ไดแสดงความมั่นใจตอนายพลปารค ในประเด็นความ
มั่นคงและการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยใหคำมั่นในการสนับสนุนและชวยเหลือทางเศรษฐกิจ ตลอดจนสงเสริมแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5
ป รวมถึงความชวยเหลือดานการทหาร นอกจากนี้ สหรัฐฯ ยังใหการสนับสนุนความพยายามของเกาหลีใตในการปรับปรุง
ความสัมพันธกับญี่ปุน และจะทำหนาที่เปนตัวกลางในการยุติขอพิพาทระหวางสองประเทศ ทั้งนี้จะเห็นไดวาภายใตขอตกลง
ระหวางเกาหลีใตและสหรัฐฯ บทบาทของเกาหลี ใตในฐานะพันธมิตรของสหรัฐฯ ไดเพิ่มขึ้นอยางมากในดานเศรษฐกิจและความ
มั่นคง แมวานายพลปารคจะขึ้นสูอำนาจดวยการรัฐประหาร แตความสัมพันธระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุน และความพยายามของ
เกาหลีใตในการฟนฟูเศรษฐกิจยังคงเปนกาวสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียภายใตการสนับสนุนของสหรัฐฯ26
แมในชวงปลายของรัฐบาลประธานาธิบดียนุ โบซอน มีความตั้งใจที่จะเปลี่ยนแปลงทิศทางการทูตจากที่เคยพึ่งพาสหรัฐฯ เปน
หลัก มาสูการสรางความสัมพันธกับประเทศที่มีความเปนกลาง โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียและแอฟริกา แตดวยระยะเวลาการ
บริหารงานเพียง 9 เดือน จึงไมสามารถสรางผลสำเร็จที่เดนชัดในดานการทูต อยางไรก็ตาม เมื่อรัฐบาลทหารเขามาควบคุมอำนาจ
NAK, J-16/1: 한-태국간의 무역협정
NAK, C-9/28: Rush, Dean 미국 국무장관 방한, 1961.11.4-7
25 สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ. 1948-1957)”.
วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
26
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).
การเมืองระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
23
24

�31

หลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตาง ๆ ของเกาหลีใตไดขยายตัวอยาง
รวดเร็ว ปรากฏชัดในชวง 3 ปที่รัฐบาลทหารอยูในอำนาจ เกาหลีใตไดสรางความสัมพันธกับ 6 ประเทศในป 1961, 26 ประเทศใน
ป 1962 และอีก 7 ประเทศในป 1963 รวมทั้งหมด 39 ระดับความสัมพันธการทูตของไทยก็พัฒนาเปนเอกอัครราชทูตในป 1961
การขยายตัวทางการทูตนี้เปนผลมาจากความพยายามของรัฐบาลทหารที่ตองการแสดงความชอบธรรมทางการเมืองในเวที
ระหวางประเทศ และเพื่อแขงขันกับเกาหลีเหนือในดานการสรางความสัมพันธกับประเทศใหม ๆ ที่เพิ่งไดรับเอกราชในเอเชียและ
แอฟริกา ประเทศเหลานี้กลายเปนสมาชิกใหมของสหประชาชาติ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงมั่นสรางความสัมพันธกับประเทศเหลานี้
เพื่อใหไดรับการสนับสนุนในมติที่เกี่ยวของกับเกาหลีใตในสหประชาชาติ อีกทั้งยังเปนการเรงสรางความสัมพันธกอนที่เกาหลีเหนือ
จะทำได อยางไรก็ตาม หากประเทศเหลานี้เปลี่ยนไปเปนระบอบสังคมนิยมหรือสรางความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ เกาหลีใตก็จะตัด
ความสัมพันธตามหลักการฮัลชไตน (Hallstein Doctrine) สงผลใหความสัมพันธกับมอริเตเนียยุติลงในป 1964, คองโกในป 1965
และเบนินในป 1975 ยุติลง
อยางไนก็ตาม แมจะมีความพยายามอยางมากในการขยายความสัมพันธทางการทูต เกาหลีใตยังคงเผชิญกับขอจำกัดทาง
เศรษฐกิจ การเปดสถานทูตประจำในประเทศเหลานี้จึงทำไดยากลำบาก และตองอาศัยสถานทูตที่อยูในประเทศใกลเคียงทำหนาที่
แทน ถึงแมวาจะมีขอจำกัดเหลานี้ ในป 1958 เกาหลีใตมีสถานทูตและสถานกงสุลเพียง 16 แหงเทานั้น แตหลังการรัฐประหารเมื่อ
วันที่ 16 พฤษภาคม จำนวนสถานทูตและสถานกงสุลเพิ่มขึ้นอยางรวดเร็ว โดยในเดือนมีนาคม 1964 มีสถานทูต 33 แหงและ
สถานทูตที่รับผิดชอบหลายประเทศอีก 36 แหง รวมทั้งหมด 69 แหง ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 4 เทาภายในเวลาเพียง 6 ป นอกจากนี้ ในชวง
ทศวรรษ 1960 เกาหลีใตไดเพิ่มสถานทูตอีก 27 แหง ซึ่งถือเปนชวงเวลาที่การขยายความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตเกิดขึ้น
อยางรวดเร็วที่สุดในประวัติศาสตรของประเทศ
สงทาย
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในชวงตนทศวรรษ 1960 มีความเกี่ยวของอยางแนนแฟนกับ
บริบททางการเมืองของสงครามเย็นและการกำหนดนโยบายของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตอยางแยกออกจากกัน
ไมได ไทยและเกาหลีใตเริ่มสถาปนาความสัมพันธทางการทูตในระดับ "อุปทูต" เมื่อป 1958 และยกระดับเปน "เอกอัครราชทูต"
ในป 1961 ความสัมพันธดังกลาวถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยที่เกี่ยวของกับความรวมมือทางทหารและเศรษฐกิจที่ไดรับอิทธิพลจาก
สหรัฐฯ สงเสริมการเชื่อมโยงระหวางประเทศพันธมิตรในภูมิภาค ตอมาในชวงเวลาของสงคราม สงครามเกาหลี (1950-1953) เปน
หมุดหมายสำคัญที่ทำใหไทยมีบทบาทในฐานะพันธมิตรที่รวมรบในกองกำลังสหประชาชาติ กอใหเกิดความสัมพันธเชิงสัญลักษณที่
สำคัญตอการพัฒนาความสัมพันธระหวางสองประเทศ กลุมทหาร "พยัคนอย" หรือ "Litter Tiger" จากกองทัพไทยที่เขารวมการรบ
ในสงคราม ถูกบันทึกถึงในประวัติศาสตรการทหารของทั้งสองประเทศ อยางไรก็ตาม เอกสารและหลักฐานที่บันทึกถึงความสัมพันธ
ในชวงนี้มีอยูอยางจำกัด ทำใหขอมูลเชิงลึกเกี่ยวกับการปฏิสัมพันธทางทูตและความรวมมือยังคงเปนปริศนาและไมไดรับการสำรวจ
อยางเต็มที่ จนกระทั่งสิ้นสุดสงคราม เกาหลีใตพยายามอยางยิ่งในการขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในเอเชียตะวันออก

�32

เฉียงใต รวมถึงไทย โดยมุงหวังสรางพันธมิตรในภูมิภาคเพื่อรับมือกับสถานการณสงครามเย็น และสรางความมั่นคงภายในประเทศ
มีความเชื่อมโยงกับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและนโยบายตางประเทศของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
แตเปนที่นาเสียดาย ถึงแมวาไทยและเกาหลีใตจะมีความสัมพันธทางการทูตที่แนนแฟนตั้งแตสิ้นสุดสงครามเกาหลีจนมาถึง
ปจจุบัน แตหลักฐานทางประวัติศาสตรที่ครอบคลุมระยะเวลานี้กลับมีความจำกัดอยางมาก โดยเฉพาะในชวงระหวางป ค.ศ. 19501953 ซึ่งเปนชวงสงครามเกาหลี ที่ปรากฏเปนชองวางสำคัญของขอมูลและหลักฐานที่ยืนยันถึงการปฏิสัมพันธและมุมมองทางการ
ทูตของทั้งสองประเทศ ความจำกัดนี้อาจเกิดจากขอจำกัดในการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารในชวงสงครามของเกาหลีใต ที่อยูใน
ภาวะที่ขาดเสถียรภาพทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจ รวมถึงการจัดเก็บเอกสารของไทยเกี่ยวกับสงครามเกาหลีที่มีอยูเพียงเล็กนอย
และสวนใหญเปนเอกสารทางการเพียงเทานั้น
อีกทั้งการเขียนประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตควรจะพยายามขยายมุมมองและทบทวนขอมูลจากแหลง
ตาง ๆ มากขึ้น การศึกษาควรจะนำเสนอการวิจัยขามชาติ อาจครอบคลุมถึงเอกสารทางการจากประเทศที่มีบทบาทในสงคราม
เกาหลี เชน สหรัฐฯ และสหประชาชาติ เพื่อนำเสนอภาพที่สมบู รณและหลากหลายมิติของความสัมพันธ การมุงเนนในการศึกษา
ผลกระทบของสงครามเย็นที่มีตอความสัมพันธไทยเกาหลีใต จะเปนแนวทางหนึ่งที่ชวยเปดเผยความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายใต
บริบทของความขัดแยงทางอุดมการณระหวางตะวันออกและตะวันตก จะทำใหเราเขาใจไดมากขึ้นถึงการพัฒนาความสัมพันธ
ระหวางสองประเทศในยุคแหงความไมแนนอนและการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง

�33

บรรณานุกรม
เอกสารชั้นตน
หอจดหมายเหตุแหงชาติ เกาหลีใต
ศูนยรวบรวมเอกสารตางประเทศ กระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต
หนงั สอื
ภาษาอังกฤษ
Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
Se–Jin Kim. (1971) . The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill,

ภาษาเกาหลี
정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사
홍석률. (2012). 분단의 히스테리: 공개문서로 보는 미중관계와 한반도. 창비.
운석기념회(1967), 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사

ภาษาไทย
พวงทอง ภวัครพันธุ. (2016). การตางประเทศไทยในยุคสงครามเย็น. พิมพครั้งที่ 1, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพแหงจุฬาลงกรณ
มหาวิทยาลัย,
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).การเมือง
ระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
สุรางคศรี ตันเสียงสม. (2550). ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999. กรุงเทพฯ : ศูนยสงเสริม
การวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ จุฬาลงกรณ
บทความและวิทยานิพนธ
ภาษาเกาหลี
Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325
김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.
박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.
정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가-시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3),
5-46.

안종철. (2010). 해방 전후 아더 번스 (Arthur C. Bunce) 의 활동과 미국의 대한정책. 미국사연구, 31, 139-167.

�34

ภาษาไทย
เกษราภรณ หาญแกลว. (2018). “แนวคิดชาติ ศาสน กษัตริย: ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี”. วิทยานิพนธ
มหาบัณฑิต ประวัติศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean
Association of Thai studies 27 권 1 호. 173-189
สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ.
1948-1957)”. วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
สุรชัย ศิริไกรใ (2016). ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: จากสัมพันธมิตรทางการเมืองสูหุนสวนทางเศรษฐกิจ. Thai Journal of
East Asian Studies, 8(1). Retrieved from https://so02.tci-thaijo.org/index.php/easttu/article/view/51346

�35

ภาคผนวก
[ยอสรุป] 한국과 태국 간 외교관계 수립(공사급 외교사절 교환)

การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางเกาหลีใตและไทย (การแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต)
ภาษาเกาหลี
1. 외교관계 수립에 관한 한·태 양국 입장
한국: 태국의 6·25 참전과 지정학상
중요성(동남아시아의 교통 및 통신 중심지, SEATO
등
국제기구 최대 가입국 및 국제회의 주요 개최지,
최대 외국공관 상주국)으로 조속 체결 희망
- 대사급 외교사절 교환과 상주공관 설치를
희망하나 여의치 않을 경우 차선책으로 겸임 공관도
가능하나, 주일(태국)대사의 한국 겸임만은 당시
한·일 관계상 절대불가 입장
태국: 쿠데타 이후의 국내안정과 외교사절 파견을
위한 인력 및 예산 확보 후 체결 희망
- 공사급 외교사절 교환과 겸임공관 설치를
우선적으로 고려
2. 교섭 진행 및 결과

ภาษาไทย
1. จุดยืนของทั้งสองประเทศเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธ
ทางการทูต
เกาหลี ใ ต : เนื ่ อ งจากการที ่ ไ ทยเข าร วมสงครามเกาหลี แ ละ
ความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร (ไทยเปนศูนยกลางการคมนาคมและ
การสื่อสารในเอเชียตะวันออกเฉียงใต, เปนสมาช ิกขององคกร
ระหวางประเทศหลายแหง เชน SEATO และเปนสถานที่จัดการ
ประชุมระหวางประเทศสำคัญ รวมถึงเปนประเทศที่มีสถานทูต
ตางชาติตั้งอยู มากที่สุด ในภูมิภาค) เกาหลีใตจึงตองการเรงการ
สถาปนาความสัมพันธนี้
- เกาหลี ใ ต หวั ง ที ่ จ ะแลกเปลี ่ ย นผู แทนทางการทู ต ระดั บ
เอกอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูตถาวร แตหากเปนไปไมได เกาหลี
ใตก็ยอมรับการจัดตั้ง สถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกัน
อยางไรก็ตาม เกาหลีใตปฏิเสธการใหเอกอัครราชทูตไทยประจำ
ญี่ปุ นทำหนาที่ในเกาหลีใตเนื่ องจากปญหาความสัมพันธระหวาง
เกาหลีและญี่ปุนในขณะนั้น
ไทย: ไทยหวัง จะสถาปนาความสัมพันธหลังจากสถานการณใน
ประเทศสงบลงหลังรัฐประหาร และหลังจากมีการจัดสรรบุคลากร
และงบประมาณเพื่อสงผูแทนทางการทูต
- ไทยพิจารณาแลกเปลี่ยนผู แทนทางการทูตระดับอัครราชทูต
และจัดตั้งสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก

우리측은 주로 주미, 주월, 주중화민국 대사관을
통하여 교섭하는 한편 한국통일부흥위원단
(UNCURK) 태국대표로 근무한 바 있는
Debakula 공(왕자)에게도 협조 요청(외무장관
서한 발송)
- 대통령은 한·태 외교관계 수립 관련, 우리측이
태국에 수차 요청한 바 있으므로 태국이 원하는

2. ความคืบหนาและผลของการเจรจา
ฝายเกาหล ี ใ ตไดทำการเจรจาผานสถานท ู ต ในสหร ั ฐ อเมร ิ ก า
เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน และไดขอความรวมมือจากเจาชาย
Debakula ผ ู เคยทำงานเป นต ั ว แทนไทยในคณะกรรมาธ ิ ก าร
สหประชาชาติดานการรวมและฟนฟูเกาหลี (UNCURK) (โดยไดสง
จดหมายจากรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศ)
- ประธานาธิบดีเกาหลีใตสั่งการใหเอกอัค รราชทูตเกาหลีใต
ประจำเวียดนามหยุดกดดันไทย เนื่องจากเกาหลีใตไดรองขอหลาย

�36
대로 하도록 태국에 더 이상 압박을 가하지 말 것을
주월 대사에 지시(1958.7.21)
태국 정부는 한국과 외교관계 수립의사
표명(1958.8.20. 주미대사 보고)
- 공사급 외교사절 교환과 주대만 태국대사를 주한
공사로 내정
- 외교관계 수립에 관한 대외 공동발표 시기 합의
희망 표명
한국 정부는 태국의 상기 입장 관련 한국에
대사대리 파견 등 상주공관 설치여부 확인
- 태국은 주한 상주 공관을 설치하지 않고 겸임
공관 유지 희망
한·태 양국은 양국간 외교관계 수립과 공사급
외교사절 교환 합의내용을 1958.10.1. 동시 발표
(공동성명서)
한국 정부는 주월남 최덕신 대사를 주태국
특명전권공사로 내정 통보(1958.11.25.자 대통령의
주월대사 앞 통지)
3. 기타 내용
태국 정부의 외교관계 수립 합의 관련, 외무부의
주태 대사 임명 및 상주공관 설치 건의안
한·태 수교 관련 주미, 주월, 주중 대사의 건의 및
보고서 등

ครั้งแลวเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต และให
เปนไปตามที่ไทยตองการ (21 กรกฎาคม 1958)
รัฐบาลไทยแสดงความตองการที่จะสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตกับเกาหลีใต (รายงานจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา
วันที่ 20 สิงหาคม 1958)
- ตกลงที่จะแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต และ
กำหนดใหเอกอัครราชทูตไทยประจำไตหวันเปนผูแทนทางการทูต
ประจำเกาหลีใตดวย
- ไทยแสดงความตองการในการตกลงเวลาที่เหมาะสมสำหรับ
การประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตรวมกัน
รัฐบาลเกาหลีใตไดยืนยันการสงผูแทนทางการทูตไปไทย แตไทย
ตองการคงสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันโดยไมจัดตั้ง
สถานทูตประจำในเกาหลีใต
ทั้งสองประเทศไดประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต
และการแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตพรอมกันใน
วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (คำแถลงรวม)
ร ั ฐ บาลเกาหล ี ใ ตไดแจงการแตงต ั ้ ง เอกอ ั ค รราชท ู ต ประจำ
เวียดนามใหเปนอัครราชทูตพิเศษไปประจำประเทศไทยในวันที่ 25
พฤศจิกายน 1958
3. เนื้อหาเพิ่มเติม
เกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต รัฐบาลไทยไดเสนอ
ใหมีการแตงตั้งเอกอัครราชทูตประจำเกาหลีใตและจัดตั้งสถานทูต
ถาวร
เอกสารและรายงานเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธระหวางไทย
และเกาหลีใตจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา เวียดนาม
และสาธารณรัฐจีน

�37

รายการเอกสาร 1957 – 1970
NO

ชื่อเอกสาร (ภาษาไทย)

1

국교수립- 태국 (공사급)

2
3
4
5

대사부임 - 태국
대사파견 - 태국
한 · 태국간의 무역협정
한 · 태국간의 무역관전시품 면세통관에
관한 협정

6
7

주한태국군 철수검토
Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1964.11.24-26

8

Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1961.9.13-15

9

최덕신 외무부장관 독일 및 태국 방문,
1962.11.6-9

10

노신영 주태국참사관 라오스 출장

11

Angsusingha, Pakorn 태국 개발성 차관
방한, 1967.5.3-10

12

한 · 태국간의 [외교관등에 관한]
사증면제 및 사증수수료 면제에 관한
협정

13

Thanom, Kittiachorn 태국 수상 방한,
1967.4.2-5

ชื่อเอกสาร (ภาษาเกาหลี)

ป

การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต - ประเทศไทย 1957 -1959
(ระดับอุปทูต)
1959
การเขารับตำแหนงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1959
การสงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1961
ขอตกลงทางการคาระหวางเกาหลีใตและประเทศไทย
1963
ขอตกลงเกี่ยวกับการนำเขาสินคานิทรรศการการคา
ระหวางเกาหลี-ไทย แบบปลอดภาษี
1963-1964
การพิจารณาการถอนทหารไทยออกจากเกาหลีใต
1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 24-26
พฤศจิกายน 1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
1961
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 13-15
กันยายน 1961
การเยือนเยอรมนีและประเทศไทยของรัฐมนตรีฯการ
1962
ตางประเทศ ชเวด็อกชิน วันที่ 6-9 พฤศจิกายน
1962
โนชินยอง ที่ปรึกษาสถานเอกอัครราชทูตประจำ
1963 ~1964
ประเทศไทย เดินทางไปปฏิบัติงานที่ลาว
อัปกรณ มงคสุสิงห รัฐมนตรีชวยวาการกระทรวง
1966 ~1967
พัฒนาการแหงประเทศไทย เยือนเกาหลีใต วันที่ 310 พฤษภาคม 1967
ความตกลงระหวางเกาหลีและไทยวาดวยการยกเวน 1962 ~1967
การตรวจลงตรา (วีซา) และคาธรรมเนียมการตรวจ
ลงตราสำหรับนักการทูต
การเดินทางเยือนเกาหลีใตของถนอม กิตติขจร
1967
นายกรัฐมนตรีไทย วันที่ 2-5 เมษายน 1967

�38

14

정일권 국무총리 태국 방문, 1967.9.47

15
16

태국 정세보고
한 · 태국간의 우호통상항해조약
체결교섭

17

한 · 태국간의 각자의 영역간 및 그
이원의 항공업무를 위한 협정. 전 2 권

18

Khoman, Thanat 태국 외무장관 방한,
1968.6.16-21

19

Bunchana Atthakor 태국경제성장관
방한, 1969.10.15-18

20
21

태국주둔 미국 철수
Bhumibol, Adulyadej 태국 국왕 방한
초청계획

22

77 그룹 아시아지역 각료회의, 제 2 차.
Bangkok(태국) 1971.9.28-10.7

การเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีจองอิลกวอน
1967
วันที่ 4-7 กันยายน 1967
รายงานสถานการณทางการเมืองของประเทศไทย
1968
การเจรจาจัดทำสนธิสัญญามิตรภาพ การพาณิชย
1968
และการเดินเรือระหวางเกาหลีและไทย
ขอตกลงวาดวยการดำเนินงานดานการบินระหวาง
1966 ~1968
เกาหลีและไทย ในแตละพื้นที่และระหวางสอง
ประเทศ รวม 2 ฉบับ
การเยือนเกาหลีของถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการ
1968
กระทรวงการตางประเทศของไทย วันที่ 16-21
มิถุนายน 1968
การเยือนเกาหลีของบุญชนะ อัตถากร
1967 ~1970
รัฐมนตรีวาการกระทรวงเศรษฐกิจของไทย วันที่ 1518 ตุลาคม 1969
การถอนกองกำลังสหรัฐฯ ออกจากประเทศไทย
1969
แผนการเชิญพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิ
1967 ~1970
พลอดุลยเดช กษัตริยแหงประเทศไทย เสด็จเยือน
เกาหลี
การประชุมระดับรัฐมนตรีกลุม 77 ภูมิภาคเอเชีย ครั้ง
1971
ที่ 2 ที่กรุงเทพฯ (ประเทศไทย) วันที่ 28 กันยายน 7 ตุลาคม 1971

�39

การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
ผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร

บทนำ
สงครามเย็นมีความสำคัญตอโลกและเอเชียอยางยิ่ง การที่ สหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตขยาย
อิทธิพลของตนเขาไปในหลายพื้นที่ กอใหเกิดความขัดแยงทางการเมืองภายในของชาติต าง ๆ ในภูมิภาค
โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศในเอเชียที่ไดกลายเปนสนามรบเพื่อการชิงอำนาจทางความมั่นคงและทางเศรษฐกิจ
ของมหาอำนาจ เชน สงครามเกาหลีและสงครามเวียดนาม การเกิดขึ้นและแพรกระจายของลัทธิคอมมิวนิสต
ในประเทศจีน เวียดนามและเกาหลีเหนือ คือแรงของการตอตานอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา ขณะที่สหรัฐฯ ก็
รวมกลุมผนึกกำลังกับประเทศญี่ปุน เกาหลีใต ไทย ฟลิปปนส ฯลฯ เปนพันธมิตรสกัดกั้นการแพรกระจายของ
ลัทธิคอมมิวนิสต มรดกแหงความขัดแยงที่ ยังหลงเหลืออยู จากสงครามเย็นที่ยัง คงเปนประจักษพยานใน
ปจจุบันกค็ ือความตึงเครียดในคาบสมุทรเกาหลีและชองแคบไตหวัน
จีนเปนประเทศที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตรสงครามเย็น โดยเฉพาะในบริบทของเอเชียและ
การเมืองโลก ชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสตจีนในป ค.ศ. 1949 ที่นำไปสูการกอตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน
ไดสงผลใหเกิดการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจในเอเชีย การดำเนินนโยบายตางประเทศของจีนในยุคตนสงครามเย็น
ที่เห็นไดเดนชัดคือการผนึกกำลังเปนพันธมิตรกับสหภาพโซเวียตผานการลงนามความรวมมือในป ค.ศ. 1950
นอกจากนั้น จีน เขาไปมีส วนรวมอยางสำคัญในสงครามเกาหลี (1950-1953) โดยสงทหารอาสาสมัครเขา
สนับสนุนเกาหลีเหนือเพื่อตอสูกับสหรัฐฯ และพันธมิตร กระทั่งชวงปลายทศวรรษ 1950 ความแตกหักระหวาง
จีนกับโซเวียตไดเปดโอกาสใหเกิดการเปลี่ยนแปลงขั้วความสัมพันธของมหาอำนาจแบบใหม ซึ่งจะเห็นไดจาก
การเยือนจีนของประธานาธิบดีริชารด นิกสันในป ค.ศ. 1972 และการฟนฟูความสัมพันธทางการทูตกับสหรัฐฯ
ตลอดจนการสถาปนาความสัมพันธไทย-จีน ในป ค.ศ. 1975
บทบาทของจีนในสงครามเย็นแสดงใหเห็นถึงความซับซอนของความสัมพันธระหวางประเทศในยุคนั้น
การศึกษาเอกสารจีนอาจชวยใหการทำความเขาใจประวัติศาสตรสงครามเย็นในระดับภูมิภาคและโดยเฉพาะ
อยางยิ่งการมีสวนเกี่ยวของกับสงครามเย็นของจีนมีความชัดเจนและรอบดานมากขึ้น ผูเขียนไดมีโอกาสมีสวนรวม
ในโครงการวิจัย “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศ เกาหลี จีน

�40

ญี่ปุ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย” ในป พ.ศ. 25631 โดยรับผิดชอบศึกษาเอกสารจีนที่เกี่ยวของกับ
สงครามเกาหลีในชวงตนของสงครามเย็น พบวา เอกสารจากหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา (人民日报) หรือ
People's Daily สามารถสะทอนทัศนคติของรัฐบาลพรรคคอมมิวนิสตจีนที่มีตอความขัดแยงบนคาบสมุทร
เกาหลีไดเปนอยางดี ประกอบกับไดรับโอกาสใหคัดเลือกและนำเอกสารเหลานั้นมาแปลเปนภาษาไทย เพื่อการ
ทำความเขาใจประวัติศาสตรของสงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งทัศนะ
ของจี น ที ่ เ กี ่ ย วของกั บ ประเทศไทย โดยตั ้ ง เปาหมายวา การแปลเอกสารชั ้ น ตนเหลานี ้ จ ะทำใหภาพ
ประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางประเทศมหาอำนาจกับภูมิภาคเอเชีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใตมีความ
ชัดเจนยิง่ ขึ้น
บทความนี้จะไดนำเสนอความสำคัญของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในสวนแรกเพื่อใหเห็นถึง
ความสำคัญในฐานะกระบอกเสียงหรือความเปนตัวแทนของพรรคคอมมิวนิสต จากนั้นจะนำเสนอบทบาทและ
ทัศนคติที่ สำคัญของจีนตอสงครามเย็นในยุคตนจากเนื้อหาในหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา 3 ประการ
ประกอบดวย การบอกเลาปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี การสะทอนมุมมองของจีนตอมหาอำนาจ และ
การผลักดันขบวนการชาตินิยมของจีน ในสวนสุดทายของบทความคือการพบโดยบังเอิญวา เอกสารดังกลาวได
มีการกลาวถึงบทบาทของไทยในยุคสงครามเย็นและทัศนคติของจีนตอบทบาทดังกลาว ซึ่งผูเขียนจะไดนำเสนอ
ในสวนสุดทายตามลำดับ
1. หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในฐานะกระบอกเสียงของรัฐบาลจีน
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนหนังสือพิมพที่มีความสำคัญอยางยิ่งในประวัติศาสตรจีนสมัยใหม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากอตั้งเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 1948 ในมณฑลเหอเปย กอนการสถาปนา
สาธารณรัฐประชาชนจีน แรกเริ่มถือเปนหนังสือพิมพของพรรคคอมมิวนิสตจีนในภาคเหนือ หลังจากพรรค
คอมมิวนิสตยึดครองปกกิ่งไดแลวที่ทำการของหนังสือพิมพก็ถูกยายไปยังกรุงปกกิ่งในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1949
และมีบทบาทกลายเปนหนังสือพิมพหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีนทั่วประเทศ2

โปรดดู ชัย พร พยาครุ ฑ . (
). มหาอํา นาจกับ ขบวนการชาติ นิ ยมจี น ในยุค สงครามเกาหลี . ใน พลเอกหญิ ง ศ. เกี ย รติ คุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้ากรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (บ.ก.), ปี ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจาก
เอกสารหอจดหมายเหตุต่างประเทศ เกาหลี จีน ญีปุ่ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย (น. - ). นครนายก: โรงเรียนนายรอ้ ย
พระจุลจอมเกล้า.
2
⼈⺠⽇报是中国共产党中央委员会机关报. ⼈⺠⽹. (2022, May). http://www.people.com.cn/GB/50142/
104580/index.html
1

�41

ในยุคเหมาเจอตง หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนเครื่องมือสำคัญในการเผยแพรนโยบายและ
อุดมการณของพรรคคอมมิวนิสต มีบทบาทสำคัญในชวงการปฏิวัติวัฒนธรรม (ค.ศ. 1966-1976) ในการ
เผยแพรอุดมการณของเหมา อยางไรก็ตามในระบบการสืบคนพบวา ไมสามารถเขาถึงเอกสารดังกลาวในชวง
การปฏิวัติวัฒนธรรมได กระทั่ง การพัฒนาในยุคปฏิรูป เปดประเทศหลังป ค.ศ. 1978 เนื้อหาที่ตีพิมพใน
หนังสือพิมพดังกลาวเริ่มมีความหลากหลายมากขึ้น สะทอนนโยบายปฏิรูปและเปดประเทศของเติ้งเสี่ยวผิง
โดยเริ่มมีการรายงานขาวเศรษฐกิจและสังคมมากขึ้น หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาปรับตัวสูยุคดิจิทัล โดย
เปดตัวเว็บไซตภาษาจีนในป 1997 และขยายไปสูแพลตฟอรมออนไลนและโซเชียลมีเดียตาง ๆ กระนั้นก็ตาม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาก็ยัง ทำหนาที่เปนกระบอกเสียงหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีน และมีอิทธิพลใน
การกำหนดวาระขาวสารและความคิดเห็นสาธารณะในประเทศจีน
เหรินหมินรื่อเปาไมเพียงแตเปนหนังสือพิมพ แตยังเปนสถาบันทางการเมืองและวัฒนธรรมที่สำคัญ
ของจีน สื่อสิ่งพิมพจากหนังสือพิมพดังกลาวไดสะทอนใหเห็นถึงพัฒนาการทางการเมืองและสังคมของประเทศ
ตลอดหลายทศวรรษที่ผานมา ดวยสถานะความเปนตัวแทนเสียงจากรัฐบาลจีน โดยเฉพาะดานการทูตและ
ความสัมพันธระหวางประเทศ สงผลใหสื่ออื่น ๆ ในประเทศจีนตองคัดลอกขาวสำคัญจากเหรินหมินรื่อเปาเพื่อ
ไปนำเสนอตอ 3 โดยเฉพาะอยางย ิ ่ ง บทบรรณาธิ ก ารและบทความสำคั ญ ในหนั ง สื อ พิ ม พ มั ก ถู ก ใชเปน
เอกสารอางอิงในการศึกษานโยบายของจีนอยางสม่ำเสมอ
2. บทบาทและทัศนคติที่สำคัญของจีนตอสงครามเย็นยุคตน
2.1 ปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี
ในชวงแรกของสงครามเย็น เหรินหมินรื่อเปาไดสะทอนใหเห็นความไรสมรรถภาพของทหารสหรัฐฯ
อยางชัดเจน โดยเฉพาะในชวงที่สหรัฐฯ และกองทัพเกาหลีใตตัดสินใจถอนตัวจากเมืองซูวอนไปยังเมืองแทจอน
ในวันที่ 30 มิถุนายน ค.ศ. 1950 โดยระบุวาทหารสหรัฐฯ ลาถอยเมื่อไดยินเสียงปนใหญจากฝายเหนือ โดย
ตองรีบทำลายเอกสารสำคัญและยุทโธปกรณที่ไมสามารถนำติดตัวไปดวยได แผนการลาถอยนั้นฉุกละหุกเมื่อ
นายพลจัตวาเชิรช (John H. Church) ของสหรัฐฯ ไดรับทราบแผนการลาถอยและเห็นเจาหนาที่ของตนเผา
อุปกรณและเอกสารสำคัญ กองกำลังราว 300 นายตองขึ้ นรถบรรทุกและรถจี๊ปประมาณ 50 คันเพื่อเดินทาง
ไปแทจอนในเวลาที่จำกัดภายใตสภาพอากาศอันเลวรายเปนเวลานานถึง 8 ชั่วโมง เหรินหมินรื่อเปารายงาน
ละเอียดถี่ถวนถึงระดับเหตุการณระหวางการลาถอยวา “จามิลเลอรขาหักขณะกระโดดขึ้นรถจี๊ป สวนจาอารูด
3

李黎.冷战时期中国媒体上的美国形象——以《⼈⺠⽇报》为例[J].当代世界社会主义问题,2013(01): 116-

127.DOI:10.16012/j.cnki.88375471.2013.01.003.

�42

บังคับพวงมาลัยรถจี๊ปจนหลับและทำใหรถตกคูน้ำ ”4 การรายงานความกะปลกกะเปลี้ยของทหารสหรัฐฯ
ดังกลาวเปนการสรางขวัญกำลังใจใหแกประชาชนจีนวา สหรัฐฯ มิไดนากลัวอยางที่หลายคนคาดการณไว
ขณะที่รายงานความไมเปนมืออาชีพ ของสหรัฐฯ เหรินหมินรื่อเปาก็รายงานความเหนือชั้นของทหาร
จีนวา ทหารอาสาสมัครประชาชนจีนมุงมั่นเขารวมสงครามเพื่อปกปองมาตุภูมิและชวยเหลือเกาหลีเหนือ โดย
เดินทัพอยางอดทนและกลาหาญ บุกปา ฝาดง ลุยน้ำ ตั้งคายทามกลางความยากลำบาก ทหารมีความสัมพันธ
ที่แนนแฟนและชวยเหลือกันในทุกสถานการณ มีความชาญฉลาดในการใชภูมิประเทศในการปองกันและซอนตัว
และยังสรางกำบังสำหรับมา ปนใหญ และรถขนสัมภาระ ทำใหสามารถรักษากำลังไวเพื่อ การสู รบตอไป
หนวยปนใหญของกองกำลังอาสาสมัครไดแสดงความกลาหาญและความชำนาญในหลายสมรภูมิ เชน การรบที่
แมน้ำหลินจินและเขาอวิ๋นซาน ทหารปนใหญไดยิงปนเขาใสบังเกอรและปอมปราการของศัตรู ทำใหขาศึกตอง
ลาถอย ในการตอสูกับกองกำลังสหรัฐฯ หนวยปนใหญก็สามารถทำลายยานพาหนะ รถถัง และเครื่องบินของ
ศัตรูได แมตองเผชิญกับการโจมตีทางอากาศอยางหนักหนวง ทหารจีนก็ยังตอสูอยางกลาหาญแมเพื่อนรวม
กองทัพจะบาดเจ็บหรือเสียชีวิตไปแลว5 สื่อจีนฉายภาพใหเห็นวา ความกลาหาญ ความเสียสละ ความชาญฉลาด
ความอดทน ความรักชาติเปนคุณสมบัติของทหารจีนที่ทหารสหรัฐฯ ไมมี
ดังนั้นเมือ่ บรรยายถึงการโรมรันระหวางกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและเกาหลีเหนือกับกองทัพ
สหรัฐฯ และกองทัพอี ซึง -มันจากเกาหลีใต จีนก็แสดงใหเห็นถึงความฉลาดในการรบของฝงตนแมจีนจะเปน
ฝายถอยหนีก็ตาม เชนเมื่อวันที่ 14 มกราคม ค.ศ. 1951 ที่กองทัพประชาชนเกาหลีเหนือและกองกำลังของจีน
ตั ด สิ น ใจถอนตั ว ออกจากโซล เพราะกองทั พ อเมริ ก ั น และกองทั พ อี ซึ ง -มั น รุ ก ขึ ้ น มาอยางหนั ก หนวง
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาอธิบายวา การถอยหนีนั้นก็เพื่อเปนการสรางเงื่อนไขที่เอื้อตอการตอสูกับศัตรู ใน
อนาคต กระทั่งวันที่ 25 มกราคม กองทัพสหรัฐฯ ซึ่งมีกำลังพลและอาวุธที่เหนือกวาไดบุกโซลอีกครั้งดวยกำลัง
ทหาร 230,000 นาย พรอมอาวุธยุทโธปกรณจำนวนมาก หวังวาจะยึดโซลไดอยางรวดเร็วและรุกขามเสน
ละติจูดที่ 38 องศาเหนือ กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและกองทัพเกาหลีเหนือตอตานอยางสุดกำลัง
สงผลใหการเคลื่อนไหวของสหรัฐฯ ลาชาและสูญเสียกำลังพลกวา 30,000 นายในชวงเวลา 40 วัน จีนเรียกสิ่งนี้
วา “กลยุทธการถอยเพื่อโจมตีใหม” สิ่งที่นาสนใจก็คือ แมสหรัฐฯ สามารถยึ ดโซลไดแลว แตจีนก็อธิบายวา
การครอบครองโซลของสหรัฐฯ ไมมีผลกระทบตอสถานการณสงคราม เพราะโซลเปนเมืองรางและการยึดครอง
เพียงเมืองเดียวไมไดมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตรหรือการเมืองแตอยางใด แมแตผูนำกองทัพสหรัฐฯ อยาง
4

新华社：《朝鲜⼈⺠军声势浩⼤ 美伪军总部乱作⼀团 连夜⾃⽔原狼狈逃奔⼤⽥》,《⼈⺠⽇报》，1950
年，7 ⽉ 5 ⽇。
5
李伟：
《⼈⺠志愿军英勇的炮兵们》，
《⼈⺠⽇报》，1951 年 3 ⽉ 8 ⽇。

�43

ดักลาส แมกอาเธอรก็ยอมรับวา การยึดโซลไมมีความหมายเชิงยุทธศาสตรและเปนการเสี่ยงตอการสราง
ประโยชนทางการทหารใหกับศัตรูมากกวา หนังสือพิมพจีนอธิบายตอวา การยึดครองโซลครั้งนี้แสดงใหเห็นวา
สงครามเกาหลีเปนสงครามที่ยืดเยื้อ ดังนั้นกองทัพจีนและเกาหลีเหนือจะตองเตรียมพรอมสำหรับการทำลาย
ศัตรูในอนาคต6
ความเหนือกวาของจีนยังถูกบรรยายผานการรบทางอากาศกับกองทัพอากาศสหรัฐฯ ในชวงวันที่
25 ตุลาคม - 25 สิงหาคม ค.ศ. 1951 ดวย ในชวงเวลา 10 เดือนดังกลาว สถิติที่ จีนอางไดระบุความเสียหาย
ของกองทัพอากาศสหรัฐฯ ไววา กองทัพเกาหลีเหนือและจีนสามารถยิงเครื่องบินของสหรัฐฯ และอังกฤษซึ่งอยู
ภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ตกไปถึง 1,482 ลำ โดยตกในแผนดินใหญจำนวน 1,070 ลำ และเสียหาย
อีก 412 ลำ หากนับเพียงเครื่องบินของสหรัฐฯ ที่ถูกยิงตกบนแผนดินใหญเพียงอยางเดียว ก็เทียบไดกับ
กองอากาศยานขนาดใหญจำนวน 14 กอง (หนึ่งกองประกอบดวยเครื่องบินขับไล 75 ลำ) กำลังทหารใน
เครื่ อ งบิน เหลานี้ ส วนใหญเสี ยชี วิต หรือ ถู กจับ เปนเชลยศึ ก จี น ชี้ ว า การสู ญ เสียเครื่อ งบิ นและบุคลากรนี้
เปนการทำลายความมั่นใจของสหรัฐฯ ซึ่งคุยโวถึงความเหนือกวาทางอากาศของตน อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ก็ตองตื่นตระหนกกับความสามารถในการยิงของกองทัพเกาหลีเหนือและจีน เหรินหมินรื่อเปายกเอาบทความ
ใน “นิตยสารไทม” ของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคมที่ระบุวา เครื่องบินของ “กองกำลังสหประชาชาติ”
ถูกกองทัพเกาหลีเหนือและจีนยิงตกเฉลี่ย 3-5 ลำตอวัน7 มาเปนเครื่องยืนยันอีกชั้นหนึ่งถึงความสามารถในการ
ยิงเครื่องบินของฝายจีน
การรายงานขาวของเหรินหมินรื่อเปาตอประเด็นความสามารถของทหารจีนที่เหนือชั้นกวาทหาร
สหรัฐฯ ในสงครามเกาหลียังคงมีเรื่อยมาจนกระทั่งสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง และมีการถอนกองกำลัง ทหาร
อาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือในป ค.ศ. 1958 เหมาเจอตงไดรับจดหมายจากคิมอิลซ็องในวันที่
16 และ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1957 ซึ่งเสนอเรื่องการถอนกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือ
เหมาเจอตงไดศึกษาขอเสนออยางละเอียดและเห็นวาควรใหรัฐบาลเกาหลีเหนือเปนฝายขอใหถอนทหาร
ตางชาติกอน แลวจีนจึงคอยตอบสนอง เหมาเจอตงแนะนำวาใหดำเนินการตามขอเสนอในจดหมายลงวันที่ 16 ธันวาคม
ค.ศ. 1957 วา ใหเกาหลีเหนือออกแถลงการณขอถอนกองกำลังสหประชาชาติและกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนออกจากเกาหลีพรอมกัน ใหเกาหลีเหนือและเกาหลีใตเจรจาบนพื้นฐานของความเทาเทียม
เพื่อพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรม และหลังจากการถอนทหาร ใหจัดการเลือกตั้งทั่วเกาหลี
操良：
《怎样认识朝鲜战局》，
《⼈⺠⽇报》，1951 年 3 ⽉ 22 ⽇。
新华社：《中朝⼈⺠军队并肩作战⼗个⽉来 击落击伤敌机千四百余架
重⼤打击》
，《⼈⺠⽇报》，1951 年 9 ⽉ 8 ⽇。
6
7

狂吹“空中优势”的美侵略者遭

�44

ภายใตการดูแลของประเทศที่เปนกลาง หลังจากที่เกาหลีเหนือออกแถลงการณแลว จีนจะออกแถลงการณ
สนับสนุนขอเสนอและเปดใหมีการปรึกษาเรื่องการแบงและการกำหนดเวลาถอนทหาร นอกจากนี้ รัฐบาลโซ
เวียตก็จะออกแถลงการณสนับสนุนดวยเชนกัน โจวเอินไหลผูนำของจีนไดเดินทางเยือนเกาหลีเหนือในชวง
กลางเดือนกุมภาพันธ 1958 จีนและเกาหลีเหนือไดประกาศรวมกันวา กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนจะ
ถอนตัวออกจากเกาหลีเหนือกอนสิ้นป 1958 เพื่อบรรเทาความตึงเครียด 8 ที่นาสนใจก็คือ แมจะมีประกาศวา
ทหารจีนเดินทางกลับเสร็จสิ้นแลวในวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1958 แตตัวแทนของกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนบางสวนที่ยังคงอยูในคณะกรรมการสงบศึกทางทหารของเกาหลีเหนือ จะยังคงทำงานรวมกับ
ประชาชนเกาหลีเหนือ เพื่อดูแลการดำเนินการเจรจาสงบศึกตอไป9
เหรินหมินรื่อเปารายงานการเดินทางกลับของกองทัพอาสาสมัครประชาชนจีนจากเมืองอันตง
(ปจจุบันคือตานตง เปนเมืองชายแดนจีน-เกาหลีเหนือ) สูมาตุภูมิ วามีประชาชนกวา 2,000 คนจากทุกสาขา
อาชีพมารวมสงพวกเขาดวยความอบอุน สื่อจีนรายงานวา ชาวเมืองอันตงไดจัดการประชุมสัมมนามากกวา
200 ครั้ง เพื่อรายงานความกาวหนาของนโยบายกาวกระโดดไกล (Great Leap Forward) ใหกับกองทัพจีน
ไดรับฟง รวมทั้งเขียนจดหมายปลอบใจทหารจีนมากกวา 15,000 ฉบับ ขณะเดียวกันทหารจีนที่เดินทาง
กลับมายังมาตุภูมิก็ไดมอบของขวัญแหงชัยชนะที่นำกลับมาจากเกาหลี หลายพันชิ้นใหกับชาวอันตง 10 ความ
อบอุนจากการตอนรับของชาวอันตงและมิตรภาพจากทหารนั้นถูกรายงานอยางนาซาบซึ้ง
2.2 มุมมองของจีนตอมหาอำนาจ
จีนแสดงความคิดเห็นตอสองมหาอำนาจตั้งแตคณะกรรมาธิการรวมโซเวียต-สหรัฐฯ เริ่มการประชุม
ครั้งแรก เมื่อวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 1946 ที่กรุงโซล การประชุมนี้อิงจากการตัดสินใจของรัฐมนตรีตางประเทศ
สามฝาย โดยมีเปาหมายเรงจัดตั้งรัฐบาลประชาชนเกาหลีชั่วคราวใหเร็วที่สุด โดยคณะกรรมาธิการฯ ไดหารือ
กับพรรคประชาธิปไตยเกาหลีและองคกรทางสังคมแตละฝายเพื่อแกไขปญหาที่เกี่ยวของ โดยในการประชุม
ครั้งแรกนั้น ผู แทนโซเวียตและสหรัฐฯ แสดงความคิดเห็นขัดแยงกันเกี่ยวกับเงื่อนไขการหารือกับพรรค
ประชาธิปไตยเกาหลี องคกรทางสังคมและรัฐบาลชั่วคราว เมื่อเกาหลีไมสามารถรวมกันไดสำเร็จ จีนก็
ประณามสหรัฐฯ วาเปนตนเหตุสำคัญที่ทำลายขอตกลงจากการประชุมมอสโก 11 กลาวคือสงครามเกาหลี
8

⽑泽东：《关于中国⼈⺠志愿军撤出朝鲜问题（⼀九五⼋年⼀⽉⼆⼗四⽇）
》
，《⼈⺠⽹》
，来源：中央档
案馆保存的原件刊印，1958 年 1 ⽉ 26 ⽇。
9
《1953 年 8 ⽉ 14 ⽇，朝鲜⼈⺠军最⾼司令部和中国⼈⺠志愿军司令部发表战绩公报》
，《⼈⺠⽹》，
2010 年 6 ⽉ 22 ⽇。
10
新华社：《志愿军全部返回祖国各地》
，《⼈⺠⽇报》，1958 年 10 ⽉ 28 ⽇。
11
新华社：《美⽅破坏莫斯科决议 朝鲜美苏委会流产》
，
《⼈⺠⽇报》
，1946 年 5 ⽉ 24 ⽇。

�45

เกิดขึ้นเพราะสหรัฐฯ ผานแถลงการณของประธานาธิบดีทรูแมน ในเชาวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1950 ณ กรุง
วอชิงตัน ที่มีเปาหมายมุงทำลายสันติภาพและทาทายตะวันออกไกล โดยทรูแมนประกาศสั่งใหกองทัพเรือและ
กองทัพอากาศภายใตการบังคับบัญชาของแมกอาเธอร (Douglas MacArthur) ชวยเหลือกลุมของอี ซึง-มัน
และปฏิบัติการสูรบกับประชาชนเกาหลี นอกจากนั้น ทรูแมนยังสั่งใหกองเรือที่เจ็ดของสหรัฐฯ ในมหาสมุทร
แปซิฟกแทรกแซงการปลดปลอยไตหวันของกองทัพปลดแอกประชาชนจีน และสนับสนุนกลุมการเมืองเจียงไคเช็ก
พฤติ กรรมของทรูแมนในสื่อจีนยัง ถูกบรรยายไปถึงการรุกรานประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใตดวยวา
ทรูแมนไดประกาศเจตจำนงเรงรุกรานฟลิปปนส เวียดนาม และประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค12
สำหรับสงครามเกาหลี ทรูแมนไมยอมรับขอเท็จจริงที่วา สหรัฐฯ เปนฝายสั่งการใหฝายของอี ซึง -มัน
เริ่มสงครามกลางเมืองเต็มรูปแบบ และกลาวหาวาการตอบโตของเกาหลีเหนือเปนการบุกรุก อยางไรก็ตาม
ทรูแมนยอมรับวา สหรัฐฯ ไดดำเนินการแทรกแซงสงครามกลางเมืองเกาหลีดวยอาวุธโดยตรง โดยอางถึงการ
ตัดสินใจของคณะมนตรีความมั่นคงฯ ซึ่งสหรัฐฯ ควบคุมและสั่งการใหกองกำลังอากาศและทะเลของตนเขามา
ปกปองกลุมทหารของอี ซึง -มัน มติของคณะมนตรีความมั่นคงฯ เมื่อวันที่ 25 ไมมีตัวแทนจากสาธารณรัฐ
ประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีและสมาชิกถาวรของคณะมนตรี 2 ประเทศ ไดแก โซเวียตและจีนเขารวมการ
อภิปราย ทำใหการตัดสินใจนี้ถือเปนการกระทำฝายเดียว ผิดกฎหมาย และไรผลบังคั บ13 นี่คือสิ่งที่สื่อจีน
พยายามชี้ใหเห็นความไมชอบธรรมของมติคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหลของจีนไดประกาศตอบโตปฏิบัติการของทรูแมนในลักษณะการประณามวา
การกระทำของทรูแมนเปนการรุกรานดินแดนจีนดวยอาวุธ และเปนการทำลายกฎบัตรสหประชาชาติอยาง
สิ้นเชิง แมพฤติกรรมรุกรานของรัฐบาลสหรัฐฯ ไมเกินความคาดหมายของจีน แตก็เพิ่มความขุนเคืองใหกับชาวจีน
มากขึ้น เนื่องจากประชาชนจีนไดรับรูแผนการสมคบคิดระยะยาวของสหรัฐฯ ที่ตองการรุกรานจีนและครอง
เอเชียแลว ถอยแถลงของทรูแมนเพียงเปนการเปดเผยแผนการเหลานั้นสูสาธารณะ กลาวคือ สหรัฐฯ กำหนด
แผนโจมตีเกาหลีไวลวงหนาโดยสั่งใหกองทัพหุนเชิดของอี ซึง-มัน โจมตีสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชน
เกาหลีหรือเกาหลีเหนือ เพื่อใชเปนเหตุผลในการสรางขออางเพื่อรุกรานไตหวัน เกาหลี เวียดนาม และ

12

新华社：《美帝违反国际协议破坏远东和平 杜鲁⻔狂妄发表挑战声明 命令⻨克阿瑟直接武装⼲涉朝鲜
内战 继续侵犯中国领⼟主权阻挠台湾解放 并宣布加速对东南亚各国的侵略⾏动》,《⼈⺠⽇报》，1950
年，6 ⽉ 29 ⽇。
13

เพิงอ้าง.

�46

ฟลิปปนสตอไป 14 สื่อจีนพยายามชี้ว า การกระทำของสหรัฐฯ เปนการขยายลัทธิจักรวรรดินิยม ที่ตองการ
แทรกแซงกิจการในเอเชีย
เหตุการณที่ทำใหจีนตอบโตอยางรุนแรงคือการรุกรานของสหรัฐฯ ขามนานฟาเขามายังดินแดนของจีน
เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม โดยเครื่องบินของสหรัฐฯ ไดบุกเขามาในนานฟาตะวันออกเฉียงเหนือของจีนหลายครั้ง
และระดมยิงใสพื้นที่หลินเจียง อั นตง และพื้นที่อื่น ๆ สงผลใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 21 คน สื่อจีน
ระบุรายละเอียดการโจมตีไวอยางละเอียด ดังนี้ “เวลา 10:04 น. เครื่องบิน B29 ของสหรัฐฯ สองลำบินไปยัง
เมืองจี๋อันและบริเวณใกลเคียงของแมน้ำยาลู เวลา 10:05 น. เครื่องบิน P51 สามลำและมัสคีโตหนึ่งลำโจมตี
สถานีขนสงตาลี่จื่ อและเสนทางรถไฟ เวลา 11:04 น. เครื่องบินสหรัฐฯ อีกสี่ลำกราดยิงในแถบเจียงเฉียว
ทำลายหัวรถจักร รถบรรทุกและรถคุมกัน เวลา 14:30 น. เครื่องบิน B29 บินลาดตระเวนเหนือเขตอันตง เวลา
16:40 น. เครื่องบิน P51 สองลำโจมตีสนามบินอันตง ทำใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 19 คน”15
โจวเอินไหลไดประทวงรัฐบาลสหรัฐฯ อยางรุนแรงผานนายดีน แอคสัน (Dean Acheson) โดย
เรียกรองใหสหรัฐฯ รับผิดชอบและชดใชความเสียหายทั้งหมด ขอเรียกรองของจีนคือการใหสหรัฐฯ ลงโทษ
กองทัพอากาศที่กออาชญากรรมในการบุกรุกนานฟาจีนและชดใชคาเสียหายทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการโจมตี
นอกจากนั้น โจวเอินไหลไดติดตอและเรียกรองใหคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติสั่งใหก องทัพ
สหรัฐฯ ยุติพฤติกรรมยั่วยุและความโหดรายในการรุกรานเกาหลีโดยทันที เขาย้ำวาการเรียกรองนี้เปนเสียงแหง
ความยุติธรรมของประชาชน 475 ลานคนในจีน พฤติกรรมของเครื่องบินสหรัฐฯ ที่บุกเขามาไดพิสูจนวา
สหรัฐฯ กำลังขยายการรุกรานเกาหลีและไตหวัน16
การกลาวโจมตีสหรัฐฯ ของจีนยังเจาะลึกลงไปถึงการขุดคนประวัติของแมกอาเธอร (MacArthur)
ผูรุกรานเขามาในอาณาเขตของประเทศจีน สื่อจีนบรรยายความโหดรายของแมกอาเธอรไวอยางนาสนใจวา
“เมื่อชาวฟลิปปนสทำสงครามปลดปลอยชาติกับผูลาอาณานิคมวอลสตรีทอยางสหรัฐฯ ในป ค.ศ. 1903 เวลานั้น
แมกอาเธอรดำรงตำแหนงรอยโทในกองทัพอาณานิคมอเมริกัน ทันทีที่พวกเขาเห็นชาวฟลิปปนสและสงสัยวา
เปนทหารกองโจรก็ดำเนินการสังหารโหด ผูเขียนอัตชีวประวัติของแมกอาเธอรกลาววา แมกอาเธอรเคยคนพบ
“กองโจร” ที่ไมมีอาวุธยกเวนมีดสำหรับใชงานประจำวันในกระเปาของเขา ก็ทำตัวเชนเดียวกับนักเลงอเมริกัน
ทันที เขายิงใสบุคคลที่ไรอาวุธในระยะใกล โดยยิงกระสุนเขาใสหัวใจของบุคคลผูนั้น นี่คือภาษาที่ใชโดยนักเขียน
14

新华社：《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
，《⼈⺠⽇报》， 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
15
周恩来：《美机侵⼊我国领⼟上空扫射我国⼈⺠ 周外⻓致电艾奇逊 向美政府提出严重抗议》
，
《⼈⺠⽇
报》，1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。
16
新华社：《四万七千五百万⼈的抗议》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。

�47

ชีวประวัติของแมกอาเธอร และเปนคำที่แมกอาเธอรโออวดเพื่ออธิบายการกระทำของเขา ความวา: “ในที่สุด
เขาก็ลมลงแทบเทาผม... เมื่อผมพลิกตัวเขาขึ้นมา ผมสามารถใชฝามือเดียวปดรูกระสุน 6 รูที่หัวใจของเขา
ได”17 ความโหดเหี้ยมของแมกอาเธอรไดถูกบรรยายอยางละเอียดในสื่อจีน เพื่อทำใหเห็นวาสหรัฐฯ นั้นเลวราย
ในทุกระดับ
ความเลวรายของสหรัฐฯ อีกประการที่ถูกกลาวถึงในเหรินหมินรื่อเปาคือ การใชแมลงพิษแพรเชื้อ
แบคทีเรียในสงคราม นักขาวจากแนวหนาของจีนรายงานวา นับจากสหรัฐฯ ไดกระจายแพรเชื้อแบคทีเรีย ผาน
แมลงพิ ษ จำนวนมากทั ้ ง แนวหนาและแนวหลั ง ของเกาหลี เ หนื อ เจาหนาที ่ ท างการแพทยในกองกำลั ง
อาสาสมัครประชาชนจีน ผูบัญชาการหนวยรบ เจาหนาที่ของแผนกตาง ๆ ไดระดมกำลังอยางเรงดวน ใชความ
พยายามอยางเต็มที่ในการทำลายแมลงพิษพาหะแบคทีเรีย พรอมขยายงานปองกันการแพรร ะบาดระดับ
มวลชนดวย18 การใชแมลงพิษและแบคทีเรียดังกลาวเปนการละเมิดจริยธรรมของมนุษยชาติ การรายงานขาว
ของจีนในเรื่องนี้สะทอนใหเห็นวา มหาอำนาจสหรัฐฯ ไรซึ่งจริยธรรม
ขณะที่รายงานความเลวรายของสหรัฐฯ อยางตอเนื่อง สื่อจีนก็รายงานความดีงามและความเปน
ปกแผนกับพันธมิตรอันประเสริฐอยางสหภาพโซเวียตควบคู กันไปดวย จีนและสหภาพโซเวียตไดลงนามใน
สนธิสัญญามิตรภาพ ความรวมมือ และความชวยเหลือครั้งใหม ซึ่งรวมถึงขอตกลงหลายฉบับที่ เกี่ยวของกับ
ทางรถไฟฉางชุน หลูวซุนโขวและตาเหลียน ตลอดจนขอตกลงที่ใหจีนกูยืมเงินและการดูแลซึ่งกันและกัน เมื่อ
วันที่ 14 กุมภาพันธ ค.ศ. 1950 ณ กรุงมอสโก ในพิธีลงนามดังกลาว ฝายจีนมีประธานเหมาเจอตงและ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหล สวนฝายโซเวียตมีจอมพลสตาลิ นและรัฐมนตรีต างประเทศ วืยชินสกี (Andrey
Vyshinsky) ทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนบันทึกทางการทูต ซึ่งประกาศวาสนธิสัญญาจีน -โซเวียตเมื่อวั นที่
14 สิงหาคม ค.ศ. 1945 ไดถูกยกเลิกและหมดผลบังคับใชแลว เนื้อหาในสนธิสัญญาฉบับใหมระบุวา จีนและ
โซเวียตไดยอมรับอธิปไตยของสาธารณรัฐประชาชนมองโกเลีย และการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวาง
จีนกับมองโกเลีย ที่สำคัญ รัฐบาลโซเวียตตกลงสงมอบทรัพยสินทางเศรษฐกิจในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ
จี น ที่ เ คยยึด ครองจากญี่ ปุ นใหกับ รั ฐ บาลจีนโดยไมคิด คาใชจาย นอกจากนี้ โซเวี ย ตยั งโอนทรัพ ยสินจาก
คายทหารเกาในกรุงปกกิ่งใหกับจีนดวย เมื่อทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนเอกสารทางการทูตเพื่อยืนยันขอตกลง
ทั้งหมดก็ถือวาการลงนามในสัญ ญาดั งกลาวมีผลบั งคั บใชตามกฎหมาย 19 เหรินหมินรื่อเปาวิ เคราะหวา
⻢莱克：《战争贩⼦⻨克阿瑟》,《⼈⺠⽇报》
，1950 年 10 ⽉ 15 ⽇。
新华社：《志愿军指战员和医务⼯作⼈员 全⼒展开扑灭细菌和防疫⼯作 我⾸批志愿防疫检验队已
到达朝鲜前线》，
《⼈⺠⽇报》，1952 年 3 ⽉ 5 ⽇。
19
新华社：《中苏两国政府发表公告 缔结友好同盟互助条约 同时签订关于中国⻓春铁路和旅⼤及贷款等
协定 中华⼈⺠共和国苏维埃社会主义共和国联盟友好同盟互助条约》，
《⼈⺠⽇报》，1950 年 2 ⽉ 15
⽇。
17
18

�48

การลงนามสนธิสัญญาและขอตกลงเหลานี้เปนไปตามผลประโยชนที่แทจริงของประชาชนจีนและโซเวียต และ
แสดงถึงมิตรภาพที่ยั่งยืนระหวางสองประเทศ 20 สื่อจีนตองการชี้ว า ความรวมมือระหวางจีนและโซเวียตมี
ความสำคัญทางประวัติศาสตรและจะสงผลกระทบในเชิงบวกตอสันติภาพโลก
กลไกการทำงานที่สำคัญในการเสริมสรางและพัฒนาการทำงานดานความสัมพันธจีน -โซเวียตคือการ
กอตั้งสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ในป 1951 ภารกิจหลักของสมาคมฯ คือการตอสูกับการโฆษณาชวนเชื่อของ
ศัตรู หรือก็คือสหรัฐฯ ที่พยายามทำลายมิตรภาพระหวางจีนและโซเวียต โดยการยกระดับความเขาใจระหวาง
ประชาชนจีนกับโซเวียต พรอมทั้งตอบขอสงสัยตางๆ ที่เกี่ยวกับความสัมพันธระหวางสองประเทศ ในระดับ
ประชาชน สมาคมฯ ไดทำการสงเสริมการแลกเปลี่ยนภูมิปญญาและประสบการณระหวางประชาชนของทั้ง
สองชาติ เพื่อสงเสริมการพัฒนา21 สื่อจีนพยายามชี้ใหเห็นวา การเรียนรูจากโซเวียตคือพันธกิจที่สำคัญของจีน
ณ ขณะนั้น
2.3 วาดวยขบวนการชาตินิยมของจีน
เนื้อหาสำคัญในการสรางขบวนการชาตินิยมจีนก็คือการยืนยัน อธิปไตยเหนือไตหวันและความรวมใจ
ในการตอตานสหรัฐฯ โจวเอินไหลย้ำวาไตหวันเปนของจีนมาโดยตลอด โดยชี้ว าความจริงนี้จะไมมีวัน
เปลี่ยนแปลง ไมวาสหรัฐฯ จะพยายามขัดขวางเพียงใดก็ตาม สื่อจีนหยิบยกขอเท็จจริงทางประวัติศาสตรและ
ปฏิญญาที่สนับสนุนความเปนเจาของไตหวันของจีน เชน ปฏิญญาไคโร ปฏิญญาพอทสดัม ตลอดจนการไดรับ
การยอมรับหลังจากการยอมจำนนของญี่ปุนในสงครามโลกครั้งที่สองวาไตหวันเปนของจีน โจวเอินไหลไดทำ
การเรียกรองใหประชาชนชาวจีนรวมกันตอสูเพื่อปลดปลอยไตหวันจากการรุกรานของสหรัฐฯ โดยสรางความ
มั่นใจใหแกชาวจีนวา ชาวจีนที่เคยเอาชนะเจียงไคเช็กและจักรวรรดิญี่ปุนจะสามารถขับไลผูรุกรานอเมริกันและ
ยึดไตหวันกลับคืนมาได พรอมกันนั้น โจวเอิ นไหลยังเรียกรองใหทุกชาติโดยเฉพาะประเทศในโลกตะวันออกที่
ถูกกดขี่ ลุกขึ้นสู รวมกันเพื่อหยุดยั้งการรุกรานของสหรัฐฯ เขาแสดงความเชื่อมั่นวาประเทศผู ถูกกดขี่และ
ประชาชนในโลกตะวันออกจะสามารถเอาชนะสหรัฐฯ ได โจวเอินไหลแสดงความนับถือและสนับสนุนการตอสู
เพื่อเอกราชของประชาชนในประเทศที่ถูกกดขี่ เชน เกาหลี เวียดนาม ฟลิปปนส และญี่ปุน22
จุดยืนของจีนตอสหรัฐฯ ดังกลาวจึงนำไปสูการสนับสนุนสงครามการปลดปลอยประชาชนเกาหลี สื่อจีน
ไดรายงานวา สหภาพแรงงานแหงประเทศจีนจัดประชุมขึ้นในกรุงปกกิ่ง โดยเชิญตัวแทนจากองคกรชั้นนำ
新华社：《我国周恩来总理兼外⻓在签字式上的演说》
，
《⼈⺠⽇报》
，1950 年 2 ⽉ 15 ⽇。
新华社：《中苏友好协会总会⼀九五⼀年⼯作计划纲要》，
《⼈⺠⽇报》，1951 年 2 ⽉ 19 ⽇。
22
新华社：《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
，《⼈⺠⽇报》， 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
20
21

�49

ภาคประชาชนตาง ๆ เขารวมการประชุมรวม 42 คน ที่ประชุมมีมติใหจัดกิจกรรม “สัปดาหตอตานการรุกราน
ไตหวันและเกาหลีเหนือของสหรัฐฯ” ทั่วประเทศจีน โดยมีเปาหมายเพื่อใหประชาชนทั้งประเทศเขาใจแผนการ
และเจตนาของจักรวรรดินิยมอเมริกันในการรุกรานตะวันออกไกลอยางชัดเจน มุงเนนการตอตานการรุกราน
ไตหวันของสหรัฐฯ และสนับสนุนสงครามปลดปลอยประชาชนเกาหลี 23 จะเห็นไดวา จีนมิไดมีเพียงคำ
วิพากษวิจารณ แตยังมีกิจกรรมที่เปนรูปธรรมในการตอตานสหรัฐฯ ดวย
นายเผิงเจิ้น ประธานคณะกรรมการที่ปรึกษาเทศบาลกรุงปกกิ่งกลาวถึงการเคลื่อนไหวเพื่อตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนือ ซึ่งเริ่มขึ้นอยางกวางขวางในปกกิ่งวา ภารกิจหลักคือการให
เพื่อนรวมชาติรับรูวาสหรัฐฯ เปนศัตรูของชาวจีน โดยมุงเนนการตอตานการรุกรานและการกำจัดความคิดบูชา
และหวาดกลัวตออเมริก า เนนการสรางทัศนคติที่เคียดแคนและเกลียดชังตอสหรัฐฯ และสงเสริมใหมวลชน
ดำเนินกิจกรรมตาง ๆ ตามความสมัครใจ 24 เชน การสรางแรงบันดาลใจใหผูคนทั้งประเทศรวมรางอนุสัญญา
รักชาติขึ้นและนำไปปฏิบัติอยางจริงจัง โดยอนุสัญญารักชาตินี้ถือเปนรูปแบบกิจกรรมการมีสวนรวมที่สำคัญ
ของผูคนจากทุกชนชั้นและอาชีพในสังคม25
เสียงตอบรับของภาคสวนตาง ๆ ในประเทศจีนกเ็ ปนเครื่องยืนยันไดเปนอยางดีวา ขบวนการชาตินิยมจีน
ไดแพรพระจายไปทั่วประเทศอยางเปนระบบหลังจากอำนาจสวนกลางไดเรียกรองใหเกิดการจัดกิจกรรมทั่ว
ประเทศในหลายภาคสวน เชน
1. ภาคเกษตรกรรม
สื่อจีนรายงานวา ชาวนาทั่วประเทศตางไมพอใจและวิพากษวิจารณการรุกรานของสหรัฐฯ ชาวนา
รวมตัวกันเพื่อพูดคุย เขียนหนังสือประทวงดวยถอยคำที่เพิ่งเรียนรูใหม แสดงความมุงมั่นในการตอตานสหรัฐฯ
ผานการทำกิจกรรมตาง ๆ ชาวนามุ งมั่นทำการเกษตรอยางแข็งขัน ไถนาในฤดูใบไมรวง สงคืนเงินกู เพื่อ
การเกษตร ประหยัดอดออมและปฏิบัติการอื่น ๆ เพื่อเสริมสรางการปองกันประเทศและตอตานการรุกราน
ของสหรัฐฯ ตัวอยางชาวนาในหมูบานซานโฮว เขตที่ 10 อำเภอจิน ชำระเงินกูการเกษตรโดยรวมถึง 8,430 จิน
(หนวยนับครึ่งกิโลกรัมของจีน) ซึ่งแสดงถึงความมุงมั่นในการสนับสนุนประเทศ การศึกษาการตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ ชวยใหชาวนาตระหนักถึงความสำคัญของการเสริมสรางการปองกันประเทศ สื่อจีนยก
คำกลาวของคุณปาเฉินอี้วหลาน วัย 50 ปวา “การจายคืนเงินกูกอนกำหนดถือเปนการมีสวนรวมในการตอตาน
23

新华社：《全总等各团体决定⼗七⽇起在全国举⾏ “反对美国侵略台湾朝鲜运动周”》,《⼈⺠⽇报》，
1950 年，7 ⽉ 11 ⽇。
24
京市新闻处：
《京市协商委员会召集各区代表 彭真报告时局与任务 指出⽬前抗美援朝运动主要任务
是深⼊思想教育》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 11 ⽉ 18 ⽇。
25
《（⼀）⼴泛订⽴并认真执⾏爱国公约》
，
《⼈⺠⽇报》
，1951 年 6 ⽉ 2 ⽇。

�50

สหรัฐฯ” นอกจากนั้น ชาวนาในภูมิภาคตาง ๆ เชน มณฑลภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หวาเปย ซูเปย เจียงซี
ซินเจียง และชานกรุงปกกิ่ง สงมอบธัญพืชและสนับสนุนการปองกันประเทศอยางแข็งขัน26
2. แวดวงศิลปะและวรรณกรรม
สื่อจีนนำเสนอวา แวดวงวรรณกรรมและศิลปะในเทียนจินไดจัดสัมมนาเพื่อตอตานการรุกรานของ
สหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนื อ โดยมีผูเขารวมมากกวา 30 คนในวงการวรรณกรรม ศิลปะ ละคร ดนตรี
และศิลปน ผูเขารวมเห็นพองกันวาควรดำเนินการโดยใชวรรณกรรมและศิลปะเปนอาวุธในการเปดโปงการ
รุกรานของสหรัฐฯ และใหความรู แกประชาชนในเรื่องนี้ ทันที27 มติจากการประชุมคณะกรรมการสหพันธ
วรรณกรรมและศิลปะแหงประเทศจีนครั้งที่ 6 ไดเรียกรองใหจัดกิจกรรมประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ และ
สนับสนุนเกาหลีเหนือ เนื้อหาที่นาสนใจคือการวิพากษวิจารณวา “วิถีอเมริกัน” เปนวัฒนธรรมที่เสื่อมทราม
เนนการแสวงหาผลประโยชนสวนตัวและขาดความคิดสรางสรรค รวมถึงบังคับใชกฎหมายควบคุมความคิด
ทำรายนักเขียนหั วกาวหนา 28 นอกจากนั้น คณะกรรมการฯ ยังดำเนินกิจกรรมอื ่น ๆ เชน การแนะนำ
วรรณกรรมและศิลปะที่เกี่ยวของกับสงครามตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือ
การจัดกิจกรรมประชาสัมพันธศิลปนผานสื่อหรือการแสดงในโรงเรียนและโรงงาน การจัดสัมมนาเพื่อศึกษาวิจัย
งานวรรณกรรมและศิลปะ เปนตน29
3. สมาคมชาวจีนโพนทะเล
เหรินหมินรื่อเปารายงานวา สมาคมชาวจีนโพนทะเลที่เดินทางกลับมายังปกกิ่งไดจัดการประชุม
คณะกรรมการฯ เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ ค.ศ. 1951 โดยที่ประชุมไดตัดสินใจใหคำแนะนำชาวจีนโพนทะเล
ทั่วประเทศใหตอตานการที่สหรัฐฯ ติดอาวุธใหญี่ปุน ในวันที่ 21 กุมภาพันธ ซึ่งถือเปน “วันแหงการตอสูกับ
ระบอบอาณานิคม” โดยกำหนดใหเมืองที่มีชาวจีนโพนทะเลกลับมากระจุกตัวสูง เชน กวางโจว ฝูโจว เซี่ยเหมิน
ซัวเถา เจียงเหมิน และอื่น ๆ ดำเนินการจัดประชุมโดยความรวมมือกับกลุมประชาธิปไตยและองคกรประชาชน
ในทองถิ่น ทั้งนี้ ใหชาวจีนโพนทะเลเดินขบวนและใชวิธีการประชาสัมพันธตาง ๆ เพื่อแสดงออกถึง ความ
โกรธเกรี้ยว รวมถึงการประทวงการรุกรานของสหรัฐฯ อาจใชหนังสือพิมพ นิตยสาร วิทยุ และสื่อตาง ๆ ของ

《决⼼抗美援朝保家卫国 各地农⺠踊跃缴纳公粮》
，
《⼈⺠⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 12 ⽇。
《津市⽂艺界举⾏座谈会 动员全市数千⽂艺⼯作者 展开抗美援朝宣传活动》，
《⼈⺠⽇报》，1950
年 11 ⽉ 3 ⽇。
28
《关于⽂艺界展开抗美援朝宣传⼯作的号召——中华全国⽂学艺术界联合会第六次常委会扩⼤会议决
议》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 11 ⽉ 4 ⽇。
29
全国⽂联秘书室:《全国⽂联六次常委会决定 成⽴抗美援朝宣传委员会 选出丁玲、李伯钊等⼗⼀⼈
为宣传委员》
，
《⼈⺠⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 14 ⽇。
26
27

�51

ชาวจีนโพนทะเลในการประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ แตละพื้นที่ส ามารถระดมชาวจีนโพนทะเลเขียน
อนุสัญญารักชาติเพื่อสนับสนุนทหารอาสาสมัครจีน กองทัพประชาชนเกาหลีและแสดงความเห็นใจตอชาวจีน
โพนทะเลที่ยังอยู ตางแดน โดยกลุ มชาวจีนโพนทะเลในพื้นที่ต าง ๆ ควรเตรียมความพร อมใหเสร็จสิ้นและ
รายงานความคืบหนาตอสมาคมมิตรภาพจีนโพนทะเลในปกกิ่ง30 การทำงานของสมาคมชาวจีนโพนทะเลปกกิ่ง
นี้สะทอนใหเห็นอำนาจรวมศูนยที่สงผานคำสั่งไปยังสมาคมยอยในพื้นที่ตาง ๆ เพื่อใหสอดรับนโยบายของ
สวนกลางที่ปกกิ่ง
4. ภาคการศึกษา
กระแสตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือในสถานศึกษากรุงปกกิ่งไดพุงถึง
จุดสูงสุด โดยมหาวิทยาลัยและโรงเรียนมัธยมในปกกิ่งไดจัดกิจกรรมเคลื่อนไหวประชาสัมพันธตามทองถนน
เพื่อแสดงจุดยืนตอตานสหรัฐฯ และสนับสนุนเกาหลีเหนือ 31 สถานศึกษาในกรุงปกกิ่งไดมีการเปดวิชาเรียน
เพื่อที่จะผนวกขบวนการตอตานสหรัฐฯ และชวยเกาหลีเหนือเขากับการเรียนการสอนอยางใกลชิด โดยมี
เปาหมายเพื่อขจัดความคิดที่หวาดกลัวหรือบูชาอเมริกันของคณาจารยและนักเรียนออกไป และเสริมสราง
ความรักชาติและลัทธิสากลนิยมใหเขามาแทนที่แนวคิดบูชาอเมริกา32
5. บริษัทเอกชน
สื่อจีนรายงานวา คณะกรรมการเตรียมการฝายบริหารทั่วไปที่สำนักงานใหญของบริษัทสายสงหนังสือ
จัดการประชุมเสวนาเพื่อตอบสนองตอการเรียกรองในการประชุมเพื่อตอตานสหรัฐฯ โดยมีการเชิญตัวแทน
จากบริษัทที่มีหนวยงานในกรุงปกกิ่ง รวมถึงพรรคฯ รัฐบาล กรรมาชีพ คณะ ฝายประชาธิปไตยและสมาคม
มิตรภาพจีน-โซเวียตใหเขารวม ความเคลื่อนไหวของบริษัทนี้คือเรียกรองใหมีการจัดตั้ง “คณะกรรมการรณรงค
บริจาคของบริษัทจัดจำหนายหนังสือแหงประเทศจีน” ขึ้นในที่ประชุม โดยใหสาขาของหนวยงานกวา 100 แหง
ทั่วประเทศรวมกันบริจาคเครื่องบินขับไล “จงกั๋วเฮา” หนึ่งลำกอนสิ้นป33 กิจกรรมของหนวยงานนี้สอดคลอง
กับกิจกรรมของสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ที่จัดฉายภาพยนตรและแสดงละครการกุศล ตลอดจนนิทรรศการ

30

新华社：《北京归国华侨联谊会 建议归国华侨示威游⾏ 抗议美帝重新武装⽇本 返国途中的南洋
华侨捐款慰劳志愿军》，
《⼈⺠⽇报》，1951 年 2 ⽉ 12 ⽇。
31
《学校抗美援朝宣传达⾼潮 京市学校⼤举出动进⾏宣传 市⺠对抗美援朝认识普遍提⾼⼀步》，
《⼈⺠
⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 20 ⽇。
32
有琼：
《京市中等学校结合课业 深⼊进⾏抗美思想教育》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 11 ⽉ 30 ⽇。
33
新华社：《中国图书发⾏公司号召所属机构 年底前捐献战⽃机⼀架》，
《⼈⺠⽇报》，1951 年 6 ⽉ 12
⽇。

�52

ภาพถาย โดยรายไดทั้งหมดจากการจัดกิจกรรมจะถูกใชชำระคาใชจายที่จำเปน และบริจาคทั้งหมดเพื่อรวมกัน
ซื้อเครื่องบินขับไลดังกลาว34
6. ภาคสวนอื่น ๆ
สื่อจีนนำเสนอเสียงตอบรับจากประชาชนจีนผานการนำจดหมายประชาชนที่เขียนถึงหนังสือพิมพ
เหรินหมินรื่อเปามาตีพิมพ ซึ่งเนื้อหานั้นก็ยังคงอยูในประเด็นการเรียกรองใหมีการยืนหยัดตอตานสหรัฐฯ หนุน
เกาหลีเหนือและปกปองมาตุภูมิ โดยเปนจดหมายเปดผนึกจากทหารผานศึก จากโรงพิมพ คณาจารยและ
นักศึกษา พนักงานสถานีขนสง วิศวกร เจาหนาที่รัฐ สมาคมโรงเรีย นมัธยม35 จดหมายเหลานี้ไดสะทอนใหเห็น
ความสำเร็จจากเสียงตอบรับของประชาชนที่มีตอขบวนการชาตินิยมของพรรคคอมมิวนิสตจีน
3. ทัศนะของจีนตอบทบาทของไทยในสงครามเย็นยุคตน
3.1 ความสำคัญของไทยตอสหรัฐฯ
สื่อจีนมองวา กรุงเทพฯ ไดถูกสหรัฐฯ ใชเปนฐานเพื่อวางแผนรุกรานตะวันออกไกล เชนการประชุม
สมาชิกกิจการตางประเทศประจำตะวันออกไกลของสหรัฐฯ ในวันที่ 13-15 กุมภาพันธ ค.ศ. 1946 ที่กรุงเทพฯ
เพื่ออภิปรายเรื่อง “ตำแหนงแหงที่ของชาติตะวันตกในเอเชียตะวันออกเฉียงใตที่กำลังเสื่อมถอยลง” สามารถ
สะทอนเปาหมายเพื่อกำหนดนโยบายการรุกรานตะวันออกไกลของสหรัฐฯ อยางเห็นไดชัด ผูจัดการประชุมหลัก
ไดแก เจสสัป หัวหนาคณะทำงานดานการวิจัยนโยบายจีนและตะวันออกไกลกระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ
และบัตเตอรเวิ รธ รัฐ มนตรีชวยวาการกระทรวงการตางประเทศ ผู เขารวมมาจาก 10 ประเทศที่สหรัฐฯ
มีสถานทูต รวมถึงผูแทนทางการทูตจากอีก 17 พื้นที่ เชน สิงคโปร ฮองกง ไตหวัน เกาหลีใต ฯลฯ ทั้งนี้
การประชุมไดดำเนินการเปนความลับ โดยแผนกขาวกลางสหรัฐฯ ประกาศวาขอมูลเกี่ยวกับการประชุมจะไม
เผยแพรสูวงการขาว และหากมีการถามเกี่ยวกับการประชุม จะมีการแถลงประกาศจากสำนักขาวทางการของ
สหรัฐฯ เทานั้น36
นอกจากนั้น เหรินหมินรื่อเปาไดทำการตีพิมพเนื้อหาของหนังสือพิมพหนันเฉียวรื่อเปาในกรุงเทพฯ
เกี่ยวกับกิจกรรมการรุกรานที่จัดขึ้นในประเทศไทยวา กลุมทูตทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบ (John F.
Melby) ไดประชุมลับกับผูแทนทหารไทย โดยมีขอเสนอใหใชฐานทัพเรือและอากาศของไทยรวมกัน เนื้อหา
ระบุว าสหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยรับภาระในการสนับสนุนดานยุทโธปกรณแกกองทัพสหรัฐฯ ในเอเชีย
新华社：《中苏友协总会发出通告 捐献中苏友好号⻜机》
，《⼈⺠⽇报》，1951 年 6 ⽉ 15 ⽇。
新华社：《坚决抗美援朝保家卫国 ——本报各地读者来信》
，《⼈⺠⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 5 ⽇。
36
新华社：《美帝阴谋重订侵略远东政策 战贩们将集会泰国曼⾕》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 2 ⽉ 13 ⽇。
34
35

�53

ตะวันออกเฉียงใต โดยทูตทหารสหรัฐฯ ไดขอใหไทยจัดสรรปนสวนยุทโธปกรณทางทหารใหกับกองทัพอเมริกา
หรือกองทัพที่อยูภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ขณะทำสงครามในภูมิภาค รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ประกาศวา จะพิจารณาและอำนวยความสะดวกใหกับสหรัฐฯ มากที่สุดเทาที่จะทำได การปฏิบัติภารกิจทาง
ทหารของสหรัฐฯ ในประเทศไทยถูกมองวาเปนการสนับสนุนใหสหรัฐฯ รุกรานเกาหลี ซึ่งก็เปนเชนนั้นจริงเมื่อ
เลขาธิการสภาของไทยกลาววา ไทยไดตัดสินใจสงกองทหารประจำการอีกหนึ่งกองไปยังเกาหลี นอกเหนือจาก
การสงกองทหารอาสาแบบผสมที่เคยตัดสินใจสงไปกอนหนานัน้ 37
จีนเห็นวา สหรัฐฯ มองไทยเปนศูนยกลางในการจัดการปญหาสงครามเย็นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต
ดังนั้นเปาหมายหลักของ “ความชวยเหลือทางทหาร” ของสหรัฐฯ ก็คือการสนับสนุนกองทัพอาณานิคมของ
ฝรั่งเศสและระบอบหุ นเชิดของรัฐบาลเบาไดในเวียดนามซึ่งกำลังประสบปญหา ความลมเหล วลาสุดของ
กองทัพอาณานิคมฝรั่งเศสในเวียดนามเหนือทำใหสหรัฐฯ มีความวิตกกังวลมากขึ้น และตัดสินใจเรงสงมอบ
อาวุธไปยังเวียดนาม หลังจากที่ภารกิจทางทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบไดเยือนประเทศไทย สหรัฐฯ ก็
เรงกระบวนการจัดการกองทัพของรัฐบาลจอมพล ป. โดยนายสแตนตัน (Edwin F. Stanton) เอกอัครราชทูต
สหรัฐฯ ประจำประเทศไทยและจอมพล ป. นายกรัฐมนตรีของไทย ไดลงนามใน “ขอตกลงความชวยเหลือทาง
ทหาร” ที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม ขอตกลงระบุวาสหรัฐฯ จะจัดหาอาวุธและยุทโธปกรณใหกับไทย
รวมทั้ง “จัดหาเจาหนาที่และบุคลากรทางเทคนิคจำนวนหนึ่ง” เพื่อฝกฝนกองทัพของไทย นอกจากนั้น
จอมพล ป. ยังไดกลาวกับนักขาวจาก Bangkok Tribune วาสหรัฐฯ จะมอบอาวุธมูลคา 30 ลานเหรียญ
สหรัฐฯ ใหแกประเทศไทย เพื่อเสริมทัพใหแกคายทหาร 9 แหง38
3.2 การตอบสนองของรัฐไทย
จีนเชื่อวาสหรัฐฯ กำลังสรางประเทศไทยใหเปนฐานที่มั่นในการรุกรานเวียดนามและจีน และกำลัง
ควบคุมการทหาร การเมืองและเศรษฐกิจของไทยผานขอตกลงกับรัฐบาลจอมพล ป. ไดแก “ขอตกลงความ
ชวยเหลื อ ทางเศรษฐกิ จ” และ “ขอตกลงความชวยเหลื อ ทางทหาร” ผู แทนสหรั ฐ ฯ ไดสำรวจสถานที่
ยุทธศาสตรในประเทศไทยและขอใหไทยสรางทางหลวงยุทธศาสตรเชื่อมตอกับประเทศเพื่อนบาน ขอใหไทยสง
ทหารไปเกาหลี 4,000 นาย หากเกิดสงครามขึ้น ไทยจะตองจัดหาธัญ พืชและวัสดุการสงครามใหกับกองทัพ
สหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ จะมอบอาวุธและยุทโธปกรณรวมมูลคา 10 ลานดอลลารและฝกซอมใหกับกองทัพไทย

新华社：《美军事使团在曼⾕活动诱迫泰国供应军粮炮灰》
，《⼈⺠⽇报》，1950 年 10 ⽉ 4 ⽇。
新华社：《与扩⼤侵略朝鲜战争同时美帝以⼤批“军援”送往东南亚帮助反动派镇压⼈⺠解放运动》，
《⼈
⺠⽇报》，1950 年 10 ⽉ 22 ⽇，第四版。
37
38

�54

รวมถึงอนุมัติเงินกูจากธนาคารโลกใหไทย 25.4 ลานดอลลาร 39 อยางไรก็ตาม สถานการณสงครามเกาหลีไม
เอื้ออำนวย ทำใหประเทศที่รับนโยบายสหรัฐฯ บางประเทศเริ่มหาขออางไมสงทหารไปตายแทนสหรัฐฯ เชน
ประเทศไทย สำนักขาวกลางกกมินตั๋งอางขอมูลจาก Bangkok Tribune วาทางการไทยเดิมสัญญาจะสงทหาร
ไป 4,000 นาย แตสงไปจริงเพียง 1,200 นาย โดยระบุวาทางการไทยกำลังพิจารณาวาทหารที่จะสงไปเกาหลีเหนือ
อีกราว 3,000 นายนั้นควรจะอยูประจำการในประเทศไทยกอน โดยใหเหตุผลวา “ประเทศไทยจำเปนตอง
รักษากำลังพลทั้งหมดไวในแผนดิน เพื่อปกปองอธิปไตยของตนเอง” 40
บทความจากหนังสือพิมพการเมืองรายสัปดาหฉบับที่ 23 ไดเปดเผยวารัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ของไทยไดสงทหารเขารวมกับสหรัฐฯ ในการรุกรานเกาหลี สงผลใหไทยไดรับความสูญเสียทั้งชีวิตและ
ทรัพยสิน โดยคาใชจายทางทหารของไทยในชวง 9 เดือนที่เขารวมสงครามสูงถึง 300 ลานบาท หรือประมาณ
14 ลานดอลลารสหรัฐ รวมถึงการสงมอบขาว 40,000 ตัน มูลคา 80 ลานบาทใหกับกองทัพสหรัฐฯ นอกจากนี้
สหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยจัดหาไมและขาวเพิ่มเติมเพื่อสนับสนุนการรุกรานตอไป สวนกองกำลังไทยจำนวน
1,200 นายที่ถูกสงไปเกาหลีตองเผชิญกับการสูญเสียอยางหนักจนเหลือเพียง 400 นาย จึงมีการปรับเปลี่ยนให
เปนกองพัน ขนาดเล็ก บทความดังกลาวไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยถอนทหารออกจากเกาหลี นอกจากนั้ น
บทความดังกลาวยังกลาวหารัฐบาลไทยวามีสวนรวมในการใชอาวุธคุมกันกองทัพกกมินตั๋งที่ขามพรมแดน
ไทย-พมา และเปดโปงแผนการของรัฐบาลไทยในการแทรกแซงสงครามเวียดนามดวย41
รายงานจากสำนักขาว TASS ของโซเวียตระบุวา รัฐบาลสหรัฐฯ ไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยภายใตการนำ
ของจอมพล ป. และรัฐบาลฟลิปปนสของเอลปดิโอ กีริโน คืนเงินที่ใชสนับสนุนกองทัพทั้งสองในสงครามเกาหลี
ซึ่งคาดวาไทยมีรายจาย 7.5 ลานดอลลารสหรัฐฯ และฟลิปปนส 9 ลานดอลลารสหรัฐฯ อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ไดเสนอทางเลือกใหทั้งสองประเทศชำระหนี้ดวยการสงกำลังทหารอยางนอย 15,000 นายไปยังเกาหลีเหนือ
แทนการจายเงิน42 นี่คือผลกระทบที่รัฐบาลไทยจะตองไดรับเมื่อไมปฏิบัติตามคำสั่งของสหรัฐฯ
บทความในหนังสือพิมพปราฟดาของโซเวียตไดเปดเผยถึงการเพิ่มขยายอาวุธและการเตรียมพรอม
สงครามในประเทศไทยซึ่งไดรับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ งบประมาณดานการทหารและตำรวจของไทยเพิ่มขึ้น
จาก 488.7 ลานบาทในป 1950 เปน 1,491.9 ลานบาทในป 1953 ปราฟดาระบุวา ประเทศไทยกำลังถูกดึง
39

新华社：《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
，《⼈⺠⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
40
新华社：《美搜罗炮灰阴谋受打击 澳⼤利亚⼈⺠拒绝当雇佣兵 泰国⻅⻛转舵不愿继续出兵》
， 《⼈⺠
⽇报》
， 1950 年 11 ⽉ 19 ⽇，第四版。
41
新华社：《泰“政治周报”发表论⽂ 要求撤退侵朝泰军》， 《⼈⺠⽇报》， 1951 年 8 ⽉ 26 ⽇，第四版。
42
新华社：《美国敲泰国和菲律宾的⽵杠 借⼝索还“维持费”要它们多出炮灰》， 《⼈⺠⽇报》
， 1953 年 2
⽉ 13 ⽇，第四版。

�55

เขาไปในแผนการของจักรวรรดินิยมเพื่อปราบปรามขบวนการปลดปลอยชาติในแหลมมลายูและอินโดจีน
พรอมกับรายงานวาไทยสัญญาจะสงทหาร 8,000 นายเพื่อชวยฝรั่งเศสในอินโดจีน อีกทั้งมีขาววากองกำลังของ
เจียงไคเช็กกำลั งใชชายแดนไทยเปนฐานปฏิบ ัต ิก ารในการโจมตี พมา นอกจากนั้น สหรัฐ ฯ ยังสงอาวุ ธ
ยุทโธปกรณมายังไทยอยางตอเนื่อง รวมถึงเครื่องบินไอพน โดยมีที่ปรึกษาและครูฝกทหารตางชาติเขามาใน
ประเทศ ซึ่งสรางบรรยากาศของสงครามและเพิ่มภาระใหกับประชาชน ในขณะที่ชาวนาหลายคนตองสูญเสีย
ที่ดินเพื่อสรางฐานทัพและสนามบิน เชน ในจังหวัดปทุมธานีและนครสวรรค43
ชาวจีนท ี่เดินทางเขาสู ประเทศไทยจะสัมผัสไดถึงบรรยากาศการเตรียมการทำสงครามตอตาน
คอมมิวนิสตที่เขมขน ภายใตการชัก นำของสหรัฐ ฯ รัฐ บาลไทยนำโดยจอมพล ป. พิบูล สงคราม ไดทุม
งบประมาณมหาศาลเพื่อเตรียมกอสงคราม การจัด สรรงบประมาณป ค.ศ. 1951 สูงถึง 3.5 พันลานบาท
โดยเฉพาะงบกระทรวงกลาโหมที่ไดรับจัดสรรถึง 252 ลานบาท เพื่อติดตั้งยุทโธปกรณและเสริมสรางโครงสราง
พื้นฐาน เชน สนามบินและถนนสายยุทธศาสตร รัฐบาลไทยยังเพิ่มกำลังทหาร ตำรวจและจัดตั้งกองกำลังอาสา
รั ก ษาดิ น แดนเพื ่ อ เตรี ย มรั บ สถานการณสงคราม ม ี ก ารเพิ ่ ม กำลั ง ทหารเกณฑเปนสองเทาจากปกอน
กระทรวงกลาโหมยังเตรียมฝกฝนทหารกองหนุนและเรงซอมแซมสนามบินสำคัญที่อยูใกลชายแดน นอกจาก
การเตรียมการทางทหารแลว รัฐบาลยังควบคุมทรัพยากรสำคัญ เชน ยาและเหล็ก รวมถึงแผนกักตุนอาหารไว
ในกรณีสงคราม ในขณะเดียวกัน สหรัฐฯ มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการเตรียมสงครามในไทย ทำให
บรรยากาศการเมืองในไทยเหมือนตกอยูภายใตอิทธิพลของจักรวรรดินิยมอเมริกัน แมวารัฐบาลจะโพนทะน า
ถึงภัยคุกคามจากพรรคคอมมิวนิสต แตคนไทยสวนใหญไมรูสึกถึงภัยคุกคามดังกลาว แตกลับรูสึกถึงปญหา
คาครองชีพที่สูงขึ้นและการเขามาของชาวอเมริกันมากขึ้น คนไทยจึงเริ่มแสดงความไมพอใจตอนโยบายของ
จอมพล ป. ที่ดูเหมือนจะขายประเทศใหกับสหรัฐฯ ประชาชนไดลงชื่อเรียกรองสันติภาพและคัดคานการทำ
สงครามมากขึ้น44
3.3 เสียงจากพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยและกลุมชาวจีนโพนทะเล
สื่อจีนนำเสนอขาวสารของพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยที่เผยแพร “แถลงการณตอเพื่อนรวม
ชาติ” ใน “หนังสือพิมพมหาชน” ฉบับ ภาษาไทยเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม เพื่อเรียกรองใหประชาชนและองคกร
แนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติรวมตอสูกับจักรวรรดิสหรัฐฯ และลัทธิฟาสซิสต เนื้อหาของแถลงการณระบุวา
รัฐบาลจอมพล ป. ไดลงนามในขอตกลงทางเศรษฐกิจและการทหารกับสหรัฐฯ ซึ่งทำใหประเทศไทยตกอยู
43

新华社：《美国指使泰国进⾏扩军备战 妄想利⽤泰国⼲涉东南亚⼈⺠的⽃争》
，
《⼈⺠⽇报》
，1953
年 6 ⽉ 2 ⽇。
44
欧为群：《銮披汶政府加紧备战》
，《⼈⺠⽇报》
，1951 年 4 ⽉ 19 ⽇。

�56

ภายใตอาณานิคมและกลายเปนฐานทัพในการรุกรานเอเชีย พรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยจึงไดเรียกรอง
ใหประชาชนรวมตัวกันจัดตั้งแนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติ รวมถึงกลุมชาติพันธุและกลุมที่ตอสูเพื่อเอกราช
และประชาธิปไตย45
นอกจากน ั ้ น เหร ิ น หม ิ น ร ื ่ อ เปาย ั ง รายงานวา ร ั ฐ บาลไทยไดดำเน ิ น การจ ั บ ก ุ ม บ ุ ค คลสำค ั ญ ของ
หนังสือพิมพ “เฉวียนหมินเปา” ซึ่งตีพิมพโดยชาวจีนโพนทะเลที่มีแนวคิดรักชาติ บุคคลที่ถูกจับกุมคือนายไชจื้อหง
บรรณาธิการและนายอูเจี้ยนจงผูจัดพิมพ ทางการไทยอางวาหนังสือพิมพดังกลาวมีเนื้อหาที่ตอตานสหรัฐฯ
และมีแผนจะเนรเทศพวกเขาออกจากประเทศไทย เหตุการณนี้เกิดขึ้นทามกลางบรรยากาศทางการเมืองที่
รัฐบาลไทยมีความใกลชิดกับสหรัฐฯ มากขึ้นหลังจากเริ่มสงครามในเกาหลี โฆษกของคณะกรรมการกิจการ
ชาวจีนโพนทะเลของรัฐบาลจีนไดแสดงความไมพอใจตอการจับกุมดังกลาว มองวารัฐบาลไทยไดทำรายและ
ละเมิดสิทธิของชาวจีนโพนทะเลที่อาศัยอยูในประเทศไทยอยางรุนแรง และการจับกุมครั้งนี้เกิดขึ้นจากการยุยง
ของสหรัฐฯ46
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยถูกกดดันจากมาตรการหลายอยางที่รัฐบาลไทยดำเนินการ เชน การ
ปดโรงเรียนจีนโพนทะเลหลายรอยแหง การทำลายอุตสาหกรรมและการคาของชาวจีน รวมถึงการขับไลชาวจีน
ออกจากประเทศ มีกรณีที่รัฐบาลไทยยึดปฏิทินที่มีสัญลักษณธงชาติสาธารณรัฐประชาชนจีนของหนังสือพิมพ
เฉวียนหมินเปาโดยไมมีเหตุผลชัดเจน สิ่งนี้แสดงใหเห็นถึงการเปนศัตรูกับชาวจีนอยางชัดเจนและเปนการ
ละเมิดสิทธิเสรีภาพของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลไทยยังมีแผนขยายเขตพื้นที่หวงหามตอชาวจีนโพนทะเล
ซึ่งคลายกับที่เคยเกิดขึ้นในป ค.ศ. 1941 โดยจะมีการกำหนดพื้นที่ใน 18 จังหวัดที่มีชาวจีนโพนทะเลอาศัยอยู
หนาแนนใหเปน “เขตหวงหาม” สงผลใหชาวจีนจำนวนมากถูกบังคับใหยายออกจากที่อยู อาศัยและสูญเสีย
โอกาสในการทำมาหากิน47 เหรินหมินรื่อเปาวิเคราะหวา ชาวจีนโพนทะเลสวนใหญจะไดรับผลกระทบอยาง
รุนแรงทั้งในดานเศรษฐกิจและสังคมจากมาตรการนี้
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยไดยื่นขอเรียกรองใหรัฐ บาลไทยปลอยตั วบรรณาธิ การและฝาย
ผูจัดพิมพของหนังสือพิมพเฉวียนหมินเปาที่ถูกจับกุม รวมถึงการปกปองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของ
ชาวจีนโพนทะเลและสิทธิประโยชนอื่น ๆ ที่เปนไปตามกฎหมาย ขอเรียกรองนี้ไดรับการสนับสนุนจาก
45

新华社：《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
，《⼈⺠⽇报》
，1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
46
新华社：《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
，
《⼈⺠⽇报》
，1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
47
新华社：《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
，
《⼈⺠⽇报》
，1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。

�57

ประชาชนในประเทศจีนที่เห็นวาควรมีการปกปองสิทธิและผลประโยชนของชาวจีนโพนทะเลอยางถูกตองตาม
กฎหมาย รัฐบาลจีนประทวงอยางรุนแรงตอการกระทำของรัฐบาลไทย โดยกลาวหารัฐบาลไทยวาละเมิดสิทธิ
มนุษยชนและทำลายสิทธิประโยชนอันชอบธรรมของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลจีนเรียกรองใหรัฐบาลไทยปลอยตัว
ผูถูกจับกุมทันทีและยุติมาตรการที่ผิดกฎหมาย รวมถึงหยุดการคุกคามและการทำรายชาวจีนโพนทะเล48
ในแถลงการณของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ฉบับที่ 207 ไดมีการวิพากษวิจารณนโยบายรัฐบาลจอมพล
ป. พิบูลสงคราม ที่หันไปพึ่งพาสหรัฐฯ ทั้งทางดานการทหารและเศรษฐกิจ โดยระบุวารัฐบาลไทยมีสวนรวมใน
การเตรียมสงครามและแทรกแซงขบวนการปลดปลอยประชาชนในภูมิภาค โดยเฉพาะในเวียดนามและมาลายา
อีกทั้งรัฐบาลยังละเลยความเปนอยู ของประชาชน พรรคคอมมิวนิสตเรียกรองใหคนไทยลุกขึ้ นตอสู เพื่อ
ผลประโยชนของชาติและเสนอขอเรียกรอง 50 ขอ อาทิ การตอตานการใชประเทศไทยเปนฐานทัพของสหรัฐฯ
การคัดคานขอตกลงทางการทหารและเศรษฐกิจระหวางไทย-สหรัฐฯ และการเรียกคืนทหารไทยจากเกาหลี
นอกจากนี้ คณะกรรมการสันติภาพแหงประเทศไทยก็ไดกอตั้งขึ้นโดยนายแพทยเจริญ สืบแสง เพื่อสงเสริมการ
เคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพ โดยไดรับการสนับสนุนจากประชาชนจำนวนมาก คณะกรรมการฯ ไดเรียกรองให
รัฐบาลไทยยุติการเขารวมในสงครามตางประเทศ ลดงบประมาณทางทหารและแกไขปญหาความยากจน49
สงวน ตุลารักษ ผู แทนไทยที่เขารวมการประชุมเตรียมความพรอมสันติภาพในภูมิภาคเอเชียและ
แปซิฟก ไดแถลงถึงความเชื่อในพระพุทธศาสนาที่ชาวสยามยึดมั่น ซึ่งเนนถึงความสำคัญของสันติภาพและ
เสรีภาพ ชาวสยามตองการสันติภาพที่แทจริง ไมใชสันติภาพแบบทาสที่เกิดจากการกดขี่ จากจักรวรรดินิยม
สหรัฐฯ และอังกฤษ สงวนไดเรียกรองใหยุติสงครามในเกาหลีเหนือ เวียดนาม และมาลายา รวมถึงไมขยาย
อำนาจใหกับลัทธิฟาสซิสตญี่ปุน นอกจากนี้ยังเสนอใหมีการเจรจาสนธิสัญญาสันติภาพกับญี่ปุนบนพื้นฐานของ
ประชาธิปไตย พรอมเรียกรองใหเคารพอธิปไตยของประเทศในภูมิภาค และหยุดการผลิตอาวุธทำลายลาง เชน
ระเบิดปรมาณูและอาวุธชีวภาพ ในตอนทาย สงวนกลาวถึงความสำคัญของความรวมมือระหวางประเทศ
ตาง ๆ ในเอเชียและแปซิฟก รวมถึงประชาชนในสหรัฐฯ และญี่ปุน เพื่อสนับสนุนการตอสูเพื่อสันติภาพ พรอม
แสดงความหวังวาการประชุมสันติภาพในอนาคตจะประสบความสำเร็จยิ่งขึ้น และชาวสยามตองเขารวมในการ
สนับสนุนมตินี้เพื่อใหสันติภาพเปนฝายชนะ50

48

新华社：《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
，
《⼈⺠⽇报》
，1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
49
新华社：《暹共斥责銮披汶政府备战政策 反对美泰军事协定主张召回侵朝泰军 泰和平委员会号召
⼈⺠参加签名运动》
，《⼈⺠⽇报》
，1951 年 5 ⽉ 18 ⽇。
50
新华社：《泰国⼈⺠保卫亚洲和平的愿望》，
《⼈⺠⽇报》，1952 年 6 ⽉ 13 ⽇。

�58

สุรีย ทองวานิช ไดกลาวอางในนามของประชาชนไทย 18 ลานคน แสดงความขอบคุณตอรัฐบาลและ
ประชาชนจีนที่เปนเจาภาพการประชุมสันติภาพ พรอมยกยองบทบาทของจีนในการปกปองสันติภาพ เขากลาววา
คนไทยมองเห็นวาเพื่อนบานในภูมิภาคอยางเวียดนาม ลาว เขมร และมาลายาตกอยูภายใตการ กดขี่ของ
นักลาอาณานิคมซึ่งสงผลกระทบตอสันติภาพในเอเชีย สหรัฐฯ พยายามเปลี่ยนไทยใหเปนฐานทัพของตนเพื่อ
การทำสงคราม ซึ่งคุกคามเอกราชและสันติภาพของภูมิภาค คนไทยจึงเรียกรองสันติภาพและตอตานสงคราม
นอกจากนี้ เขาเรียกรองใหยุติสงครามเชื้อโรคในเกาหลีที่ไมเพียงแตทำรายชาวเกาหลี แตยังเปนภัยตอโลกและ
ประเทศไทย การที่รัฐบาลไทยสงทหารไปรวมรบในเกาหลีเปนการกระทำที่สวนทางกับเจตนารมณของ
ประชาชน ซึ่งสงผลใหประชาชนตองแบกรับภาระทางเศรษฐกิจอยางหนัก นโยบาย “หามสงออกสินคา” ทำให
ราคายางพาราลดลงกวา 60% สงผลกระทบตอเศรษฐกิจในวงกวาง ประชาชนเผชิญความยากลำบากและ
ตกงานมากขึ้น คนไทยจึงเรียกรองใหยกเลิกนโยบายนี้ สุดทาย สุรียไดกลาวถึงการที่สหรัฐฯ แทรกแซงประเทศไทย
และนโยบายของรัฐบาลไทยที่ติดตามแนวทางสงครามของสหรัฐฯ ซึ่งทำใหเอกราชของประเทศถูกคุกคาม
เศรษฐกิจตกต่ำ สิทธิเสรีภาพของประชาชนถูกจำกัด51
บทความของสุรีย ทองวานิช ที่เผยแพรในหนังสือพิมพปราฟดา และตีพิมพเปนภาษาจีนโดยเหรินหมินรื่อเปา
ไดกลาวถึงการตอสูของคนไทยเพื่อสันติภาพและเอกราช โดยเนนวาประเทศไทยแมจะถูกมองวาเปนประเทศ
เสรี แตแทจริงแลวไดสูญเสียเอกราชทางการเมืองและเศรษฐกิจใหกับสหรัฐฯ สหรัฐฯ ใชประเทศไทยเปนฐาน
ทัพและบังคับใหทำการคากับสหรัฐฯ เทานั้น สงผลใหเศรษฐกิจไทย โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยางพาราตกต่ำ
บริษัทหลายแหงลมละลาย คนงานตกงานและประชาชนประสบปญหาเศรษฐกิจอยางรุนแรง คนงาน เกษตรกร
นักศึกษา และสตรีที่เขารวมในขบวนการสันติภาพตางพากันเรียกรองใหเพิ่มคาจาง ยกเลิกขอจำกัดทางการคา
และสรางความสัมพันธทางเศรษฐกิจกับประเทศตาง ๆ เชน สหภาพโซเวียตและจีน อยางไรก็ตาม จักรวรรดิ
สหรัฐฯ และรัฐบาลไทยไดตอบโตขบวนการสันติภาพดวยการจับกุมผูสนับสนุนจำนวนมาก รวมถึงนักตอสูเพื่อ
ประชาธิปไตยและสันติภาพหลายคน แมจะถูกจับกุมและคุกคาม แตขบวนการสันติภาพในไทยยังคงดำเนิน
ตอไปดวยความเชื่อมั่นในชัยชนะ52

51

新华社：《国代表、
《泰声报》编辑 ｒéｎｇ＠①素⾥•通哇匿的发⾔（摘要）》
，《⼈⺠⽇报》，1952
年 10 ⽉ 13 ⽇。
52
新华社：《 苏联“真理报”发表泰国和平战⼠ｒéｎｇ＠①素⾥•通哇匿的专⽂ 泰国⼈⺠为争取和平与
⺠族独⽴⽽⽃争》
，《⼈⺠⽇报》，1953 年 1 ⽉ 17 ⽇。

�59

บทสรุป
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา เปนสื่อสิ่งพิมพที่มีบทบาทสำคัญอยางยิ่งในการนำเสนอขาวสารและ
ความคิดเห็นในชวงสงครามเกาหลีและยุคเริ่มตนของสงครามเย็น โดยเฉพาะอยางยิ่งในการสะทอนมุมมองของ
รัฐบาลจีนและการสรางความรูสึกชาตินิยมในหมูประชาชน หนังสือพิมพฉบับนี้มีความโดดเดนในการนำเสนอ
เนื้อหาที่ครอบคลุมทั้งภาพรวมของสถานการณและรายละเอียดเฉพาะ โดยรายงานความเคลื่อนไหวของจีนใน
การสนับสนุนเกาหลีเหนือและตอตานสหรัฐฯ อยางครอบคลุม ไมวาจะเปนดานการทหาร การเมือง เศรษฐกิจ
และสังคม นอกจากนี้ยังนำเสนอเรื่องราวของบุคคลที่เกี่ยวของกับสงครามอยางละเอียด ทำใหผูอานไดเขาใจถึง
ผลกระทบของสงครามในระดับปจเจกบุคคล สิ่งที่นาสนใจคือ หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไมเพียงรายงาน
ขาวเหตุการณที่เกิดขึ้นเทานั้น แตยังมีการวิเคราะหวิจารณฝายตรงขามผานบทความพิเศษ ซึ่งสะทอน
ความคิดเห็นของพรรคคอมมิวนิสตจีนไดอยางชัดเจน การนำเสนอในลักษณะนี้มีสวนสำคัญในการหลอหลอม
ความคิดและทัศนคติของประชาชนจีนตอสงครามเกาหลีใหเปนไปในทิศทางที่รัฐบาลตองการ 53 เปนเหตุให
หนังสือพิมพนี้กลายเปนแหลงขอมูลสำคัญสำหรับการศึกษาประวัติศาสตรจีนในยุคนั้น ๆ
นอกจากนี้ การรายงานขาวของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปายังมีสวนสำคัญในการผลักดันใหเกิด
ขบวนการเคลื่อนไหวตอตานสหรัฐฯ ในประเทศจีนอยางกวางขวางและเปนระบบ โดยการนำเสนอขาวสารและ
บทความที่ปลุกเราความรูสึกชาตินิยมและตอตานจักรวรรดินิยมอเมริกัน อยางไรก็ตาม สิ่งที่ตองตระหนักคือ
เนื้อหาที่นำเสนอในหนังสือพิมพนี้ลวนผานการคัดกรองจากรัฐบาลจีน ดังนั้น จึงสะทอนมุมมองและเจตนารมณ
ของรัฐบาลจีนอยางชัดเจน ทำใหหนังสือพิมพนี้เปนเครื่องมือสำคัญในการโฆษณาชวนเชื่อและการควบคุม
ขอมูลขาวสารของรัฐบาลจีนในชวงเวลานั้น54 กลาวโดยสรุปแลว หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไดแสดงบทบาท
สำคัญในการสื่อสารนโยบายของรัฐบาลจีน การสรางความรูสึกชาตินิยมและการชี้นำความคิดของประชาชนจีน
ในชวงสงครามเกาหลีและยุคตนของสงครามเย็น ซึ่งสงผลกระทบตอการรับรูและทัศนคติของประชาชนจีนตอ
สถานการณระหวางประเทศในยุคนั้นอยางมาก

รายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ าจัดเป็ นเอกสารร่วมสมัยทีมีความสําคัญมาก เนืองจากสิงทีจะนําเสนอในหนังสือพิมพ์
ดังกล่าวต้องผ่านการคัดกรองของรัฐบาลจีน ดังนันรายงานทังหมดจึงสอดคล้องกับเจตจํานงของจีน นอกจากนันเอกสารสําคัญของพรรค
คอมมิวนิสต์บางฉบับหรือภาพถ่ายสําคัญบางภาพก็ได้รบั การตีพมิ พ์ลงในข่าวด้วย สิงทีน่ าสนใจก็คอื เมือผู้เขียนได้สบื ค้นเอกสารของ
เหมาเจ๋อตงหรือโจวเอินไหลบางฉบับ จะได้พบทังในหนังสือรวมบทความของพรรคฯ และในรายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ า
ด้วย.
53

54

林伟京：
《《⼈⺠⽇报》与抗美援朝战争中的政治动员》，
《江⻄师范⼤学学报：哲社版》
，（南昌），2007

年，第 3 期，第 112-116 ⻚。

�60

งานแปลเอก าร ำคัญ
อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
ณุทยา ณุตตรกุล
Licence Droit Économie et Gestion,
Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne

ประวัติความเป็นมาของ อจด มายเ ตุทางการทูต
จุดเริ่มต้นของ อจด มายเ ตุ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ ” (Le centre des archives)1 มาจากการ
เพิ่มตำแ น่งรัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท “เลอ เซอเครแตร์ เดตา โอ ซาแฟร์ เอทร็องแชร์ ”
(Le secrétaire d’État aux Affaires étrangères) ในปี ค. . 1589 โดยมี ลุย ์ เดอ เรอโวล (Louis de
Revol) ดำรงตำแ น่งเป็นคนแรก
่ นการเก็บเอก ารทางการทูตมาจากการริเริ่มของ ชาล ์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี (Charles Colbert de
Croissy) รัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท ที่ดำรงตำแ น่งระ ่างปี ค. . 1680 ถึง 1696 โดย
ร บร มและจัดระเบียบเอก ารของตน ตลอดจนของผู้ดำรงตำแ น่งก่อน น้า เช่น อูค เดอ ลีออน (Hugues
de Lionne) ระ ่ า งปี ค. . 1663 ถึ ง 1671 และ อาร์ โ น เดอ ป็ อ มปอนน์ (Arnaud de Pomponne)
ระ ่างปี ค. . 1671 ถึง 1679

1

เขียน ่า “เลอ ซองเทรอ เด อาร์ชีฟ ์” ; อ่าน ่า “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์”

�61
ชาล์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี ได้นำเอก ารทั้ง มดมาเข้าเล่ม ใช้ปก นัง
ีแดงจากประเท ทางตะ ันออก2 ประทับตรา ัญลัก ณ์ของครอบครั ที่เป็น
รูปงู “ลา กูเลอฟร์ ” (La couleuvre) บนปก และตราอัก รย่อ CC ของชื่อ
นาม กุลที่ ันเล่ม ต่อมาในปี ค. . 1716 ได้มีการใช้ตรา ัญลัก ณ์ของก ัตริย์
แทน
ก่อนปี ค. . 1830 มีเพียงนักการทูตที่เข้าถึงเอก ารทางการทูต ได้ แต่ ลังจากปี ค. . 1830 ภายใต้การ
ดูแลของ โอกุ ต์ มีเนต์ (Auguste Minet) ผู้อำน ยการ อจด มายเ ตุทางการทูตและนักประ ัติ า ตร์ชื่อดัง
ได้เปิดโอกา ใ ้กับการค้นค ้าทางด้านประ ัติ า ตร์
ภายใต้ าธารณรัฐฝรั่งเ ที่ 3 ในปี ค. . 1874 กลุ่มงานที่ประกอบด้ ยนักการทูต นักประ ัติ า ตร์และ
นักข่า จำน น นึ่ง ได้รับมอบ มาย น้าที่ ในการ ื่อ าร ่งเ ริมและเพิ่มค าม ำคัญใ ้กับจด มายเ ตุ
ทางการทูต กลุ่มงานนี้ได้ใ ้กำเนิด คณะกรรมาธิการจด มายเ ตุทางการทูต “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปร
มาติก ”์ (La commission des Archives diplomatiques)3 ที่คงอยู่จนถึงปัจจุบัน
ช่ ง งครามโลกครั้งที่ 2 แม้ ่าจะมีมาตรการอนุรัก ์ ป้องกันแล้ แต่จด มายเ ตุของกระทร งการ
ต่างประเท ฝรั่งเ กไ็ ด้รับค ามเ ีย ายเป็นอันมาก :
- การรุกคืบใกล้เข้ามาของเยอรมัน เป็นเ ตุใ ้เอก าร ำคัญทางการเมืองและเ ร ฐกิจ ร มไปถึง
แฟ้มข้อมูลของชา ต่างชาติในฝรั่งเ ถูกทำลายใน ันที่ 16 พฤ ภาคม ค. . 1940
- ช่ งฝรั่งเ ถูกเยอรมัน ยึดครอง เอก ารบาง ่ นถูก ่งไปยังประเท เยอรมนีและไม่ ามารถตาม
กลับคืนมาได้
- ในระ ่างการต่อ ู้เพื่อปลดปล่อยกรุงปารี แผนกเก็บเอก ารของกระทร งการต่างประเท ูญเ ีย
เอก าร ำคัญบาง ่ นจากเ ตุเพลิงไ ม้
ช่ ง ลัง งครามโลกครั้งที่ 2 ฝรั่งเ มีการบูรณะครั้งใ ญ่ และเริ่มมีการ างระบบค บคุมเอก าร อาทิ
เช่น ฌ็อง ลาลัว (Jean Laloy) ได้ตั้งกฎการเผยแพร่ ู่ าธารณะเมื่อเอก ารนั้นมีอายุครบ 30 ปี นับจาก ันที่
ผลิต และมีการถ่ายโอนเอก ารไปเก็บในเมืองอื่นนอกจากกรุงปารี
“มาโรกัง รูช ดู เลอว็อง” (Maroquin rouge du Levant)
3 เขียน ่า “ลา โกมีซียง เด อาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์” ; อ่าน ่า “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์”
2

�62

ปัจจุบัน อจด มายเ ตุท างการทูตตั้งอยู่ที่ ลา กูร์ เนิฟ ว์ (La Courneuve) จัง ัด เซ็น -ซัง-เดอนี
(Seine-Saint-Denis)

และที่ น็องต์ (Nantes) จัง ัด ลัวร์-อัตล็องติก (Loire-Atlantique)

“จด มายเ ตุ” คืออะไร ?
จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” (Les archives)4 ตาม มาตรา L.211-1 ของประม ลกฎ มายมรดกทาง
ัฒนธรรมฝรั่งเ

“โก๊ด ดู ปาทรีมวนน์ ” (Code du Patrimoine) มายถึง “บรรดาเอก ารทั้ง มดทุก

ประเภท ที่ไม่ได้กำ นด ่า ใครผลิต เก็บรัก าที่ไ น ผลิตเมื่อไร ในรูปแบบและใช้ ื่อใด” 5
อธิบายเพิ่มเติมได้ ่า จด มายเ ตุ :
- ผลิตโดย นักเขียน จิตรกร พิธีกร นักบ ช นักเดินทาง นัก ิชาการ พ่อค้า ข้าราชการ
ูนย์ ัฒนธรรม เป็นต้น
เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ”์ ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์”
L’article L.211-1 du code du Patrimoine : les archives sont l’ensemble des documents, quels que soient leur
date, leur lieu de conservation, leur forme et leur support, produits ou reçu par tout service ou organisme public ou
privé dans l’exercice de leur activité.
4
5

�63
-

ถานที่เก็บรัก า เช่น อจด มายเ ตุแ ่งชาติ อจด มายเ ตุของเมือง น่ ยงานราชการ
น่ ยงานเอกชน

-

ันเดือนปีที่ผลิต เช่น ค. . 625 ค. . 1969 ค. . 2019 ค. . 2024

- รูปแบบ เช่น ลายลัก ณ์อัก ร (ข้อค าม รูป าด แผนที่) เ ียง (บันทึกเ ียง บท นทนา รายการ
ิทยุ) รูปภาพ รูป ามมิติ
-

ื่อที่ใช้ เช่น บนกระดา ไมโครฟิล์ม คอมพิ เตอร์ เทปเ ียง ิดีโอ ซีดี ดี ีดี USB

ทั้งนี้ คำ ่า จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” ของฝรั่งเ ยังมีอีก 2 ค าม มาย จึงใช้คำนำ น้าเพื่อไม่ใ ้
ับ น :
- “ซองเทรอ” (Centre) ใช้เรียก อจด มายเ ตุ :
▪ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ นาซัวนาลล์ ” (Le centre des archives nationales)
อจด มายเ ตุแ ่งชาติ
▪ “เ ล อ ซ อ ง เ ท ร อ เ ด ซ า ร ์ ช ี ฟ ์ ดี -ป โ ล -ม า ต ิ ก ” ( Le centre des archives
diplomatiques) อจด มายเ ตุทางการทูต
- “แซร์วิ ” (Service) : “เลอ แซร์วิ ดาร์ชีฟ ์ ” (Le service d’archives) ใช้ ำ รับ น่ ยงาน
ดูแลจด มายเ ตุ

แล้ว “จด มายเ ตุทางการทูต” คืออะไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” (Les archives diplomatiques)6 คือ เอก าร
ทั้ง มด ที่เกี่ย ข้องกับการต่างประเท การทูตกับประเท อื่น ซึ่งเป็นได้ทั้ง :
- เอก ารภายในประเท ของกระทร งการต่างประเท ฝรั่งเ ( รุปรายงาน เอก ารของรัฐมนตรี
และทูต)
- เอก ารจาก ถานทูตฝรั่งเ ในต่างประเท (เอก ารตอบโต้กันระ ่างกระทร งกับ ถานทูต
และกง ุล ข่า นัง ือพิมพ์ต่างชาติ แผนที่ รูปภาพ)
- เอก ารจาก ถาบัน/ ูนย์ ัฒนธรรมฝรั่งเ ในต่างประเท
- เอก ารจาก น่ ยงานฝรั่งเ ในองค์การระ ่างประเท ต่าง ๆ

6

เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก”

�64

การใช้จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ และ การแปล
การ ึก า ค้นค ้า ิจัย ประ ัติ า ตร์ การเมือง และค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท ไทย-ฝรั่งเ ผ่าน
จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเ ได้อย่างถูกต้องและลึกซึ้ง ขึ้นอยู่กับ ลายปัจจัย ดังนี้ :
- เิ คราะ ์ ตีค าม ทำค ามเข้าใจเนื้อ าของเอก าร :
▪ ทูตฝรั่งเ อาจใช้ “เฌอ”(je) ผม รือ “อง”(on) เรา เป็นการแทนตั เอง ฉะนั้น ค ร
พิจารณาใ ้ดี ่า “อง” เป็น “เรา” ที่ มายถึงทูต รือ “เรา” ทั่ ไป
▪ คำบางคำในภา าฝรั ่ ง เ อาจมี ไ ด้ ลายค าม มาย และนอกจากนี ้ คำบางคำมี
ค าม มายตรงตั “ซองซ์ พร็อบร์”(sens propre) และค าม มายแฝง “ซองซ์ ฟีกูเร”
(sens figuré) รือ อาจมีการเล่นคำ โดยที่ทูตต้องการใช้ทั้ง องค าม มาย
- การแปลเอก ารจากภา าต้นฉบับ (ภา าฝรั่งเ ) ไปเป็นภา าไทย ต้องเลือกใช้คำที่เ มาะ ม
เพื่อรัก าค าม มายของข้อค ามใ ้ตรงกับเจตนารมณ์ของผู้เขียน (ต้นฉบับ) แต่ในบางครั้ง อาจ
จำเป็นต้องเขียนขยายค ามเพิ่มเติมใ ้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น นี่จึงเป็นงานผ มผ านระ ่างการแปล
ตรงตั 7 (Literal translation) กับการแปลแบบตีค าม8 (Interpretation)
▪ ภา าฝรั่งเ แบ่งออกเป็น 3 ระดับภา า9 :
- ภา าพูด (familier “ฟามีลิเย”) ที่ใช้กับครอบครั เพื่อน คนรู้จัก อาจ
มีคำ ยาบคาย
- ภา าพูด (courant “กูร็อง”) ที่ใช้ในชี ิตประจำ ัน มีค าม ุภาพ
- ภา าทางการ (soutenu “ซูเตอนู”) มีค าม ุภาพมาก
ทูตฝรั่งเ ใช้ทั้ง ภา าพูด “กูร็อง” และ ภา าทางการ “ซูเตอนู” ลับไปมา
- ฝรั่งเ มักจะเรียกองค์การระ ่างประเท ในรูปแบบของตั เอง เช่น :
▪ องค์การ ประชาชาติ (United Nations) ยูเอ็น (UN) คือ “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง
ซูนี” (Organisation des Nations unies)10 โอนู (ONU)

“ลา ทราดุคซียง ลิเตราลล์” (la traduction littérale)
“ลังแตร์เพรตาซียง” (l’interprétation)
9 Les registres/niveaux de langue : familier, courant et soutenu.
10 เขียน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง อูนี” ; อ่าน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง ซูนี”
7
8

�65
▪ องค์การ นธิ ัญญาแอตแลนติกเ นือ (North Atlantic Treaty Organization) นาโต
(NATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลัตล็องติก นอร์ด ” (Organisation du
traité de l’Atlantique nord) โอต็อง (OTAN)
▪ องค ์ ก าร นธ ิ ั ญ ญาป ้ อ งก ั น เอเช ี ย ตะ ั น ออกเฉี ย งใต้ (Southeast Asia Treaty
Organization) ซีโต้ (SEATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”
(Organisation du traité de l’Asie du Sud-Est) โอตาซ (OTASE)
▪ ปัจจุบัน ฝรั่งเ ใช้ “อาเซอัน” (ASEAN) ำ รับอาเซียน ก่อน น้านี้ใช้ :
- Association des nations de l’Asie du Sud-Est (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”) ANASE (อานาซ)
- Association des nations du Sud-Est asiatique (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง ดู ซูดเอ อาเซียติก”) ANSEA (อันเซอา)
- การใช้ข้อมูลอ้างอิง การเก็บเอก ารอ้างอิง
▪ ากงานเป็ นเพีย งการอ้า งอิ ง ข้ อมู ลจด มายเ ตุทางการทูต มิใช่ งานแปล ผู้เขี ย น
(นัก ิจัย) ค รใ ่ footnote ใ ้ชัดเจน เพื่อแยกเนื้อ าของเอก ารออกจากมุมมอง ค าม
คิดเ ็น ่ นตั
▪ ผู้เขียน (นัก ิจัย) ค รเก็บรัก าเอก ารไ ้ ในที่ปลอดภัยและ ะด กในการติดตาม การ
เข้าถึง ในกรณีที่ต้องการตร จ อบแ ล่งที่มาและค ามถูกต้อง

จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ มีคุณประโยชน์อย่างไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โทรเลขจาก ถานทูตฝรั่งเ ที่ตั้งอยู่ต่างประเท คือ การ
เขียน บอกเล่า รายงานเ ตุการณ์ ในมุมมองของทูตฝรั่งเ

จากการ ังเกตการณ์และการ ัมภา ณ์บุคคล

ำคัญ ดังนั้น จด มายเ ตุทางการทูตจึงมีค ามเป็นทั้ง :
- ประ ัติ า ตร์ (History) และประ ัติ า ตร์นิพนธ์ (Historiography)
- ค ามจริงในเชิง ัตถุ ิ ัย (Objective reality) และค ามเป็นอัต ิ ัย (Subjective reality)
อย่างไรก็ ตาม จด มายเ ตุทางการทูต ยังคงเป็นแ ล่งข้อมูล เชิงลึกทางประ ัติ า ตร์ เ มอมา ที่
ประกอบไปด้ ยข้อมูลเกี่ย กับเ ตุการณ์ ำคัญในประ ัติ า ตร์ระ ่างประเท การเจรจา ค ามขัดแย้ง และ
ค ามร ่ มม ื อ ทางการท ู ต ซ ึ ่ ง ามารถช่ ยใ ้ เ ข้ า ใจค าม ั ม พั น ธ์ ร ะ ่ า งฝรั ่ ง เ กั บ ประเท อื ่ น และ

�66
ค าม ัมพันธ์ระ ่างกันของแต่ละประเท เช่น ค าม ัมพันธ์ทางการเมือง การค้าและ ัฒนธรรม ผ่านการทำ
นธิ ัญญา ัญญาข้อตกลงในรูปแบบท ิภาคี พ ุภาคี ร มถึงการแลกเปลี่ยนทาง ัฒนธรรม
ในอีกด้าน นึ่ง จด มายเ ตุทางการทูต ะท้อนใ ้เ ็นถึงบทบาท ท่าที จุดยืน มุมมองและการกำ นด
นโยบายต่างประเท ของฝรั่งเ ในแต่ละช่ งเ ลาของประ ัติ า ตร์ตามบริบททางการเมืองโลก นอกจากนี้ยัง
เผยใ ้เ ็นถึงบทบาทของ ลายประเท อีกด้ ย ตามที่ปรากฏในงานค้นค ้า ิจัย มาคมประชาชาติแ ่งเอเชีย
ตะ ันออกเฉียงใต้ (Association of South East Asian Nations) รือ อาเซียน (ASEAN) จากจด มายเ ตุ
ทางการทูตประเท ฝรั่งเ ใ ้ค ามรู้เกี่ย กับ :
- ประ ัติ า ตร์ การเมืองโลกในขณะนัน้
- ชี ประ ัติ : ก่อนจะเป็นองค์การค ามร่ มมือระ ่างภูมิภาคในนามของอาเซียน และจุดกำเนิด
ตลอดจน ิ ัฒนาการที่เต็มไปด้ ยอุป รรคของอาเซียน
- มุมมองของฝรั่งเ ( นึ่งในประเท ม าอำนาจ) ที่มีต่ออาเซียน ประเท มาชิก และอีก ลาย
ประเท
- บทบาทของฝรั่งเ และประเท ที่มี ่ นได้เ ีย
- ค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท เ ล่านั้น
- ลำดับค าม ำคัญและการกำ นดนโยบายของแต่ละประเท
ท ั ้ ง มดน ี ้ ร ุ ป ได ้ ่ า จด มายเ ตุ ท างการทู ต ฝรั ่ ง เ จั ด เป็ น มรดกทาง ั ฒ นธรรม ที ่ บ อกเล่ า ถึ ง
ประ ัติ า ตร์ฝรั่งเ ในค าม ัมพันธ์ กับ ลายประเท มานานก ่า าม ต รร เป็นแ ล่งข้อมูลปฐมภูมิ
(Primary source) และ ทุติยภูมิ (Secondary source) เป็นทรัพยากร ำคัญและจำเป็น ำ รับ นักการทูต
และบุคคลที่ต้องการ ึก า ค้นค ้า และ ิจัย

อ้างอิง

https://www.legifrance.gouv.fr/codes/section_lc/LEGITEXT000006074236/LEGISCTA00000
6129161/
https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/archives-diplomatiques/a-propos-des-archivesdiplomatiques/cinq-siecles-d-histoire/article/lesorigines#:~:text=En%201874%2C%20la%20IIIe%20R%C3%A9publique,qui%20existe%20encor
e%20aujourd'hui.

�67

“ปั ญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รองศาสตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

บทนา
วาทกรรมการทูต “ไผ่ลู่ลมเวียดนาม” หรือหงว่ายยาว “ไกแจเวียดนาม” (ngoại giao “cây tre”
Việt Nam) ต้อนรับทุกขัว้ อานาจทางการเมือง เวียดนามไม่เลือกข้าง สร้างมิตรไม่สร้างศัตรู ไดร้ บั การ
กล่าวถึงมากมายบนสื่อต่างชาติและสื่อไทยซึ่งการทูตดังกล่าวนับเป็ นผลลัพธ์ท่ีงดงามในช่วงไม่ก่ีปีท่ีผ่าน
มาของเวียดนามเห็นได้จาก เวียดนามกลายเป็ นพืน้ ที่ในการต้อนรับการมาเยือนของผูน้ าชาติมหาอานาจ
หลายประเทศ โดยเฉพาะการเดินทางมาเยือนเวียดนามของผูน้ าจีน ประธานาธิบดีสีจิน้ ผิงจานวน 2 ครัง้
(ปี 2017และปี 2023) การเยือนของผูน้ าสหรัฐอเมริกา ได้แก่ ประธานาธิ บดี บารัค โอบามา(ปี 2016)
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (ปี 2019) และประธานาธิบดีโจ ไบเดน (ปี 2023)ตลอดจน ประธานาธิบดีวลาดี
มีร์ ปูติน แห่งสหพันธรัฐรัสเซีย มาเยือนเวียดนามจานวน 5 ครัง้ (ปี 2001, ปี 2006, ปี 2013, ปี 2017 และปี
2024) ( Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng
bí thư, 2024) หรื อ แม้แ ต่ เ วี ย ดนามกลายเป็ น พื ้น ที่ ป ลอดภัย ส าหรับ ประชุ ม สุด ยอดระหว่ า งผู้น า
สหรฐั อเมริกา ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีคิมจองอึน แห่งสาธารณรัฐเกาหลีเหนือ ณ
กรุงฮานอย ในปี 2019 เป็ นต้น
จากปรากฏการณข์ า้ งตน้ ทาให้เวียดนามกลายเป็ นประเทศที่ส่ือยอมรับว่า “เนือ้ หอม” เมื่อเทียบ
กับประเทศในภูมิภาคเดีย วกัน เวี ย ดนามยัง ถูก ยกระดับ ให้กลายเป็ น พื้น ที่ป ลอดภั ย ไม่เลือกข้าง
ตลอดจนต้อนรับทุกขัว้ อานาจ โดยการทูตไผ่ล่ลู มเวียดนามกลายเป็ นที่รูจ้ ักในวงกว้างอย่างมากในสมยั
เหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม (ปี 2011-2024) โดยเหงวียนฟู้จ่องได้ประกาศใน
คราวการประชุมคณะกรรมการด้านการต่างประเทศ ปี 2021 (14 ธันวาคม ค.ศ. 2021) (Nguyễn Mạnh
Hùng , 2024) และได้รบั การตอกยา้ โดยผูน้ าระดับสูงของเวียดนามโดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีฟ่ามมิง จิง้
(Phạm Minh Chính ) ตลอดจนตอกยา้ การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนามผ่านสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม
จะเห็ น ได้ว่า เวี ย ดนามดาเนิ น นโยบายการทูตเชิง รุ กและสามารถสร้างการยอมรับจากนานา
ประเทศได้ ปฏิเสธไม่ได้ว่า ส่วนหนึ่งเพราะเวียดนามได้ถอดบทเรียนจากภาพลักษณ์ดา้ นลบของตนในอดีต
ซึ่ง เวี ย ดนามถูก มองว่า เป็ น ภัย คุก คามต่ อ ภูมิ ภ าคกรณี “ปั ญ หากัม พูช า” นานนับ เกื อ บทศวรรษ และ
เวียดนามพยายามปรับเปลี่ยนภาพลักษณ์ของตนเองใหม่ดว้ ยการเข้าเป็ นสมาชิกของประชาคมอาเซียนใน

�68

ปี 1995และค่อย ๆ สร้างการยอมรับในเวทีนานาชาติ แมว้ ่าเหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์
เวียดนาม (ปี 2011-2024) ผูร้ เิ ริม่ “การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ได้ถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 19 กรกฎาคม ค.ศ.
2024 ที่ผ่านมา กระนัน้ โตเลิม เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามคนใหม่ก็ยงั คงจะสานต่อการทูตใน
ลกั ษณะดงั กล่าว เพื่อย้อนกลับไปทาความเข้าใจบทเรียนการเมืองระหว่างประเทศของเวียดนามในห้วง
ปั ญหากัมพูชา ซึ่งเวียดนามถูกมองเป็ นภัยคุกคามของภูมิภาคถูกโดดเดี่ยวจากภูมิภาค ตลอดจนถูกคว่า
บาตรจากนานาประเทศเพื่อทาความเข้าใจมุมมองของเวียดนามภายใต้บริบทสงครามเย็น และเพื่อเป็ น
ประโยชน์ต่อการทาความเข้าใจเวียดนามในปั จจุบนั โดยเฉพาะด้านการต่างประเทศ
เมื่อผูเ้ ขียนไดม้ ีโอกาสแปลเอกสารชั้นต้นภาษาเวียดประเภทหนังสือพิมพ์กระแสหลกั ของรฐั บาล
เวียดนามระหว่างทศวรรษ 1980 ถึงต้นทศวรรษ 1990 (ปี 1990 และ ปี 1991) จึงขอนาเสนอบทความ
“ปั ญหากัมพูช า” ในหนั งสือพิมพ์ไ ซ่ก่ อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนั งสื อพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) เป็ นอย่างไร โดยชุดเอกสารที่ใช้นนั้ ถูกจัดเก็บใน
ห้ อ งสมุ ด ทั่ วไปในนครโฮจิ มิ น ห์ ( Thư viện Khoa học Tổng hợp) ที่ อ ยู่ Số 69 Lý Tự Trọng,
Phường Bến Thành, Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh

ภาพที่ 1 : Thư viện Khoa học Tổng hợp

1. สังเขปภูมิหลัง “ปั ญหากัมพูชา” : ที่มาของความขัดแย้งระหว่างเวียดนามกับ
ภูมิภาคอาเซียนและประเทศมหาอานาจ
ในปลายทศวรรษ 1970 และตลอดทศวรรษ 1980 เป็ นช่วงที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มี
ความแตกแยกและขดั แยง้ ทางการเมืองอย่างมากในประเด็น “ปั ญหากัมพูชา” (Cambodian Problems
ปี 1979-1991) โดยมาจากเหตุการณ์สาคัญในวันที่ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1978 เมื่อเวียดนามนาทหารนับแสน
นายบุกกัมพูชาและเข้ายึดกรุงพนมเปญในวันที่ 7 มกราคม ค.ศ. 1979 นอกจากจะเป็ นการละเมิดอธิปไตย

�69

ของกัมพูชาแล้ว ยังเป็ นการละเมิดกฎบัตรสหประชาชาติและกฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการเคารพใน
เอกราชอธิปไตยและบูรณาภาพแห่งดินแดนของประเทศอื่นด้วย (ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็น
ข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา, 2528: 4) ต่อมาเวียดนามได้ตงั้
รัฐบาล “หุ่น” เฮงสัมริน หรือ ระบอบเฮงสัมริน ขึน้ มาแทนที่รฐั บาลกัมพูชาประชาธิปไตยซึ่งรู จ้ ักในนาม
รัฐบาลพลพตหรือ “กลุ่มเขมรแดง” (กลุ่มนีม้ ีสายสัมพันธ์ท่ีดีกบั จีน) โดยมีผนู้ าหลักสามคน คือ เฮงสัมริน
ดารงตาแหน่งประธานาธิบดี นายเจียซิม เป็ นประธานรัฐสภา และนายฮุนเซน ดารงตาแหน่งนายกรัฐมนตรี
และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541: 61) ปฏิบตั ิการของเวียดนาม
ดงั กล่าว ทาให้กมั พูชามองเวียดนามเป็ น “ศัตรู หมายเลขหนึ่งแทนจักรวรรดินิยมอเมริกา” (ธีระ นุช
เป่ี ยม, 2560: 361) ทว่าน่าสนใจที่เวียดนามเขียนประวัติศาสตร์ช่วงนีข้ องตนว่าเป็ น สงครามปกป้ องชาติ
(ปี 1975-1979)” โดยกลุ่มเขมรแดง (พลพต - เอียง สารี - เขียว สัมพัน) ถูกมองว่า เป็ นพวกชอบรุกราน
ดินแดนเวียดนามมาตัง้ แต่ปี 1975-1978 นั่นคือสถานการณ์ท่วั ไปที่ท่วั โลกรับรู ้ ณ ห้วงนัน้
อาจกล่าวได้ว่า เมื่อสหรัฐอเมริกาแทรกแซงอินโดจีนมากกว่า 2 ทศวรรษ และพยายาม ถอนตัว
ออกจากอินโดจีน (ลาว กัมพูชา และเวียดนาม) หลงั จากสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 (ปี 1954-1975) สิน้ สุด
โดยเวียดนามและลาวพัฒนาความสัมพันธ์ไปอย่างสนิท แนบแน่นและใกล้ชิด เห็นได้จากผูน้ าลาว คือ ท่าน
ไกสอน พมวิหาน ได้เดินทางไปเยือนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1976 จนมีแถลงการณ์ยา้ เอกภาพ
และความร่วมมือระหว่างสองประเทศร่วมกัน ต่อมาเลสวน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและฝั่ม
วันด่ง นายกรัฐมนตรี ได้เดินทางไปเยือนลาวในเดือนกรกฎาคม ในปี ถัดมา ทงั้ สองฝ่ายมีการลงนามใน
สนธิสญ
ั ญามิตรภาพและความร่วมมือ ซึ่งสะท้อนสัมพันธภาพพิเศษระหว่างเวียดนามกับลาว (ธีระ นุช
เปี่ ยม, 2534: 118) ส่วนพัฒนาการทางการเมืองในกัมพูชาหลังสิน้ สุดสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 ได้เข้าสูย่ คุ
มืดมนสมัย “เขมรแดง” หรือกัมพูชาประชาธิปไตย (ปี 1975-1979) ซ่ึงมีพลพต - เอียง สารี - เขียว
สมั พนั - ฮูยวน - ฮูนึม และนวนเจีย เป็ นผูน้ า โดยเฉพาะเป็ นที่มาแห่งประวัติศาสตร์โศกนาฏกรรมการ “ฆ่า
ล้างเผ่าพันธุ”์ ครัง้ ใหญ่ท่ีสดุ อีกเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์กมั พูชา โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้ทาให้ปัญหาความ
ขัดแย้งระหว่างเวียดนามและกัมพูชาเด่นชัดมากขึน้ สะท้อนให้เห็นภาพความแตกแยกภายในของกลุม่ อิน
โดจีนด้วยทัง้ ๆ ที่ ในอดีตกัมพูชาเคยมีอดุ มการณ์ปลดปล่อยชาติรว่ มกับเวียดนาม
ย้อนกลับไปเมื่อเวียดนามบุกยึดกรุ งพนมเปญ ทาใหก้ าลงั ทหารของประชาชนกมั พชู า ส่วนใหญ่
หลบหนีมาตัง้ ฐานปฏิบตั ิการอยู่บริเวณชายแดนด้านตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งมีอาณาเขตติดต่อ
กับไทยโดยเฉพาะกระทบต่อประเทศไทยโดยตรง (สาหรับประเทศอาเซียนอื่น ๆ แทบจะไม่มีผลกระทบเลย)
โดยกลุ่มชาวกัมพูชาที่ต่อต้านการยึดครองเวียดนามมี 3 กลุ่มหลัก คือ กลุ่มกัมพูชาประชาธิปไตย (กล่มุ
เขมรแดง) กลุม่ แนวร่วมปลดแอกแห่งชาติของประชาชนเขมร ภายใต้การนาของนายซอนซานและกลุ่มแนว
ร่วมแห่งชาติเพื่อเอกราช ความเป็ นกลางและสันติภาพในกัมพูชา ภายใต้การนาของสมเด็จนโรดม สีหนุ
(อรอนงค ์ นอ้ ยวงศ,์ 2541: 64-65) เฉพาะปฏิบตั ิการของเวียดนามได้ก่อให้เกิดผลเสียหายต่อชีวิตและ

�70

ทรพั ย์สินของส่วนราชการและราษฎรไทย ซึ่งมาจากเหตุการณ์บา้ นโนนหมากมุ่น อาเภอตาพระยา จังหวัด
ปราจีนบุรี ในวันที่ 23 มิถนุ ายน ค.ศ. 1980 (พ.ศ. 2523) ต่อมาไทยรับภาระต้องจัดการดูแลผูอ้ พยพ ทาให้
บริเวณใกลพ้ รมแดนไทย-กัมพูชาขาดเสถียรภาพ รัฐบาลต้องสูญเสียเวลาในการวางแผนและดาเนินการ
ทางการทูตเพื่อคัดค้านการขยายตัวของเวียดนามและต้องเพิ่มงบประมาณด้านการทหารในการป้องกัน
ประเทศ
“ปั ญหากั ม พู ช า” ท าให้อ าเซี ย น (Association of Southeast Asian Nations – ASEAN ในปี
1967 ซึ่งการก่อตงั้ ครัง้ แรก มีเพียง 5 ประเทศ คือ ไทย อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิ ลิปปิ นส์ และสิงคโปร์) ได้จดั
ประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอาเซีย นวาระพิเศษขึน้ ที่กรุ งเทพมหานคร เมื่อวันที่ 12
มกราคม ค.ศ. 1979 ซึ่งอาเซียนมองว่า เวียดนามละเมิดอธิปไตยของกัมพูชา โดยออกแถลงการณ์ว่า
อาเซียนยืนยันสิทธิของประชาชนกัมพูชาที่จะกาหนดอนาคตของตนเอง เรียกร้องให้กองกาลังต่างชาติ
ทงั้ หมดออกจากดินแดนกัมพูชาโดยทันที ฝ่ ายไทยนับตัง้ แต่ยคุ รัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ จนถึง
รัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็ นนายกรัฐมนตรี ไทยยั ง คงแสดงจุ ด ยืน รั บ รองรั ฐ บาลพลพต
(กัมพูชาประชาธิปไตย) วา่ เป็ นรัฐบาลที่ถกู ต้องของกัมพูชา ซึง่ ไทยได้ดาเนินนโยบายร่วมมือกับอาเซียนมี
การออกแถลงการณ์อาเซียนเพื่อให้มีการถอนทหารต่างชาติออกจากกัมพูชาและให้ประชาชนกัมพูช าใช้
สิท ธิ ก าหนดทางเลือกของตนเอง การสนับสนุน ฝ่ ายต่อต้าน ตลอดจนร่วมมื อกับมหาอานาจ เช่น จี น
สหรัฐอเมริกา และญี่ปนุ่ เป็ นต้น (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541) ส่วนจีนตอบโต้เวียดนามด้วยการทาสงคราม
สั่งสอนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1979 เป็ นเพราะเวียดนามโค่นล้มรัฐบาลพลพต (กลุม่ เขมรแดง)
ที่ จี น ให้ก ารสนับ สนุน ท าให ้ค วามสัม พัน ธ์เ วี ย ดนามกับ จี น ขาดสะบั้น โดยกระทรวงการต่ า งประเทศ
เวียดนามระบุวา่ จีนแสดงพฤติกรรมที่เป็ นศัตรูอย่างเปิ ดเผยต่อเวียดนาม จึงเกิดวาทกรรม “จีนเป็ นศัตรูของ
เวียดนาม” และ “จีนคือผูท้ รยศเวียดนาม” (ธนนันท์ บุน่ วรรณา, 2563)
นับจากนัน้ เป็ นต้นมา เวียดนามมองจีนเป็ นภัยคุกคามและยืนยันเวียดนามจะถอนทหารออกไป
ก็ ต่ อ เมื่ อ จี น ยุติ ก ารคุก คาม ในระหว่า งนี เ้ วี ยดนามซึ่ง มี ส หภาพโซเวียตสนับสนุน ด าเนิ น การทางด้าน
การเมืองและการทูต โดยมีจดุ ประสงค์หลักคือ การทาให้นานาประเทศยอมรับว่า การที่เวียดนามส่งกาลัง
ทหารไปล้มล้างรัฐบาลพลพตเป็ นสิ่งที่ชอบธรรมโดยมีอาเซียนเป็ นเป้าหมายสาคัญ หากอาเซียนยอมรับ
การกระทาของเวียดนามแล้วก็เป็ นการง่ายที่จะชักจูงประเทศอื่น ๆ ให้คล้อยตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
เวียดนามพยายามทาให้ปัญหากัมพูชาจากัดอยู่ในเฉพาะพืน้ ที่อินโดจีน พร้อมกับยา้ ว่า อุปสรรคของปั ญหา
มาจากการที่ จี น เป็ น ภัย คุ ก คามต่ อ อิ น โดจี น ดัง นั้น เวี ย ดนามจึ ง ใช้ท่ี ป ระชุ ม สามชาติ อิ น โดจี น เป็ น
กระบอกเสียงของเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา นอกจากนี ้ ยังดาเนินการทางการทูตโดยลาพัง (อรอนงค์
น้อ ยวงศ์, 2541: 76-84) นั่น คื อ การสร้า งความสัม พัน ธ์ร ะหว่ า งประเทศ พร้อ มเดิ น สายพบปะกับ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของประเทศต่าง ๆ ทัง้ ในและนอกภูมิภาคที่ทงั้ เกี่ยวข้องและไม่
เกี่ยวข้องโดยตรงกับปั ญหากัมพูชา โดยผูม้ ีบทบาทสาคัญที่เผชิญหน้ากับปั ญหากัมพูชาของฝ่ ายเวียดนาม

�71

คือ รัฐมนตรีต่างประเทศเหงวียนเกอธัค ซึ่งได้รบั การขนานนามว่าเป็ นนักการทูตที่ยอดเยี่ยมที่สดุ ใน
เวียดนามโดยเฉพาะในช่วงวิกฤตที่เวียดนามถูกคว่าบาตรจากนานาประเทศจากปั ญหากัมพูชา ในทาง
กลับกันเหงวียนเกอธัคกลับไม่เป็ นที่ช่ืนชอบของฝ่ ายจีนเพราะ เหงวียนเกอธัคเป็ นบุคคลที่วิพากษ์วิจารณ์
จีนในเชิงลบตลอดช่วงทศวรรษของปั ญหากัมพูชา น่าสนใจว่าตลอดทศวรรษ 1980 ประเทศไทยซึ่งได้รบั
ผลกระทบโดยตรงและโดยเฉพาะสื่อหนังสือพิมพ์ไทยนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชาผ่าน
ภารกิจการเยือนประเทศไทยและต่างประเทศของเหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
เวียดนาม ตลอดจนมี นักวิชาการไทยเดินทางไปสัมภาษณ์เหงวียนเกอธัคที่กรุ งฮานอยเพื่อทราบท่าที
มุมมอง จุดยืนในการมองปั ญหาของเวียดนาม (ธนนันท์ บุ่นวรรณา, 2564) แม้การกระทาของเหงวียน
เกอธัคในเวลานัน้ จะถูกมองเป็ นการสร้างภาพ “ขายความคิด” ในทานองที่ว่า เวียดนามต้องการให้มีการ
เจรจาแก้ไขปั ญหาโดยสันติวิธีไม่ตอ้ งการที่จะรุกรานไทย ซึ่งถ้าไม่ใช้วิจารณญานอาจหลงเชื่อเวียดนามได้
โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีงานเขียนทางวิชาการไทยไม่นอ้ ยที่ศกึ ษาเรื่องปั ญหากัมพูชาเนื่องจากเป็ นปั ญหาความ
มั่นคงและเกี่ยวพันโดยตรงต่อสันติภาพระดับภูมิภาค แม้ทา้ ยที่ สดุ ทหารชุดสุดท้ายของเวียดนามเดินทาง
ออกจากกัมพูชาในเดือนกันยายน ค.ศ. 1989 และสันติภาพในภูมิภาคได้กลับคืนมาอีกครัง้
จะเห็นว่า เวียดนามในห้วง “ปั ญหากัมพูชา” ถูกมองในแง่มมุ ลบตลอดมาจากกลุ่มประเทศอาเซียน
โดยเฉพาะฝ่ ายไทย ก่ อ ให้เ กิ ด ภาพสหรัฐ อเมริกาหัน มาร่วมมื อ กับ จี น และอี กหลายประเทศโดดเดี่ยว
เวียดนาม อาเซียนพยายามยับยัง้ การขยายอิทธิพลของเวียดนามและสหภาพโซเวียตในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้
2. ปัญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
2.1 แนะนาเอกสารทีใ่ ช้และข้อจากัด
หนั ง สื อ พิ ม พ์ไ ซ่ ก่ อ นสายฟ้ อ ง (Sài gòn giải phóng) เป ็ น หน ั ง ส ื อ พ ิ ม พ ์ ร ายว ั น ของ
คณะกรรมการพรรค นครโฮจิ ม ิ น ห์ ซ ึ ่ ง ฉบ ั บ พ ิ ม พ ์ ค ร ั ้ ง แรกม ี ข ึ ้ น เพี ย ง 5 วั น หลั ง จากการรวมประเทศ
(วันที่ 5 พฤษภาคม 1975) ตามมติของคณะกรรมการพรรคไซ่ง่อน - ซาดิ่งห์ (Saigon-Gia Dinh) หนังสือพิมพ์
ไซ่ก่อนสายฟ้องยังคงเป็นสำนักข่าวแห่งแรกในประเทศที่ตีพิมพ์หนังสือพิมพ์ออนไลน์และนำเสนอข่าว 3 ภาษา
ได้แก่ ภาษาเวียดนาม ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน

ภาพที่ 2 : โลโก้หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง

�72

หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) เป็ นหน่วยงานกลางของพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม ฉบับ
แรกออกเผยแพร่ส่สู าธารณชนเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 1951 ในเขตสงครามเวียดบั๊กซึ่งเป็ นช่วงที่เวียดนาม
กาลังต่อสูก้ บั อาณานิคมฝรั่งเศส โดยหนังสือพิมพ์มีการโฆษณาชวนเชื่อว่า เป็ น “เสียงของพรรค รัฐบาล
และได้รบั ความเชื่อมั่นจากประชาชน” ปั จจุบนั หนังสือพิมพ์เญินเซินเผยแพร่ทงั้ ในรูปแบบออนไลน์และเป็ น
ฉบับ เป็ นสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม

ภาพที่ 3 : โลโก้หนังสือพิมพ์เญินเซิน
หนั งสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ เป็นกระบอกเสียงของสหภาพเยาวชน
คอมมิวนิสต์โฮจิมินห์แห่งนครโฮจิมินห์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 2 กันยายน ค.ศ. 1975

ภาพที่ 4 : โลโก้หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋
เอกสารแปลชุดนีเ้ ป็ นการคัดเลือกและเป็ นการแปลจากเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ร่วมสมัย
เวียดนามซึ่งจัดเก็บในห้องสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) ในนครโฮจิมินห์ จานวนหลาย
ร้อยรายการ และเป็ นชุดเอกสารที่เกี่ยวข้องกับประเด็นปั ญหากัมพูชาโดยผ่านการทางานของนายเหงวียน
เกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม (ปี 1980-1991) เนื่องจากข้อจากัดของการ
เข้า ถึ ง เอกสารประเภทหนัง สื อ พิ ม พ์ร่ว มสมัย ช่ ว งทศวรรษ 1980 เพื่ อ ป้อ งกัน เอกสารถูก ท าลายจาก
ระยะเวลาและอายุของเอกสารอันเนื่องจากความเปราะบางของหนังสือพิมพ์ ทางเจ้าหน้าที่หอ้ งสมุด
เวียดนามจึงอนุญาตให้ทาสาเนาด้วยวิธีสแกนในรูปไฟล์ PDF ขนาดเท่ากระดาษ A 4
ระบบการจัดเก็บเอกสารที่หอสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) โดยเฉพาะเอกสาร
ประเภทหนังสือพิมพ์ พบว่า ไม่มีการจัดการเอกสารตามหมวดหมู่ ซึ่ง ต่างจากหอจดหมายเหตุ ณ ท่า
วาสุกรี ของประเทศไทย ที่ใช้วิธีการจัดเก็บเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ดว้ ยการจัดหมวดหมู่ และทาเป็ น
ข่าวตัดแปะ ที่เรียกว่า “กฤตภาคข่าว” ดังนัน้ ในส่วนรู ปแบบของการแปลเอกสารประเภท หนังสือพิมพ์ไซ่
ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi

�73

Trẻ) ผูแ้ ปลจะจัดเรียงเอกสารตามปี ค.ศ. ตามการนาเสนอของข่าวและตามลาดับเวลา ส่วนขอ้ ควร
ระมัดระวังของหนังสือพิมพ์ในเวียดนามในฐานะที่นามาใช้เป็ นหลักฐาน กล่าวคือ สื่อเวียดนามส่วนมากอยู่
ภายใต้การควบคุมโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวียดนาม ไม่มีเสรีภาพในการนาเสนอเท่าใด
นัก การนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชา จึงมีลกั ษณะรายงานข่าวตามสถานการณ์ภายใต้การ
ควบคุม กากับ ดูแลการนาเสนอข่าวโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวี ยดนามมากกว่าเป็ นการ
นาเสนอทัศนะของผูส้ ่อื ข่าว ซึง่ สะท้อนให้เห็นมุมมอง ทัศนะของพรรคและรัฐเวียดนามที่มีต่อปั ญหากัมพูชา
เพียงด้านเดียว
2 . 2 ข้ อ ค้ น พ บ ใ น ห นั ง สื อ พิ ม พ์ ไ ซ่ ก่ อ น ส า ย ฟ้ อ ง ( Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
ภาพสะท้อนของปั ญหากัมพูชาที่ปรากฏในหนังสือพิมพ์กระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม ทัง้

3 สื่อ ได้แก่ ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ
หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) สามารถตัง้ ประเด็นชุดเอกสารได้ดงั นี ้
2.2.1 ทัศนะเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา
การเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงทศวรรษ 1980 ในทัศนะของเวียดนาม มีความ
ตึงเครียดและไม่ม่นั คง ไม่มีสนั ติภาพ เนื่องจากการขยายอานาจของจีนที่รว่ มมือกับสหรัฐอเมริกา ประเทศ
ไทย ตลอดจนการดึงประเทศอาเซียนให้ดาเนินนโยบายต่อต้าน กดดันทัง้ ทางทหาร เศรษฐกิจ การ
ต่างประเทศเพื่อต่อสูก้ บั สามประเทศอินโดจีน เวียดนามแสดงทัศนะว่ากลุม่ เขมรแดง (กลุม่ พลพต) ทาการ
ฆ่ า ล้า งเผ่ า พัน ธุ์อ ย่ า งไม่ เ คยมี ม าก่ อ นในประวัติ ศ าสตร์ข องมนุษ ยชาติ ที่ ส าคัญ เวี ย ดนามยื น ยัน ว่ า
สถานการณ์ ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มี ปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
การแก้ไขปั ญหาภายในของกัมพูชาต้องได้รบั การจัดการโดยชาวกัมพูชาเองโดยปราศจากการแทรกแซง
จากภายนอก เวียดนามสร้างวาทกรรมภัยคุกคามจากจีน และจะถอนทหารอาสาสมัครเวียดนามก็ต่อเมื่อ
ภัยคุกคามจากจีนหมดไป หรือยุติการใช้ดินแดนประเทศไทยต่อสูก้ บั ประเทศเพื่อนบ้านและยุติการใช้พลพ
ตต่อสูก้ บั ประชาชนกัมพูชา การฟื ้ นฟูและการสร้างสัมพันธไมตรีมิตรภาพที่ดีระหว่างสามประเทศในอินโด
จีนกับไทยเป็ นปั จจัยสาคัญอย่างยิ่งต่อสันติภาพและความมั่นคงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สาธารณรฐั
ประชาชนกัมพูชาพร้อมที่จะเจรจาการส่งกลับผูล้ ีภ้ ัยชาวกัมพูชาที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย บทบาทของ
สหประชาชาติท่ีมีต่อปั ญหากัมพูชา แต่ในช่วงสิบปี ท่ีผ่านมา มติของสหประชาชาติได้ขดั ขวางการระงับข้อ
พิพาทในประเด็นกัมพูชาอย่างยุติธรรม นั่นคือ เหตุผลที่ปัญหากัมพูชาได้รบั และกาลงั ไดร้ บั การแกไ้ ขนอก
กรอบของสหประชาชาติ
2.2.2 เวียดนามกับไทย

�74

ในช่วงที่เหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีต่างประเทศเวียดนามมาเยือนไทยช่วงต้นทศวรรษ 1980 (ปี ค.ศ.
1980, ค.ศ. 1982, และ ค.ศ. 1984 ไม่มีการนาเสนอข่าวจากฝั่ งเวียดนามแต่พบสื่อไทยนาเสนออย่าง
แพร่หลาย) (โปรดศึกษาจากงานธนนันท์ บุ่นวรรณา,2564) ทว่าในช่วงปลายทศวรรษ 1980 เหงวียน
เกอธัค มาเยือนประเทศไทยอีกครัง้ หลังจากปั ญหากัมพูชาได้รบั การแก้ไ ข เวียดนามถอนทหารออกจาก
กัมพูชา สานักข่าวเวียดนามมีการกล่าวถึงไทยต้องการปรับปรุงความสัมพันธ์กบั เวียดนาม ก่อนอื่นให้ขยาย
ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้า และใน ค.ศ. 1991 นายโด๋เหมื่อย (Đỗ Mười) ให้การต้อนรับ
คณะผูแ้ ทนทหารระดับสูงของไทยนาโดยพลเอกสุนทร คงสมพงษ์ ผูบ้ ญ
ั ชาการทหารสูงสุดเยือนเวียดนาม
อย่างเป็ นทางการ

ภาพที่ 5: ปกงานวิจัยเหงวียนเกอธัคในทัศนะสื่อไทยและเวียดนาม (2564)
2.2.3 เวียดนามกับอินโดจีน (ลาว เวียดนาม กัมพูชา)
ภายใตส้ ถานการณ์ปัญหากัมพูชา เวียดนามจัดให้มีการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศอินโดจีนเป็ นประจาทุกปี ซึ่งสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ท่ีแนบแน่นของกลุม่ อินโดจีน โดยฝ่ าย
เวียดนาม คือ เหงวียนเกอธัค (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม) ฝ่ ายลาว คือ พูน สี
ปะเสิด (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สปป.ลาว) และฝ่ ายกัมพูชา คือ ฮุนเซน (รัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา) ยืนยันความเลวร้ายของยุคสมัยพลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุอ์ ย่างที่ไม่
เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ มีการประเมินสถานการณ์ของสามประเทศกลุม่ อินโดจีน
โดยรวม เช่น ประเทศลาวและเวียดนามเอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จที่
สาคญ
ั ในการพฒ
ั นาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กบั รัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน โดยเฉพาะประเทศไทยถูกมองว่าสมรูร้ ว่ มคิด
กับจีนเพื่อรุ กลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว และร่วมมือกับจีนทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บแต่ไม่
นานเวียดนามจะเอาชนะทุกอย่างได้ ชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศต่อสูเ้ พื่อให้ได้รบั เอกราชยาวนานที่สดุ

�75

และโหดร้ายที่สุด ทั้งสามประเทศต้องการสันติภาพและต้องการสิทธิ ในการกาหนดชีวิตตนเอง ขณะที่
สหรัฐอเมริกากับจีนคือผูต้ ่อต้านสันติภ าพ ที่ประชุมชื่นชมการประชุมใน ค.ศ. 1985 ระหว่างรัฐมนตรี
ต่างประเทศอินโดนีเซียและเวียดนาม ซึ่งเป็ นตัวแทนของสองกลุ่มประเทศ และการประชุมคณะทางาน
ระหว่างสองประเทศที่เปิ ดก้าวใหม่ในกระบวนการเจรจาเพื่อแก้ไขปั ญหาสันติภาพและเสถียรภาพ ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้และประเด็นกัมพูชา

ภาพที่ 6 : เหงวียนเกอธัคและฮุนเซน ลงนามในสนธิสญ
ั ญาเกี่ยวกับชายแดนระหว่างสองประเทศ
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1983)

ภาพที่ 7 : พิธีเปิดการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศลาว กัมพูชาและเวียดนามครั้งที่ 10 ( KHAI MẠC
TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN
THỨ 10 ) (1985, 18 January)

�76

2.2.4 เวียดนามกับอินโดนีเซีย
น่าสนใจที่ว่า ในช่วงปั ญหากัมพูชา ประเทศในอาเซียนที่ได้รบั การเสนอในแง่มมุ บวกเป็ นมิตร และ
มี ค วามเข้า ใจเวี ย ดนามคื อ อิ น โดนี เ ซี ย เห็ น ได้จ ากการน าเสนอข่ า วการเยื อ นอิ น โดนี เ ซี ย เ พื่ อ เข้า พบ
ประธานาธิ บ ดี ซู ฮ าร์โ ต นายม็ อ คตาร์ กุสุม าอาตมายา (Mochtar Kusumaatmadja) รัฐ มนตรี ว่ า การ
กระทรวงการต่างประเทศ พลเอกเบนนี มูรด์ านี (Benny Moerdani) ผูบ้ ัญชาการทหารสูงสุด และยูซุฟ
วานันดี (ยูซุฟ วานันด์/Jusuf Wanandi) ผูอ้ านวยการศูนย์ศกึ ษายุทธศาสตร์และการศึกษาระหว่างประเทศ
อินโดนีเซีย ต่อมาสื่อเวียดนามได้นาเสนอข่าวนายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศพร้อมภริยาและคณะ เดินทางเยือนเวียดนาม (ใน ค.ศ. 1985) โดยเข้าพบเหงวียนเกอธัคที่กรุง
ฮานอย ซึ่งสื่อเวียดนามนาเสนอ รัฐมนตรีทงั้ สองแสดงความปรารถนาที่จะเสริมสร้างมิตรภาพและความ
ร่วมมือระหว่างเวียดนามและอินโดนีเซีย พร้อมกับส่งเสริมความพยายามในการสร้างเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ให้เป็ นเขตภูมิภาค สาขาสันติภาพความมั่นคงมิตรภาพและความร่วมมือ โดยเฉพาะการแก้ไขปั ญหา
กัม พูช านั้น เวี ย ดนามชื่ น ชมวิ สัย ทัศ น์ข องอิ น โดนี เ ซี ย และรัฐ มนตรี ว่ า การกระทรวงการต่ า งประเทศ
อินโดนีเซียที่เก่งกาจเป็ นการส่วนตัว ความกล้าหาญที่นาไปสู่ผลลัพธ์ของ JIM-1 และความม่งุ ม่ นั ในการ
เอาชนะอุปสรรคทัง้ หมดเพื่อความสาเร็จของ JIM-2 เวียดนามมองอินโดนีเซีย เป็ นตัวแทนของกลุม่ ประเทศ
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ภาพที่ 8 : รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศอินโดนีเซีย นายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา
เยือนเวียดนาม ในวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1985
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1985)

�77

2.2.5 เวียดนามกับประเทศนอกภูมิภาค (ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย สวีเดน เยอรมนี
อิตาลี) มีแนวโน้มอยู่ข้างเวียดนาม
ในช่วงทศวรรษ 1980 การเดินทางเยือนเวียดนามของรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของ
ประเทศนอกภูมิภาคตามคาเชิญของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนามก็เป็ นสิ่งที่ปรากฏ
มาโดยตลอด ซึง่ สะท้อนให้เห็นพันธมิตรของเวียดนาม เช่น ในราวเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1983 รัฐมนตรีวา่ การ
กระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค และ
ได้มีการจัดประชุมนักข่าวร่วมกัน ณ กรุ งฮานอย มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น รวมถึงความสัมพันธ์
ระหว่างประเทศที่ทงั้ สองผ่ายต่างให้ความสนใจ โดยเฉพาะเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา รัฐมนตรีวา่ การกระทรวง
การต่างประเทศฝรั่งเศส ต้องการให้การตัดสินใจของประชาชนกัมพูชาได้รบั การปกป้องไม่ควรเป็ นผลจาก
อิทธิพลจากภายนอก ฝรั่งเศสปรารถนาให้กองทัพต่างชาติของประเทศทั่วโลกต่างถอนทหารกลับประเทศ
ส่วนนายวิลเลียม เฮย์เดน (William G. Hayden/Bill Hayden) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
ออสเตรเลียได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค ทัง้ สองฝ่ ายประสงค์ให้เกิด
สันติภาพความมั่นคงในภูมิภาคและของโลก ทัง้ นีร้ ฐั มนตรีว่าการกระทรวงการต่ างประเทศออสเตรเลีย
กล่าวสนับสนุนการต่อสูเ้ พื่อเอกราชและอิสรภาพของประชาชนเวียดนาม ในส่วนรัฐมนตรีว่าการกระทรวง
การต่างประเทศสวีเดน พร้อมคณะเดินทางเยือนกรุงฮานอย กรณีเยอรมนีสนับสนุนการฟื ้ นฟูความสัมพันธ์
ระหว่างเวียดนามและจีนเพราะจะช่วยแก้ไขปั ญหากัมพูชา รวมถึงยังสร้างภูมิภาคที่ม่ นั คงและสงบสุขใน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเหงวียนเกอธัคยินดีกบั นโยบายที่เป็ นมิตรของรัฐบาลอิตาลีท่ีมีต่อเวียดนาม
และจุดยืนเชิงบวกของอิตาลีต่อการยุติปัญหากัมพูชาด้วยวิธีทางการเมือง เป็ นต้น
2. บทสรุ ปและข้อเสนอแนะ
บทสรุ ป : จากการศึกษาเรือ่ ง ปั ญหากัมพูชา”ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ตว๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ) ในช่วงทศวรรษ 1980-ต้น
ทศวรรษ 1990 สะท้อนให้เห็นท่าทีของเวียดนามต่อประเด็นปั ญหากัมพูชาต่างจากอาเซียนและประเทศ
มหาอานาจ เช่น สหรัฐอเมริกาและจีน เป็ นต้น โดยเฉพาะการนาเสนอข่าวของสื่อเวียดนามทัง้ 3 แหล่งข่าว
ไม่แตกต่างกันมากนัก เนื่องจากแหล่งข่าวทัง้ สามอยู่ภายใต้การควบคุม กากับ ดูแลโดยพรรคคอมมิวนิสต์
และรัฐบาลเวียดนาม อย่างไรก็ดี “ปั ญหากัมพูชา ทาให้ผลงานของนักวิชาการเวียดนามส่วนใหญ่เห็นพ้อง
ต้องกันว่า ส่งผลให้ ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนาม-อาเซียน ตัง้ แต่ปี ค.ศ. 1967-1995 มีลกั ษณะของการ
เผชิญหน้า
ในเชิงวิชาการ
ทาใหเ้ ราได้มีองค์ความรูแ้ ละเข้าใจ ท่าทีของเวียดนามในยุคปั ญหากัมพูชาผ่านเอกสารเวียดนาม
ช่วง 10 ปี (ทศวรรษ 1980-ต้นทศวรรษ 1990)

�78

ในเชิงนโยบาย
เอกสารชุดนีส้ ามารถทาความเข้าใจนโยบายการต่างประเทศเวียดนามในช่วงปั ญหากัมพูชา
โดยเฉพาะเวียดนามถอดบทเรียนจากปั ญหากัมพูชาด้วยการพยายามสร้างภาพลักษณ์ใหม่ในด้านการ
ต่างประเทศในปั จจุบนั สะท้อนได้จาก “การทตู ไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ซึง่ เป็ นเอกลักษณ์เฉพาะชนชาติเวียดนาม
ไม่เหมือนชาติอ่ืน ที่ไดร้ ่ิเร่ิม โดยอดีตเลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม เหงวียนฟู้จ่อง และเน้นยา้
ความสาเร็จและสานต่อ แนวทางการทูตดังกล่าวในยุคโตเลิม เลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์คนใหม่ของ
เวียดนาม(เริ่มรับตาแหน่งวันที่ 6 สิงหาคม 2024 เป็ นต้นมา) หากกระทรวงการต่างประเทศไทยได้มีโอกาส
หยิบใช้ชดุ ข้อมูลดังกล่าวก็จะทาสามารถเข้าใจเวียดนามและสามารถกาหนดนโยบายการต่างประเทศต่อ
เวียดนามได้เหมาะสมและเป็ นประโยชน์แก่ทงั้ สองประเทศต่อไป
ข้ อเสนอแนะ
งานศึกษาเรื่องนี ้ จะมีความสมบูรณ์รอบด้านได้ยิ่งขึน้ จาเป็ นต้องศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากประเทศ
ที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค เช่น เอกสารประเทศในกลุ่มอินโดจีน (ลาว และกัมพูชา) เอกสารประเทศในกลุ่ม
อาเซียนอื่น ๆ ( อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไน และฟิ ลิปปิ นส์) เอกสารประเทศมหาอานาจ (จีนและ
สหรัฐอเมริกา) เป็ นต้น

�79

ภาคผนวกที่ 1 ตัวอย่างงานแปลหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง “พิธีเปิ ดการประชุม
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครั้งที่ 10
KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA

- VIỆT NAM LẦN THỨ 10
(1985, 18 January)

หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง
(Sài Gòn Giải Phóng)
วันศุกร์ที่ 18 มกราคม ค.ศ. 1985

KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM
- PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN THỨ 10
พิธีเปิ ดการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และ
เวียดนาม ครั้งที่ 10
สหาย มาย จิ๊ เถาะ (MAI CHÍ THỌ) ประธานคณะกรรมการประชาชนฮานอย ต้อนรับ
ผู้เข้าร่วม
การประชุม
(สานักข่าวเวียดนาม) - เมื่อวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 เวลา 15.00 น. ณ หอประชุมรวมนคร
โฮจิมินห์มีการเปิ ดประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครัง้ ที่ 10

�80

คณะผูแ้ ทนจากลาวที่เข้าร่วมประชุม ได้แก่ 1) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สหาย
พูน สีปะเสิด (Phoun Sipaseuth) 2) รัฐมนตรีช่วยว่าการต่างประเทศ สหาย Suban Srithirat 3) สหาย
Khamphuon Tunalom เอกอัครราชทูตลาวประจาประเทศเวียดนาม 4) สหาย Thongpen Sucolaseng
เอกอัครราชทูตลาวประจากัมพูชา
(ดูตอ่ ในหน้า 4)
(ข้อความในแผ่นที่ 2) (หน้า 4)
พิธีเปิ ดงานอย่างยิง่ ใหญ่ ...
(ต่อจากหน้า 1)
สหาย Thongpen Sucolaseng เอกอัค รราชทูต ลาวประจ ากัม พูช า และ สหาย Phongsawat
Bupha อธิบดีกรมที่ 1 กระทรวงการต่างประเทศลาว ส่วนคณะผแู้ ทนจากกมั พชู าประกอบดว้ ย สหายฮุน
เซน (Hun Sen) ประธานคณะรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และคณะ สหาย Sieng
Saron เอกอัครราชทูตกัมพูชาประจาประเทศเวียดนาม นาย Nguon Phansiphon เอกอัครราชทูตกัมพูชา
ที่ประเทศลาว สหาย Cham Prasidh อธิบดีกรมการต่างประเทศ สหาย Ung Se-and อธิบดีกรมเอเชีย ออสเตรเลีย กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา
ส่วนคณะผูแ้ ทนจากเวียดนามประกอบด้วย 1) สหาย เหงวียนเกอธัค (Nguyễn Cơ Thạch)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม และ 2) สหาย โงเดี่ยน (Ngô Điện) เอกอคั รราชทูต
เวียดนามประจาประเทศกัมพูชา 3) สหายเหงวียนซวน (Nguyễn Xuân) เอกอัครราชทูตเวียดนามประจา
ประเทศลาว 4) สหาย ฟานซวนนาม (Phan Doãn Nam) ผูช้ ่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
5) สหาย ดั่งเงียมฮ่วน (Đặng Nghiêm Hoành) อธิบดีกรมการต่างประเทศ 6) สหาย เหงวียนจุง (Nguyễn
Trung) รักษาการผูอ้ านวยการฝ่ ายเอเชีย 2 ในการประชุม ได้ให้เวลา 1 นาที เพื่อทาพิธีไว้อาลัยแก่ สหาย
Chan Sy ประธานคณะรัฐมนตรีของกัมพูชาที่เพิ่งจะเสียชีวิตไป
สหาย เหงวียนเกอธัค ได้กล่าวสุนทรพจน์ในการเปิ ดการประชุมว่า :
“การประชุมของพวกเราได้จดั ขึน้ ในเวลาที่สาคัญมาก สถานการณ์ระหว่างประเทศและภูมิภาค
กาลังมีการเปลี่ยนแปลงที่ดตี ่อการต่อสูเ้ พื่อสร้างและปกป้องปิ ตภุ มู ิของประชาชนของเราทัง้ 3 ประเทศ
ในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมา กลุ่มจักรวรรดินิยมอเมริกาและกลุ่มต่อต้านระหว่างประเทศได้พยายาม
รวบรวมพวกปฏิกิ ริย าทั่ว โลกต่ อต้า นกับ สหภาพโซเวีย ต ต่อต้านกับ “คลื่น ปฏิวัติทั้ง สาม” ต่อต้านกับ
สันติภาพ และพวกเขาเร่งการแข่งขันผลิตอาวุธอานุภาพสูง การรุ กรานและการแทรกแซง ส่งผลให้เกิด
ความตึงเครียดทั่วโลก และผลักดันมวลมนุษยชาติถึงขอบเขตแห่งสงครามนิวเคลียร์ท่ที าลายล้าง แต่ความ
พยายามอย่างเต็มที่ของกลุ่มต่อต้านและพวกปฏิกิริยาในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาไม่สามารถย้อนกลับแนวโน้ม
ของยุคหลังเวียดนามได้ “คลื่นปฏิวตั ิทงั้ สาม”ยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อ งด้วยขนาดและพลังที่ไม่เคยมีมา

�81

ก่อน สหรัฐอเมริกาไม่สามารถทาลายสมดุลทางยุทธศาสตร์ท่ีทาได้ระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซ
เวี ย ต การประชุม เมื่ อ ไม่น านมานี ้ ระหว่า งรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงการต่ างประเทศของโซเวีย ตและ
สหรฐั อเมริกา ได้พิสจู น์ให้เห็นแล้วว่าแนวโน้มของการเจรจานัน้ แข็งแกร่งกว่าการเผชิญหน้า แม้ว่าความ
เสี่ยงในการคุกคามสันติภาพของโลกจะยังคงรุนแรงอยู่ก็ตาม
ประชาชนทั้งสามประเทศของเราใช้เวลา 6 ปี ในการต่อสูอ้ ย่างดุเดือดกับกลุ่มต่อต้านภายใน
รัฐบาลจีนและลูกน้องของพวกเขา 6 ปี ท่ีผ่านมา เป็ นเวลานานพอที่เราจะประเมินผลของการการต่อสูแ้ ละ
แนวโน้มการพัฒนาของการต่อสูข้ องเราได้ในอนาคต ปี ท่ียากลาบากที่สุดผ่านไปแล้ว ความพยายามที่
รุ น แรงและโหดร้า ยที่ สุด ของฝ่ ายต่ อ ต้า นล้ม เหลวทั้ง หมด การปฏิ วัติ กัม พูช าได้เ ติ บ โตขึ น้ และก าลัง
ดาเนินการอย่างเป็ นขัน้ เป็ นตอน เพื่อปกป้องประเทศของตน สถานการณ์เช่นนีท้ าให้กองทหารอาสาสมัคร
ของเวียดนามถอนตัวออกมาอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปี ท่ีผ่านมา และจะถอนตัวออกมาเป็ นจานวนมากในปี
ต่อ ๆ มา พลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุไ์ ม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ และรัฐบาลที่เรียกว่า
รัฐบาลผสมเป็ นองค์ประกอบของรัฐบาลที่ถกู โค่นล้มและถูกประณามจากประวัติศาสตร์ ผลของการต่อสู้
อย่างดุเดือดในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาในกัมพูชา ยืนยันอย่างมั่นคงว่าสถานการณ์ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถ
ย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มีปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
ประเทศลาวและเวียดนามค่อย ๆ เอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จ
ที่สาคัญในการพัฒนาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กับรัฐประชาธิ ปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน ทาลายแผนปฏิกิริยาของพวกต่อต้านใน
ประเทศไทยที่จะสมรูร้ ว่ มคิดกับจีนเพื่อรุกลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว
แม้ว่าการสมคบคิดของจีนจะทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บ แต่เวียดนามก็ค่อย ๆ เอาชนะผลที่
เกิดขึน้ ของสงคราม 40 ปี ได้ และโดยทั่วไปได้แก้ไขปั ญหาขาดแคลนอาหาร และในอีกไม่ก่ี ปีขา้ งหน้า
เวียดนามจะแก้ปัญหาพลังงาน และส่งเสริมการผลิตภาคอุตสาหกรรม
ในอีก 3 ถึง 5 ปี ข้างหน้า สถานการณ์ของประเทศอินโดจีนทั้งสามจะมีการเปลี่ยนแปลงใหม่
สถานการณ์ขา้ งต้นกาลังสร้างเงื่อนไขที่เอือ้ อานวยต่อการแก้ปัญหาทางการเมืองในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ
สันติภาพ และเสถียรภาพในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือนาไปสู่ความจริงที่ว่าไม่มีปัญหาของกัมพูชาอีก
ต่อไป เราพยายามหาทางออกทางการเมือง และในขณะเดียวกันเราก็เตรียมความพร้อมสาหรับความ
เป็ นไปได้ท่จี ะ ไม่มีขอ้ ตกลงในการแก้ปัญหาทางการเมือง
ปี ค.ศ. 1985 เป็ นปี ครบรอบ 40 ปี การต่อสูข้ องชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศเพื่อเอกราชของชาติ
ตลอด 40 ปี ท่ีผ่านมา ประชาชนของทัง้ สามประเทศของเราได้ต่อสูด้ ิน้ รนยาวนานที่สดุ และโหดร้ายที่สดุ ใน
โลก และได้นาไปสูก่ ารแก้ปัญหาทางการเมืองที่นามาซึ่งสันติภาพและการยอมรับอานาจอธิปไตยแห่งชาติ
ของทัง้ สามประเทศ ได้แก่ ลาว กัมพูชา และเวียดนามในการประชุมระดับนานาชาติสามครัง้ ในเจนีวาและ
ปารีส สิ่งเหล่านีแ้ สดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นมากมายของประชาชนในสามประเทศอินโดจีน เพื่อปกป้องสิทธิ

�82

ในการกาหนดตนเองของชาติ รวมถึงความปรารถนาอย่างมากของประชาชนของทัง้ สามประเทศ ที่จะมี
ชีวิตอยู่อย่างสงบสุขเพื่อสร้างประเทศ”
การประชุมยังคงดาเนินต่อไป
*ในช่ ว งเย็ น ของวั น ที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 สหายมายจิ๊ เ ถาะ (Mai Chí Thọ) สมาชิ ก
คณะกรรมการกลางพรรค ประธานคณะกรรมการประชาชนนครโฮจิมินห์ เป็ นเจ้าภาพจัดงานประชุม
รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของทัง้ สามประเทศอินโดจีน

�83

เอกสารอ้างอิง
ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็นข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับ
ปั ญหากัมพูชา. (2528). สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2534). อินโดจีนภายใต้ระบบคอมมิวนิสต์ ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตั้งแต่
ค.ศ. 1975-1991. กรุงเทพฯ : สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2560). บริบทประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย-เวียดนาม. ใน สุเนตร ชุตินธรานนท์
(บรรณาธิ ก าร) ไทยในสายตาเพื่อนบ้าน (ฉบับปรับปรุ ง ). สถาบัน เอเชี ยศึกษา จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, 211-270.
ธนนันท์ บุน่ วรรณา. (2563). จีนในสายตาเวียดนาม.ขอนแก่น : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ธนนันท ์ บุ่นวรรณา.(2564). เหงวี ย นเกอธั ค ในทัศ นะสื่อ ไทยและเวีย ดนาม. ขอนแก่น : โรงพิมพ์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อรอนงค์ น้อยวงศ์. (2541). กัมพูชากับนโยบายต่างประเทศไทยสมัยพลเอกเปรม ติณสูลานนท์.
กรุงเทพฯ : สานักกองทุนสนับสนุนวิจยั .
Nguyễn Thị Khánh และ ผู้ช่ ว ยศาสตราจารย์ ดร.ธนนัน ท์ บุ่น วรรณา. (2565). “ปั ญหากั ม พู ช า”
ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân)
และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) .กรุ งเทพ ฯ : สานักงานการวิจยั แห่งชาติ (วช.)
เว็บไซต์
Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng bí thư.
(2024, June 17). Tuổi Trẻ. https://tuoitre.vn/lan-thu-5-den-viet-nam-tong-thong-putintham-cap-nha-nuoc-theo-loi-moi-tong-bi-thu-20240617212306348.htm
Nguyễn Mạnh Hùng . (2024, June 6). TRƯỜNG PHÁI ĐỐI NGOẠI, NGOẠI GIAO “CÂY TRE VIỆT
NAM” TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚCTạp chí Cộng sản.
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1

�84

ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักข=าวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)

พันโท ผู)ช+วยศาสตราจารย4 ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย

บทนำ

สมาคมประชาชาติแห-งเอเชียตะวันออกเฉียงใต9หรือ “อาเซียน” (Association of Southeast
Asian Nations – ASEAN) เปQ นข9 อริ เ ริ ่ มร- วมของไทย มาเลเซี ย อิ นโดนี เ ซี ย สิ งคโปรY และฟ[ ลิ ปป[ นสY
นับตั้งแต-การสิ้นสุดของสงครามเย็น องคYการระหว-างประเทศของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9นี้มีการ
ขยายตัวผ-านการรับประเทศสมาชิกเพิ่มเติม อีกทั้งปรับเปQน “ประชาคมอาเซียน” (ASEAN Community)
ซึ่งมีสามเสาหลัก ได9แก- ประชาคมการเมือง-ความมั่นคง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมวัฒนธรรม ความสำคัญขององคYการนี้ในระดับภูมิภาคและบนเวทีระหว-างประเทศสะท9อนอยู-ในการที่
ประเทศสำคัญนอกภูมิภาค อาทิ จีน สหรัฐอเมริกา ญี่ปุqน สาธารณรัฐเกาหลี รัสเซีย แคนาดา ออสเตรเลีย
นิวซีแลนดY และอินเดีย เปQนคู-เจรจาหารือในช-วงการประชุมสุดยอดอาเซียน
หากพิจารณาจากมุมมองประวัติศาสตรYของยุคสมัยการก-อตั้ง มีน9อยคนที่คาดว-าอาเซียนจะ
สามารถอยู-รอดมาได9จนถึงทุกวันนี้ ในความจริงแล9ว ก-อนกำเนิดอาเซียน บรรทัดฐานของการอยู-รอดของ
องคYการสำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ไม-สู9ดีนัก เนื่องจากความพยายามก-อนหน9านี้ล9วนแล9วแตประสบความล9มเหลวอย-างสิ้นเชิง ยกตัวอย-าง มาฟ[ลินโด (Maphilindo) ซึ่งก-อตั้งเมื่อเดือนกรกฎาคม
ค.ศ. 1963 ด9วยความพยายามของมลายา ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย บนพื้นฐานของวัฒนธรรมและความ
เชื่อร-วมของชาวมาเลยY องคYการนี้ประสบความล9มเหลวเนื่องจากแต-ละประเทศไม-ไว9เนื้อเชื่อใจกัน และมี
ข9อขัดแย9งโดยเฉพาะในประเด็นสิทธิเหนือพื้นที่บอรYเนียวเหนือ อีกองคYการหนึ่งคือ สมาคมประชาชาติแห-ง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9 หรือ “อาสา” (Association of Southeast Asa – ASA) ซึ่งเปQนความพยายาม
ของมลายา ไทย และฟ[ลิปป[นสYเมื่อ ค.ศ. 1961 แต-ไม-ประสบความสำเร็จสืบเนื่องจากประเด็นเดียวกับ
มาฟ[ลินโด ถึงแม9 ดร.ถนัด คอมันตรY รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศไทยในช-วงนั้น พยายาม
ผลักดันบทบาทขององคYการนี้ แต-อาสาขาดแรงสนับสนุนทางการเมืองและความน-าเชื่อถือที่จะดึงดูด
ความสนใจของมหาอำนาจ1 ยิ ่ ง กว - า น ี ้ อาสาถ ู ก มองเป Q น องค Y ก ารต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY ส ื บ เนื ่ อ งจาก
ทุกประเทศสมาชิกของอาสายังคงมีนโยบายต-อต9านคอมมิวนิสตYและเข9าข9างประเทศตะวันตกอย-างชัดเจน
ป~จจัยนี้ ส-งผลให9กลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดไม-ให9ความสำคัญและไม-เชื่อถือองคYการนี้
ดังนั้น เมื่อองคYการ “อาสา” ถูกแปลงเปQน “อาเซียน” เมื่อ ค.ศ. 1967 มีน9อยคนคาดการณYว-า
องคYการใหม-ที่ได9รับการรีแบรนดYนี้จะสามารถอยู-รอดและประสบความสำเร็จ มาเลเซียและฟ[ลิปป[นสYยังคง
มีข9อขัดแย9งว-าด9วยพื้นที่ซาบาหYบนเกาะบอรYเนียวอยู-จนถึงทุกวันนี้ และประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9
1

Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge:
Cambridge University Press, p. 615.

�85

ระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนยังไม-มีการแก9ไข ในขณะนั้น มีข9อห-วงกังวลว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศ
สมาชิกของสิงคโปรYเมื่อ ค.ศ. 1967 ซึ่งเพิ่งถูกขับไล-จากสหพันธรัฐมลายาเมื่อ ค.ศ. 1965 ด9วย
อย-างไรก็ดี การก-อตั้งอาเซียนในช-วงนั้นถือเปQนการก9าวสู-พัฒนาการที่ดีขึ้น อาเซียนต-างจากอาสา
ในการที่อินโดนีเซียตัดสินใจเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก อินโดนีเซียมีบทบาทสำคัญในกลุ-มประเทศ
ไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเนื่องจากเปQนหนึ่งในประเทศที่ก-อตั้งกลุ-มประเทศนี้แต-แรกร-วมกับ ยูโกสลาเวีย อินเดีย
อียิปตY และกานา นอกจากนี้ อินโดนีเซียมีความหนักแน-นในด9านการเมืองและเศรษฐกิจในฐานะประเทศที่
มีพื้นที่ใหญ-และประชากรมากที่สุดในภูมิภาค ซึ่งเพิ่มน้ำหนักให9กับอาเซียนที่อาสาไม-มี การที่ไทยเปQน
ประเทศสมาชิกที่ไม-มีข9อเกี่ยวข9องกับความขัดแย9งบนเกาะบอรYเนียวซึ่งเปQนสาเหตุของความล9มเหลวของ
มาฟ[ลินโดและอาสา ส-งผลให9องคYการนี้มีผู9ไกล-เกลี่ยที่สามารถเชื่อถือได9 อีกทั้งมีทักษะในการเจรจา
นอกรอบด9 วย ทั ้ ง นี ้ แนวความคิ ดอาเซี ยนเกิ ดจากการหารื อนอกรอบของไทยว- าด9 วยประเด็ นเกาะ
บอรYเนียว2 แม9การเปQนประเทศสมาชิกของสิงคโปรYจะสร9างข9อห-วงกังวลในช-วงแรก แต-การที่ไทยและ
สิงคโปรYเปQนประเทศสมาชิกอาเซียนส-งผลให9องคYการนี้ไม-มีนัยของชาติพันธุYแบบมาฟ[ลินโด ซึ่งเปQนอุปสรรค
สำคัญของการเปQน “องคYการภูมิภาค” อย-างแท9จริง นอกจากประเด็นเหล-านี้ การเปลี่ยนแปลงทาง
การเมืองภายในประเทศสมาชิก โดยเฉพาะการเสียอำนาจของประธานาธิบดีสุการYโน และการยุตินโยบาย
เผชิญหน9าของอินโดนีเซีย (Konfrontasi) กับมาเลเซียเมื่อ ค.ศ. 1966 เป[ดทางให9องคYการอาเซียนที่เกิด
ใหม-มีโอกาสประสบความสำเร็จอย-างแท9จริง
ถึงแม9ป~จจัยภายในภูมิภาคแลดูจะเอื้ออำนวยต-อความสำเร็จขององคYการใหม-นี้ แต-ประเทศนอก
ภูมิภาคในยุคสมัยนั้น โดยเฉพาะสหรัฐฯ ยังคงไม-คาดหวังมากมายต-ออาเซียน จากมุมมองของประเทศนี้
หากมองในแง-ดี อาเซียนถือเปQนองคYการที่ไม-มีความจำเปQนแต-ประการใด และหากมองในแง-ร9าย อาจเปQน
อุปสรรคต-อการกีดกันการเผยแพร-อิทธิพลคอมมิวนิสตYในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9 สาเหตุที่สหรัฐฯ
มองอาเซี ย นเช- น นี้ ค ื อ ขณะน ั ้ น ย ั ง ม ี อ งค Y ก ารสนธ ิ ส ั ญ ญาป Ö อ งก ั น ภ ู ม ิ ภ าคเอเช ี ย ตะว ั น ออกเฉ ี ย งใต9
(Southeast Asia Treaty Organization – SEATO) ซึ่งมีจุดประสงคYคล9ายคลึงกับอาเซียนในการส-งเสริม
ความร-วมมือและความช-วยเหลือซึ่งกันและกันด9านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม เทคโนโลยี วิทยาศาสตรY
และการบริหาร อีกทั้งส-งเสริมสันติภาพและความมั่นคงส-วนภูมิภาค อาจถือได9ว-า อาเซียนกำลังดำเนินงาน
ซ้ำซ9อนกับ SEATO แต-เนื้อหาซึ่งน-าจะสร9างความห-วงกังวลมากสุดแก-สหรัฐฯ น-าจะเปQนส-วนของปฏิญญา
กรุงเทพฯ ซึ่งยืนยันว-า “กองทัพต-างชาติถือเปQนเรื่องชั่วขณะ และสามารถอยู-ได9ด9วยความเห็นชอบของ
ประเทศที ่ เ กี ่ ย วข9 อ ง และไม- ม ี จ ุ ด ประสงคY เ พื ่ อ ใช9 ใ นการล9 ม ล9 า งเอกราชหรื อ เสรี ภ าพหรื อ ก9 า วก- า ย
กระบวนการพัฒนาชาติอย-างเปQนระเบียบเรียบร9อยของประเทศในภูมิภาค ไม-ว-าจะโดยตรงหรือทางอ9อม”3
2

Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected
Documents. Singapore: World Scientific, pp. 2-3.
3
ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/

�86

ซึ่งสหรัฐฯ เห็นเปQนสัญญาณคุกคามต-อการประจำกองกำลังในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9และจำกัด
ขีดความสามารถในการยับยั้งภัยคอมมิวนิสตYในภูมิภาคในช-วงที่สงครามเวียดนามยังคงมีการสู9รบอยูสุดท9าย การที่อินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศผู9นำกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเปQนประเทศสมาชิก
อาจเปQนการดึงประเทศสมาชิก SEATO ไปยังทิศทางที่อาจขัดกับนโยบายสหรัฐฯ

แนะนำชุดเอกสารสำนักข3าวกรองกลางสหรัฐฯ

สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ หรือ “ซีไอเอ” (Central Intelligence Agency – CIA) ถือเปQน
หน- ว ยข- า วกรองต- า งประเทศของรั ฐบาลสหรั ฐฯ ซึ ่ ง มี ความรั บผิ ดชอบในการรวบรวมข- า วกรองจาก
แหล- ง ข9 อ มู ล มนุ ษ ยY (Human Intelligence – HUMINT) และดำเนิ น การวิ เ คราะหY เ พื ่ อ เปQ น ข9 อ มู ล
ประกอบการตัดสินใจนโยบายของประธานาธิบดี คณะรัฐมนตรี และฝqายความมั่นคงสหรัฐฯ มุมมองและ
ข9อคิดเห็นของหน-วยงานนี้จึงมีอิทธิพลมากในการกำหนดทิศทางของนโยบายการต-างประเทศสหรัฐฯ
โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง
หลักฐานปฐมภูมิสำคัญในการศึกษากิจกรรมของหน-วยงานนี้สามารถศึกษาได9ผ-าน “เครื่องมือ
ค9นหาเอกสารสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ” (CIA Records Search Tool) ทั้งนี้ สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ได9ก-อตั้งระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกสYสำหรับเอกสารของหน-วยงานที่หอจดหมายเหตุ
แห - ง ชาต ิ 2 (National Archives and Records Administration II) ณ คอลเลจพาร Y ค ร ั ฐ แมร ิ แ ลนดY
ตั้งแต- ค.ศ. 2000 ระบบนี้บรรจุเอกสารประมาณ 11 ล9านหน9า ตั้งแต-ยุคสมัยการก-อตั้งของหน-วยงานนี้
จนถึงประมาณทศวรรษ 1990 โดยเอกสารเหล-านี้ผ-านกระบวนการเป[ดเผยความลับแล9ว เอกสารเหล-านี้
ส-วนมากเปQนบันทึกข9อความภายในหน-วยงานและระหว-างหน-วยงาน ประมาณการข-าวกรองระดับชาติ
ประมาณการข-าวกรอง เอกสารสรุป บทความวิชาการจากแหล-งข9อมูลเป[ด งานศึกษาประเทศ หมายเหตุ
ฝqายเสนาธิการ บทความทบทวนของกระทรวงการต-างประเทศ บทความวิจัย โทรเลขสถานเอกอัครราชทูต
และรายงานประจำเดือนหรือสัปดาหYจากสาขาของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ทั่วโลก
ภายใต9อำนาจคำสั่งประธานาธิบดีที่ 13526 เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มีกำหนด
เข9ากระบวนการเป[ดเผยความลับในกรณีที่เอกสารดังกล-าวมีอายุมากกว-า 25 ปí ทั้งนี้ โครงการจะให9
ความสำคัญแก-เอกสารที่มีคุณค-าทางประวัติศาสตรY และจะดำเนินการเป[ดเผยทั้งหมดหรือบางส-วน โดยยัง
มีเงื่อนไขไม-เป[ดเผยเอกสารหรือข9อความที่อาจกระทบต-อความมั่นคงแห-งชาติหรือส-วนบุคคลในยุคป~จจุบัน
ก-อนหน9า ค.ศ. 2017 นักวิชาการหรือประชาชนทั่วไปที่ประสงคYเข9าถึงเอกสารชุดนี้จำเปQนต9องเดินทางไป
ใช9บริการของหอจดหมายเหตุแห-งชาติ 2 ที่รัฐแมริแลนดY แต-หลังจากปíนี้เรื่อยมา เอกสารทั้งหมดสามารถ
เข9าถึงได9ผ-านระบบเว็บไซตY ทั้งนี้ ในบรรดาเอกสารทั้งหมดนี้ มี 140 รายการที่เกี่ยวข9องกับพัฒนาการ
อาเซียน ซึ่งประกอบด9วยเอกสารประมาณ 1,000 กว-าหน9า

�87

การจัดเอกสารและข.อจำกัด
เอกสารแปลชุดนี้เปQนการคัดเลือกและแปลจากเอกสารหอจดหมายเหตุสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ที่เกี่ยวข9องกับอาเซียน โดย ณ ค.ศ. 2021 มีทั้งหมด 140 รายการ ซึ่งประกอบด9วยเอกสาร 1,000
กว-าหน9า ผู9แปลจึงคัดเลือกเอกสารที่มีเนื้อหาเกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรงมากที่สุดและสะท9อนถึง
พัฒนาการของทั้งอาเซียนและมุมมองสหรัฐฯ ผ-านสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ อย-างละเอียดสุด โดยเลือกตัด
รายการเอกสารที่อาจแตะถึงอาเซียนหรือกล-าวถึงอาเซียนเพียงไม-กี่ประโยคออก ในการนี้ ชุดเอกสารที่
ได9รับการแปลจึงเหลือเพียง 78 รายการ รวมเปQนเอกสารประมาณ 370 กว-าแผ-น โดยเน9นแปลเนื้อหาที่
เกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรง และตัดเนื้อหาที่ไม-เกี่ยวข9องออกในบางกรณี
ระบบจัดเอกสารออนไลนขY องสำนักข-าวกรองกลางฯ ไม-มีการจัดตามหมวดหมู- แต-จะจัดตามความ
สอดคล9องกับคำสำคัญที่ใช9ในการค9นหา และวันที่ ดังนั้น ผู9แปลจึงจัดเอกสารแปลเปQนหมวดหมู- ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมของอาเซียน
(2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความมั่นคง เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมว-าด9วยการเมืองและ
ความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ นอกจากนี้ ยังมีการจัดหมวดย-อยสำหรับประเทศที่มี
อิทธิพลสำคัญต-ออาเซียน ดังนี้
(2.1) สหภาพโซเวียต
(2.2) จีน
(2.3) ญี่ปุqน
(2.4) เวียดนาม-กัมพูชา-ลาว
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปQนเอกสารให9ข9อมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาด9าน
เศรษฐกิจ โครงการร-วมมือด9านเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ
ทั้งนี้ เอกสารในแต-ละหมวดหมู-จัดเรียงตามวันที่ และสามารถเข9าถึงต9นฉบับภาษาอังกฤษของ
เอกสารได9ที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest-25-year-program-archive หรือ
ค9นผ-าน Search Engine ด9วยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใช9คำสำคัญในการค9นหาหรือรหัส
อ9างอิงหน9าเอกสาร เช-น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 เปQนต9น
ในส-วนของข9อจำกัดเอกสารจะมีอยู- 3 ประเด็นหลักด9วยกัน ได9แก(1) อาณัติจำกัดของสำนักขKาวกรองกลางสหรัฐฯ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มุ-งเน9นการรักษา
ความมั่นคงและปกปÖองผลประโยชนYต-างประเทศของสหรัฐฯ เอกสารส-วนใหญ-จึงมุ-งมาทางด9านการเมือง
และเศรษฐกิจเปQนหลัก สังเกตได9ว-า เอกสารทั้งหมดนี้แทบจะไม-กล-าวถึงงานหรือความร-วมมือด9านสังคม
และวัฒนธรรมของอาเซียนเลย เนื่องจากงานในมิตินี้ไม-อยู-ในอาณัติของสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ ดังนั้น
หากต9องการศึกษาข9อมูลในมิตินี้หรือมิติอื่นของอาเซียนโดยตรงจำเปQนต9องใช9ข9อมูลจากแหล-งอื่น
(2) มุมมองของสหรัฐฯ สืบเนื่องจากข9อจำกัด 1 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ จะเน9นมุมมองของ
สหรัฐฯ เปQนหลัก และจะให9ความสนใจกับมุมมองและท-าทีของประเทศอื่นเฉพาะในกรณีที่มีผลกระทบต-อ

�88

ผลประโยชนYสหรัฐฯ ดังนั้น หากต9องการข9อมูลว-าด9วยวิวัฒนาการของท-าทีสหภาพโซเวียตหรือจีน
ต-ออาเซียนอาจจำเปQนต9องไปสืบค9นข9อมูลทีห่ อจดหมายเหตุในสหพันธรัฐรัสเซียหรือจีนแทน
(3) การระงับข.อความ ถึงแม9เอกสารทั้งหมดในชุดนี้มีการปลดชั้นความลับและเผยแพร-แล9ว
แต-ในหลายส-วนยังมีการระงับข9อความอยู- ส-วนมากจะเปQนการระงับข9อความที่ยังมีผลกระทบต-อความ
มั่นคงป~จจุบัน อาทิ มีการกล-าวถึงบุคคลซึ่งยังมีชีวิตอยู-หรือข9อมูลที่สามารถนำไปใช9สืบแหล-งข-าวได9
นอกจากนี ้ มี ความเปQ นไปได9 ว- า สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ และหอจดหมายเหตุ แห- งชาติ สหรั ฐฯ
ยังไม-เป[ดเผยเอกสารบางส-วนที่ยังมีความละเอียดอ-อนจากยุคสมัยนี้ ดังนั้น อาจยังไม-ถือว-าเอกสารชุดนี้มี
ความครบถ9วนอย-างแท9จริง แต-ถึงกระนั้นก็ตาม ยังสามารถทำให9เห็นภาพรวมได9

สรุปเนื้อหาเอกสาร

ทKาทีตKอการเปPนสมาชิกอาเซียนของเวียดนาม
งานศึกษาอาเซียนที่ผ-านมา โดยเฉพาะจากมุมมองตะวันตก มักจะมองอาเซียนเปQนองคYการ
ต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน4 แต-ในประเด็นนี้ เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กลับมีมุมมอง
ที่แตกต-างและซับซ9อนกว-า ปฏิญญากรุงเทพฯ ไม-มีเนื้อหาต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน ในทางกลับกัน
เนื้อหาว-าด9วยฐานทัพต-างชาติในภูมิภาคน-าจะเปQนการสะท9อนถึงอิทธิพลอินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศ
ผู9นำของกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อินโดนีเซียมีความพยายามเปQนผู9นำในอาเซียนตั้งแต-แรก โดยเสนอ
ตนเองเปQนเจ9าภาพสำนักเลขาธิการอาเซียนตั้งแต- ค.ศ. 1973 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ตีความท-าที
เหล-านี้เปQนวิธีของอินโดนีเซียในการส-งเสริมสถานะตนเองในอาเซียนเพื่อนำไปใช9ประโยชนYในเวทีอื่น
นอกจากนี้ ปฏิญญากรุงเทพฯ ยังคงเป[ดรับ “ทุกประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9” ที่ต9องการ
ร-วมอุดมการณY ซึ่งแสดงให9เห็นว-า อาเซียนไม-ได9กีดกันการเข9ามาเปQนสมาชิกของประเทศคอมมิวนิสตYตั้งแตแรกแต-อย-างใด ยิ่งกว-านี้ อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในความพยายามผลักดันให9อาเซียนรับพม-า และ
ประเทศในอินโดจีน รวมถึงเวียดนามทั้งเหนือทั้งใต9เปQนประเทศสมาชิกตั้งแต-แรก แต-ประเทศเหล-านี้
ไม-แสดงความประสงคYที่จะเข9าร-วม5
ท-าทีเป[ดกว9างของอาเซียนต-อเวียดนามสะท9อนอยู-ในท-าทีร-วมว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศสมาชิก
สหประชาชาติของเวียดนาม ซึ่งเปQนโอกาสอันดีที่อาเซียนจะสามารถแสดงพลังในการต-อต9านหรือ
แม9กระทั่งยับยั้งการเข9าเปQนสมาชิกของเวียดนามหากอาเซียนเปQนองคYการซึ่งมีจุดประสงคYต-อต9าน
คอมมิวนิสตYจริง ในความจริงแล9ว ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ อาเซียนกลับไม-มีท-าที
แข ็ ง ข ั น ในเร ื ่ อ งน ี ้ โดยไม - แ สดงท - า ท ี ส น ั บ สน ุ น หร ื อ ต - อ ต 9 า นแต - อ ย - า งใด 6 ที ่ ส ำคั ญ สุ ด คื อ เสี ย งของ
4

Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press, p. 196.
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’.
2 October 1973.
6 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
5

�89

ประเทศสมาชิกอาเซียนในประเด็นนี้ไม-แตก และเปQนการแสดงท-าทีของอาเซียนในการเป[ดกว9างต-อการ
เจรจากับเวียดนามหรือแม9กระทั่งการให9เวียดนามเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก ท-าทีนี้สร9างความห-วงกังวล
มากต-อนักวิเคราะหYสหรัฐฯ เมื่อ ค.ศ. 1976 โดยเกรงกลัวผลกระทบต-อผลประโยชนYด9านความมั่นคง
สหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสY7
ป~จจัยซึ่งส-งผลให9อาเซียนจำเปQนต9องเปลี่ยนท-าทีต-อเวียดนามในช-วงปลายทศวรรษ 1970 และ
ตลอด 1980 คือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาประชาธิปไตยเมื่อปลาย ค.ศ. 1978 อย-างไรก็ดี ท-ามกลาง
วิกฤตินี้ อาเซียนพยายามสร9างความสมดุลระหว-างการกดดันให9เวียดนามยอมเจรจาเพื่อหาแนวทาง
แก9ป~ญหากับการไม-มีมาตรการที่จะยุแยงเวียดนามให9ตอบโต9ประเทศสมาชิกอาเซียนโดยตรง ซึ่งไทยถือ
เปQ น “ประเทศแนวรบ” ท ี ่ จ ะได 9 ร ั บ ผลกระทบจากนโยบายอาเซ ี ย นในด9 า นนี้ ด ั ง น ั ้ น ในการประชุ ม
รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศอาเซียนเมื่อ ค.ศ. 1979 ที่ประชุมจึงตัดสินใจมีท-าทีร-วมเพื่อ
ต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม แต-ยังคงเน9นย้ำว-า ประตูสู-การเจรจายังคงเป[ดกว9างตลอด8
ในเวลาต-อมา อาเซียนพยายามหลีกเลี่ยงมาตรการที่จะทำให9เวียดนามจนมุม โดยเฉพาะระหว-างการ
รณรงคYหาเสียงสนับสนุนข9อมติสหประชาชาติว-าด9วยสถานการณYในกัมพูชาของทุกปí9
ในการต-อต9านการรุกรานของเวียดนาม อาเซียนไม-สามารถประณามรัฐบาลเขมรแดงของพล พต
ที่ถูกขับไล-ออกจากอำนาจ เนื่องจากรัฐบาลเขมรแดงกลายเปQน “มิตรจำเปQน” ในการกีดกันการขยาย
อำนาจของเวียดนามในอินโดจีน ในการนี้ เขมรแดงมีกองกำลังทหารที่มีประสิทธิภาพสุดและเปQนรัฐบาลที่
มีที่นั่งในสหประชาชาติ ในภาพรวม สำหรับอาเซียนป~ญหามิใช-นโยบายฆ-าล9างเผ-าพันธุYของรัฐบาลเขมร
แดงซึ่งถือเปQนเรื่องภายในประเทศ แต-เปQนเรื่องของการละเมิดอธิปไตยของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ
ดั ง นั ้ น จุ ด ประสงคY ข องอาเซี ย นในการต- อ ต9 า นเวี ย ดนามมิ ไ ด9 เ ป Q น ความพยายามพล ิ ก ผลของ
สงครามเวี ย ดนามหรื อ โจมตี เ วี ย ดนามแต- อ ย- า งใด แต- เ ป Q น การร ั ก ษากฎหมายระหว- า งประเทศและ
ความต9องการที่จะสร9างเสถียรภาพในภูมิภาค
การเป[ดกว9างต-อเวียดนามมิได9เปQนเพียงวาทกรรม ถึงแม9ทุกประเทศสมาชิกอาเซียนห-วงกังวล
การขยายอำนาจของเวียดนาม อาเซียนตัดสินใจไม-ออกนโยบายคว่ำบาตรเวียดนาม ยิ่งกว-านี้ การค9า
ระหว-างเวียดนามกับประเทศสมาชิกอาเซียนกลับเติบโตอย-างต-อเนื่องระหว-าง ค.ศ. 1979-1985 สาเหตุที่
ไม-มีการเติบโตมากกว-านี้มาจากการที่เวียดนามขาดทุนแลกเปลี่ยนเงินตราระหว-างประเทศ การเข9าถึง
เครดิต คุณภาพสินค9าต่ำ จำนวนจำกัดของสินค9า ความสามารถด9านการตลาด และไม-สามารถแข-งขันกับ

7

General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
9 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on
Kampuchea Conference’. 6 June 1981.
8

�90

สินค9าของประเทศเพื่อนบ9าน10 อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศนอกภูมิภาคให9ความช-วยเหลือจำกัด
กับเวียดนามเพื่อลดการพึ่งพาสหภาพโซเวียต อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในการผลักดันนโยบายนี้
โดยพยายามดึงสหรัฐฯ ให9เข9ามามีส-วนร-วมด9วย 11 อาเซียนเห็นถึงความสำคัญของญี่ปุqนในการแก9ไข
ข9อบกพร-องของระบบเศรษฐกิจเวียดนาม โดยสามารถเปQนแหล-งรายได9จากการส-งออก อุปกรณYจำเปQน
สำหรับการนำเข9าและส-งออก และเครดิต อย-างไรก็ดี ตราบใดที่ป~ญหากัมพูชายังคงอยู- อาเซียนไม-ยินยอม
สนับสนุนการให9ความช-วยเหลือเต็มเหนี่ยวแก-เวียดนามของประเทศนอกภูมิภาค12
การรวมตัวด.านความมั่นคง
หากมองจากบริบทประวัติศาสตรYสงครามเย็นแล9ว ประเด็นความมั่นคงควรเปQนป~จจัยสำคัญใน
การก-อตั้งอาเซียน สืบเนื่องจากพัฒนาการในภูมิภาค ไม-ว-าจะเปQนการลดบทบาทของสหรัฐฯ ในสงคราม
เวี ย ดนามและภู ม ิ ภ าค หรื อ กิ จ กรรมของขบวนการกบฏของพรรคคอมมิ ว นิ ส ตY ใ นประเทศต- า ง ๆ
แต-ปฏิญญากรุงเทพฯ กลับไม-มีเนื้อหาเกี่ยวข9องโดยตรงกับกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคง ต9นเหตุของ
ปรากฏการณYนี้มาจากอิทธิพลอินโดนีเซีย ซึ่งมีท-าทีไม-ฝ~กใฝqฝqายใดอย-างชัดเจน และต-อต9านความพยายาม
ที่จะมีกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงภายใต9อาเซียนเรื่อยมาจนถึงทศวรรษ 198013 อย-างไรก็ดี
ไทยและสิงคโปรYพยายามเรียกร9องการสถาปนากรอบความร-วมมืออาเซียนด9านความมั่นคงในช-วงวิกฤต
แต-ข9อเรียกร9องนี้มักจะจางหายไปหลังจากที่ขอบเขตวิกฤตมีความชัดเจนขึ้น ยกตัวอย-าง ไทยเรียกร9องให9มี
การก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมหลังจากกองกำลังเวียดนามเหนือสามารถบุกยึดดินแดนเวียดนามใต9ได9อย-าง
รวดเร็วเมื่อช-วง ค.ศ. 197514 ส-วนสิงคโปรYพยายามผลักดันให9อาเซียนเพิ่มความร-วมมือด9านการทหารและ
ความมั่นคงเพื่อต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกอื่นคัดค9านข9อเรียกร9องในทั้ง
สองกรณี โดยพยายามผลักดันนโยบายอื่น อาทิ เขตความเปQนกลางของมาเลเซีย หรือผลักความร-วมมือ
ด9านนี้ไปอยู-มิติทวิภาคีหรือไตรภาคี
ขณะเดียวกัน หลายประเทศสมาชิกตั้งคำถามว-าด9วยนัยของการก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมภายใต9
กรอบอาเซียน หากอาเซียนจัดตั้งองคYการนี้ขึ้นมา คำถามที่จะตามมาคือ “เพื่อปÖองกันภูมิภาคจากการ
รุกรานโดยผู9ใด” ซึ่งในบริบทของยุคสมัยนั้น แน-นอนว-า คำตอบคงจะหลีกเลี่ยงเวียดนามและจีนไม-ได9 และ
ส-งผลให9การก-อตั้งองคYการดังกล-าวลิดรอนความเปQนกลางของภูมิภาค นอกจากนี้ แทนที่จะรับรองความ
10

General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
11
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
12
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
13 General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
14 General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.

�91

มั่นคงและเสถียรภาพของภูมิภาค องคYการดังกล-าวอาจยุแยงให9เวียดนามและพันธมิตรมีความก9าวร9าว
กว-าเดิมและมีความพยายามโจมตีกลุ-มประเทศที่ตนเห็นว-าไม-เปQนมิตรอย-างชัดเจนโดยตรง15 ในช-วงนี้
จุดประสงคYระยะยาวของประเทศสมาชิกอาเซียนคือ การขับเคลื่อนความสัมพันธYกับเวียดนามให9กลับสูสภาพปกติ ดังนั้น ความร-วมมือแม9กระทั่งในด9านการใช9มาตรฐานร-วมกัน การจัดการอบรมนายทหารร-วม
การแลกเปลี่ยนข-าวกรอง หรือการลาดตระเวนพื้นที่ทะเลร-วมจึงต9องคำนึงถึงท-าทีของรัฐบาลกรุงฮานอย
ตลอดเพื่อลดความเสี่ยงในการยุแยง16 จึงไม-เปQนที่แปลกใจว-า สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ เห็นการรวมตัว
ทางทหารของประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตYในเอเชียตะวันออกมีความเปQนไปได9น9อยมากเมื่อ ค.ศ. 1969
บทวิเคราะหYเดียวกันเห็นด9วยว-า ประเทศสมาชิกอาเซียนนิยมความร-วมมือภายใต9กรอบทวิภาคีกับสหรัฐฯ
และประเทศเพื่อนบ9านมากกว-ากรอบระดับภูมิภาค17 แนวโน9มด9านความมั่นคงซึ่งดูไม-ค-อยเจิดจรัสนี้อาจ
เปQนอีกหนึ่งป~จจัยสำคัญซึ่งส-งผลให9สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ไม-ค-อยให9ความสนใจกับพัฒนาการ
อาเซียนในช-วงทศวรรษ 1960
อีกอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาคคือ ความตึงเครียดระหว-าง
ประเทศสมาชิกอาเซียนเอง โดยเฉพาะระหว-างมาเลเซีย สิงคโปรY ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย ความขัดแย9ง
ระหว-างฟ[ลิปป[นสY มาเลเซีย และอินโดนีเซีย นำไปสู-ความพินาศของมาฟ[ลินโด โดยอาเซียนในช-วงแรกยังมี
ความเสี่ยงที่จะล-มสลายสืบเนื่องจากประเด็นความขัดแย9งระหว-างประเทศเหล-านี้ด9วย อย-างไรก็ดี อาเซียน
กลับเปQนกลไกเพื่อบริหารจัดการป~ญหานี้ นักวิเคราะหYของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ บันทึกเมื่อ
ค.ศ. 1975 ว-า การติดต-อที่มีเพิ่มขึ้นภายใต9กรอบอาเซียนส-งผลให9ทั้งสองประเทศมีความสัมพันธYที่ดีขึ้นบน
พื้นฐานของ “ความหวังร-วมกัน”18 หนึ่งทศวรรษให9หลังจากการประเมินนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
เห็นว-า อาเซียนมี “แนวโน9มที่ดีที่สุดในบรรดากลุ-มประเทศโลกที่สาม” เนื่องจากความขัดแย9งภายใน
แทบจะไม-มีแล9ว แม9จะมีความเห็นต-างในประเด็นการแข-งขันทางเศรษฐกิจ เขตแดนทะเล และผู9ลี้ภัย
หลงเหลืออยู-บ9าง แต-การที่มีความร-วมมือเพิ่มขึ้นในด9านข-าวกรองและความมั่นคงน-าจะปÖองกันไม-ให9
ความเห็นต-างเหล-านี้พัฒนาเปQนข9อพิพาทดังเช-นในกรณีของนโยบายเผชิญหน9าระหว-างอินโดนีเซียกับ
มาเลเซีย19
นอกจากนี้ ความสัมพันธYอันกำกวมระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนและประเทศสำคัญอื่น อาทิ
สหรัฐฯ และญี่ปุqน เปQนอีกอุปสรรคหนึ่งสำหรับการเจรจาข9อตกลงร-วมว-าด9วยความมั่นคงสำหรับภูมิภาค
15

General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
16
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
17
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
18 General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
19 General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.

�92

เอเชียตะวันออก ตลอดช-วงเวลานี้ อาเซียนมีความสัมพันธYที่ไม-ค-อยแน-นอนกับสหรัฐฯ ในด9านความมั่นคง
เนื ่ อ งจากในภาพรวมอาเซี ย นต9 อ งการเข9 า หาและคื น สภาพความสั ม พั น ธY ก ั บ เวี ย ดนามและประเทศ
คอมมิวนิสตYอื่นสู-สภาพปกติซึ่งแตกต-างจากนโยบายสหรัฐฯ ขณะเดียวกัน อาเซียนยังต9องการเก็บ
“อำนาจทางทหารสหรัฐฯ นอกสายตา แต-ยังอยู-ใกล9มือ”20 ในการนี้ มาเลเซียและอินโดนีเซียเป[ดกว9างต-อ
การป[ดฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค แต-ไทยและสิงคโปรYเห็นฐานทัพเหล-านี้เปQนมาตรการรับรองความมั่นคง
ของประเทศตนเองและสำหรั บภู มิ ภาคในภาพรวมด9 วย โดยเฉพาะหลั งการก- อตั ้ งฐานทั พโซเวี ยตที่
อ-าว กามซัญในเวียดนาม21 ดังนั้น แม9ประเทศสมาชิกอาเซียนส-วนใหญ-ยังคงปฏิเสธที่จะเข9าข9างสหรัฐฯ
และนโยบายต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY อ ย - า งโจ - ง แจ 9 ง แต - ท ุ ก ประเทศย ั ง คงพ ึ ่ ง พาความช - ว ยเหล ื อ สหร ั ฐ ฯ
ในด9 านเศรษฐกิ จและการทหาร 22 ความสำคั ญของบทบาทนี ้ สะท9 อนอยู - ใ นปฏิ กิ ริ ยาของอาเซี ยนต-อ
การเปลี่ยนแปลงนโยบายสหรัฐฯ ไปให9ความสำคัญกับพื้นที่อ-าวเปอรYเซียและมหาสมุทรอินเดียแทนเมื่อ
ค.ศ. 1980 ประเทศสมาชิกอาเซียนแสดงความห-วงกังวลว-า สหรัฐฯ เริ่มลดพันธกรณีต-อภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต9 ซึ่งเห็นได9ชัดผ-านการลดจำนวนโครงการทวิภาคี การค9าขายและการให9ความช-วยเหลือ
ด9านอาวุธยุทโธปกรณY อีกทั้งการโยกย9ายกองกำลังออกจากภูมิภาค การที่สหรัฐฯ ลดบทบาทลงส-งผลให9
อาเซียนต9องพิจารณาความมั่นคงของตนเอง ซึ่งพบว-า ไม-เพียงพอต-อความจำเปQน ยกเว9นในด9านของ
การปราบปรามขบวนการกบฏภายในประเทศ23
ญี่ปุqนเปQนอีกประเทศหนึ่งที่อาเซียนมีความสัมพันธYอันกำกวมด9วย ผู9นำและประชากรของหลาย
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีชีวิตอยู-ในช-วงที่ญี่ปุqนยึดครองเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ช-วงสงครามมหาเอเชีย
บูรพา ป~จจัยนี้จึงยังคงเปQนอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือระหว-างญี่ปุqนกับประเทศและภูมิภาคอื่นรวมถึง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9ด9วย นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ในช-วงปลายทศวรรษ 1960 เห็นว-า
ญี่ปุqนสามารถยกระดับบทบาทสนับสนุนความมั่นคงในภูมิภาคมากกว-านี้ แต-ไม-สามารถทำได9เนื่องจากมี
ข9อจำกัดด9านรัฐธรรมนูญ และข9อห-วงกังวลของประเทศเพื่อนบ9านว-าด9วยการเสริมสร9างกองกำลังญี่ปุqน24
ตลอดทศวรรษ 1970 ความสัมพันธYระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqนจึงเน9นมิติเศรษฐกิจมากกว-าการเมืองหรือ
ความมั่นคง อย-างไรก็ดี พอถึงต9นทศวรรษ 1980 นายนากาโซเนะ ยาซูฮิโระ (Nakasone Yasuhiro)
20

General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
21
General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
22
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
23
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S.
forces to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
24 General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.

�93

นายกรัฐมนตรีญี่ปุqน พยายามยกระดับบทบาททางการเมืองของญี่ปุqนในภูมิภาค และเสนอการขยายพื้นที่
ลาดตระเวนทางทะเลของกองกำลังญี่ปุqนเพื่อคานอำนาจสหภาพโซเวียต อีกทั้งแสดงท-าทีสนับสนุน
อาเซียนอย-างแข็งขันในการจัดการป~ญหากัมพูชา25 ประเทศสมาชิกอาเซียนรับข9อเสนอเหล-านี้ โดยมี
เงื่อนไข อินโดนีเซียและฟ[ลิปป[นสYยืนยันว-า การขยายขีดความสามารถทางทหารของญี่ปุqนต9องมุ-งเน9นการ
เสร ิ ม สร 9 า งข ี ด ความสามารถในการป Ö อ งก ั น ตนเองเท - า น ั ้ น และอยู- ภ ายใต9 ข อบเขตรั ฐ ธรรมนู ญ ญี ่ ปุq น
นอกจากนี้ ทั้งสองประเทศย้ำว-า สหรัฐฯ ควรประจำการกองกำลังในญี่ปุqนต-อไปเพื่อเปQนการรับประกันอีก
ชั้นว-า ญี่ปุqนจะไม-รุกรานประเทศใดอีก26 เงื่อนไขเหล-านี้ชี้ให9เห็นว-า ขณะที่อาเซียนยินดีที่จะรับความ
ช-วยเหลือด9านเศรษฐกิจ การเมือง และแม9กระทั่งการทหารจากญี่ปุqน แต-ยังคงหวาดระแวงการขยาย
อำนาจทางทหารของญี่ปุqนสืบเนื่องจากประสบการณYในช-วงสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ในส-วนของจีนนั้น อาเซียนมีความสัมพันธYซึ่งมีวิวัฒนาการอย-างชัดเจน โดยในช-วงแรกหลาย
ประเทศสมาชิก โดยเฉพาะมาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟ[ลิปป[นสY เห็นจีนเปQนภัยคุกคามของภูมิภาค
สืบเนื่องจากบทบาทของจีนในการสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYและขบวนการล9มล9างรัฐบาลภายในประเทศ
โดยเฉพาะในกรณีของมาเลเซียและอินโดนีเซีย ทั้งสามประเทศมีชุมชนชาวจีนโพ9นทะเลซึ่งสถานะของ
ชุมชนเหล-านี้เปQนประเด็นการเมืองในขณะนั้นซึ่งยังคงอยูย- าวนานจนถึงทุกวันนี้ แต-หลังจากการรุกรานและ
ยึดครองกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งจีนและอาเซียนเปลี่ยนนโยบายเพื่อเข9าหากัน หลายประเทศสมาชิกเลือก
ที่จะสถาปนาความสัมพันธYกับจีน แม9อาจจะยังคงหวาดระแวงจีนอยู-ในกรณีอินโดนีเซีย ในขณะที่จีนใช9
อาเซียนเปQนทางผ-านในการส-งกำลังบำรุงให9กับฝqายเขมรแดงที่สู9รบกับเวียดนามในกัมพูชา27 กดดัน
เวียดนามในพื้นที่ชายแดนจีน-เวียดนามซึ่งส-งผลให9เวียดนามจำเปQนต9องประจำการกำลังพลจำนวนมากใน
บริเวณนี้แทนที่จะนำไปลงพื้นที่ในกัมพูชา เลิกนโยบายสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYในประเทศสมาชิก
อาเซียน อีกทั้งสนับสนุนท-าทีและนโยบายอาเซียนว-าด9วยกัมพูชาในเวทีต-าง ๆ โดยพยายามให9อาเซียน
มีบทบาทนำโดยตลอด อย-างไรก็ดี หลายประเทศสมาชิกอาเซียนยังคงหวาดระแวงเปÖาประสงคYระยะยาว
ของจีนในกัมพูชาและต-อภูมิภาค28 ในการนี้ อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตY
เสริมสร9างขีดความสามารถของกองกำลังต-อต9านเวียดนามในกัมพูชาที่ไม-เปQนคอมมิวนิสตYเพื่อปÖองกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนกลับมามีอำนาจอีกครั้ง

25

General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
26
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone
visit’. 23 June 1983.
27
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese Military Equipment Sales
to ASEAN States’. 22 October 1985.
28 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing Materials for the
President’s Trip to China’. April 1984.

�94

อย-างไรก็ดี แม9อาเซียนจะขาดกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงอย-างเปQนรูปธรรม แต-ยังสามารถ
ดำเนินกิจกรรมความร-วมมือในประเด็นที่ไม-ยุแยงเวียดนาม ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
ความสำเร็จสำคัญของอาเซียนในด9านนี้คือ การปราบปรามยาเสพติด ซึ่งมีผลสำเร็จเปQนรูปธรรม ต-างจาก
องคYการภูมิภาคอื่น อาทิ สมาคมเอเชียใต9เพื่อความร-วมมือระดับภูมิภาค (South Asian Association for
Regional Cooperation – SAARC) อาเซี ย นก- อ ตั ้ ง กลไกเพื ่ อ จ ั ด การฝ ° ก อบรมเจ 9 า หน 9 า ท ี ่ ป ราบปราม
ยาเสพติดร-วมกัน โดยไทยเปQนเจ9าภาพการฝ°กอบรมประจำปíตั้งแต- ค.ศ. 1980 สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชมบทบาทของ ASEANAPOL ในการเสริมสร9างเครือข-ายระดับภูมิภาคระหว-างเจ9าหน9าที่
แต-สังเกตว-า อาเซียนยังขาดกลไกประสานงานอย-างเปQนทางการในมิตินี้ ซึ่งสะท9อนอยู-ในการที่มีเจ9าหน9าที่
ดูแลความร-วมมือปราบปรามยาเสพติดเพียง 1 นายที่ประจำอยู- ณ สำนักเลขาธิการอาเซียน29
ความสำเร็จเหล-านี้ส-งผลให9หน-วยงานความมั่นคงของสหรัฐฯ ให9ความสนใจกับพัฒนาการอาเซียน
มากกว-าเดิม ฝqายเสนาธิการของสภาความมั่นคงแห-งชาติสหรัฐฯ เริ่มร9องขอข9อมูลว-าด9วยการจัดองคYการ
อาเซียนและแนวโน9มของการอยู-รอดเมื่อ ค.ศ. 198230 ส-วนสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ประเมินอาเซียน
ในแง-บวกมากโดยเฉพาะบทบาทขององคYการนี้ในการจัดการสถานการณYในกัมพูชา สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชม “เอกภาพที่คาดไม-ถึง” ในประเด็นนี้ และเห็นถึงแนวโน9มที่ดีของความร-วมมือด9านการทหาร
และข-าวกรองภายในอาเซียน แม9แนวโน9มอาจจะยังมีความไม-แน-นอนอยู-บ9าง และกรอบความร-วมมือระดับ
ภูมิภาคด9านความมั่นคงน-าจะยังเกิดได9ยาก แต-นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กล-าวว-า “อาเซียน
เคยสร9างความแปลกใจให9เรามาก-อนหน9านี้แล9ว - กิจกรรมด9านเศรษฐกิจที่ไม-ค-อยขับเคลื่อน แต-กลับมี
พลวัตทางการเมือง”31
การรวมตัวกันทางเศรษฐกิจ
ตามเนื้อหาปฏิญญากรุงเทพฯ หนึ่งในเปÖาประสงคYของอาเซียนคือ “เร-งการเติบโตทางเศรษฐกิจ
ความก9าวหน9าของสังคม และพัฒนาวัฒนธรรมในภูมิภาคผ-านความร-วมมือ”32 อย-างไรก็ดี ความร-วมมือ
ในมิตินี้ประสบป~ญหาตั้งแต-แรกสืบเนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันมากกว-า

29

General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls
over opiate trafficking in Asia’. August 1987.
30
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on
proposed NIC production schedule’. 12 August 1982.
31
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S.
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
32 ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August
1967. https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/

�95

เกื้อหนุนกันยกเว9นสิงคโปรY33 ป~ญหานี้อยู-ควบคู-กับอาเซียนตลอด 20 ปíแรก โดยรายงานเมื่อ ค.ศ. 1987
ยังคงสังเกตเห็นป~ญหาเดิม แต-เพิ่มป~ญหาจากการแข-งขันกับจีนและป~ญหาภายในประเทศเสริมด9วย34
ทุกประเทศสมาชิกแข-งขันกันเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต-างประเทศ โดยสหรัฐฯ เห็นว-า ไทยมีป~ญหาจาก
การขาดนวัตกรรมทางวิทยาศาสตรYและคุณภาพแรงงานหากเทียบกับประเทศอื่น แต-ค-าแรงที่เพิ่มขึ้นกอปร
กับความไร9เสถียรภาพในประเทศอื่นยังคงทำให9ไทยยังคงเปQนที่น-าสนใจอยู-สำหรับนักลงทุน35 การแข-งขันนี้
เปQนอุปสรรคหลักต-อการรวมตัวทางเศรษฐกิจอย-างเปQนรูปธรรมในช-วงยุคสมัยนี้ โดยสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ รายงานเมื่อ ค.ศ. 1982 ว-า อาเซียนไม-สามารถบรรลุเปÖาประสงคYด9านเศรษฐกิจได9 รวมถึง
“การเคลื่อนตัวสู-ตลาดร-วมซึ่งไม-ไปถึงไหน ดังที่สะท9อนให9เห็นผ-านตึกสำนักเลขาธิการที่ตั้งอยู-ว-างเปล-า
กลางกรุงจาการYตา”36
ถึงแม9อาเซียนยังคงต9องเผชิญกับอุปสรรคข9างต9นจนถึงยุคป~จจุบัน แต-ในอดีตประเทศสมาชิก
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเพื่อเจรจาบางประเด็นได9 ยกตัวอย-าง ระหว-างการประชุมหารือระหว-างอาเซียน
กับสหรัฐฯ ณ กรุงมะนิลา ระหว-างวันที่ 8-10 กันยายน ค.ศ. 1977 อาเซียนสามารถเจรจาระบบการให9
สิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรเปQนการทั่วไปที่ครอบคลุมกว-าเดิม การเข9าถึงตลาดสหรัฐฯ และการยืดเวลา
ชำระภาษีสำหรับบริษัทเอกชนสหรัฐฯ ที่ลงทุนในประเทศสมาชิกอาเซียน37 ในทางเดียวกัน อาเซียน
สามารถกดดันญี่ปุqน ซึ่งขณะนั้นเปQนประเทศซึ่งทรงอิทธิพลสุดในด9านเศรษฐกิจในภูมิภาค ในช-วงแรกสำนัก
ข-าวกรองกลางสหรัฐฯ สังเกต “ความสัมพันธYแลกเปลี่ยน” ระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqน อาเซียนจะระงับการ
ตำหนิมาตรการปกปÖองตลาดของญี่ปุqนและนโยบายการลงทุนที่เอาเปรียบเพื่อแลกเปลี่ยนกับความ
ช-วยเหลือจากญี่ปุqน แต-พอมาถึง ค.ศ. 1985 อาเซียนเริ่มมีความช่ำชองกว-าเดิม โดยพยายามกดดันรัฐบาล
นายนากาโซเนะให9มีข9อตกลงทางการค9าและเป[ดตลาดกว-าเดิม38 แนวทางนี้สอดคล9องกับนโยบายของ
รัฐบาลญี่ปุqนในขณะนั้น ซึ่งพยายามปรับเปลี่ยนความสัมพันธYกับอาเซียนจากการให9ความช-วยเหลือไปเน9น

33

General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
34 General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United
States’. 3 June 1987.
35
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
36
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on US
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
37
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
38 General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House:
President Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.

�96

การค9าแทน อย-างไรก็ดี ญี่ปุqนยังคงรักษาระดับความช-วยเหลืออยู-เช-นเดิม แม9ตนเองประสบป~ญหา
เศรษฐกิจอยู-ก็ตาม ซึ่งสะท9อนถึงความสำคัญของภูมิภาคนี้ในนโยบายการต-างประเทศญี่ปุqน39
อย-างไรก็ดี อาเซียนไม-สามารถบรรลุทุกเปÖาประสงคYได9 ยกตัวอย-าง ในการหารือครั้งแรกกับ
สหรัฐฯ อาเซียนไม-สามารถผลักดันให9สหรัฐฯ ตกลงก-อตั้งระบบสร9างเสถียรภาพรายได9จากการส-งออก
(Export Earnings Stabilization System – STABEX) ซึ ่ ง จะเพิ ่ ม เสถี ย รภาพให9 ก ั บ โภคภั ณ ฑY ส - ง ออก
สำคัญของภูมิภาค อาทิ ดีบุก และยางพารา40 ในทางเดียวกัน การหารือกับประชาคมยุโรป (European
Community – EC) ไม-ค-อยมีผลลัพธYอย-างเปQนรูปธรรมนัก ทั้งสองฝqายเห็นถึงผลประโยชนYร-วมในการ
ส-งเสริมความสัมพันธYทางเศรษฐกิจที่ใกล9ชิดกว-าเดิม ประชาคมยุโรปเห็นอาเซียนเปQนแหล-งของวัตถุดิบและ
ตลาดที่กำลังเติบโต ในขณะที่อาเซียนต9องการให9ประชาคมยุโรปรับรองอาเซียนในฐานะองคYการระดับ
ภูมิภาคและเห็นยุโรปเปQนแหล-งของความช-วยเหลือด9านเทคโนโลยี การพัฒนา และการเงิน อีกทั้งต9องการ
เข9าถึงตลาดยุโรป41 อย-างไรก็ดี ในชั้นนี้ ความร-วมมือระหว-างทั้งสองฝqายประสบอุปสรรคจากความ
แตกแยกในประชาคมยุโรปเอง โดยเยอรมนีตะวันตกประสงคYกระชับความร-วมมือกับอาเซียน ในขณะที่
ฝรั่งเศส อิตาลี และสหราชอาณาจักร มีท-าทีค-อนข9างระแวง ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรเกรงกลัวว-า การ
ยอมทำข9อตกลงกับอาเซียนจะนำไปสู-การร9องขอในทางเดียวกันจากประเทศอดีตอาณานิคมบนทวีป
แอฟริกาและที่อื่น42
ถึงแม9ผลของการเจรจาหารือด9านเศรษฐกิจในช-วงนี้อาจมีผลน-าผิดหวัง แต-อาจถือได9ว-าอาเซียนได9
บรรลุเปÖาประสงคYหลักแล9ว กล-าวคือ การได9รับการยอมรับเปQนคู-เจรจาที่น-าเชื่อถือ ซึ่งมีนัยสำคัญทั้งในการ
ส-งเสริมบทบาทอาเซียนบนเวทีโลกและในการคานอำนาจเศรษฐกิจของญี่ปุqนและสหรัฐฯ ในภูมิภาค43
ญี่ปุqนมีอิทธิพลรองจากสหรัฐฯ ในช-วงทศวรรษ 198044 ทั้งนี้ อาเซียนต9องการคานอำนาจเศรษฐกิจญี่ปุqน
ตั้งแต- ค.ศ. 1976 แล9ว โดยขณะนั้นญี่ปุqนยังคงใช9นโยบายแบ-งแยกและพิชิตผ-านการเจรจาทวิภาคีกับแต-ละ
ประเทศสมาชิกแทนที่จะเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน45 ดังนั้น การก-อตั้งกลไกการหารือกับคู-เจรจาจึง

39

General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
40 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
41
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
42
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
43
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
44
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
45 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.

�97

เปQนการบรรลุเปÖาหมายการรับรองซึ่งกันและกัน อีกทั้งเสริมสร9างภาพลักษณYอาเซียนในการเปQนองคYการที่
มีอิทธิพล แม9อิทธิพลนี้จะขึ้นอยู-กับความต9องการของทั้งสองฝqายในการขับเคลื่อนข9อริเริ่มก็ตาม46
กัมพูชา: วิกฤติกอบกู.อาเซียน
เมื่อ ค.ศ. 1982 องคYกร RAND Corporation ซึ่งเปQนคลังสมองสหรัฐฯ ที่เน9นสังเกตการณYและ
วิเคราะหYปฏิบัติการทหารสหรัฐฯ และประเด็นความมั่นคง ได9ตีพิมพYประมาณการสถานการณYที่มีความ
คิดเห็นว-า การรุกรานกัมพูชาของเวียดนามชุบชีวิตและส-งเสริมให9อาเซียนมีความเปQนองคYการและเอกภาพ
มากกว-าเดิม47 อย-างไรก็ดี ในช-วงแรกของวิกฤติความเปQนหนึ่งเดียวนี้เปQนเพียงแค-ความฝ~น ในช-วงนั้น
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความขัดแย9งกันว-าด9วยประเด็นผู9ลี้ภัยอินโดจีนแล9ว โดยแต-ละประเทศแบกภาระ
แตกต-างกันมาก ไทยและมาเลเซียเปQนประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ในขณะที่สิงคโปรYปฏิเสธการให9
ที่พักพิงต-อผู9ลี้ภัย โดยอนุญาตให9ผู9ลี้ภัยเข9าประเทศชั่วคราวได9เพียง 1,000 คน และต9องเปQนผู9ที่ได9รับ
การรับรองว-าจะย9ายไปตั้งถิ่นฐานที่อื่นจากประเทศที่สามแล9ว48 ความแตกต-างในท-าทีประเทศสมาชิก
อาเซียนยิ่งเห็นได9อย-างชัดเจนจากปฏิกิริยาต-อการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม สิงคโปรYเรียกร9องให9
อาเซียนมีความร-วมมือด9านทหารและความมั่นคงมากขึ้นเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1979 แต-มาเลเซีย
คัดค9านข9อเรียกร9องดังกล-าวและเสนอให9อาเซียนก-อตั้งเขตความเปQนกลางแทน ฟ[ลิปป[นสYปฏิเสธที่จะหารือ
ประเด็นนี้อย-างสิ้นเชิง ขณะที่อินโดนีเซียและไทยยังคงต9องการเสริมสร9างความร-วมมือนอกกรอบอาเซียน
แบบเดิมเพื่อหลีกเลี่ยงการยุแยงเวียดนาม49 ในที่สุด ที่ประชุมรัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศ
อาเซียนได9เจรจาท-าทีร-วมในการต-อต9านนโยบายรุกรานของเวียดนามเมื่อเดือนธันวาคม ค.ศ. 197950
เวียดนามเห็นความล-อแหลมของอาเซียน และมีความพยายามสร9างความแตกแยกในอาเซียน
อย-างต-อเนื่องผ-านการเรียกร9องให9มีการเจรจาระดับทวิภาคี51 ซึ่งในช-วงแรกดูเหมือนจะประสบความสำเร็จ
เนื่องจากอินโดนีเซียและมาเลเซียเป[ดที่จะเจรจาแยกกับเวียดนามว-าด9วยกัมพูชาเมื่อ ค.ศ. 1980 ทั้งนี้

46

General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
47 General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
48
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese
refugees’. 7 December 1978.
49
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
50
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
51 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’.
16 July 1976.

�98

เวียดนามปฏิเสธข9อเรียกร9องของไทยและอาเซียนที่จะให9เวียดนามถอนกองกำลังด9วย52 อีกความพยายาม
หนึ่งของเวียดนามคือ การเสนอตั้งรัฐบาลผสมระหว-างฝqายของนายซอน ซาน และเจ9าสีหนุ โดยกีดกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงเข9าร-วม53 กลยุทธYนี้ใช9ได9อย-างดีเมื่อ ค.ศ. 1985 โดยเวียดนามพยายามดึงอินโดนีเซียออกจาก
อาเซียน ผ-านการใช9ลาวเปQนเครื่องมือในการโจมตีไทยในประเด็นข9อพิพาทบนชายแดนไทย-ลาว54
นอกจากนี้ เวียดนามแสดงท-าทีประนีประนอมผ-านข9อเสนอถอนกองกำลังออกจากกัมพูชาภายใน ค.ศ.
1990 และแสดงความสนใจในข9อเสนอของอาเซียนในการหารือด9วย55 สิ่งที่เวียดนามต9องการคือ ปÖายสี
ไทยเปQนประเทศรุกราน ซึ่งจะกระทบต-อความพยายามของไทยในขณะนั้นที่จะเปQนสมาชิกไม-ถาวรของ
คณะมนตรีความมั่นคงแห-งสหประชาชาติ และสร9างความแตกแยกในอาเซียนผ-านการเจรจาทวิภาคี
ซึ่งในที่สุดแล9วเวียดนามไม-สามารถบรรลุเปÖาหมายนี้ ไทยได9รับเลือกเปQนสมาชิกไม-ถาวรของคณะมนตรี
ความมั่นคงแห-งสหประชาชาติระหว-าง ค.ศ. 1985-1986 ในขณะที่อาเซียนสามารถรักษาเอกภาพของ
ท-าทีร-วมสำเร็จ
ป~จจัยที่ทำให9อาเซียนไม-แตกแยกคือ ความเปQนผู9นำของประเทศสมาชิกและความตระหนักถึง
อัตลักษณYองคYการที่มีมากขึ้นอย-างต-อเนื่อง ถึงแม9ประเทศสมาชิกยังคงมีมุมมองที่แตกต-างจากกัน แต-หลาย
ประเทศยินดีที่จะประนีประนอมและยอมรับท-าทีของประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ยกตัวอย-างใน
ประเด็ น กั ม พู ช า เห็ น ได9 ช ั ด ว- า แต- ล ะประเทศสมาชิ ก มี ท - า ที แ ตกต- า งกั น โดยเฉพาะมาตรการเพื่ อ
ประนีประนอมกับเวียดนาม ในการนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ห-วงกังวลมาเลเซีย อินโดนีเซีย และ
ฟ[ลิปป[นสYมาก ในขณะที่สิงคโปรYและไทยถูกมองเปQนประเทศที่จะไม-ยอมประนีประนอมกับเวียดนาม
ไทยได9รับคำชื่นชมสำหรับบทบาทนำในการส-งเสริม “มาตรการอาเซียนร-วมที่แข็งขัน” การดำรงนโยบายที่
เปQนประโยชนYต-อตนเอง ฝqายสหรัฐฯ และฝqายจีน56 และการดึงดูดความสนใจโลกสู-นโยบายรุกรานของ
สหภาพโซเวียตและเวียดนามในภูมิภาค อย-างไรก็ดี แม9ประเทศสมาชิกจะมีท-าทีแตกต-างกัน แต-แนวโน9ม
ส-วนใหญ-จะคล9อยตามท-าทีไทยเปQนหลัก57 เนื่องจากทุกประเทศตระหนักดีว-า ไทยจะเปQนประเทศที่ได9รับ
ผลกระทบมากที่สุดจากนโยบายส-วนรวมและของแต-ละประเทศสมาชิก แม9บางประเทศแสดงข9อห-วงกังวล
52

General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East
Asia Pacific’. 23 May 1980.
53 General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’.
22 December 1981.
54
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy
and the new realities’. October 1985.
55
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 2 September 1985.
56
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects:
Keeping our perspectives’. 23 April 1981.
57 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.

�99

ว-าด9วยความสัมพันธYที่ใกล9ชิดขึ้นระหว-างจีนกับไทย แต-ยอมรับการตัดสินใจของไทยเนื่องจากเปQนประเทศ
ที่มีส-วนได9ส-วนเสียมากสุดในประเด็นนี้58 อินโดนีเซียซึ่งเปQนประเทศซึ่งมีท-าทีอ-อนสุดต-อเวียดนาม ในที่สุด
ปฏิเสธที่จะทำข9อตกลงแยกกับเวียดนามที่อาจลิดรอนความมั่นคงของไทยหรืออาเซียน59 ในทางเดียวกัน
หลายประเทศสมาชิกตระหนักถึงบทบาทของฐานทัพสหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสYในการรักษาความมั่นคงของ
ประเทศสมาชิกและภูมิภาคโดยรวม อย-างไรก็ดี ทุกประเทศเห็นพ9องว-า ฟ[ลิปป[นสYควรมีอำนาจตัดสิน
อนาคตระยะยาวของฐานทัพเหล-านี้ เนื่องจากเปQนประเทศซึ่งได9รับผลกระทบโดยตรงมากที่สุด60
ความเปQนเอกภาพนี้ แม9จะมีความเห็นต-างภายในหลงเหลืออยู-บ9าง เป[ดทางให9อาเซียนเปQน
ศูนยYกลางของความร-วมมือระหว-างสหรัฐฯ ญี่ปุqน และจีน ซึ่งก-อนหน9านี้ไม-น-าจะเปQนไปได9 โดยหลาย
ประเทศสมาชิกยังคงหวาดระแวงจุดประสงคYระยะยาวของประเทศเหล-านี้ต-อภูมิภาค อินโดนีเซียยังคงเห็น
จีนเปQนภัยคุกคามต-อภูมิภาคในระยะยาวตลอดช-วงเวลานี้ 61 อย-างไรก็ดี ข9อพิจารณาระยะสั้นกลับ
กลายเปQนป~จจัยที่สำคัญกว-า และอาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนความสัมพันธYที่ใกล9ชิดกว-าเดิม
ระหว-างจีนกับประเทศสมาชิกอาเซียน ระหว-างการเยือนจีนของดาโตะกY ฮุซเซน อนนY นายกรัฐมนตรี
มาเลเซี ย เมื ่ อ ค.ศ. 1979 นายเติ ้ ง เสี ่ ยวผิ ง ได9 กล- า วถึ ง อุ ดมการณY ร- วมของจี นและอาเซี ยนในการ
“รักษาสันติภาพในเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต9”62 ประเทศสมาชิกอาเซียนเปQนเจ9าภาพการเยือน
ของนายเซ ็ ง โก ซ ู ซ ู ก ิ นายกรั ฐ มนตรี ญ ี ่ ป ุ q น นายจ 9 า ว จ ื ่ อ หยาง นายกร ั ฐ มนตรี จ ี น เมื ่ อ ค.ศ. 1981
โดยผู9นำทั้งสองเน9นย้ำท-าทีสนับสนุนอาเซียน63 จีนพึงพอใจที่จะให9อาเซียนมีบทบาทนำเพื่อโดดเดี่ยว
รัฐบาลกรุงฮานอย และพยายามกระชับความสัมพันธYกับไทยเพื่อลดความหวาดระแวงในภูมิภาค64
ในการนี้ อาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสร9างความชอบธรรมกับฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนบนเวทีโลก
ซึ่งคงเปQนไปไม-ได9หากจีนเปQนผู9ดำเนินการประเทศเดียว65 สหรัฐฯ จับตามองพัฒนาการความสัมพันธY
จีน-อาเซียนอย-างใกล9ชิด และค-อนข9างพอใจกับผลลัพธY โดยเฉพาะมุมมองด9านยุทธศาสตรYที่เริ่มสอดคล9อง
58

General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
60 General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
61 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the
President’s trip to China’. April 1984.
62
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits
China’. 7 May 1979.
63
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 4 February 1981.
64 General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
65 General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
59

�100

กันระหว-างรัฐบาลกรุงป~กกิ่ง กรุงมะนิลา และกรุงเวลลิงตันซึ่งสหรัฐฯ พยายามผลักดันอย-างต-อเนื่อง
ในช-วงเวลานั้น66 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ยังเห็นแม9กระทั่งในกรณีที่จีนเริ่มเสนอตนเองเปQนแหล-ง
ทางเลือกสำหรับยุทโธปกรณYให9แก-อาเซียนเปQนประโยชนYต-อสหรัฐฯ โดยเห็นว-า จะเปQนการช-วยลดความ
หวาดระแวงของอาเซียนต-อความร-วมมือระหว-างจีนกับสหรัฐฯ และคงความโดดเดี่ยวของเวียดนามและ
สหภาพโซเวียตในภูมิภาค67 ด9วยการสนับสนุนของจีนและสหรัฐฯ อาเซียนสามารถรักษาความเปQน
เอกภาพและใช9ประโยชนYท-าทีร-วมบนเวทีสหประชาชาติเพื่อยับยั้งการรับรองสถานะของรัฐบาลสาธารณรัฐ
ประชามานิ ตกั มพู ชาซึ ่ งอยู - ภายใต9 เวี ยดนาม อี กทั ้ งรณรงคY ให9 มี การลงคะแนนเสี ยงสนั บสนุ นข9 อมติ
สมัชชาใหญ-แห-งสหประชาชาติทุกปíว-าด9วยป~ญหาในกัมพูชาด9วย68

สรุป

พัฒนาการอาเซียนจากการกอบกู9องคYการ “อาสา” ที่ล9มเหลวมาเปQนองคYการภูมิภาคซึ่งมีบทบาท
สำคัญด9านเศรษฐกิจ การเมือง และความมั่นคง สะท9อนอยู-ในเนื้อหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุสำนักข-าว
กรองกลางสหรัฐฯ อย-างชัดเจน เนื้อหาดังกล-าวแตกต-างจากมุมมองเดิมที่เห็นอาเซียนเปQนองคYการต-อต9าน
คอมมิวนิสตYตั้งแต-แรก ซึ่งหากมุมมองนี้เปQนจริง อาเซียนคงไม-สามารถอยู-รอดมาได9ถึงทุกวันนี้ เนื่องจากจะ
ไม-มีความแตกต-างจากองคYการในภูมิภาคเดียวกันก-อนหน9านี้ที่ประสบความล9มเหลว และที่สำคัญ
อินโดนีเซียคงปฏิเสธการเข9าร-วมองคYการที่มีเปÖาหมายต-อต9านประเทศคอมมิวนิสตYอย-างโจ-งแจ9งสืบเนื่อง
จากบทบาทสำคัญของประเทศดังกล-าวในกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อาเซียนเป[ดรับประเทศสมาชิกจาก
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ทุกประเทศ ตราบใดที่ประเทศดังกล-าวยินยอมร-วมในค-านิยมเดียวกัน
(ซึ่งไม-เกี่ยวกับการเปQนหรือไม-เปQนคอมมิวนิสตY) ทั้งนี้ อาเซียนมีเปÖาประสงคYระยะยาวในการดึงพม-า
ประเทศในอินโดจีน และประเทศอื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต9เข9าเปQนสมาชิก อย-างไรก็ดี แผนการเพื่อ
บรรลุเปÖาประสงคYนี้ขาดความเปQนรูปธรรม ซึ่งในป~จจุบันอาจสะท9อนอยู-ในกระบวนการการเข9าเปQนสมาชิก
ของติมอรYเลสเตและปาป~วนิวกินีที่ยังค9างคาอยูในช-วงแรกเริ่ม อาเซียนมิได9เปQนป~จจัยสำคัญสำหรับสหรัฐฯ ในการพิจารณาสภาพแวดล9อมด9าน
ความมั่นคงของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ในช-วงทศวรรษ 1960 ซึ่งสะท9อนผ-านจำนวนรายการ
เอกสารที่เกี่ยวข9องจากยุคสมัยนี้ มุมมองนี้ไม-นา- แปลกใจหากพิจารณาความล9มเหลวขององคYการซีโต9 อาสา
และมาฟ[ลินโดก-อนหน9านี้ ป~จจัยสำคัญที่เร-งพัฒนาการอาเซียนคือ การลดบทบาทของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
และการรวมประเทศของเวียดนาม การประชุมสุดยอดและการประชุมหารือที่ตามมาบ-งบอกถึงพลวัตซึ่ง
ทำให9 นั กวิ เคราะหY สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ หลายคนแปลกใจ แม9การประชุ มหารื อกั บหุ 9 นส- วน
66

General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.
67 General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales
to ASEAN states’. 22 October 1985.
68 General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.

�101

โดยเฉพาะกับประชาคมยุโรปและสหรัฐฯ อาจไม-ประสบความสำเร็จนัก แต-ถือเปQนการเป[ดทางให9อาเซียน
ได9รับการรับรองเปQนองคYการระดับภูมิภาคที่มีความน-าเชื่อถือ ในขณะที่บทบาทบนเวทีสหประชาชาติช-วย
ส-งเสริมอัตลักษณYของความเปQนองคYการและการเปQนอำนาจทางการเมืองสำคัญบนเวทีการเมืองโลก
ขณะเดียวกัน อาเซียนมีข9อจำกัดอย-างชัดเจน โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง อาเซียนเกรงกลัว
การยุแยงเวียดนามซึ่งอาจป[ดประตูสู-การเจรจาหารือ การเข9าร-วมกิจกรรมภูมิภาคของเวียดนาม และอาจ
ผลักให9เวียดนามโจมตีประเทศสมาชิกโดยตรง ส-วนประเทศสมาชิกอาเซียนเองส-วนใหญ-ไม-ประสงคYก-อตั้ง
กรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาค แต-ยินดีร-วมมือกับประเทศเพื่อนบ9านผ-านกรอบทวิภาคี
หรือไตรภาคีนอกกรอบอาเซียน หรือร-วมมือในประเด็นซึ่งไม-สามารถนำมาเปQนประเด็นระหว-างประเทศ
เช-น การปราบปรามยาเสพติด เปQนต9น หากมองปรากฏการณYนี้จากมุมมองป~จจุบัน อาจไม-เปQนที่แปลกใจ
ว-า อาเซียนยังคงหลีกเลี่ยงการก-อตั้งองคYการความมั่นคงในรูปแบบของนาโต9 ซึ่งอาจกลายเปQนอุปสรรคใน
ความสัมพันธYกับจีน โดยเฉพาะในประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9 และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
ของลุ-มแม-น้ำโขง อีกสิ่งหนึ่งที่น-าสนใจคือ การที่ในช-วง 20 ปíแรก อาเซียนมีข9อกล-าวหาญี่ปุqนในแนว
เดียวกันกับจีนในป~จจุบัน ว-าด9วยการสร9างความแตกแยกในกลุ-มประเทศสมาชิก โดยทั้งสองประเทศนิยม
เจรจาประเด็นที่มีความขัดแย9งภายใต9กรอบทวิภาคีมากกว-าการเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน นอกจากนี้
ในด9านเศรษฐกิจ ศักยภาพของอาเซียนยังคงเปQนที่ยอมรับตั้งแต-ต9น แต-องคYการนี้ไม-สามารถรวมตัวกันทาง
เศรษฐกิจได9อย-างเต็มที่ เนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันกันมากกว-าเกื้อหนุนกัน
ซึ่งป~จจัยนี้ยังคงเปQนป~ญหาอยู-จนถึงทุกวันนี้
บททดสอบสำคัญของอาเซียนในช-วงสองทศวรรษแรกคือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาของ
เวียดนามเมื่อ ค.ศ. 1978 วิกฤตินี้บังคับให9อาเซียนต9องมีท-าทีและนโยบายเปQนกลุ-มในการเจรจากับ
เวียดนาม จีน สหรัฐฯ ญี่ปุqน ตลอดจนบนเวทีสหประชาชาติ แม9บางประเทศสมาชิกอาจยังมีความไมสบายใจต-อท-าทีร-วมก็ตาม ในภาพรวมแล9ว สามารถเห็นได9ว-า อาเซียนผ-านบททดสอบนี้ อาเซียนสามารถมี
ท-าทีร-วมในสหประชาชาติเพื่อกีดกันการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาซึ่งอยู-ภายใต9การ
ครอบงำของเวียดนามและจำกัดการขยายอำนาจของเวียดนามในภูมิภาคโดยไม-ป[ดประตูต-อการเจรจา
ความสำเร็ จ ของนโยบายเหล- า นี ้ เ สริ ม สร9 า งอั ต ลั ก ษณY ข ององคY ก ารในเวลาเดี ย วกั น ด9 ว ย อย- า งไรก็ ดี
ความสำเร็จนี้มีข9อจำกัดเช-นกัน ถึงแม9อาเซียนสามารถยับยั้งการขยายอำนาจของเวียดนามผ-านการ
สนับสนุนกลุ-มต-อต9านในกัมพูชา แต-ในที่สุดแล9วไม-สามารถบังคับเวียดนามให9มาเจรจาเพื่อยุติสถานการณY
อย-างจริงจังได9 ป~จจัยแตกหักซึ่งบังคับให9เวียดนามเข9าสู-การเจรจามิใช-เอกภาพของอาเซียน แต-เปQนการ
ระงับความช-วยเหลือจากสหภาพโซเวียตและการล-มสลายของสหภาพโซเวียตซึ่งเปQนประเทศหลักที่
สนับสนุนนโยบายเวียดนาม เวียดนามจึงไม-มีทางเลือกอื่นใดนอกจากยุติกิจกรรมในกัมพูชา และเข9าสู-การ
เจรจาซึ่งอาเซียนมีความพร9อมตลอดอยู-แล9ว และสามารถดำเนินการได9สำเร็จ และนำเวียดนามเข9ามาเปQน
ส-วนหนึ่งของอาเซียนในที่สุด

�102

อ=างอิง

National Archives and Records Administration (NARA), CIA Records Search Tool (CREST)

ทศวรรษ 1960
General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.
ทศวรรษ 1970
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’. 2 October 1973.
General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’. 16 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese refugees’.
7 December 1978.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits China’. 7 May 1979.
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation: problems
and prospects’. June 1979.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast Asia:
ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
ทศวรรษ 1980
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S. forces
to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East Asia
Pacific’. 23 May 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia: Growth
of ASEAN’. January 1981.

�103

General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’. 4 February 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects: Keeping our
perspectives’. 23 April 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s travel’.
30 May 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on Kampuchea
Conference’. 6 June 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’. 22 December 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S. interests
in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on proposed
NIC production schedule’. 12 August 1982.
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing political
and security relations’. June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone visit’.
23 June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00928R000200050003-4. ‘Brunei: A new and well-heeled
ministate’. December 1983.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the President’s trip
to China’. April 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s and
implications for US policy’. July 1985.
General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House: President
Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.

�104

General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views on the
U.S. military bases’. 24 August 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’.
2 September 1985.
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy and the
new realities’. October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales to
ASEAN states’. 22 October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United States’.
3 June 1987.
General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls over
opiate trafficking in Asia’. August 1987.

หนังสือ

Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected Documents.
Singapore: World Scientific.
Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press.
Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge: Cambridge
University Press.

เว็บไซตn

ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
The Avalon Project. Southeast Asia Collective Defense Treaty (Manila Pact), 8 September 1954.
Retrieved from https://avalon.law.yale.edu/20th_century/usmu003.asp/

�คำกราบบังคมทูลรายงานพิธปี ิด
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท อุดม แก้วมหา ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผูเ้ ข้าร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
และทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” อีกทั้งยังทรงร่วมฟังการสัมมนาตลอดรายการในวันนี้
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากหลากหลายสถาบัน จึงเป็นโอกาสอันดีสำหรับ การ
แนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย
สมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป อีกทั้งเป็นโอกาสสำหรับการพบปะ แลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ กับข้าราชการ อาจารย์ และนักเรียนนายร้อย
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งจะเป็นประตูสู่ความร่วมมือกนั ทำงานวิจัยและสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ ๆ ต่อไป
ในอนาคต
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขอขอบคุณ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
นางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ผู้ทรงคุณวุฒทิ ั้ง ๔ ท่าน
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
วิทยากรทั้งห้าท่าน ผู้เข้าร่วมงานสัมมนา ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ร่วมกันทำให้การสัมมนา
ครั้งนีไ้ ด้เกิดผลและสำเร็จด้วยดี ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ทุกประการ
ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาแต่เพียงเท่านี้ พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

�พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ

พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน์
บรรณาธิการผู้ช่วย

กองบรรณาธิการ
พันเอก มนตรี อินทรสูต
พันเอก ผศ.ประวิทย์ ทองพูน
รศ.ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
พันโท ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
พันตรี ณรงค์ ภูมิสขุ
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
ร้อยเอกหญิง พอฤทัย นิลประพัฒน์
ร้อยโทหญิง วงตะวัน นาคโชติ
นางสาวเกษราภรณ์ หาญแกล้ว
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
นางสาวกุนทินี สมบูรณ์ยิ่ง
นางสาวภัททากร สุทธิสมณ์

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227894">
                <text>“จดหมายเหตุเยอรมัน และ การเปิดตัวหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 7”</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227895">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10179" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15134">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/75bf4994ddea725841680e0998a59d19.pdf</src>
        <authentication>d86bf37936b816c5505f7a360adffdbf</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227889">
                    <text>aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 1

30/9/2567 BE 22:23

�บทบรรณาธิการ
สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา
ปัจจุบันโลกเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ ซึ่งเป็นยุคที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง อีกทั้งประเทศไทย
ยังเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ท�าให้ทุกเพศทุกวัยทุกสายอาชีพต้องเรียนรู้ปรับตัวให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
ในทางทหารก็เช่นกันจะต้องเรียนรู้ทั้งอดีต เข้าใจปัจจุบัน เพื่อวางแ นอนาคต นิตยสารเสนาศึกษาฉบับนี้จึงได้คัดสรรเนื้อหา
ทีม่ คี วามเชือ่ มโยงสัมพันธ์กบั ความรูแ้ ละทักษะส�าคัญแห่งยุคสมัย เช่น การวางโครงสร้างรากฐานทางการแพทย์เพือ่ ประชาชน
การปรับปรุงหลักสูตรโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าให้ทนั สมัยตลอดระยะเวลา ๑๓๗ ปี แนวทางการศึกษาต่อ และวิธกี าร
เอาชนะความกลัวในจิตใจ
กองบรรณาธิการหวังเป็นอย่างยิ่งว่านิตยสารเสนาศึกษาฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ให้ทุกท่านได้ต่อยอดความรู้ความ
เข้าใจ จากการศึกษาอดีตน�ามาวางแ นพัฒนาตนเองให้ทนั ต่อสถานการณ์ในยุคปัจจุบนั เพือ่ เตรียมความพร้อมรับมือกับการ
เปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

พลตรี
บรรณาธิการนิตยสารเสนาศึกษา

สารบัญ

เสนาศึกษา CONTENT
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือนกรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

๑๘
๒๒
๓๐

๔๑
aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 2

๔๔
๔๖

๖๐
30/9/2567 BE 22:23

�อาศิรวาท
สมเด็จฯ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
นาถปรมะ ราชินี ทีฆายุ
เฉลิมวรรษ เก้าสิบสอง ซร้องบ�าบวง
สิริเกียรติ เฟื่องฟุ้ง สากลชาติ
สิริกิติ์ เคียงภัทรราช ภูมิพล
สิริโฉม สมสง่า บรมลักษณ์
สิริพัฒน์ ศิลปาชีพ วิวัฒนา
สิริมงคล สรรพชัย แห่งไตรรัตน์
สิริมั่น พระพลานามัย ยิ่งยืนชนม์
สิริขวัญ ปวงประชา เสนารัฐ
สิริฤกษ์ ถวายชัย พระพันปี

ศุภมัสดุ พระชนนี พันปีหลวง
ไทยทั้งปวง ศิราวาท บาทยุคล
สิริปราชญ์ กิติยา กรนุสนธิ์
สิริกมล การุณย์พัฒน์ รัฐประชา
สิริรักษ์ อาภรณ์ไทย พรรณภูษา
สิริโสภา คุณค่าไทย สู่สากล
สิริสวัสดิ์ พิพัฒน์พร พิลาสผล
สิริกมล จิตเกษม ทรงเปรมปรีดิ์
สิริภักดิ์ หลอมรวมใจ เหนือเกศี
สิริทวี เกียรติเกริกฟ้า หล้านิรันดร

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้ประพันธ์ พ.ท. ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 3

30/9/2567 BE 22:23

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

…นักเรียนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ไม่ได้เรียน
วิชาประวัติศาสตร์เป็นวิชาเอก แต่ว่าการเป็นนักเรียนทหารจ�าเป็นที่จะ
ใช้ประวัติศาสตร์ในการฝึกใช้ความคิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้
วิจารณญาณว่า อะไรควรเชื่อ อะไรไม่ควรเชื่อ เมื่อได้ยินคนพูด
ในวงการสนทนาหรือในข่าว ควรจะรูว้ า่ เรือ่ งนัน่ คืออะไร และรูว้ ธิ คี น้ คว้า
ตั้งแต่เมื่อเรียนระดับปริญญาตรี อาจารย์สอนเน้นเรื่องการใช้เอกสาร
ชั้นต้น พาไปที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ และให้เขียนบทความวิชาการ
โดยใช้เอกสารในหอจดหมายเหตุ…
(พระราชนพิ นธ์ “คา� นิยม” ใน เรือ่ งเล่าจากทหารวิชาการอาวุโส:
การค้นคว้าและอ่านเอกสารทางประวัติศาสตร์ เพื่อสร้างคน สร้างชาติ
และสร้างทหารอาชีพ, 2564)

ความน�า

พระราชปรัชญาประวัติศา ตร์และการทรง อนวิชาประวัติศา ตร์
ของทูลกระหม่อมอาจารย์ ตามที่ได้ยกมากล่าวไว้ข้างต้นนี้ จะเห็นได้ว่า
พระองค์มิได้ทรง อนแต่ตัวเนื้อหาเท่านั้น หาก ิ่ง �าคัญที่ทรง อนควบคู่
กันไปนั้น นั่นก็คือ ตัววิธีการทางประวัติศา ตร์อีกด้วย และการทรง อนให้
ผู้เรียนเข้าใจ เข้าถึง พัฒนาหลักคิดและวิธีการที่ดีที่ ุดนี้ ก็คือ การ ่งเ ริม
ให้ ผู ้ เรี ย นมี โ อกา ฝ ึ ก ฝน และเรี ย นรู้ ใ นเชิ ง ปฏิ บั ติ ก ารจริ ง เช ่ น เดี ย วกั บ
นักประวัตศิ า ตร์ ซึง่ จ�าเป็นต้องฝึกฝนในด้านการอ่าน การใช้หลักฐานเอก าร
ชั้นต้นเป็นพื้นฐาน �าคัญ
ในวงวิ ชาการประวั ติศา ตร์ นั้น หลั กฐานเอก ารชั้ นต้ นมี หลาย
ประเภทและมีอยู่หลากหลายแห่ง แต่ในกรณีของประวัติศา ตร์ มัยใหม่
เช่น ไทยกับ งครามเกาหลี นั้น แหล่งข้อมูลที่ดีและมีมากที่ ุดน่าจะอยู่ใน
หอจดหมายเหตุแห่งชาติของไทยและต่างประเทศที่มี ่วนเกี่ยวข้อง เช่น
หรัฐอเมริกา ดังที่ได้น�าเ นอมาหลายตอนแล้ว
ความในตอน 1 ของเอก ารเก่าเล่าเรื่อง งครามเกาหลี จาก
หรฐั อเมรกิ า (NARA) RG 59 ทีไ่ ด้นา� เ นอมาในครัง้ ล่า ดุ ได้กล่าวถึงใน ว่ น
ของ “ไทยกับ งครามเกาหลีในบริบทของโลก” และในตอนนีซ้ งึ่ เป็นตอน 2 จะ
ได้เน้นเอก ารใน ว่ นของ “ งครามเกาหลีในบริบทของไทย (รวมทัง้ บาง ว่ น
ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้)” ซึ่งก็มีความเกี่ยวโยงกันกับตอน 1 และผู้อ่าน
ควรจ�าไว้ในใจ เนื่องจากตอน 1 คือภาพใหญ่ของ งครามเกาหลี ในขณะที่
ตอน 2 นี้ จะแคบลงหรือเน้นใน ว่ นของไทยกับประเทศเพือ่ นบ้านในอาเซียน

RG 59: ข้อมูลทั่วไปแล ข้อมูล
เด่น: สงครามเกาหลีในบริบท
เอเชยี ต วนั ออกเฉยี งใตแ้ ล ไทย
ในเอก ารชุ ด RG 59 ที่
เกี่ยวข้องกับ “ งครามเกาหลีใน
บริ บ ทเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต ้
และไทย” ก็เช่นเดียวกับชุด “ไทย
กั บ งครามเกาหลี ใ นบริ บ ทโลก”
เนื่ อ งจากมี ทั้ ง ข้ อ มู ล ทั่ ว ไปและ
ข ้ อ มู ล เด ่ น ที่ ต ่ อ เนื่ อ งกั น ดั ง เช่ น
เรื่อง “Initial Consequences in
Southeast Asia of a Korean Cease-昀椀re” (July 6, 1951) เป็นเรื่อง
ต่อจาก “Initial Consequences
in the Far East of a Korean Cease-昀椀re” (July 3, 1951)
เนื้อหาในแฟ้มนี้ (July 6, 1951) มีจ�านวนเอก าร 5 แผ่น และเป็น
รายงานลับเช่นกัน ่วนที่ �าคัญคือ ประเทศที่ได้รับการกล่าวถึงในเรื่องนี้
มีทั้งหมด 5 ชาติ ได้แก่ Indochina (เวียดนาม กัมพูชา และลาว ตอนนี้ยัง
เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศ ), Burma, Thailand, the Philippines, และ
Indonesia และข้อมูลการประเมินของ หรัฐอเมริกาในแต่ละประเทศนี้
มีลกั ษณะเด่นแตกต่างกันไปและล้วนน่า นใจ แต่ในทีน่ จี้ ะน�าเ นอในภาพรวม
จาก ่วนน�าและยกรายละเอียดในกรณีของไทย (Thailand) มาแ ดงให้
เห็นดังนี้
“Generally, the countries of Southeast Asia will regard
a cease-昀椀re in Korea as an indication that, for the immediate future at least, the danger of general war in the Far
East has been averted. With the exception the Philippines,
which regards the cease-昀椀re as a Communist maneuver, the
Southeast Asian countries, uncertain of Communist China’s
future policy toward them, will express cautious approval of
the decision. Burma and Indonesia will regard the achievement of a cease-昀椀re as a justi昀椀cation of their “independent”
foreign policies and as the precursor of an overall Far Eastern
political settlement, probably involving Communist China’s
entry into the UN and the withdrawal of US military support
from Formosa. Thailand and the Philippines would oppose
such a settlement because of fear of an enhancement of
Communist China’s strength and prestige and her future
intentions. The French in Indochina and the Associated
States are fearful lest a cease-昀椀re leave Communist China
free to increase aid to the insurgent Viet Minh forces. In
the absence of any overt move toward Southeast Asia on
the part of Communist China after a cease-昀椀re, Indonesia
may revise its present attitude toward the Japanese peace
treaty and insist upon Communist China’s participation.
The Philippines, in contrast, may be more determined than
ever to exclude Communist China and the USSR from the
signing of the peace.”

กษา
22 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 22

30/9/2567 BE 22:24

�เนือ้ หาในเอก ารนีย้ งั คงมี ว่ นน่า นใจ โดยเฉพาะทีเ่ กีย่ วข้องกับไทย
คือภายหลังจากมี ่วนน�าข้างต้นแล้ว การประเมินของ หรัฐอเมริกาจึงได้
กล่าวถึงรายละเอียดในแต่ละประเทศ เริม่ จาก Indochina ตามด้วย Burma,
Thailand, the Philippines และปิดท้ายด้วย Indonesia ซึ่งรูปแบบหรือ

วิธีการน�าเ นอนี้นับว่าเป็นเรื่องดีอีกประการหนึ่งของเอก าร NARA ที่
ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจง่ายจากประเด็น ่วนน�าแต่คล้าย รุป แล้วจึงขยายไป ู่
รายละเอียดที่ต้องการเพิ่มเติม
ในกรณีของไทยจาก ่วนน�าจะเห็นได้ว่า มีเพียงประโยคเดียว คือ
Thailand and the Philippines would oppose such a settlement
because of fear of an enhancement of Communist China’s
strength and prestige and her future intentions. แต่ก็ได้ใจความ
ว่ า ไทยอยู ่ ต รงไหนของกลุ ่ ม เพื่ อ นบ้ า น และถ ้ า ต ้ อ งการทราบข ้ อ มู ล ใน
รายละเอียดต่อไปว่า ทาง หรัฐอเมริกามองและประเมินประเทศไทยอย่างไร
ก็ไปดูจาก ่วนขยายของ Thailand ซึ่งมีใจความ ดังนี้

“The government of Thailand is undergoing internal
political realignments following an abortive coup d’ etat and
is presently pre-occupied with domestic political problems.
However, it appears certain that Thailand will maintain its
present pro-Western orientation. A cease-昀椀re in Korea, which
would be interpreted in Thailand as a clear cut defeat for the
Communist aggressors, would tent to justify the commitments
the Thai government has made to the UN in Korea in the
face of domestic critics who advocated a fence sitting posture
for Thailand in the current world struggle. As a result of the
participation of Thai armed forces with UN units in Korea

the Thai government would share in the prestige of a UN
victory. Furthermore, termination of hostilities might release
what are probably the best equipped and most experienced
Thai troops for the defense of their homeland and reduce
the heavy expenditures required to maintain these troops
in Korea.
While the Thai government would welcome a cease-昀椀re
in Korea, it would be reluctant to go along on any political
settlement which would cause a relaxation of Allied vigilance
in Asia or so increase the prestige and strength of Communist China so as to pose an increased threat to Southeast
Asia. Speci昀椀cally the Thai government would wish to avoid
admitting Communist China to the UN or to participation in
the Japanese peace treaty. Similarly Thailand would feel it
in her interest that Communist China were denied control of
Formosa. Thailand would continue to fear that Communist
China, disengaged from con昀氀ict in Korea, would be free to
step up subversion and possibly overt aggression in Southeast
Asia.”
จากรายละเอียดของ Thailand ข้างต้น จะเห็นได้ว่ามีประเด็น
ที่น่า นใจหลายด้าน ทั้งการเมืองภายในและภัยคอมมิวนิ ต์จากจีน ซึ่ง
ในประเด็นหลังคือ ภัยจากจีนคอมมิวนิ ต์นั้น ถือว่าเป็นฉากใหญ่ที่ท�าให้
ท่าทีของไทยต่างไปจากเพื่อนบ้านและหันไปหา หรัฐอเมริกาอย่างใกล้ชิด
และข้อน่า ังเกตคือ ในจ�านวน 5 ประเทศที่ หรัฐอเมริกาให้ความ �าคัญนี้
มีเพียง 2 ประเทศที่เข้าร่วมใน งครามเกาหลีคือ ไทยกับฟิลิปปิน ์ แต่ท�าไม
หรัฐอเมริกาต้องประเมินอีก 3 ประเทศ คือ Indochina, Burma และ
Indonesia ด้วย
หากอ่านเนือ้ ในของเอก ารแฟ้มนีก้ จ็ ะเข้าใจได้วา่ ท�าไม หรัฐอเมริกา
ต้องมีการประเมินท่าทีและ ถานการณ์ของ 3 ประเทศนั้นด้วย เพราะเรื่อง
ภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์ โดยเฉพาะจีนในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นั้น ถือเป็นนโยบายใหญ่หรือเป็นศัตรูหลักของ หรัฐอเมริกานั่นเอง
ทีจ่ ริง เรือ่ งภัยจากคอมมิวนิ ต์นนั้ อาจจะมขี อ้ เทจ็ จรงิ อยไู่ มน่ อ้ ย หรอื
อาจจะเป็นเพียง ิ่งที่ หรัฐอเมริกา ร้างขึ้นในขณะนั้นก็ตาม แต่ไม่ �าคัญ
เท่ากับว่าประเด็นคอมมิวนิ ต์ได้กลายเป็นฉากใหญ่ในประวัติศา ตร์ของ
เกือบทุกประเทศใน มัย งครามเย็น และยังคงเป็นกระแ หลักในเอก าร
ของ NARA ในช่วง 1940s-1960s อีกด้วย
ิ่งที่ควรเน้นไว้ตรงนี้ เพื่อเป็นข้อคิดและชวนถกเถียง ซึ่งน่าจะมี
ประโยชน์ในเชิงทบทวนการเรียนรู้วิธีการประวัติศา ตร์ไปในตัว โดยเฉพาะ
ในการค้นเอก ารหรือวิเคราะห์หลักฐานใน NARA ก็คือ ถ้าข้อมูลหรือ
หลักฐานต่าง ๆ มักชี้ชัดหรือแ ดงไปในแนวทางเดียวกันนั้น มีความหมาย
อย่างไร และปัญหาใหญ่คือ การค้นหาข้อมูลต่าง ๆ ใน มัยนี้จะหลุดพ้นจาก
ฉากใหญ่ของเรื่องเหล่านี้ได้หรือไม่ มากน้อยเพียงใด
ค� า ตอบข้ อ หลั ง คื อ ไม่ เพราะเราไม่ ามารถหลุ ด พ้ น จากเรื่ อ ง
คอมมิวนิ ต์ใน มัย งครามเย็นนั้นได้ แต่ผู้ศึกษาควรต้องตั้งค�าถามให้มาก
จากข้อมูลที่พบเห็น คือต้องตระหนักไว้ในใจและมองให้ไกลจากมุมของ
หรฐั อเมรกิ าเ มอ จึงจะช่วยให้เข้าใจ เขา้
ถึง ข้อมูลของ NARA ในแต่ละ ่วนนั้นว่า
มันมีอะไรซ่อนอยูห่ รือไม่ และมีความหมาย
อย่างไร
เนื่องจากเรื่องคอมมิวนิ ต์น้ัน มี
ทั้ ง เรื่ อ งจริ ง และมายาภาพ และเรื่ อ ง
คอมมิ ว นิ ต์ นี้ ยั ง คงมี ม าอย่ า งต่ อ เนื่ อ ง
ในอีกหลายเรือ่ งด้วยกัน ทัง้ ใน ว่ นของไทย
และ งครามเกาหลี ดังเรื่องท้าย ุดที่พบ
ใน Box 5 ของ RG 59 General Records
of the Department of State, Records
of the Division of Research for Far
East, Reports, 1946-1952 และจะน�า
เ นอข้อมูลและประเด็นบางด้านทีเ่ กีย่ วพัน
คือ เรื่อง “Communist Proposals for
เสนาศึกษา 23
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 23

30/9/2567 BE 22:24

�Korean Uni昀椀cation” (August 9, 1951)
เรื่อง “Communist Proposals for Korean Uni昀椀cation” นี้
มีเอก ารจ�านวน 8 แผ่น เป็นการ รุปร่างข้อเ นอของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ในการรวมประเทศเกาหลี 4 ครั้งด้วยกัน เริ่มตั้งแต่
(1) ฉบับ 28 มิถุนายน 1949
(2) ฉบับ 7 มิถุนายน 1950
(3) ฉบับ 19 มิถุนายน 1950 และ
(4) ฉบับ 30 กันยายน 1950
เนือ้ หาการ รุปแบ่ง 5 หัวข้อใหญ่ เริม่ จากบทน�า Summary ตามด้วย
1. Background
2. Summary of the Four Proposals
3. Comparison of Proposals และ
4. Conclusion
ข้อมูลใน ว่ นนีอ้ า่ นง่ายและน่า นใจ แตข่ อยกมาเพยี ง าม ว่ นกพ็ อจะ
ได้ใจความคือ Summary, Comparison of Proposals และ Conclusion
ดังนี้ โดยเริ่มจากใจความ �าคัญใน ่วน Summary ว่า
“The north Korean regime and the USSR have advanced
four major uni昀椀cation proposals since June 1949. The primary
objective of the proposals has been to further the “peaceful

uni昀椀cation” propaganda line of the north Korean regime. In
each instance the proposals were framed to assure Communist control over a uni昀椀ed Korea and, consequently, to
virtually preclude their acceptance by the UN or the Republic
of Korea. The key aspects of the proposals were: (1) the disavowal of existing UN organs for Korea although the Soviet
proposal recommended a new UN organ; (2) withdrawal of
foreign troops; and (3) the establishment of Communistcontrolled interim organs to conduct All-Korea elections and
control police units until the establishment of a permanent
uni昀椀ed government. The speci昀椀c provisions of the proposals,
therefore, demonstrate Soviet unwillingness to advance any
recommendations which do
not clearly guarantee their
control over Korea.”…
III. Comparison of Proposals
A. All the proposals
establish as a basic principle
that the uni昀椀cation issue
must be settled by the
Korean people themselves
without outside interference. In this context, the

กษา
24 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 24

withdrawal of foreign troops is required in the 昀椀rst and last
proposals (such a requirement would not have been relevant
to the June 1950 period).
B. Existing UN organs for Korea are disavowed and barred
from participation in uni昀椀cation.
C. Special machinery for the supervision of the elections
and for interim rule over the country is provided in each
proposal. While the proposed interim organs differ as between
the various proposals, they are similarly characterized by
provisions which would guarantee north Korean control
over the interim organs and over the internal police forces
during elections. The provisions for joint conferences both
contain reference to “Democratic” organizations, which by
Communist de昀椀nition would bar most of the south Korean
political organizations and thus place on the interim organs
only Communist front groups. The Joint Assembly provision
would give the north Koreans a very large working majority
since they could be expected to hold almost every one of
their representatives in line. As a consequence, All Korea
elections would be conducted with the Communists in
virtually full control over election organs and police and
possessing the potential to manipulate local agencies in a
manner so as to force a large Communist vote in south Korea.
Apparently, it is estimated that UN observation, under these
circumstances, would only slightly handicap the Communist
drive for post-election control over Korea.
D. All Korea elections are provided for in each proposal.
The detailed provisions for the elections are left to the
interim organs and, consequently, due to the factors noted
above, to the determination of the north Korean regime.
Furthermore, although the proposals vary in their speci昀椀c
recommendations, the purport of all the proposals is that the
pro Communist groups would be permitted full participation
in the elections while many south Korean political groups
would be barred.
E. The UN is accorded an active role in only the Soviet
proposal of September 1950. However, the Soviet proposal
bars UNCOK. The proposal also
clearly limits the UN role and
establishes the principle of settlement by the Korean people
themselves.
IV. Conclusion
From analysis of the provisions of the various proposals,
it would appear that they were
designed in each instance to
guarantee thorough Communist
control over all of Korea. Since proposals formed in such a

30/9/2567 BE 22:24

�manner had virtually no possibility of
acceptance by the
UN or the south Koreans, the proposals
were undoubtedly
put forth primarily
for their propaganda impact. Furthermore, for the Soviet
Union to advance
a proposal whose
terms were suf昀椀ciently reasonable
to open the possibility of acceptability
to the west, would involve the calculated risk of losing
Communist control over the north and there is no evidence
that the Soviet Union is willing to risk loss of the north in a
gambit for control over all of Korea.
จากเนือ้ ความข้างต้นจะเห็นได้วา่ ใจความทัง้ าม ว่ นนี้ คือ Summary,
Comparison of Proposals และ Conclusion ใน “Communist
Proposals for Korean Uni昀椀cation” นั้น มีประเด็นหลักแวดวงอยู่เรื่อง
เดียวคือ ภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์ และหรือความได้เปรียบของฝ่าย
เกาหลีเหนือในการยึดครองเกาหลีทงั้ หมด ทัง้ นีค้ งเป็นเพราะการประเมินของ
ฝ่าย หรัฐอเมริกานัน้ มาจากมุมมองในการประเมินท่าทีของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ชัดเจนในฐานะศัตรูหมายเลข 1 จึงท�าให้ หรัฐอเมริกามีมุมมองชัดเจนและ
ต่อเนื่องตลอดมาในยุค งครามเย็น ไม่ว่าจะเป็นในกรณีคาบ มุทรเกาหลี
งครามในเวียดนาม และภัยคุกคามทัว่ ไปในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ที่จริงน่า นใจว่า ประเทศอื่น ๆ ในค่ายโลกเ รี รวมทั้งเจ้าหน้าที่ของ
UN คิดและมองเรื่องนี้อย่างไร เห็นด้วยกับทาง หรัฐอเมริกาหรือไม่ และ
ที่ �าคัญคือ เอก ารทั้ง 4 ฉบับนี้ในภาษาเกาหลีและรั เซียมีเนื้อความหรือ
ใจความ า� คัญในลักษณะแตกต่างกันหรือไม่ อยา่ งไร คือตรงตามความหมาย
ที่ หรัฐอเมริกาเข้าใจหรือตีความหรือไม่ อย่างไร และข้อ ง ัยอีกประการ
หนึ่งคือ ท�าไมจีนแดงไม่ได้แ ดงตนหรือไม่ได้เข้ามามี ่วนตรงในเรื่องนี้
จริงหรือไม่ อย่างไร
ข้อมูลใน ่วนนี้ยังไม่ชัดเจนนัก แม้ว่าจะพบข้อมูลภายหลังในช่วงของ
การลงนาม ัญญา งบศึกในปี 1953 ซึ่งมีข้อมูลบาง ่วนใน RG 59 General
Records of the Department of State, Bureau of European Affairs,
Country Direction for the Soviet Union (EUR/SOV), Records
Relating to Soviet-U.S. Relations, 1945-1966 มีข้อมูลเรื่อง “Korean
Political Conference-Geneva-(Big 4
Foreign Ministers plus Communist
China” (Box 1)1
อย่างไรก็ตาม ถ้าอ่านและคิดอย่าง
ชนิดที่ไม่ต้องเกรงใจเจ้าของเอก ารแล้ว
น่าจะพบได้ว่ามีหลาย ิ่งที่ซ่อนอยู่ในการ
ประเมิ น ของฝ่ า ย หรั ฐ อเมริ ก าในเรื่ อ ง
“Communist Proposals for Korean
Uni昀椀cation” นั้น แม้ หรัฐอเมริกามิได้
กล่าวถึงโดยตรงก็ตาม เช่น ประการหนึ่ง
คือ ะท้อนได้ว่า เกาหลีใต้ยังไม่เข้มแข็ง
พอจะต่อกรกับฝ่ายเกาหลีเหนือโดยล�าพัง
ดั ง นั้ น หรั ฐ อเมริ ก าและค่ า ยโลกเ รี
จึงต้องเ นอหรือ ร้างเรื่องเพื่อปกป้อง
เกาหลีใต้ โดยเร่ง ร้างความเข้มแข็ง ด้วย
การพัฒนาในด้านต่าง ๆ ทั้งทางทหาร

เศรษฐกิจ ังคม ฯลฯ ตามโปรแกรมของ หรัฐอเมริกาเป็น �าคัญ
การด�าเนินการหรือ ร้างเรื่องในท�านองลักษณะเช่นนี้ก็ได้เกิดขึ้น
ทั่วไปในประเทศก�าลังพัฒนาทั้งหลายรวมทั้งไทยด้วย ดังจะเห็นได้ ่วน
หนึ่งจากข้อมูลด้าน งครามเกาหลีในบริบทของไทยที่จะกล่าวในล�าดับ
ต่อไป ก็เริ่มมาจากภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์เป็นตัวตั้งเช่นกัน ทั้งนี้เพราะ
ทาง หรัฐอเมริกามีนโยบายที่ชัดเจนต่อจีนแดงและการขยายตัวของจีนแดง
ในคาบ มุทรเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นโยบายของ หรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มีความชัดเจนเมื่อเกิด งคราม
ในเกาหลี และทาง หรัฐอเมริกาได้ก�าหนดแนวทางไว้ในรายงานระดับ Top
Secret เรื่อง “United States National Objectives and Policy in the
Far East” (February 20, 1951) ข้อมูลนี้อยู่ในเอก าร RG 59 General
Records of the Department of State, Records Relating to the
Mutual Security Assistance Program (Far East), 1949-1954, Country
Files: P-S, 1942-1952 ใน Box 4/S; Southeast Asia, 1950-1952 และ
ใน ่วนที่เกี่ยวข้องกับจีนแดงนั้น หรัฐอเมริกาได้วางหลักและแนวทาง
การต่อต้านไว้ตั้งแต่ งครามเกาหลี ในเรื่อง “The policy and action of
Communist China” ใจความ
บางตอนที่น่า นใจ ความว่า
“Communist China is
already involved in a major
military aggression in Korea,
is changing the status of
Tibet by armed action, is
publicly committed to an
attempt to seize Formosa,
and may increase its support
to Ho Chih Minh to include
the use of Chinese forces
in Indochina. Communist
success in these efforts
would expose the remainder of Southeast Asia to attack and
would sharply increase the threat to Japan and the Philippines.
Such prospects lend greater effectiveness to the ordinary
Communist techniques of penetration and subversion and cause
many Asians to remain on the side lines during the present phase
of the struggle.”
ด้วยเหตุนี้ คงไม่ต้องแปลกใจที่ไทยในฐานะประเทศเล็ก และอยู่ใน
ต�าแหน่งทีต่ งั้ ที่ า� คัญในภูมภิ าค (จะเตม็ ใจหรอื ไมก่ ต็ าม) ย่อมจะถูกดึงเข้าไป
เป็น ่วนหนึ่งของ หรัฐอเมริกาในการต่อต้านจีนคอมมิวนิ ต์ เนื่องจาก
หรัฐอเมริกาได้ก�าหนดยุทธศา ตร์ในเรื่องนี้ต่อประเทศในภูมิภาคเอเชีย
ตะวนั ออกเฉยี งใตไ้ วแ้ ลว้ เชน่ กนั ดังทีป่ รากฏ
ในเอก ารชุ ด เรื่ อ ง “United States
National Objectives and Policy in
the Far East” (February 20, 1951) ใน
่วนของ “Strengthening of Southeast
Asia” ใจความตอนหนึ่ง ได้กล่าวไว้ว่า
“34. It is important to the United
States that the mainland states of
Southeast Asia remain under non
Communist control and continue
to improve their internal conditions.
These states are important because
their strategic position, abundant natural
resources, and large population,
if adequately developed and
organized, could serve to protect and

1 เรื่องนี้คิดว่าน่าจะมีข้อมูลอยู่มากในเอก ารของฝ่ายทหาร เช่น RG 319 เรื่อง “Korean Armistice Negotiations, 1951-1958” ซึ่งเดิมผู้เขียนได้ให้ผู้ช่วยค้นเก็บเอก าร �าคัญชุดนี้ด้วย แต่พอดีทาง NARA ได้ประกาศปิดการให้
บริการค้นเอก าร เมื่อวันที่ 13 มีนาคม เนื่องจากการระบาดของโรค Covid-19 ผู้ นใจเรื่องนี้ดูการวิเคราะห์ของ Stueck, William (2002) โดยเฉพาะบทที่ 6 ว่าด้วย “Negotiation an Armistice, July 1951-July 1953: Why Did It Take
So Long?”

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 25

25

30/9/2567 BE 22:24

�contribute to the economic progress and military defense of the
Paci昀椀c off-shore islands from Japan to New Zealand.
35. Therefore, the general objective of the United States
in Southeast Asia is to contribute to (a) the will and ability of all
countries in the region to resist Communism from within and
without, and (b) the political, economic and social advancement
of the area to a higher level of living standards. For this purpose
the United States has developed support programs to strengthen
the governments’ administrative and military capabilities, to
improve living standards, to encourage pro-Western alignments,
and to stave off Communist intervention.”
จากภาพใหญ่ นี้ จะพบว่ าข้ อมูลไทยกับ งครามเกาหลีใ นบริบท
ของไทยจากเอก ารใน RG 59 นั้นก็มีไม่น้อยเช่นเดียวกับ งครามเกาหลี
ในบริบทโลกที่กล่าวมาแล้ว และข้อมูล ่วนใหญ่ต่อเนื่องกันจากบริบทโลก ู่
ประเทศไทย และคงไม่ต้องประหลาดใจที่เรื่องต่าง ๆ ยังคงเกี่ยวพันมาจาก
งครามเกาหลี นั่นก็คือภัยคุกคามจากคอมมิวนิ ต์ โดยเฉพาะจีนแดง ตาม
ด้วย ถานการณ์ภายในของไทย ทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ ังคม และการ
ต่างประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เรื่องนี้มีเอก ารจ�านวนมาก และข้อมูลบาง ่วนเป็นรายงานลับเกี่ยว
กับบทวิเคราะห์โดยย่อทางภัยคุกคามหรืออิทธิพลของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ถานการณ์ ก ารภายในของไทย (เช่ น รายงานประจ� า เดื อ นเกี่ ย วกั บ
ถานการณ์ต่าง ๆ ของไทย) และบาง ่วนเป็นรายงานบันทึกการ นทนา
(Memorandum of Conversation) หรือข้อ
เ นอในเรือ่ งต่าง ๆ หรอื เปน็ กรณี ๆ ไป เชน่ ฝ่าย
ค้านใน ภาผูแ้ ทนราษฎร กลุม่ นายปรีดี พนมยงค์
ฯลฯ ตั้งแต่ช่วง งครามโลกครั้งที่ 2 ยุติเป็นต้น
มา แต่ ่วนใหญ่ข้อมูลอยู่ในช่วง 1950s ไป
ถึง มัยของรัฐบาลจอมพล ฤษดิ์ ธนะรัชต์
ในช่วงต้น 1960s
ตัวอย่างของข้อมูลเหล่านี้ เช่น RG 59
General Records of the Department of
State, Records Relating to the Mutual
Security Assistance Program (Far East),
1949-1954, Country Files: P-S, 1942-1952
ใน Box 4/S; Southeast Asia, 1950-1952 มีรายงานลับเรื่อง Thailand
เกี่ยวกับ “Principal Lines of Investigation” 3 ประการคือ
(1) Chinese Situation
(2) MDAP Requirements และ
(3) Reaction of Government to the fall of Indo-China to
Communism or Chinese Communist attack on Thailand
นอกจากนี้ ยังมีเอก ารใน RG 59 Subject Files Relating to
Thailand, 1955-1959 มีขอ้ มูลรายงานลับเรือ่ ง “Aspects of Situation in
Thailand” (May 2, 1957) รายงานลับเรื่อง “Growing Leftist In昀氀uence
in Thailand” (May 6, 1958) และรายงานลับเรื่อง “Thai Political
Developments; the Pridi Case” (December 11, 1958) และ RG 59
General Records of the Department of State, Miscellaneous
Lot Files, Correspondence and Subject Files, 1959 มีรายงาน

กษา
26 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 26

ลั บ เกี่ ย วกั บ Thailand เรื่ อ ง “Main Problems
in our Relations with Thailand” (Box 6)
ซึ่งประเด็นหลักยังคงเกี่ยวพันกับภัยของคอมมิวนิ ต์
เช่นเดิม แต่การวิเคราะห์ฝา่ ยค้าน ฝ่ายคอมมิวนิ ต์ในไทย
ตลอดช่วงนี้ยังขาดการกรองข่าวที่แม่นย�า เพราะมีแต่
กรณีของนายปรีดี พนมยงค์ เป็นตัวตั้งเ มอ
โดย รุป ภาพของเอก าร RG 59 ที่พบในขณะนี้
มีข้อมูลทั่วไปและข้อมูลเด่นเกี่ยวกับไทยใน งคราม
เกาหลีจ�านวนไม่น้อยทั้งในบริบทโลกและไทย รวมทั้ง
บาง ว่ นของเพือ่ นบ้านอาเซียน แต่ ว่ นใหญม่ กั มแี วดวง
อยู ่ ใ นเรื่ อ งภั ย คุ ก คามจากคอมมิ ว นิ ต์ แ ละหรื อ การ
ต่อต้านจีนแดง และประเทศไทยก็เข้าร่วมในวงจรนี้
อย่าง แข็งขัน โดยเฉพาะภายหลังจากตัด ินใจเข้า
ร ่ ว ม งครามเกาหลี และที่ � า คั ญ คื อ หรั ฐ อเมริ ก ามี ท ่ า ที แ ละมุ ม มอง
ในเรื่องนี้ชัดเจนและเป็นไปในแนวทางเดียวตลอดช่วงต้นของ งครามเย็น
(ปลายทศวรรษ 1940s-ต้นทศวรรษ 1970s)
อย่างไรก็ตาม แม้ข้อมูลของ RG 59 ให้ภาพกว้างของ หรัฐอเมริกา
ใน Far East และ Southeast Asia รวมทั้ง งครามเกาหลีในบริบทโลกได้
เป็นอย่างดี แต่ในระดับลึกหรือกรณีเฉพาะในไทย เช่น งครามเกาหลีใน
บริบทของไทย ข้อมูลของ RG 59 ยังคงมีไม่มากหรือไม่มีรายละเอียดเกี่ยว
กับเหตุการณ์และฝ่ายต่าง ๆ ในเมืองไทย โดยเฉพาะใน ่วนที่เกี่ยวกับฝ่าย
ที่ไม่ชอบรัฐบาลทหาร ไม่ นับ นุน หรัฐอเมริกาใน งครามเกาหลี เป็นต้น
อาจยกเว้นในแฟ้มเอก ารกลุ่มรายงานประจ�าเดือนเกี่ยวกับ ถานการณ์
ต่าง ๆ ของไทย
อย่างไรก็ดี ข้อมูลที่ฝ่าย หรัฐอเมริกาได้รับและรายงานกลับไป
คงอาศัยเพียงแหล่งข่าวจากหนัง ือและข่าวราชการเป็นหลัก ที่ �าคัญคือ
ความแม่นย�าและการเจาะลึกข้อมูลต่าง ๆ นี้ยังไม่น่าเชื่อถือได้มากนัก โดย
เฉพาะฝ่ายต่อต้านรัฐบาลไทยหรือฝ่ายคอมมิวนิ ต์ในไทย เนื่องจากข้อมูล
ของ RG 59 เน้นอยูเ่ รือ่ งเดียวค่อนข้างมากตัง้ แต่หลัง งครามโลกฯ จนถงึ มยั
รัฐบาลจอมพล ฤษดิ์ ธนะรัชต์ คือกลุม่ ของนายปรีดี พนมยงค์ เป็นหลัก แต่กม็ ี
เพยี งชอื่ นายปรดี ี พนมยงคแ์ ละอกี 2-3 ท่านเท่านัน้ เชน่ นายเตยี ง ศิรขิ นั ธ์และ
ผู้ใกล้ชิด ที่พบเห็นตลอดในรายงานลับของ RG 59
เรื่องนี้แ ดงนัยว่า
(1) หน่วยข่าวกรองของ หรัฐอเมริกายังท�างานไม่เจาะลึกมากพอ
เนื่ อ งจากขาดการกรองข่ า วที่ แ ม่ น ย� าและมั ก
มองแบบเหมารวมคื อ ฝ ่ า ยค ้ า นฝ ่ า ยต ่ อ ต ้ า น
รัฐบาลหรือ หรัฐอเมริกามักถูกจัดอยู่ในฝ่าย
คอมมิวนิ ต์เ มอ และ
(2) ถ้ามีข้อมูลลับจริง ๆ ข้อมูลใน ่วนนี้
อาจเก็บอยู่ในแฟ้มอื่นหรือใน RG ฝ่ายทหาร
ก็ได้ เช่น RG 260 ซึ่งผู้เขียน ผู้ช่วยค้น ยังไม่ได้
เก็บข้อมูลมา และผู้เขียนก็ยังไม่มีโอกา ได้อ่าน
เอก ารชุดนี้
ในเบื้องต้นมีข้อ รุปว่า ข้อมูล งคราม
เกาหลี ใ นบริ บ ทของไทยนั้ น หรั ฐ อเมริ ก า
มีขอ้ มูลเกีย่ วกับรัฐบาลหรือกลุม่ ผูน้ า� ที่ นับ นุน
หรัฐอเมริกาค่อนข้างมากและชัดเจน แต่ดูเหมือน หรัฐอเมริกายังไม่
เข้าใจหรือเข้าไม่ถึงกลุ่มอื่น ๆ ใน ังคมไทย โดยเฉพาะฝ่ายที่ไม่ นับ นุน
รัฐบาลทหาร ไม่ นับ นุนฝ่าย หรัฐอเมริกา กลุ่มต่าง ๆ เหล่านี้มักถูก
หรัฐอเมริกามองแบบเหมารวมว่าเป็นเพียงฝ่ายคอมมิวนิ ต์ ฝ่ายนิยม
หรือแนวร่วมของคอมมิวนิ ต์เท่านั้น ทั้ง ๆ ที่ในความจริงหลายกลุ่มไม่
ชอบรัฐบาลทหาร ไม่ชอบฝ่าย หรัฐอเมริกาก็จริง แต่กลุ่มเหล่านี้ก็ไม่ได้
นิยมฝ่ายคอมมิวนิ ต์เช่นกัน และเรื่องของกลุ่มเหล่านี้จึงมักถูกมองข้ามหรือ
ไมม่ ใี นเอก ารของ RG 59 ซึง่ ลักษณะของข้อมูลเช่นนีย้ งั คงปรากฏในเอก าร
ของ RG 84 เช่นกัน
ในตอนต่อไปจะได้น�าเ นอเอก ารของ RG 84 ว่าด้วยเอก ารเก่า
เล่าเรื่อง งครามเกาหลี จาก หรัฐอเมริกา (NARA) RG 84 (ตอน 1) และ
(ตอน 2) ซึ่งมีข้อมูลที่น่า นใจเกี่ยวกับไทยกับ งครามเกาหลี ไม่แตกต่างไป
จากเอก ารของ RG 59 แต่มลี กั ษณะเด่นทีไ่ ม่เหมือนกันแม้วา่ เอก ารทัง้ ของ
RG 59 และ RG 84 อยใู่ นแวดวงของกระทรวงการตา่ งประเทศ หรฐั อเมรกิ า
ก็ตาม

30/9/2567 BE 22:24

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227890">
                <text>เอกสารเก่าเล่าเรื่องสงครามเกาหลี จากสหรัฐอเมริกา (NARA) RG 59 (ตอน 2)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227891">
                <text>บทความเผยแพร่ใน เสนาศึกษา เล่มที่ 90 ตอนที่ 3 เดือนกรกฎาคม - กันยายน 2567 </text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227892">
                <text>พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10178" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15127" order="1">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/f154695ce0459ffef3e0004e096d715e.jpg</src>
        <authentication>ac653841c12a089bc63ab49e0dfcc3b3</authentication>
      </file>
      <file fileId="15123" order="2">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/485b23ab81081aec474a13b9ae040f04.pdf</src>
        <authentication>2f631ac2eb383c9a89b555e089b15c7d</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227863">
                    <text>สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘

��สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พิมพ์ครั้งที่ ๑ พ.ศ. ๒๕๖๑
จ�ำนวนพิมพ์ ๑,๕๐๐ เล่ม
จัดพิมพ์โดยโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ข้อมูลทางบรรณานุกรมของส�ำนักหอสมุดแห่งชาติ
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data
เทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระ, ๒๔๙๘- .
สายธารแห่งประวัติวิทยา รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี.-นครนายก : โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า, ๒๕๖๑.
๕๘๘ หน้า.
๑. รวมเรื่อง. ๒. เทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระ, ๒๔๙๘-. I. ชื่อเรื่อง.
089.95911
ISBN 978-616-8035-24-5

พิมพ์ที่ หจก. อรุณการพิมพ์
๔๕๗/๖-๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทร. ๐-๒๒๘๒-๖๐๓๓-๔ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๒๑๘๗-๘
www.aroonkarnpim.co.th

��สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

4

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

5

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

6

�สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการ ในต�ำแหน่ง
อาจารย์ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๕๘
พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล) ต�ำแหน่งทาง
วชิ าการคอื ศาสตราจารย์ ตำ� แหนง่ ทางบรหิ ารคอื ผอู้ ำ� นวยการกองวชิ าประวตั ศิ าสตร์ สว่ นการศกึ ษา
และทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า (พ.ศ. ๒๕๕๓ - ปัจจุบัน)
เนื่องในโอกาสที่ทรงเกษียณอายุราชการ พ.ศ. ๒๕๕๘ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงขอ
พระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติรวม ๒ บท
พระราชนิพนธ์ ได้แก่ สายธารแห่งประวัตวิ ทิ ยา : รวมบทพระราชนิพนธ์คำ� สอน ณ โรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า และ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย
ในการทรงงานวิชาการและงานบริหาร ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พลเอกหญิง
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงประกอบพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์
อันมีผลให้โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ามีความเจริญก้าวหน้าทัดเทียมสถาบันอุดมศึกษาอื่น
เช่น พระองค์ทรงน�ำวิทยาการและเทคโนโลยีใหม่มาใช้ประโยชน์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและ
ประสิทธิผลในการเรียนการสอน หรือทรงริเริ่มในการก่อตั้งกองทุนเพื่อการวิจัยและพัฒนาโรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า เป็นต้น
ในฐานะศาสตราจารย์และผู้อ�ำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมี
แนวทางและขั้นตอนในการจัดการศึกษาอย่างเป็นระบบระเบียบ เริ่มจากทรงเป็นประธานในการ
ประชุมเพื่อจัดท�ำก�ำหนดการสอนทุกครั้ง ทรงเปิดโอกาสให้อาจารย์หัวหน้าวิชาและอาจารย์ทุกนาย
มีความริเริ่มในการก�ำหนดประเด็นที่จะท�ำการสอนเสมอ อีกทั้งยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรด
กระหมอ่ มพระราชทานแนวพระราชดำ� รเิ พมิ่ เตมิ ในประเดน็ ทจี่ ะทำ� การสอน การเลอื กเฟน้ ผเู้ ชยี่ วชาญ
ทีจ่ ะมาให้ความรูเ้ พิม่ เติมแก่นกั เรียนนายร้อย รวมทัง้ ทรงด�ำริให้จดั กิจกรรมต่าง ๆ เช่น การเปิดโอกาส
ให้นักเรียนนายร้อยได้แสดงความคิดเห็นและฝึกหัดให้น�ำเสนอ การจัดสัมมนาทางวิชาการ การจัด
นิทรรศการในห้องเรียน และการทัศนศึกษา เป็นต้น กิจกรรมเหล่านี้ล้วนเสริมสร้างความรู้
ประสบการณ์ และวิสัยทัศน์แก่นักเรียนนายร้อย อาจารย์ รวมถึงผู้บังคับบัญชา ในคราวเดียวกัน

�ตลอด ๓๕ ปีที่ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงงาน
ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์ค�ำสอน (Lecture Note) เพื่อ
พระราชทานนักเรียนนายร้อยอย่างต่อเนื่องในทุกวิชาและทุกหัวข้อที่ทรงสอน อาจกล่าวได้ว่า
บทพระราชนิพนธ์ค�ำสอนของพระองค์ทุกบทนี้ ล้วนเป็นเครื่องแสดง “หัวใจ” ของการทรงงาน
พระปรีชาสามารถแห่งความเป็น “ครู” และ “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ของนักเรียนนายร้อย ยิ่งไป
กวา่ นนั้ บทพระราชนพิ นธค์ ำ� สอนยงั สะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ ความตอ่ เนอื่ งในการทรงงาน วธิ กี ารทที่ รงศกึ ษา
ค้นคว้า ความชัดเจน ความละเอียดในการอธิบาย และการตอบปัญหาในประเด็นที่ศึกษา รวมไปถึง
การตกผลึกทางความคิด อันเนื่องมาจากประสบการณ์ที่ทรงสั่งสมมาจากการทรงเป็นนักอ่าน
นักเดินทาง นักจดบันทึก นักประวัติศาสตร์ รวมถึงการทรงถวายงานพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙
บทพระราชนิพนธ์ค�ำสอนใน พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราช
กุมารี จึงทรงคุณค่าทางวิชาการยิ่ง เพราะนอกจากเป็นเอกสารประกอบการสอนวิชาประวัติศาสตร์
ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าแล้ว อาจยังมีประโยชน์อย่างกว้างขวางแก่นักศึกษา อาจารย์
บุคลากร ข้าราชการและประชาชนโดยทั่วไปอีกด้วย
ด ้ ว ยส� ำ นึ ก ในพระมหากรุ ณ าธิ คุ ณ อย ่ า งหาที่ สุ ด มิ ไ ด ้ ที่ ท รงพระกรุ ณ าโปรดเกล ้ า
โปรดกระหม่อมพระราชทานการสอนแก่นักเรียนนายร้อยอย่างทุ่มเท เสียสละ และต่อเนื่อง ตั้งแต่
พ.ศ. ๒๕๒๓ จนถงึ ปจั จบุ นั ในวาระทพี่ ลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
ทรงพระชนมายุ ๖๐ พรรษา และทรงเกษียณอายุราชการใน พ.ศ. ๒๕๕๘ โรงเรียนนายร้อย
พระจลุ จอมเกลา้ จงึ กราบบงั คมทลู ขอพระราชทานพระราชานญ
ุ าตอญ
ั เชญ
ิ บทพระราชนพิ นธค์ ำ� สอน
บทส�ำคัญจ�ำนวนหนึ่ง ที่พระราชทานแก่นักเรียนนายร้อยตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๒ - ๒๕๕๘ รวมทั้ง
บทพระราชนิพนธ์ค�ำน�ำในคู่มือทัศนศึกษาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๓๒ - ๒๕๕๘ มาจัดพิมพ์ เพื่อเป็นการ
เฉลิมพระเกียรติและเผยแพร่พระราชกิจด้านการสอนและบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอนของพระองค์
โรงเรยี นนายรอ้ ยพระจลุ จอมเกลา้ หวงั เปน็ อยา่ งยงิ่ วา่ รวมบทพระราชนพิ นธค์ ำ� สอนฉบบั นี้
อาจเป็นแรงบันดาลใจและเป็นแนวทางแก่ท่านผู้อ่าน ให้ด�ำเนินตามครรลองแห่งความเป็นครูที่ดี
ตามแบบอย่างของ “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ต่อไป
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

สารบัญ
สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พระราชประวัติ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

๗
๑๕

ประวัติศาสตร์พระราชนิพนธ์ค�ำสอน “Lecture Note” ใน “ทูลกระหม่อมอาจารย์”
(พ.ศ. ๒๕๓๓ - ๒๕๕๘)

๑๙

ภาคที่ ๑
“วิชาไทยศึกษา : จากพื้นฐานอารยธรรมไทยสู่ไทยศึกษา”
๑. วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย (HI 2001) : จุดมุ่งหมายในการศึกษาและเนื้อหาสาระหลักสูตร
		 ๑๔ กันยายน ๒๕๔๔
๒. วิชาไทยศึกษา (HI 2011) : จุดมุ่งหมาย และขอบเขตการศึกษา
		 ๔ กันยายน ๒๕๕๘
ภาคที่ ๒
“วิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย : เปิดโลกกว้างกับวิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย”
๑. โลก ๓ ยุค : อาณานิคม สงครามเย็น และหลังสงครามเย็น,
		 เหตุการณ์วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๔ : สาเหตุและความหมาย
		 ๑ พฤษภาคม ๒๕๔๕
๒. จีน : ความเปลี่ยนแปลงและความโดดเด่น
		 ๒๒ มิถุนายน ๒๕๔๘
๓. จีน : คู่แข่งหรือหุ้นส่วนของตะวันตก
		 ๓๐ พฤษภาคม ๒๕๔๙
๔. จีน : บนเส้นทางการขยายอ�ำนาจและอิทธิพลแนวสันติ
		 ๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๐
๕. จีนและอินเดีย : มหาอ�ำนาจทางเศรษฐกิจใหม่กับบทบาทในวิกฤตเศรษฐกิจโลก
		 ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๔
๖. จีนเป็นหมายเลขสองของโลกแล้ว : ชาวโลกและชาวจีนคิดเรื่องนี้อย่างไร
		 ๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๕
๗. จีน : รู้จักจีนและนโยบายใหม่ภายใต้ผู้น�ำ 5th G
		 ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๖
๘. จีน : ผู้สร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ของโลกอนาคต
		 ๒๕ มิถุนายน ๒๕๕๗

9

๔๕
๕๓
๕๙

๗๑
๗๙
๙๐
๑๐๓
๑๒๓
๑๔๓
๑๕๙
๑๗๑
๑๘๓

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๙.
		
๑๐.
		

ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย : บทน�ำ
๒๙ เมษายน ๒๕๕๘
จีน : ผู้น�ำรุ่นที่ ๕ กับปัญหาที่ท้าทาย
๒๗ พฤษภาคม ๒๕๕๘

๒๐๑
๒๑๗

ภาคที่ ๓
“วิชาเลือกเสรี : หลากหลายประสบการณ์กับวิชาเลือกเสรี”
๑. วัฒนธรรมโลก : Métissage culturel หรือ Americanization?
		 ๑๑ สิงหาคม ๒๕๔๒
๒. การศึกษาประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็น : ท�ำไม และอย่างไร
		 ๑๒ กันยายน ๒๕๔๖
๓. ความมั่นคงของมนุษย์ : พื้นฐานส�ำคัญในการสร้างความมั่นคงทางสังคม
		 ๔ ตุลาคม ๒๕๕๐
๔. ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น : บทน�ำ
		 ๖ พฤษภาคม ๒๕๕๑
๕. สังคมและวัฒนธรรมไทย : ความหลากหลาย
		 ๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๒
๖. บทน�ำ : เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในปริบทกระแสโลก
		 ๑๐ กันยายน ๒๕๕๒
๗. ความเป็นเอกภาพบนเส้นทางประชาคมเอเชียตะวันออก : บทน�ำ
		 ๔ พฤษภาคม ๒๕๕๓
๘. การศึกษาเกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ
		 พระจุลจอมเกล้าศึกษา (King Chulachomklao Studies) ท�ำไมและอย่างไร
		 ๙ กันยายน ๒๕๕๓
๙. การศึกษาความมั่นคงของไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
		 ผ่านมุมมองปัจจุบนั ความส�ำคัญของเวทีโลกกับความมัน่ คงของไทย :
		 บทบาทมหาอ�ำนาจไม่ใช่เรือ่ งใหม่
		 ๗ มิถุนายน ๒๕๕๔
๑๐. เรียนรู้และรู้จักเพื่อนบ้านอาเซียนผ่านผู้น�ำ นักธุรกิจ ข้าราชการ และชาวบ้าน :
		 เรื่องเล่าจากประสบการณ์จริง
		 ๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๔

10

๒๒๙
๒๓๗
๒๕๐
๒๕๖
๒๗๓
๒๘๐
๒๙๑
๓๐๐
๓๐๔
๓๑๔

๓๒๗

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๑๑.
		
๑๒.
		
๑๓.
		
๑๔.
		
๑๕.
		
๑๖.
		
๑๗.
		
๑๘.
		

มุสลิมศึกษา : ศึกษาอะไร ท�ำไม และอย่างไร
๑ พฤษภาคม ๒๕๕๕
ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา และวิธีการทางประวัติศาสตร์
๓๐ เมษายน ๒๕๕๖
บูรพาภิวัตน์ศึกษา : บทน�ำ
๕ กันยายน ๒๕๕๖
จีน : โอกาสและยุทธศาสตร์การสร้างตะวันออกใหม่
๑๐ ตุลาคม ๒๕๕๖
ภารตาภิวัตน์ : การพัฒนาอินเดียภายหลังได้รับเอกราช
๓ มิถุนายน ๒๕๕๗
โลกตะวันตกในสายตานักเดินทาง
๔ ธันวาคม ๒๕๕๗
ไทยกับเพื่อนบ้านในอาเซียน : ความร่วมมือในการพัฒนา	
๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๘
ยุโรปในความทรงจ�ำ
๑๗ กันยายน ๒๕๕๘

ภาคที่ ๔
“พระราชนิพนธ์ค�ำน�ำ คู่มือทัศนศึกษา : อ่านหนังสือ ๑๐๐ เล่ม ไม่เท่าการเดินทาง ๑ ลี้”
๑. ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน “อีสานเหนือ” ชัยภูมิ มหาสารคาม กาฬสินธุ์
		 สกลนคร อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น
		 ๒๙ - ๓๐ พฤษภาคม ๒๕๓๒
๒. ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนบน “ล้านนา” เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
		 ๒๕ - ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๓๒
๓. ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง “อีสานใต้” อุบลราชธานี ศรีสะเกษ
		 สุรินทร์ ร้อยเอ็ด ยโสธร บุรีรัมย์ ปราจีนบุรี
		 ๒๕ - ๒๗ พฤษภาคม ๒๕๓๓
๔. ทัศนศึกษาภาคเหนือ “สามนคร” น่าน แพร่ อุตรดิตถ์
		 ๓ - ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๓
๕. ทัศนศึกษา “ทักษิณฝัง่ ทะเลตะวันออก” สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา
		 ปัตตานี นราธิวาส
		 ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม ๒๕๓๔

11

๓๔๙
๓๕๗
๓๖๗
๓๗๐
๓๘๗
๔๑๑
๔๖๔
๔๘๑

๕๒๓
๕๓๑
๕๓๓
๕๓๖
๕๓๘
๕๔๐

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๖.
		
		
๗.
		
๘.
		
๙.
		
๑๐.
		
๑๑.
		
๑๒.
		
๑๓.
		
		
๑๔.
		
๑๕.
		
๑๖.
		
๑๗.
		
๑๘.
		
		
๑๙.
		

ทัศนศึกษาภาคกลาง “อู่อารยธรรม” พระนครศรีอยุธยา สระบุรี ลพบุรี สิงห์บุรี
สุพรรณบุรี กาญจนบุรี ราชบุรี
๙ - ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๓๔
ทัศนศึกษาภาคตะวันออก “บูรพาทิตย์” ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราด ปราจีนบุรี
๑๑ - ๑๔ มิถุนายน ๒๕๓๕
ทัศนศึกษา “ภาคกลางตอนบน” นครสวรรค์ ชัยนาท อุทัยธานี
๓๐ ตุลาคม - ๒ พฤศจิกายน ๒๕๓๕
ทัศนศึกษาภาคใต้ฝั่งตะวันตก“หัวเมืองริมฝั่งอันดามัน” ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง
๒๑ - ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๓๖
ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนล่าง “ประตูสู่พายัพ” พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์
๒๓ - ๒๖ มิถุนายน ๒๕๓๗
“คู่มือทัศนศึกษาจังหวัดน่าน”
๑๐ - ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๓๘
ทัศนศึกษาสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม “ตามเสด็จเยือนฮานอย ศึกษาร่องรอยแห่งอดีต”
๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๒
ทัศนศึกษามาเลเซียและสาธารณรัฐสิงคโปร์ “Les voyages forment la jeunesse
ตามเสด็จเยือนสองนครามาเลย์-สิงคโปร์”
๒๔ - ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๕๕
“มิงกะลาบา เที่ยวเมืองพม่ายุคใหม่” ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์
๒ กรกฎาคม ๒๕๕๖
“บูรพาภิวัตน์จากประเทศจีน” ตามเสด็จทัศนศึกษานครกว่างโจว สาธารณรัฐประชาชนจีน
๓๑ ตุลาคม ๒๕๕๖
“ท่องอนุทวีปเอเชียใต้ใน ๒๔ ชั่วโมง” ตามเสด็จทัศนศึกษาเมืองกัลกัตตา สาธารณรัฐอินเดีย
๒๒ กรกฎาคม ๒๕๕๗
“สิงคโปร์ : ประตูสู่ตะวันตกในอดีต” ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐสิงคโปร์
๓๐ ตุลาคม ๒๕๕๗
“เยือนลาว : เพื่อนใกล้บ้าน” ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ณ นครเวียงจันทน์ และเมืองหลวงพระบาง
๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๘
“จากมะละกาสู่ปีนัง” ตามเสด็จทัศนศึกษารัฐมะละกาและเมืองปีนัง ประเทศมาเลเซีย
๑ ตุลาคม ๒๕๕๘

ดัชนี			

๕๔๒
๕๔๔
๕๔๖
๕๔๘
๕๕๐
๕๕๒
๕๕๔
๕๕๖
๕๕๙
๕๖๑
๕๖๓
๕๖๕
๕๖๗
๕๖๙
๕๗๔

12

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

13

��พระราชประวัต๑ิ
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
สยามบรมราชกุมารี
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ
สยามบรมราชกุมารี เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์ที่ ๓ ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ ทรง
พระราชสมภพเมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๘
พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงสำ� เรจ็ การศกึ ษาขนั้
พืน้ ฐานจากโรงเรียนจิตรลดา ทรงสอบไล่ได้อนั ดับที่ ๑ ในการสอบทัว่ ประเทศ ทัง้ ในระดับประถมศึกษา
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (สายศิลป์) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ ทรงศึกษาต่อระดับ
อุดมศึกษาในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิชาเอกประวัติศาสตร์ วิชาโทภาษาไทย
และภาษาบาลี–สันสกฤต จนทรงส�ำเร็จการศึกษาได้รับพระราชทานปริญญาอักษรศาสตรบัณฑิต
เกียรตินิยมอันดับ ๑ และทรงรับพระราชทานรางวัลเหรียญทองสาขาประวัติศาสตร์พร้อมครุย
กิตติมศักดิ์ในฐานะที่ทรงได้คะแนนสูงสุดในชั้น
ในระดับบัณฑิตศึกษา พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงรับพระราชทานปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาตะวันออก มหาวิทยาลัย
ศิลปากร เมือ่ พ.ศ. ๒๕๒๒ และปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาบาลี–สันสกฤต จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๔ ต่อมาทรงศึกษาต่อระดับปริญญาเอก ทรงรับพระราชทานปริญญา
การศกึ ษาดษุ ฎบี ณ
ั ฑติ สาขาวชิ าพฒ
ั นศกึ ษาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ เมอื่ พ.ศ. ๒๕๒๙
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ใฝ่พระราชหฤทัยยิ่ง
ในด้านการศึกษา แม้ทรงส�ำเร็จการศึกษาแล้วยังทรงเรียนรู้ตลอดเวลา ทรงใฝ่เรียนรู้ศาสตร์ใหม่ ๆ
อยู่เสมอ พระราชปณิธานที่จะทรงช่วยเหลือประชาชนเป็นแรงบันดาลพระทัยให้ทรงค้นหาแนวทาง
และวิธีการใหม่อยู่เป็นนิจ
เรียบเรียงและปรับปรุงจาก Connect The World : Empowering People using ICT, Ministry of Information and
Communication Technology, 2008.
๑

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ด้วยความสนพระราชหฤทัยในศิลปะและวัฒนธรรมไทย จึงทรงศึกษาดนตรีไทยและ
นาฏศิลป์ไทย รวมทั้งศิลปะและหัตถกรรมไทยเกือบทุกแขนง ทรงเป็นเลิศทางวรรณคดีไทยและ
วรรณคดีต่างประเทศ และมีพระอัจฉริยภาพด้านการประพันธ์อย่างยอดเยี่ยมทั้งร้อยแก้วและ
ร้อยกรอง ทรงศึกษาภาษาต่างประเทศหลายภาษา ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน จีน เขมร บาลี
สนั สกฤต และละตนิ และเสดจ็ พระราชดำ� เนนิ เยอื นประเทศตา่ ง ๆ มากมาย นอกจากนี้ ทรงสรา้ งสรรค์
ผลงานจิตรกรรมฝีพระหัตถ์ทั้งที่เป็นศิลปะดั้งเดิมและศิลปะร่วมสมัย
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นเจ้าฟ้าที่ทรงงาน
หนักเพื่อความอยู่ดีกินดีของประชาชนมาโดยตลอด เมื่อทรงพระเยาว์ได้เสด็จตามพระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชและสมเด็จพระบรมราชินีนาถไปยังถิ่นทุรกันดารในชนบท จึงทรง
เข้าพระทัยในความต้องการของประชาชน ทรงทราบดีว่าการที่จะยกระดับมาตรฐานความเป็นอยู่
ของประชาชน ต้องอาศัยความรู้ด้านภูมิศาสตร์ พฤกษศาสตร์ การปรับปรุงพันธุ์พืช การจัดการ
แหล่งน�ำ้ แผนที่ และอืน่ ๆ ทรงเชีย่ วชาญการใช้เทคโนโลยีและทรัพยากรธรรมชาติอย่างเหมาะสมเพือ่
การพัฒนาที่ยั่งยืน ทรงเน้นเรื่องสุขอนามัยและโภชนาการด้วยมีบทบาทส�ำคัญต่อการพัฒนาคุณภาพ
ชีวิต รวมทั้งทรงส่งเสริมงานศิลปะและหัตถกรรมเพื่อให้ประชาชนมีรายได้เสริม
ด้วยเหตุที่ทรงตระหนักถึงความส�ำคัญของศาสตร์ต่าง ๆ ในการพัฒนา จึงทรงศึกษาค้นคว้า
วิทยาการ ทั้งด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมทั้งด้านสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยา และน�ำไป
ประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนดังเป็นที่ประจักษ์แจ้งชัด
โดยทั่วไป โครงการตามพระราชด�ำริมีทั้งโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ซึ่งเน้นด้าน
การศึกษาและโภชนาการในโรงเรียนกันดารห่างไกล โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และโครงการ
ธนาคารพืชพรรณอันเนื่องมาจากพระราชด�ำริ เป็นต้น ด้านการช่วยเหลือผู้พิการ ทรงน�ำเทคโนโลยี
สารสนเทศและการสื่อสาร (ICT) มาช่วยพัฒนาทักษะการเรียนรู้ของผู้พิการ รวมทั้งช่วยให้พวกเขา
ช่วยเหลือตนเองได้มากขึ้นด้วย
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงงานในองค์กรการกุศล
และมูลนิธิมากมาย ทรงเป็นอุปนายิกาสภากาชาดไทยตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๐ และทรงเป็นประธานใน
หลากหลายมูลนิธิ อาทิ มูลนิธชิ ยั พัฒนา ซึง่ ดูแลโครงการพัฒนาและโครงการอนุรกั ษ์สงิ่ แวดล้อม มูลนิธิ
อานันทมหิดลเพื่อส่งเสริมการศึกษาระดับอุดมศึกษา มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จ
พระพุทธเลิศหล้านภาลัยเพื่ออนุรักษ์และส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทย มูลนิธิสายใจไทยเพื่อช่วยเหลือ
ทหารที่ได้รับบาดเจ็บหรือพิการจากภารกิจเพื่อความมั่นคงของประเทศ และมูลนิธิรางวัลสมเด็จ
16

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เจ้าฟ้ามหิดลเพื่อมอบรางวัลระดับนานาชาติแก่ผู้มีผลงานดีเด่นสาขาการแพทย์และสาธารณสุข
ทรงเป็นที่ปรึกษาของคณะกรรมการสารานุกรมไทยส�ำหรับเยาวชนตามพระราชประสงค์ในพระบาท
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อีกทั้งทรงเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี
เพื่อพระราชทานรางวัลระดับนานาชาติ Princess Maha Chakri Award ครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๕๘
แก่ครูผู้เป็นแบบอย่างที่ดีเยี่ยมแก่ครูทุกชาติทุกภาษา

ในระดับนานาชาติ ทรงเป็นที่ปรึกษาพิเศษด้านสุขภาพของประชากรกลุ่มชายขอบ
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และแปซิฟิกตะวันตกขององค์การอนามัยโลก (World Health
Organization) กรรมการกิตติมศักดิ์ของคณะกรรมการที่ปรึกษาสาขาสุขภาพของ Bloomberg
School of Public Health, Johns Hopkins University มนตรีของ Refugee Education Trust
ทูตพิเศษด้านอาหารในโรงเรียนของ World Food Program แห่งสหประชาชาติ สมาชิกสภา
กิตติมศักดิ์ (Honorary Senate) ของที่ประชุมนักวิทยาศาสตร์รางวัลโนเบล (Lindau Nobel
Laureate Meetings) อปุ ถมั ภกกติ ตมิ ศกั ดิ์ (Honorary Patron) ในโครงการ Connect the World
ของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (International Telecommunication Union : ITU)
สมาชิ ก รางวั ล ผู ้ น� ำ การจั ด การเทคโนโลยี ข ององค ์ ก รการประชุ ม นานาชาติ ด ้ า นการจั ด การ
วิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งนครพอร์ตแลนด์ (Portland International Conference on
Management of Engineering and Technology : PICMAT) และสมาชิกกิตติมศักดิ์ของสถาบัน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา (Institute of Southeast Asian Studies : ISEAS)
เป็นที่ทราบกันดีทั้งภายในประเทศและต่างประเทศว่า พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงอุทิศพระวรกายทรงงานอย่างหนักเพื่อช่วยเหลือประชาชน
อย่างต่อเนื่อง จึงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายรางวัลแมกไซไซ (Ramon Magsaysay Award) ด้านการ
บริการสาธารณะเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๔ นักโภชนาการดีเด่นจากองค์การอาหารและเกษตรแห่ง
สหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๕ ด้วยพระราชกรณียกิจ
โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน โล่เกียรติยศจาก International Council of Iodine
Deficiency Disorders เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗ ในฐานะที่ทรงอุทิศพระองค์เป็นผู้น�ำในการก�ำจัดภาวะ
บกพร่องไอโอดีนให้หมดไปจากประเทศไทยอย่างยั่งยืน รางวัลอินทิราคานธีจากรัฐบาลอินเดีย
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗ ด้วยพระราชกรณียกิจดีเด่นด้านสันติภาพและการพัฒนา ทูตสันถวไมตรี
ด้านการศึกษาของ UNESCO เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘ รางวัลพิเศษสหพันธ์โภชนาการนานาชาติ
(International Union of Nutritional Sciences, IUNS) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ ในฐานะทรงอุทิศ
17

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พระองค์เพื่อพัฒนาโภชนาการและคุณภาพชีวิตของผู้ยากไร้ เหรียญและโล่สดุดีพระเกียรติคุณ
๑๐ มิตรชาวต่างชาติที่ดีที่สุดในโลกของจีน จากสภาที่ปรึกษาทางการเมืองของจีน (Chinese
People’s Political Consultative Conference : CPPCC) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ และรางวัล
ดิอาร์แพดบ็อกซ์ เมมโมรี่ เมดัล พร้อมประกาศนียบัตรจากสมาพันธ์นักประดิษฐ์นานาชาติ
(International Federation of Inventor’s Association : IFIA) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๔ ในฐานะที่ทรง
สนับสนุนการสร้างสรรค์นวัตกรรมในประเทศไทยอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยี
สารสนเทศ เป็นต้น
พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงเรมิ่ พระราชกรณยี กจิ
ด้านการสอนเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ ระยะแรกทรงร่วมสอนในหมวดวิชาศึกษาทั่วไปที่จุฬาลงกรณ์
มหาวทิ ยาลยั ปลายปถี ดั มาทรงเขา้ รบั ราชการสงั กดั กองวชิ ากฎหมายและสงั คมศาสตร์ สว่ นการศกึ ษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้อ�ำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ซึ่งโปรด
เกล้าฯ ให้มีการปรับปรุงหลักสูตรให้ทันสมัยอยู่เสมอ และทรงส่งเสริมชมรมดนตรีไทยของสถาบัน
การศึกษานี้ด้วย นอกจากนั้นทรงรับเชิญบรรยายในหลายสถาบัน และทรงเข้าร่วมประชุมสัมมนา
วิชาการทั้งในประเทศและต่างประเทศอยู่เป็นนิจ
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระปรีชายิ่งด้าน
อักษรศาสตร์และการประพันธ์ พระราชนิพนธ์จ�ำนวนมากที่พิมพ์เผยแพร่ทั้งบทกวี ภาษา วรรณคดี
ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศาสนา โภชนาการ การพัฒนาชนบท และอื่น ๆ สะท้อนให้เห็นอย่าง
เด่นชัด พระราชนิพนธ์ชุดเสด็จพระราชด�ำเนินเยือนต่างประเทศได้รับความนิยมอย่างมาก รายได้
จากการจ�ำหน่ายพระราชทานเข้ามูลนิธสิ มเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เพือ่ สนับสนุนการศึกษานักเรียน
และนักศึกษาทั้งสายอาชีวะและสายสามัญที่ขาดแคลนทุนทรัพย์
ผูท้ ศี่ กึ ษาพระราชประวัตแิ ละพระราชกรณียกิจในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
สยามบรมราชกุมารี จะประทับใจในความสนพระราชหฤทัยใฝ่ศึกษาแสวงหาความรู้และซาบซึ้ง
ในพระมหากรุณาธิคุณหาที่สุดมิได้ ที่ทรงถ่ายทอดและประยุกต์ความรู้ด้วยพระวิริยอุตสาหะ
เพื่อช่วยเหลือประชาชนทุกหมู่เหล่าให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น

18

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ประวัติศาสตร์พระราชนิพนธ์ค�ำสอน “Lecture Note”
ใน “ทูลกระหม่อมอาจารย์”
(พ.ศ. ๒๕๓๓ - ๒๕๕๘)
...วิชาความรู้ต่าง ๆ ล้วนมีประโยชน์ วิชาการมีทั้งที่เน้นความเจริญทาง
วัตถุ และไม่เน้นความเจริญทางวัตถุ วิชาประวัตศิ าสตร์เน้นความรูค้ วาม
เข้าใจเกี่ยวกับพฤติกรรม ประสบการณ์ และการสร้างสรรค์ของมนุษย์
และสภาพสังคมแวดล้อมในแต่ละสมัย วิชาประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับ
วถิ ชี วี ติ ของคนเราอยา่ งมาก ทกุ สงั คมมรี ากฐานทปี่ รบั เปลยี่ นมาจากอดตี
ตอ่ เนอื่ งถงึ ปจั จบุ นั และพฒ
ั นาตอ่ ไปในอนาคต ประวตั ศิ าสตรไ์ มไ่ ดห้ ยดุ
อยู่แค่อดีต หากส่งผลต่อมาถึงปัจจุบันและแฝงเร้นต่อไปในอนาคต
บทเรียนในประวัติศาสตร์ให้ข้อคิดอยู่เสมอ เราสามารถน�ำข้อคิด
เหล่านั้นไปประยุกต์ใช้ในการท�ำงานและด�ำรงชีวิตได้...
		 (พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
“เรี ย นหรื อ รู ้ ป ระวั ติ ศ าสตร ์ ไ ปท� ำ ไม” วิ ช าประวั ติ ศ าสตร ์ ไ ทย
๑๐ กันยายน ๒๕๓๕)

ประวัติศาสตร์บันทึก
ร้อยเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (พระยศในขณะนั้น)
ทรงเข้ารับราชการสังกัดกองวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้าเมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ ต่อจากนั้นพระองค์ทรงได้รับพระราชทาน
พระยศสงู ขนึ้ เปน็ ลำ� ดบั ตำ� แหนง่ ทสี่ ำ� คญ
ั ไดแ้ ก่ วนั ที่ ๒ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๒๙ ทรงไดร้ บั พระราชทาน
พระยศพันเอกหญิงและทรงได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ด�ำรงต�ำแหน่งศาสตราจารย์ วันที่ ๕ มีนาคม
พ.ศ. ๒๕๓๐ เมื่อกองทัพบกได้ตั้งกองวิชาประวัติศาสตร์ สังกัดส่วนการศึกษาฯ พระองค์ทรงด�ำรง
ต�ำแหน่งหัวหน้ากองวิชา วันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๒ ทรงได้รับพระราชทานพระยศพลตรีหญิง
และทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้อ�ำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ วันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๙ ทรงได้รับ
พระราชทานพระยศพลเอกหญิง วันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ ทรงได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ด�ำรง
19

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ต�ำแหน่งศาสตราจารย์ ส่วนการศึกษาฯ ในอัตราจอมพล และในวันที่ ๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เนื่อง
ในวาระที่ทรงรับราชการที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าครบ ๓๐ ปี ทรงได้รับโปรดเกล้าฯ ให้
ด�ำรงต�ำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในห้วงเวลา ๖ ปีแรก (พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๒๙) ของการรับราชการ ณ โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้านั้น เนื่องจากพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราช
กุมารีทรงมีพระราชภารกิจส�ำคัญอืน่ ทีต่ อ้ งทรงปฏิบตั มิ ผี ลให้พระองค์เสด็จฯ มาทรงสอน ณ โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า ถนนราชด�ำเนินนอก กรุงเทพมหานครเฉพาะวันเวลาที่ทรงสอน ในระยะ
เวลานั้น นักเรียนนายร้อยและข้าราชการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้ขานพระนามของ
พระองค์แตกต่างกันไป เช่น สมเด็จอาจารย์ สมเด็จครู ฯลฯ จนกระทัง่ ในวโรกาสทีพ่ ระองค์ทรงเจริญ
พระชนมายุ ๓๖ พรรษา พ.ศ. ๒๕๓๔ เมื่อโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้จัดกิจกรรมต่าง ๆ
รวมทั้ ง จั ด พิ ม พ์ ห นั ง สื อ เพื่ อ เทิ ด พระเกี ย รติ ขึ้ น ในโอกาสนั้ น เองพระองค์ จึ ง ได้ ท รงพระกรุ ณ า
โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามหนังสือดังกล่าวว่า “ทูลกระหม่อมอาจารย์” พร้อมทั้งพระราชทาน
พระราชานุญาตให้นักเรียนนายร้อยและข้าราชการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าขานพระนาม
แทนพระองค์ว่า “ทูลกระหม่อมอาจารย์”
เมื่อโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าย้ายที่ตั้งหน่วยมาอยู่ ณ บริเวณหุบเขาชะโงก
อำ� เภอเมอื งนครนายก จงั หวดั นครนายก เมอื่ พ.ศ. ๒๕๒๙ พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ
สยามบรมราชกุมารี ทรงตระหนักในความเดือดร้อนของข้าราชการและนักเรียนนายร้อยซึ่งต่าง
เสียขวัญและก�ำลังใจเป็นอย่างยิ่งเนื่องจากความไม่คุ้นเคยอันเกิดจากการย้ายที่ตั้งหน่วยที่เคยอยู่
ทา่ มกลางความเจรญ
ิ ของพระนคร มาอยู่ ณ ชนบทอนั เปลา่ เปลยี่ วหา่ งไกล “ทลู กระหมอ่ มอาจารย”์
จึงทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้โดยตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา (พ.ศ. ๒๕๒๙) จนกระทั่งทรง
เกษี ย ณอายุ ร าชการใน พ.ศ. ๒๕๕๘ พระองค ์ ไ ด ้ เ สด็ จ ฯ มาทรงงาน ณ โรงเรี ย นนายร ้ อ ย
พระจุลจอมเกล้าเป็นประจ�ำสัปดาห์ละ ๒ วัน
“ทลู กระหมอ่ มอาจารย”์ ทรงเคยมพี ระราชดำ� รสั วา่ ในฐานะทที่ รงเปน็ ขา้ ราชการประจำ�
นัน้ พระองค์โปรดที่จะเสด็จฯ มาทรงงาน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า นครนายก ทุกวัน
แต่พระองค์ไม่ทรงสามารถปฏิบัติเช่นนั้นได้เนื่องจากทรงมีพระราชภารกิจส�ำคัญอื่น ๆ

20

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

บันทึกการทรงงาน
ในฐานะศาสตราจารย์และผู้อ�ำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมี
พระราชภารกจิ ในการกำ� กบั ดแู ลและทรงสอนวชิ าตา่ ง ๆ ทกี่ องวชิ าประวตั ศิ าสตรเ์ ปดิ สอนแกน่ กั เรยี น
นายร้อย ได้แก่
วิชาบังคับ คือ วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น วิชาไทยศึกษา
ส� ำ หรั บ นั ก เรี ย นนายร้ อ ยชั้ น ปี ที่ ๒ และวิ ช าประวั ติ ศ าสตร์ โ ลก ซึ่ ง ต่ อ มาเปลี่ ย นชื่ อ เป็ น
วชิ าประวตั ศิ าสตรร์ ว่ มสมยั สำ� หรบั นกั เรยี นนายรอ้ ยชนั้ ปที ี่ ๔ หรอื ๕ (ตามแตท่ กี่ ำ� หนดไวใ้ นหลกั สตู ร
การศึกษาซึ่งมีการปรับปรุงให้ทันสมัยเป็นระยะ)
วิชาเลือกเสรี คือ วิชาซึ่งกองวิชาประวัติศาสตร์ฯ จะพิจารณาเปิดสอนในแต่ละภาค
การศึกษา เพื่อให้สอดคล้องกับบริบททางประวัติศาสตร์ในเวลานั้น อาทิ วิชาประวัติศาสตร์ไทย
ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออก ประวัติศาสตร์ยุโรป
ประวัติศาสตร์อเมริกา และวิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ (จัดการเรียนการสอนเป็นกรณีศึกษา
เช่น วิชาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น การเปลี่ยนแปลงสังคมและวัฒนธรรมโลกในกระแสโลกาภิวัตน์
ประวัติศาสตร์ความมั่นคงของโลก ประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็น ประวัติศาสตร์ทุนนิยมโลก
พระจุลจอมเกล้าศึกษา มุสลิมศึกษาในโลกปัจจุบัน เป็นต้น)
การอ�ำนวยการสอน พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
โปรดฯ ให้ดำ� เนินการจัดการเรียนการสอนอย่างเป็นขัน้ ตอน โดยให้อาจารย์ทา่ นอืน่ ร่วมด้วย พระองค์
ทรงเป ็ น ประธานในการประชุ ม ภายในกองวิ ช า เพื่ อ พิ จ ารณาเตรี ย มการเรี ย นการสอน
การก�ำหนดวัตถุประสงค์ เค้าโครงการบรรยาย การปรับปรุงเนื้อหาหลักสูตร การก�ำหนดแผนงาน
หรือรูปแบบการสอนต่าง ๆ การเชิญผู้ทรงคุณวุฒิมาบรรยายพิเศษ การทัศนศึกษา การวิจัย
การสัมมนา ฯลฯ
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงให้ความส�ำคัญ
กับการสอนนักเรียนนายร้อยเป็นอย่างยิ่ง ทรงเป็นแบบอย่างของนักวิชาการที่มีความสนใจศึกษา
เรื่องราวต่าง ๆ เพื่อน�ำมาเป็นข้อมูลในการสอน ภาพที่เป็นแรงบันดาลใจลูกศิษย์ของพระองค์
มากที่สุดนั้นคือ ภาพที่ “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ทรงบันทึกข้อมูลต่าง ๆ ในสมุดบันทึกและ
กล้องถ่ายภาพ

21

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“ทูลกระหม่อมอาจารย์” ทรงสอนลูกศิษย์ว่า การบันทึกนั้นมีผลให้ไม่ลืมเรื่องราว
ที่เรียนรู้ และยังเป็นก�ำลังใจแก่ผู้ให้ความรู้ซึ่งได้เพียรพยายามเตรียมการน�ำเสนอมาเป็นอย่างดี
การที่พระองค์ทรงบันทึกความรู้ต่าง ๆ อยู่เป็นนิจเช่นนี้เป็นทั้งเหตุและผล ท�ำให้พระองค์ได้ทรงน�ำ
ความรู้ดังกล่าวมาทรงสอนลูกศิษย์ ในหัวข้อที่ทรงสอนให้ได้ข้อมูลในมิติที่ลึกซึ้งและกว้างขวางยิ่ง
การเตรียมการสอน พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงให้เวลาอย่างมากที่จะทรงเตรียมการทั้งในด้านเนื้อหาที่จะทรงสอน และพระราชนิพนธ์เอกสาร
“Lecture Note” ประกอบการสอนซึ่งจะพระราชทานให้นักเรียนนายร้อย และแม้ว่าพระองค์มี
พระราชกรณียกิจที่ต้องเสด็จพระราชด�ำเนินยังที่ต่าง ๆ แต่พระองค์ก็จะทรงใช้เวลาระหว่างประทับ
พระราชพาหนะเปน็ เวลานาน ๆ (โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ เมอื่ เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ไปตา่ งประเทศ) นนั้ เอง
ในการพระราชนิพนธ์
การทรงพระราชนพิ นธค์ ำ� สอน พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรม
ราชกุมารีทรงค้นคว้ามาอย่างดีเยี่ยมจากแหล่งข้อมูลทุกชนิดที่ทรงเห็นว่าจะเป็นประโยชน์ ไม่ว่า
จะเปน็ เอกสารชนั้ ตน้ จากหอจดหมายเหตุ ตำ� ราวชิ าการ บทความในสงิ่ พมิ พต์ า่ ง ๆ รวมทงั้ จากเวบ็ ไซต์
ในอินเทอร์เน็ต และที่ส�ำคัญ คือ เนื้อหาที่ทรงได้รับจากประสบการณ์ที่พระองค์ได้ทรงมีโอกาส
ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรม
ราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ ไปทรงงาน ณ สถานที่ต่าง ๆ รวมถึงการเสด็จฯ โดยพระองค์เอง
ในการเยือนและการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับบุคคลจ�ำนวนมากและหลากหลาย ทั้งในประเทศ
และต่างประเทศ จึงท�ำให้พระราชนิพนธ์ค�ำสอนมีความสมบูรณ์และมีคุณค่าอย่างยิ่ง
เมอื่ ทรงสอน เนอื่ งจากการสอนวชิ าประวตั ศิ าสตรใ์ นโรงเรยี นนายรอ้ ยพระจลุ จอมเกลา้
เป็นการสอนซึ่งอาจารย์แต่ละคนในกองวิชาสอนวิชาเดียวกัน แต่แบ่งหัวข้อรับผิดชอบตามที่
มอบหมาย พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงรบั เปน็ พระราชภาระ
ในการสอน “บทน�ำ” และ“บทสรุป”ของทุกวิชา นอกจากนั้นพระองค์ยังทรงสอนในหัวข้อเฉพาะ
อี ก อย่ า งน้ อ ยวิ ชาละหนึ่ ง หั ว ข้ อ เช่ น วิ ช าไทยศึ ก ษาทรงสอนหั ว ข้ อ “ภู มิ ศ าสตร์ กั บ วิ ถี ไ ทย”
วิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัยหรือวิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ที่เปิดสอนในภาควิชานั้น ๆ
พระองค์ทรงสอนหัวข้อที่เกี่ยวกับประเทศจีน เป็นต้น
ระหวา่ งการทรงสอน “ทลู กระหมอ่ มอาจารย”์ ทรงใชส้ อื่ การสอนและเทคโนโลยตี า่ ง ๆ
ประกอบ เช่น ภาพถ่าย สไลด์ วีดิทัศน์ ภาพยนตร์ บทเพลง ฯลฯ นอกจากนั้นพระองค์ยังโปรดให้
จัดนิทรรศการขนาดเล็กขึ้นในห้องเรียนเพื่อจัดแสดงภาพ แผนที่ หนังสือ สิ่งของ หรือพระราชทาน
22

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เลี้ยงอาหารแก่นักเรียนนายร้อย เพื่อให้นักเรียนได้สนใจซาบซึ้งและมีความรู้ความเข้าใจในเนื้อหา
และวัฒนธรรมของภูมิภาคที่ก�ำลังศึกษามากยิ่งขึ้น
สิ่งที่ส�ำคัญที่สุดคือ พระองค์ทรงเปิดโอกาสให้นักเรียนได้กราบบังคมทูลถามและแสดง
ความคิดเห็นอย่างเสรีทุกครั้ง นอกจากนั้นในคาบเรียนที่มีอาจารย์คนอื่นสอน พระองค์เสด็จฯ
มาประทับฟังการสอนด้วยเสมอ พร้อมกันนั้นพระองค์ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณทรงอธิบายเสริม
และพระราชทานความคิดเห็นเพื่อให้เนื้อหาในหัวข้อการบรรยายนั้นสมบูรณ์มากขึ้นด้วย
ด้วยเหตุที่พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงตระหนักถึง
ความเปลีย่ นแปลงอย่างรวดเร็วของสังคมโลกยุคไร้พรมแดน ประกอบกับวิธกี ารสอนทีท่ รงน�ำเนือ้ หา
ทางวิชาการมาผนวกกับประสบการณ์ในพระองค์ดังกล่าวแล้ว มีผลให้เนื้อหาและวิธีการเรียนวิชา
ประวัตศิ าสตร์ทสี่ อนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าอาจแตกต่างจากทีส่ อนกันในมหาวิทยาลัย
อื่ น บ ้ า ง เนื่ อ งจากมี ก ารเปลี่ ย นแปลงหั ว ข ้ อ การบรรยายทุ ก ภาคการศึ ก ษาเพื่ อ ให ้ ก ้ า วทั น
กับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น จากการเรียนการสอนในลักษณะนี้เอง นักเรียนนายร้อยลูกศิษย์ของ
“ทูลกระหม่อมอาจารย์” จึงได้รับการสอนให้มีความเข้าใจในสังคมไทยและก้าวทันโลก พร้อมกับ
การตระหนักถึงภาระหน้าที่ราชการในการพัฒนาและเสียสละเพื่อสังคม นักเรียนนายร้อยสามารถ
เรียนรู้เรื่องราวในอดีต เพื่อเข้าใจปัจจุบัน และอาจจะเห็นแนวทางในอนาคตได้
บันทึกประวัติศาสตร์ในพระราชนิพนธ์ค�ำสอน
ตลอดระยะเวลา ๓๕ ปีแห่งการรับราชการ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงพระราชนพิ นธเ์ อกสารประกอบ
การสอนเพื่อพระราชทานแก่นักเรียนนายร้อยจ�ำนวน ๒๗๑ บท ประกอบด้วย วิชาประวัติศาสตร์
โลก ๘ บท วิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ๕๓ บท วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย ๓๕ บท วิชาไทยศึกษา
๓๕ บท และวิชาเลือกเสรี ๑๔๐ บท
พระราชนิพนธ์ค�ำสอนใน “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ทุกบท นับว่าทรงคุณค่าทาง
วิชาการและแสดงพระปรีชาสามารถ พระราชด�ำริ และความมุ่งมั่นในการสอน เพราะมีเนื้อหา
สอดคล้องกับสถานการณ์และเป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์ในห้วงเวลาที่ทรงพระราชนิพนธ์
เอกสารค�ำสอนนั้น ซึ่งสามารถใช้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และสะท้อนให้เห็นถึงการเรียน
การสอนวิชาประวัติศาสตร์ของโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าในยุคสมัยที่ผ่านมาได้อย่างดี

23

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พ.ศ. ๒๕๕๘ เนื่องในโอกาสที่พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม
ราชกุ ม ารี ท รงเกษี ย ณอายุ ร าชการ โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า จึ ง ได ้ ข อพระราชทาน
พระราชานญ
ุ าตจดั พมิ พพ์ ระราชนพิ นธค์ ำ� สอนดงั กลา่ ว เนอื่ งจากตระหนกั วา่ พระราชนพิ นธค์ ำ� สอน
ทกุ บททที่ รงพระกรณ
ุ าธคิ ณ
ุ พระราชทานแกน่ กั เรยี นนายรอ้ ยนนั้ มคี วามสำ� คญ
ั อยา่ งยงิ่ ลว้ นเปย่ี มไป
ดว้ ยประโยชนท์ างวชิ าการประวตั ศิ าสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ และอาจจะนำ� ไปศกึ ษาในเชงิ ประวตั ศิ าสตร์
นิพนธ์ได้ สิ่งที่ส�ำคัญที่สุดคือ เป็นการเฉลิมพระเกียรติและเผยแพร่พระราชกรณียกิจทางวิชาการ
ของพระองค์ในขณะทรงรับราชการ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าให้เป็นที่ประจักษ์ชัด
พระราชนิพนธ์ค�ำสอนในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราช
กุมารีแบ่งได้เป็น ๒ ช่วงหลัก ๆ คือ ๑) พระราชนิพนธ์ช่วงรอยต่อระหว่างการยุติของสงครามเย็น
จนถงึ เหตกุ ารณ์ 9/11 (พ.ศ. ๒๕๓๒ – ๒๕๔๔) พระราชนพิ นธแ์ ตล่ ะวชิ าในชว่ งเวลานี้ เปน็ การอธบิ าย
เหตุการณ์ส�ำคัญในบริบทโลกโดยรวมเป็นหลัก และ ๒) พระราชนิพนธ์ช่วงหลังเหตุการณ์ 9/11
เป็นต้นมา (พ.ศ. ๒๕๔๕ – ๒๕๕๘) ในระยะเวลานี้กองวิชาประวัติศาสตร์ได้ปรับเปลี่ยนการเรียน
การสอนโดยใหม้ เี นอื้ หาในลกั ษณะกรณศี กึ ษา ดงั นนั้ พระราชนพิ นธค์ ำ� สอนในสมยั ที่ ๒ นี้ จงึ มลี กั ษณะ
ที่ทรงอธิบายปรากฏการณ์ทางประวัติศาสตร์ประกอบกับพระราชวินิจฉัยซึ่งน่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง
แม้ว่าเนื้อหาและพระราชนิพนธ์ค�ำสอนทุก ๆ บทในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ต่างล้วนเป็น “บันทึกประวัติศาสตร์” แต่โรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้าไม่สามารถตีพิมพ์ได้หมด เพราะความจ�ำกัดของจ�ำนวนหน้ากระดาษ โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงได้ขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์พระราชนิพนธ์ค�ำสอน
แบ่งตามรายวิชาและล�ำดับเวลาเพียงจ�ำนวน ๓๐ บท และเฉพาะที่พระราชทานแก่นักเรียนนายร้อย
ในช่วงที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๔๕ - ๒๕๕๘) เท่านั้น ด้วยเหตุที่ว่า พระราชนิพนธ์ค�ำสอนที่พระราชทานแก่
นักเรียนนายร้อยในห้วงเวลานี้เป็นพระราชนิพนธ์ค�ำสอนที่ไม่เพียงแต่อธิบายประวัติศาสตร์เฉพาะ
เหตุ ก ารณ์ ส� ำ คั ญ ที่ น� ำ ไปสู ่ ก ารเปลี่ ย นแปลงของประวั ติ ศ าสตร์ โ ลกเท่ า นั้ น แต่ ยั ง ทรงอธิ บ าย
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นพร้อมพระราชวินิจฉัย นอกจากนั้นยังได้จัดพิมพ์พระราชนิพนธ์ค�ำน�ำ
คู่มือทัศนศึกษาจ�ำนวน ๑๕ บท ซึ่งพระองค์ได้ทรงอธิบายให้เห็นถึงวิธีการเรียนการสอนโดยการ
ลงพื้นที่ไปทัศนศึกษา ณ สถานที่ต่าง ๆ ว่าจะกระท�ำด้วยเหตุผลใด อย่างไร ที่ไหน เพื่อให้นักเรียน
นายร้อยได้รับประโยชน์สูงสุดในการเรียนการสอนด้วย
ในการเตรียมต้นฉบับส�ำหรับจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์ “สายธารแห่งประวัติวิทยา”
บทนี้ มีการตรวจแก้ไขแต่น้อยที่สุดเท่าที่จ�ำเป็น เพื่อคงความเป็น “พระราชนิพนธ์ค�ำสอน” หรือ
24

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“Lecture note” ที่ทรงเตรียมส�ำหรับการทรงสอนและพระราชทานแก่นักเรียนนายร้อยเป็นการ
เฉพาะ ส่วนเอกสารอ่านประกอบอื่น ๆ จ�ำนวน ๒๙ บท ที่ทรงอ้างอิงในเนื้อหา ไม่ได้น�ำมาตีพิมพ์
บทพระราชนิ พ นธ ์ ค� ำ สอนและพระราชนิ พ นธ ์ ค� ำ น� ำ คู ่ มื อ ทั ศ นศึ ก ษาดั ง ปรากฏใน
“สายธารแห่งประวัติวิทยา” นี้ ล้วนสะท้อนบริบททางประวัติศาสตร์ในห้วงเวลาที่ทรงสอนวิชา
นัน้ ๆ พร้อมกับอาจแสดงนัยส�ำคัญของแนวพระราชด�ำริที่ “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ทรงสอนนักเรียน
นายร้อย และยังเป็นเครื่องยืนยันความบางตอนในพระราชนิพนธ์ของพระองค์ที่ว่า
“...ประวัติศาสตร์ไม่ได้หยุดอยู่แค่อดีต
หากส่งผลต่อมาถึงปัจจุบันและแฝงเร้นต่อไปในอนาคต...”

25

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

รายการบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน (พ.ศ. ๒๕๓๓ - ๒๕๕๘)
ก. วิชาบังคับ
๑. ประวัติศาสตร์โลก
ภาคต้น ๒๕๓๓
ภาคต้น ๒๕๓๕

ภาคต้น ๒๕๓๖

ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
ภาคต้น ๒๕๓๗
ภาคต้น ๒๕๓๘
ภาคต้น ๒๕๓๙

ประวัติศาสตร์จีน, มาเลเซีย, สิงคโปร์, อินโดจีน, อินโดนีเซีย
มองโลกร่วมสมัย (บทสไลด์)
จีนกับแนวทางในอนาคต
ปริทัศน์แดนมังกร (บทสไลด์)
เบิกฟ้าเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เหตุการณ์ปัจจุบันของโลก : เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
บทน�ำ
มองโลกร่วมสมัย (บทสไลด์ - แก้ไข)
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, กัมพูชา, บรูไนฯ, พม่า, มาเลเซีย, สิงคโปร์,
เวียดนาม, ลาว, ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย
จีน, ประวัติศาสตร์จีน, ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับประเทศ
มหาอ�ำนาจอื่น, การเมืองจีนสมัยคอมมิวนิสต์ปกครองจีน
ประวัติศาสตร์โลก : สรุป
โลกานุวัตร
บทน�ำ
ภูมิหลังของโลกร่วมสมัย
สมัยหลังสงครามเย็น การท้าทายของระเบียบโลกใหม่
บทน�ำ
ภูมิหลังของโลกร่วมสมัย
พินิจโลกร่วมสมัยในทศวรรษ ๑๙๙๐
จีน VS อังกฤษ อนาคตทางสองแพร่งของฮ่องกง
ความส�ำคัญทางยุทธศาสตร์ของมหาสมุทรอินเดีย
ความสัมพันธ์ทางการทูตของไทยกับกลุ่มประเทศเกิดใหม่จาก
ยูโกสลาเวีย (เดิม)
26

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคต้น ๒๕๔๐

ภาคต้น ๒๕๔๑

ภาคต้น ๒๕๔๒

ภาคต้น ๒๕๔๓
ภาคต้น ๒๕๔๔
ภาคต้น ๒๕๔๕

สรุป
สรุปสอบย่อยประจ�ำภาค
บทน�ำ
ภูมิหลังของโลกร่วมสมัย
พินิจโลกร่วมสมัย
เอเชียใต้
โลกอนาคตกับความขัดแย้งทางวัฒนธรรม
สรุปการเลือกข่าวต่างประเทศและวิเคราะห์ข่าว
IMF
บทน�ำ
ภูมิหลังของโลกร่วมสมัย
พินิจโลกร่วมสมัย
ปัญหาอาวุธนิวเคลียร์
วัฒนธรรมโลกในคริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ : Americanization?
สรุปผลงานของนักเรียน
สรุป
บทน�ำ
พินิจโลกร่วมสมัย
การค้นพบโลกใหม่ถึงสงครามเย็น
สรุปเหตุการณ์ปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต
วัฒนธรรมโลก : Métissage culturel หรือ Americanization?
บทน�ำ
จีน : มหาอ�ำนาจในศตวรรษที่ ๒๑?
สรุป : การปรับตัวเข้ากับยุคใหม่
โลก ๓ ยุค : อาณานิคม สงครามเย็น และหลังสงครามเย็น
จีน : อาณาจักรกลาง (Middle Kingdom - Zhong Guo) ยุคใหม่
โลก ๓ ยคุ : อาณานคิ ม สงครามเยน็ และหลงั สงครามเยน็ , เหตกุ ารณ์
วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๔ : สาเหตุและความหมาย

27

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคต้น ๒๕๔๖
ภาคต้น ๒๕๔๗

ภาคต้น ๒๕๔๘

ภาคต้น ๒๕๔๙
ภาคต้น ๒๕๕๐
ภาคต้น ๒๕๕๑
ภาคต้น ๒๕๕๒
ภาคต้น ๒๕๕๓

โลก ๓ ยคุ : อาณานคิ ม สงครามเยน็ และหลงั สงครามเยน็ , เหตกุ ารณ์
วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๔ : สาเหตุและความหมาย
ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
โลก ๓ ยคุ : อาณานคิ ม สงครามเยน็ และหลงั สงครามเยน็ เหตกุ ารณ์
วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๔ : สาเหตุและความหมาย
จีน : ฝันร้ายของตะวันตก
เอกสารอ่านประกอบ ๑ จีนเป็นฝันร้ายของใคร?
เอกสารอ่านประกอบ ๒ จีนกับการพัฒนาของเอเชีย : ข้อคิดส�ำหรับไทย
เอกสารอ่านประกอบ ๓ China’s Century
เอกสารอ่านประกอบ ๔ กระแสแข่งดุป่วนหนัก ผู้ผลิตชิ้นส่วน
รถยนต์จีน
เอกสารอ่านประกอบ ๕ แบงก์ชาติจีนชี้เศรษฐกิจลดความร้อนแรง
เอกสารอา่ นประกอบ ๖ “ลงั โคม” ผดุ รา้ นคา้ ปลกี แหง่ แรกในเซยี่ งไฮ้
เอกสารประกอบการบรรยาย สหภาพยุโรป
บทน�ำประวัติศาสตร์โลกปัจจุบัน
จีน : มังกรย่อมเป็นมังกรอยู่ดี
จีน : ความเปลี่ยนแปลงและความโดดเด่น
เอกสารอา่ นประกอบ ภมู ทิ ศั นก์ ารเมอื งโลกทเี่ ปลยี่ นไป ประเทศจนี
บทน�ำ ภูมิหลังโลก ๓ ยุค
จีน : คู่แข่งหรือหุ้นส่วนของตะวันตก
ความน�ำ
จีน : บนเส้นทางการขยายอ�ำนาจและอิทธิพลแนวสันติ
บทน�ำ
จีน : ฤๅจะเป็นจักรวรรดินิยมยุคใหม่?
บทน�ำ : ความน�ำอธิบายเนื้อหาวิชาโดยสังเขป
จีน : ศูนย์กลางทุนนิยมใหม่
บทน�ำ : ประวัติศาสตร์ร่วมสมัยในบริบทกระแสโลก
จีน : ยังคงถูกจับตามองจากทุกมุมโลก

28

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคต้น ๒๕๕๔
ภาคต้น ๒๕๕๕
ภาคต้น ๒๕๕๖
ภาคต้น ๒๕๕๗
ภาคต้น ๒๕๕๘

๒. พื้นฐานอารยธรรมไทย
ภาคสอง ๒๕๓๑
ภาคสอง ๒๕๓๒
ภาคสอง ๒๕๓๔
ภาคสอง ๒๕๓๕
ภาคสอง ๒๕๓๖

บทน�ำ : ประวัติศาสตร์ร่วมสมัยในบริบทกระแสโลก
จีนและอินเดีย : มหาอ�ำนาจทางเศรษฐกิจใหม่กับบทบาทวิกฤติ
เศรษฐกิจโลก
บทน�ำ : ว่าด้วยแนวโน้มและการศึกษาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
จีนเป็นหมายเลขสองของโลกแล้ว : ชาวโลกและชาวจีนคิดเรือ่ งนีอ้ ย่างไร
สรุป
บทน�ำ : ความน�ำและอธิบายเนื้อหาวิชาโดยสังเขป
จีน : รู้จักจีนและนโยบายใหม่ภายใต้ผู้น�ำ 5th G
สรุป
บทน�ำ : ความน�ำและอธิบายเนื้อหาวิชาโดยสังเขป
จีน : ผู้สร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ของโลกอนาคต
สรุป
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
จีน : ผู้น�ำรุ่นที่ ๕ กับปัญหาที่ท้าทาย
สรุป
จุดมุ่งหมายของการสอนวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
จุดมุ่งหมายของการสอนวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
ภาษาและวรรณคดีไทย
อารยธรรมไทย
บทน�ำและความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับพื้นฐานอารยธรรม
ภาษาในอารยธรรมไทย
สายธารแห่งอารยธรรมไทย
ข้อคิดเบื้องต้นเกี่ยวกับพื้นฐานอารยธรรม
สรุปการเมืองการปกครองไทย (๑)
สรุปการเมืองการปกครองไทย (๒)

29

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคสอง ๒๕๓๗

ภาคสอง ๒๕๓๘
ภาคสอง ๒๕๓๙
ภาคสอง ๒๕๔๐
ภาคสอง ๒๕๔๑
ภาคสอง ๒๕๔๒
ภาคสอง ๒๕๔๓

ภาคสอง ๒๕๔๔

ภาคสอง ๒๕๔๕

เกริ่นน�ำ
ข้อคิดบางประการเกี่ยวกับพื้นฐานอารยธรรม
ภาษาไทยกับอารยธรรมไทย
วรรณคดีกับอารยธรรมไทย
การปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยในสมัยรัชกาลที่ ๕
การกระจายอ�ำนาจและการรวมอ�ำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง
สรุปปิดวิชา
ศาสนาในอารยธรรมไทย
บทน�ำ
ภาษาไทยกับอารยธรรมไทย
ศาสนาในสังคมไทย
บทน�ำ
ภาษาไทยกับอารยธรรมไทย
ศาสนาในสังคมไทย
บทน�ำ
บทน�ำ
บทน�ำ
สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการของสังคม
มนุษย์ในประเทศและลักษณะสังคม
วัฒนธรรมยุคต้นของประเทศ
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายในการศึกษาและเนื้อหาสาระหลักสูตร
สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการของสังคม
มนุษย์ในประเทศและลักษณะสังคม
วัฒนธรรมยุคต้นของประเทศ
การปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม : ความเป็นมาและข้อคิดเห็น
สังเขปเส้นทางแพรไหม
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายของการศึกษาและเนื้อหาสาระการบรรยาย
สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ : ปัจจัยที่ก�ำหนดพัฒนาการของ
สังคมมนุษย์
สรุป
30

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ไทยศึกษา
ภาคต้น ๒๕๔๖

ภาคสอง ๒๕๔๗

ภาคสอง ๒๕๔๘

ภาคสอง ๒๕๔๙

ภาคสอง ๒๕๕๐
ภาคสอง ๒๕๕๑

บทน�ำ : จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
เอกสารอ่านประกอบเรื่องการพัฒนา
สรุปไทยศึกษา
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
สรุปไทยศึกษา
เอกสารอ่านประกอบเรื่องการพัฒนา
จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
สรุปไทยศึกษา
สรุปพัฒนาการการศึกษาเรื่องไทย
สรุปหัวข้อการท�ำวิจัย
จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
เอกสารอ่านประกอบ หัวข้อการประชุมไทยศึกษานานาชาติที่
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ม.ค. ๒๐๐๘ สังคมไทยในโลกที่ก�ำลัง
เปลี่ยนแปลง
จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
เอกสารเพิ่มเติม ดินโคลนถล่มที่อ�ำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
จุดมุ่งหมายและขอบเขตของวิชาไทยศึกษา
สรุปไทยศึกษา
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
เอกสารอ่านประกอบ : ดิน น�้ำ ลม ไฟ ส�ำคัญไฉนต่อชีวิต
เอกสารอ่านประกอบ : ดินโคลนถล่มที่อ�ำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
เอกสารอ่านประกอบ : อุทกภัยบ้านน�้ำก้อ ต�ำบลน�้ำก้อ อ�ำเภอ
หล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์
31

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคสอง ๒๕๕๒
ภาคสอง ๒๕๕๓

ภาคสอง ๒๕๕๔

ภาคสอง ๒๕๕๕

ภาคสอง ๒๕๕๖

ภาคสอง ๒๕๕๗

จุดมุ่งหมายและขอบเขตของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย มนุษย์กับความเน่าเสีย
สรุปไทยศึกษา
จุดมุ่งหมายและขอบเขตของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย
ภูมิศาสตร์มนุษย์ (Human Geography)
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
จุดมุ่งหมายของวิชาไทยศึกษา : ศึกษาไทย
ภูมศิ าสตร์กบั วิถชี วี ติ ไทย : ภูมศิ าสตร์การคมนาคมขนส่ง (Transport
Geography)
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทย : ภูมิศาสตร์การเกษตร (Agricultural
Geography)
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
ภูมิศาสตร์พลังงาน
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
สรุป
จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
ภูมิศาสตร์มหาสมุทรของไทย
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
สรุป

32

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคสอง ๒๕๕๘

ข. วิชาเลือกเสรี
๑. ประวัติศาสตร์ไทย
ภาคสอง ๒๕๓๒

ภาคสอง ๒๕๓๓

ภาคสอง ๒๕๓๔

จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
ภูมิศาสตร์กับวิถีชีวิตไทยและภูมิศาสตร์กับโอลิมปิควิชาการ
เอกสารประกอบการสอน : แผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ
ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)

บทน�ำ
การก่อตั้งอาณาจักรสุโขทัย
อาณาจักรโบราณ–สมัยอยุธยา
บทน�ำ หลักฐานทางประวัติศาสตร์ พัฒนาการทางประวัติศาสตร์
บทน�ำ
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก : การสร้างเมือง
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก : การปกครอง
การปฏิรูปบ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว
ภูมิศาสตร์เบื้องหลังประวัติศาสตร์
พัฒนาการทางประวัติศาสตร์
บทน�ำ
ประวัติศาสตร์ไทย ๑
ประวัติศาสตร์ไทย ๒
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก: การสร้างเมือง
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก: การปกครอง
การปฏิรูปบ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยูห่ วั (ทบทวน)
การปฏิรูปบ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยูห่ วั (การปกครองส่วนภูมิภาค)
การปฏิรูปบ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยูห่ วั (การต่างประเทศกับเอกราช)
33

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคสอง ๒๕๓๕

ภาคต้น ๒๕๓๘

ภาคสอง ๒๕๓๙

บทน�ำ
วิชาประวัติศาสตร์ไทย : บทน�ำ
ภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์
สมยั กอ่ นประวตั ศิ าสตร์ และพฒ
ั นาการของแควน้ โบราณในดนิ แดน
ประเทศไทย
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
ความน�ำ : หลักฐานเอกสารในการศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์
สมัยรัชกาลที่ ๕
การปฏิรูปบ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจา้ อยหู่ วั
การปฏิรูปในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว :
การต่างประเทศ
การปฏิรูปการปกครองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว
ปัญหาบางประการจากการพัฒนาเศรษฐกิจในช่วงสามทศวรรษ
ที่ผ่านมา
บทน�ำ
รัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. ๒๓๒๕ - ๒๓๙๔)
การปฏิรูปในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว :
การต่างประเทศ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับการปฏิรูปบ้านเมือง
บทน�ำ
ภูมิศาสตร์การเมืองไทย
พินิจรัตนโกสินทร์
รัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. ๒๓๒๕ - ๒๓๙๔)
การเผชิญกับจักรวรรดินิยม : ยุทธวิธีและผลสืบเนื่อง
การเมืองไทยในช่วง พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๓๑
เศรษฐกจิ และการตา่ งประเทศของไทยในชว่ ง พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๓๑
เศรษฐกิจไทย’๓๙ : ครึ่งแรกอ่อนล้า...ครึ่งหลังยังมากปัญหา
34

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคต้น ๒๕๔๑

ภาคสอง ๒๕๔๓
ภาคต้น ๒๕๕๒

เอกสารอา่ นประกอบ : เหตกุ ารณท์ างการเมอื งระหวา่ ง ๑๔ ตลุ าคม
พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๙
เอกสารอ่านประกอบ : สภาพแวดล้อมกับการเมืองไทยระหว่าง
ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๓๕
ความน�ำ
สังเขปสมัยรัชกาลที่ ๑ - รัชกาลที่ ๔ (พ.ศ. ๒๓๒๕ - ๒๔๑๑)
รัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. ๒๓๒๕ - ๒๓๙๔)
การเมืองไทยในช่วง พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๓๑
สรุปเศรษฐกิจไทยในช่วง พ.ศ. ๒๕๐๔ - ๒๕๓๙
โครงการพระราชด�ำริในช่วง พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๕
บทน�ำ : ศึกษาอดีตเพื่อให้มองการณ์ไกล
มองต่างชาติ เหลียวมองไทย
กล่าวน�ำ : ศึกษาประวัติศาสตร์ไทย ท�ำไม และอย่างไร
สังคมและวัฒนธรรมไทย : ความหลากหลาย
กรุงสุโขทัยเป็นราชธานี (พ.ศ. ๑๗๖๒ - ๑๙๘๑)
การโยงอ�ำนาจเข้าสู่องค์พระมหากษัตริย์: จุดเริ่มต้นการปฏิรูป
บ้านเมืองของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ชาวจีนในสมัยอยุธยา : สถานะในประวัติศาสตร์
วิชาประวัติศาสตร์ไทย : สุโขทัย
สงั คมสมยั ประวตั ศิ าสตรย์ คุ ตน้ ในดนิ แดนประเทศไทย
สงั เขปในการศกึ ษา

ประวัติศาสตร์ไทย : ความสัมพันธ์กับโลกตะวันตก
ภาคสอง ๒๕๕๗
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
ไก่ไวน์แดง (Coq au vin rouge)
โลกตะวันตกในสายตานักเดินทาง
Sugee Cake
สรุป

35

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๒. ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออก
ภาคต้น ๒๕๓๔
มองโลกเอเชียตะวันออก
ข้อคิดเบื้องต้นเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออก
เอเชียตะวันออก
ภาคต้น ๒๕๓๕
จีนจะเดินทางไปตามแนวทางใด
จีนกับแนวทางในอนาคต
ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับประเทศมหาอ�ำนาจ
ภาคต้น ๒๕๔๐
บทน�ำ
เรื่องของเอเชียตะวันออกในช่วงนี้
ฮ่องกง, ฮ่องกงภาคผนวก
ทิเบต
ไต้หวัน
ภาคต้น ๒๕๔๓
บทน�ำ
ชาติจีนชาติไทยมิใช่อื่นไกลพี่น้องกัน
จีน, พุทธศาสนาในจีน
ญี่ปุ่น
เกาหลี
ภาคต้น ๒๕๔๙
บทน�ำ ภูมิหลังเอเชียตะวันออก
“ปัญหาความยากจน” ภาพซ้อนในการพัฒนาแบบ “อัศจรรย์จีน”
บทน�ำ สารสนเทศเอเชียตะวันออก
เกาหลี
จีน
ญี่ปุ่น
ไต้หวัน
เอกสารอ่านประกอบ พุทธศาสนาในจีน
ฉากประวัติศาสตร์เกาหลีในเรื่อง “แดจังกึม”
ภาคต้น ๒๕๕๓
บทน�ำ
ชนกลุ่มน้อยในจีน
เอกสารประกอบหมายเลข ๑ รายชือ่ ชนกลุม่ น้อยของจีนทัง้ ๕๕ ชนชาติ
36

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออก : บูรพาภิวัตน์ศึกษา
ภาคสอง ๒๕๕๖
บทน�ำ : จุดมุ่งหมายและขอบเขตการศึกษา
จีน : โอกาสและยุทธศาสตร์การสร้างตะวันออกใหม่
สรุป
๓. ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาคต้น ๒๕๓๑
บทน�ำ
ภาคต้น ๒๕๓๓
พม่าหลังสงครามโลกครั้งที่สอง
ภาคต้น ๒๕๓๔
พม่า
อินโดนีเซียในปัจจุบัน
บรูไนฯ
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาคต้น ๒๕๓๕
เบิกฟ้าเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
บรูไนฯ
ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
อินโดนีเซีย, อินโดนีเซียช่วงที่ประธานาธิบดีซูการ์โนปกครอง,
อินโดนีเซียในปัจจุบัน
ภาคต้น ๒๕๓๖
บทน�ำ : สภาพภูมิศาสตร์กับพัฒนาการทางประวัติศาสตร์
สถานการณ์ทางการเมือง และเศรษฐกิจของอินโดจีน
อิ น โดนี เ ซี ย , ประวั ติ ศ าสตร ์ อิ น โดนี เ ซี ย , อิ น โดนี เ ซี ย ช ่ ว งที่
ประธานาธิบดีซกู าร์โนปกครอง, อินโดนีเซียในปัจจุบนั , สถานการณ์
ทางการเมืองและเศรษฐกิจของอินโดนีเซีย
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาคต้น ๒๕๓๙
บทน�ำ
บทบาทของมหาอ�ำนาจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาคต้น ๒๕๔๒
บทน�ำ
ลาว, สรุปประเทศลาว
37

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคต้น ๒๕๔๔
ภาคต้น ๒๕๔๖
ภาคสอง ๒๕๕๒

บทบาทและท่าทีของมหาอ�ำนาจในอาเซียน
เอกสารอ่านประกอบ
เอกสารอ่านประกอบ Asia at Crossroads
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ : จากอดีตถึงปัจจุบัน
ลาว, สรุปประเทศลาว
บทน�ำ
ลาว : การพัฒนาบนกระแสคลื่นใต้น�้ำ
บทน�ำ : เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในปริบทกระแสโลก
อาเซียนกับโลกตะวันออก

ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ :
เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนาความรู้เพื่อนบ้านอาเซียนในฐานะมิตร
ภาคสอง ๒๕๕๔
บทนำ� : เขา้ ใจ เขา้ ถงึ และพฒ
ั นาความรเู้ พอื่ นบา้ นอาเซยี นในฐานะมติ ร
เรยี นรแู้ ละรจู้ กั เพอื่ นบา้ นอาเซยี นผา่ นผนู้ ำ� นกั ธรุ กจิ ขา้ ราชการและ
ชาวบ้าน : เรื่องเล่าจากประสบการณ์จริง
เอกสารอ่านประกอบ การเตรียมพร้อมของมาเลเซียในการเข้าสู่
ประชาคมอาเซียน
เอกสารอา่ นประกอบ ศนู ยอ์ าเซยี นศกึ ษา : การรจู้ กั ทยี่ งั รอความเขา้ ใจ
๔. การเมืองการปกครองประเทศไทย
(สอนร่วมกับกองวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์)
ภาคสอง ๒๕๓๖
สรุปวิชาการเมืองการปกครอง
ภาคต้น ๒๕๓๗
การปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยในสมัยรัชกาลที่ ๕
ภาคสอง ๒๕๓๗
บทน�ำ
ข้อคิดบางประการเกี่ยวกับการเรียนวิชาการเมืองการปกครองไทย
เอกสารอ่านประกอบ : การกระจายอ�ำนาจและการรวมอ�ำนาจ
เข้าสู่ศูนย์กลาง

38

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๕. ประวัติศาสตร์ยุโรป
ภาคสอง ๒๕๔๑

ภาคสอง ๒๕๕๘
๖. ประวัติศาสตร์อเมริกา
ภาคสอง ๒๕๔๐
ภาคสอง ๒๕๔๒
ภาคสอง ๒๕๔๔

ภาคต้น ๒๕๔๗
ภาคสอง ๒๕๕๑

บทน�ำ
ยุโรปในสมัยต่าง ๆ
สงครามเย็น
สงครามเย็น : สองยุโรป สองอุดมการณ์ สองระดับพัฒนา
สหภาพยุโรป
รัสเซียและประเทศในยุโรปตะวันออก
วัฒนธรรมและเทคโนโลยี
สรุปนโยบายกลาสนอสต์และเปเรสตรอยก้า
สงครามในบอสเนีย เฮอร์เซโกวิน่า, ปัญหาคอซอวอบนทางแยก
จุดมุ่งหมายและขอบเขตของการศึกษาประวัติศาสตร์ยุโรป
ยุโรปในความทรงจ�ำ
บทน�ำ
บทน�ำ
วัฒนธรรมและค่านิยมอเมริกัน
ท�ำไมจึงควรศึกษาประวัติศาสตร์อเมริกา
สหรัฐอเมริกากับยุโรป
สหภาพยุโรป
สงครามเย็น
Americanization กับประชาคมโลก
การเมืองระหว่างประเทศ : ระเบียบโลกยุคอเมริกา
ประวัติศาสตร์อเมริกันศึกษา : ประสบการณ์และข้อสังเกต
กล่าวน�ำ
วัฒนธรรมอเมริกา : วัฒนธรรมโลก?
American Economy Collapsing
Stopping By Woods On A Snowy Evening

39

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคสอง ๒๕๕๕

กล่าวน�ำ : ศึกษาประวัติศาสตร์อเมริกาท�ำไมและอย่างไร
วัฒนธรรมอเมริกัน : วัฒนธรรมโลก?
สรุป

๗. หัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์
- ประวัติศาสตร์ความมั่นคงของโลก
ภาคสอง ๒๕๔๕
โลก ๓ ยุค-บริบททางประวัติศาสตร์ (Historical Context)
ในการศึกษาประวัติศาสตร์ความมั่นคงของโลก
- ประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็น
ภาคสอง ๒๕๔๖
การศึกษาประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็น : ท�ำไมและอย่างไร
สงครามเย็นในยุโรปตะวันตก
เอกสารอ่านประกอบ
- ประวัติศาสตร์ทุนนิยมโลก
ภาคสอง ๒๕๔๗
บทนำ� โลกสามยคุ -บรบิ ททางประวตั ศิ าสตร์ (Historical Context)
ในการศึกษาประวัติศาสตร์ทุนนิยมโลก
บทบาทของจีนกับการค้าโลกในศตวรรษใหม่
เอกสารอา่ นประกอบ ทนุ นยิ มจนี : สมยั Treaty ports จนถงึ ปจั จบุ นั
- เปรียบเทียบพัฒนาการประชาธิปไตยในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาคต้น ๒๕๔๘
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภายใต้บริบทโลก
ลาว : การพัฒนาน�ำการเมือง
สรุป
- จีนกับความมั่นคงของโลก
ภาคสอง ๒๕๔๘
บทน�ำ : โลก ๓ ยุค-ความมั่นคงของโลกในบริบททางประวัติศาสตร์
จีนกับไทยพี่น้องสองสายเลือด

40

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

- ประวัติศาสตร์ความมั่นคงโลกกับประเทศไทย
ภาคสอง ๒๕๔๙
บทน�ำ
จีนกับความมั่นคงโลก
จีนกับไทยพี่น้องสองสายเลือด
- การเปลี่ยนแปลงทางสังคมวัฒนธรรมของโลกในกระแสโลกาภิวัตน์
ภาคต้น ๒๕๕๐
โลกสามยุคในมิติแห่งการเปลี่ยนแปลงทางสังคม
จีน : โลกขงจื๊อแบบจารีตสู่โลกขงจื๊อในยุคโลกาภิวัตน์
เอกสารอ่านประกอบหมายเลข ๑ พุทธศาสนาในจีน
เอกสารอ่านประกอบหมายเลข ๒ ลัทธิเต๋า
เอกสารอ่านประกอบหมายเลข ๓ ราชวงศ์ต่าง ๆ ที่ปกครองจีน
เอกสารอ่านประกอบหมายเลข ๔ ขงจื๊อฟื้นชีพ
เอกสารอ่ า นประกอบหมายเลข ๕ แนวคิ ด ของศาสตราจารย์
อึ้ง ออนโช
- ความมั่นคงของโลกในบริบท (context) ทางประวัติศาสตร์และร่วมสมัย
ภาคสอง ๒๕๕๐
ความมั่ น คงของโลกในบริ บ ท (context) ทางประวั ติ ศ าสตร์
และร่วมสมัย
ความมัน่ คงของมนุษย์ : พืน้ ฐานส�ำคัญในการสร้างความมัน่ คงทางสังคม
- ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
ภาคต้น ๒๕๕๑

บทน�ำ
ก�ำเนิดรัฐชาติ : การปฏิรปู การปกครองสมัยสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว

41

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

- พระจุลจอมเกล้าศึกษาว่าด้วยการสร้างความมั่นคงของชาติ
ภาคสอง ๒๕๕๓
การศึกษาเกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ
พระจุลจอมเกล้าศึกษา (King Chulachomkalo Studies) ท�ำไม
และอย่างไร
การปฏิรูปทางการทหาร : การสร้างทหารอาชีพและสถาบันทหาร
และบทบาทของทหารที่มีต่อความมั่นคงของชาติ
- การศึกษาความมัน่ คงของไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ผ่านมุมมอง
ปัจจุบัน
ภาคต้น ๒๕๕๔
การศึ ก ษาความมั่ น คงของไทยในรั ช สมั ย พระบาทสมเด็ จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผ่านมุมมองปัจจุบัน
ความส�ำคัญของเวทีโลกกับความมั่นคงของไทย : บทบาทของ
มหาอ�ำนาจไม่ใช่เรื่องใหม่
- มุสลิมศึกษาในโลกปัจจุบัน
ภาคต้น ๒๕๕๕
มุสลิมศึกษา : ศึกษาอะไร ท�ำไม และอย่างไร
จีนและมองโกเลีย : มุสลิม-คนนอกด่าน
เอกสารอ่านประกอบ : จีน
สรุป
- ไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน
ภาคต้น ๒๕๕๖

จุดมุ่งหมาย และขอบเขตการศึกษา
และวิธีการทางประวัติศาสตร์
ไทยกับลาวและกัมพูชา : ความร่วมมือในการพัฒนา
สรุป

42

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

- เอเชียใต้
ภาคต้น ๒๕๕๗

- อาเซียนศึกษา
ภาคต้น ๒๕๕๘

บทน�ำ: จุดมุ่งหมาย และขอบเขตการศึกษา
ภารตาภิวัตน์ : การพัฒนาอินเดียภายหลังได้รับเอกราช
เรื่องอินเดียเพิ่มเติม
สิกขิม
เอกสารอ่านประกอบ : สงครามและสันติภาพในโลกปัจจุบัน :
กรณีปัญหาความมั่นคงในเอเชียใต้
เอกสารอ่านประกอบ : Amartya Sen บรรยาย
สรุป
บทน�ำ : จุดมุ่งหมาย และขอบเขตการศึกษา
ไทยกับเพื่อนบ้านในอาเซียน : ความร่วมมือในการพัฒนา

43

��สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคที่ ๑

“วิชาไทยศึกษา : จากพื้นฐาน
อารยธรรมไทยสู่ไทยศึกษา”

45

�...นักเรียนได้มีความรู้เกี่ยวกับชีวิตของเราเอง ในฐานะที่เป็นคนไทย และอาศัยอยู่ใน
ผืนแผ่นดินไทยนี้ ขนบธรรมเนียมและความเป็นอยู่ของคนในชาติอาจจะมีความแตกต่างกันบ้างก็
เนอื่ งจากแตล่ ะคนมปี ระสบการณใ์ นชวี ติ ทแี่ ตกตา่ งกนั มา ถา้ เราเรยี นรแู้ บบแผน ความประพฤตปิ ฏบิ ตั ิ
นี้ไว้ก็จะท�ำให้เข้าใจสังคมไทยดีขึ้น เป็นประโยชน์ต่อการด�ำรงชีวิตต่อไป...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี “อารยธรรมไทย”
วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย, ๕ กันยายน ๒๕๓๔)

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

47

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

48

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

49

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

50

�...สังคมแต่ละสังคมย่อมพัฒนาต่างกันออกไปตามรากฐานหรือพื้นฐานความเป็นมาของ
ตน รวมทั้งความสามารถในการปรับตัวต่อสถานการณ์ที่เกิดใหม่ สภาพภูมิรัฐศาสตร์ท�ำให้สังคมไทย
เป็นสังคมเปิดที่รับวัฒนธรรมจากต่างประเทศเข้ามาตลอดเวลาอย่างต่อเนื่อง มีทั้งที่ผสมผสานได้
กลมกลืนลงตัวดี และที่ก่อให้เกิดปัญหาตามมา...
...เรื่องของวัฒนธรรมมีวิธีการศึกษาหลายแง่มุม การย้ายถิ่นท�ำให้คนต่างวัฒนธรรมต้อง
มาพบกัน ท�ำให้เกิดความขัดแย้งกันได้ ถ้าเราเข้าใจลักษณะวัฒนธรรมของผู้อื่นอาจจะลดความขัดแย้ง
กันได้บ้าง...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “จุดมุ่งหมาย และ
ขอบเขตการศึกษา”, วิชาไทยศึกษา, ๔ กันยายน ๒๕๕๘)

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้เปิดสอน
วิชา “พื้นฐานอารยธรรมไทย” ในปีการศึกษา ๒๕๓๑ มีเนื้อหาที่ส�ำคัญคือ การศึกษาเรื่องเกี่ยวกับ
ไทยในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นภูมิศาสตร์ โบราณคดี ประวัติศาสตร์ การเมืองการปกครอง เศรษฐกิจ
ศิลปกรรม และวัฒนธรรมศึกษา
ต่อมาในปีการศึกษา ๒๕๔๕ ได้เปลี่ยนชื่อวิชาเป็น “ไทยศึกษา” พร้อมกับปรับเนื้อหา
ให้มีความทันสมัยเหมาะสมยิ่งขึ้น เพื่อให้นักเรียนนายร้อยได้มีความพร้อมที่จะออกไปรับราชการ
ในพืน้ ทีต่ า่ ง ๆ เช่น เพิม่ หัวข้อในการศึกษาเรือ่ งท้องถิน่ การพัฒนา และการท�ำสงครามต่อสูก้ บั ความ
ยากจน เป็นต้น
วิธีการเรียนการสอน นอกจากการบรรยายในชั้นเรียนตามปกติแล้ว ทุกปีการศึกษา
ยงั ไดม้ กี ารจดั หลากหลายกจิ กรรม ไดแ้ ก่ การนำ� เสนอหนา้ ชนั้ เรยี นของนกั เรยี นนายรอ้ ย การจดั สาธติ
นาฏศิลป์ดนตรีไทยของกรมศิลปากร การทัศนศึกษาโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดาและพระบรม
มหาราชวัง นักเรียนนายร้อยจึงได้รับความรู้ ประสบการณ์ และซาบซึ้งในความเป็นไทยอย่างแท้จริง
การตีพิมพ์บทพระราชนิพนธ์ค�ำสอนวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย และวิชาไทยศึกษา
ณ ที่นี้ได้ตีพิมพ์เฉพาะบทน�ำซึ่งเป็นการอธิบายว่าวิชาไทยศึกษา มีวัตถุประสงค์และพัฒนาการของ
การศึกษาอย่างไร ศึกษาอะไร ท�ำไม และอย่างไร ส่วนพระราชนิพนธ์ค�ำสอนที่ทรงสอนในหัวข้อ
“ภมู ศิ าสตรก์ บั วถิ ไี ทยนนั้ ” ไมไ่ ดอ้ ญ
ั เชญ
ิ มาตพี มิ พเ์ นอื่ งจากทรงพระกรณ
ุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ ม
ให้ตีพิมพ์เป็นพระราชนิพนธ์อีกเล่มหนึ่งต่างหาก

52

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย (HI 2001)
พื้นฐานอารยธรรมไทย :
จุดมุ่งหมายในการศึกษาและเนื้อหาสาระหลักสูตร
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
๑๔ กันยายน ๒๕๔๔

๑. ท�ำไมจึงต้องเรียนวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
สังคมแต่ละสังคมย่อมพัฒนาต่างกันออกไปตามรากฐานหรือพื้นฐานความเป็นมาของ
ตน รวมทั้งความสามารถในการปรับตัวต่อสิ่งใหม่ ๆ ที่รับเข้ามา สภาพภูมิรัฐศาสตร์ท�ำให้สังคมไทย
เป็นสังคมเปิด ที่รับวัฒนธรรมจากต่างประเทศเข้ามาตลอดเวลาอย่างต่อเนื่อง มีทั้งที่ผสมผสาน
ได้กลมกลืนลงตัวดี และที่ก่อให้เกิดปัญหาตามมา ช่วงนี้เป็นช่วงที่สังคมไทยก�ำลังมีปัญหาความ
ขัดแย้งระหว่างค่านิยมวิถีชีวิตแบบเก่าและแบบใหม่ การเกิดปัญหาทางการเมือง และวิกฤตการณ์
ทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๐ ต่อเนื่องถึงปัจจุบัน เมื่อมาประกอบเข้ากับการที่สังคมโลก
ปัจจุบันก�ำลังด�ำเนินไปในกระแสโลกาภิวัตน์ที่โลกทั้งโลกเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายเดียวกันจากฐาน
ความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จึงท�ำให้ปัญหาต่าง ๆ ทวีความรุนแรงขึ้น เช่น
การขึ้นลงของราคาน�้ำมันในตลาดโลกท�ำให้เศรษฐกิจไทยซึ่งก�ำลังด�ำเนินการต่าง ๆ เพื่อฟื้นตัวนั้น
ต้องปรับทิศทางให้สอดคล้องกับสภาวะประเทศ ในภูมิภาคอื่น ๆ ก็ประสบปัญหาเรื่องราคาน�้ำมัน
เช่นกัน จนเกรงกันว่าจะส่งผลต่อเศรษฐกิจโลก ท�ำให้เกิดภาวะถดถอยได้
การเรียนวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทยท�ำให้เข้าใจวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทยด้านต่าง ๆ
ทั้งในด้านความเป็นมา การเปลี่ยนแปลง การรับวัฒนธรรมจากต่างประเทศ การปรับตัว และปัญหา
ที่เกิดจากการปรับตัว เมื่อมีความเข้าใจที่กระจ่างย่อมท�ำให้น�ำมาประยุกต์ใช้เชิงปฏิบัติในการงาน
ต่าง ๆ ได้ รวมทั้งปรับตัวได้ดีในกระแสความเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปอย่างรวดเร็วหลากหลาย

53

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๒. เนื้อหาสาระของหลักสูตร
- ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับค�ำว่า “อารยธรรม” และ “วัฒนธรรม”
- สภาพแวดล ้ อ มทางธรรมชาติ ที่ เ กี่ ย วข ้ อ งกั บ พั ฒ นาการของสั ง คมมนุ ษ ย ์ ใ น
ดินแดนประเทศไทย
- เทคโนโลยีพื้นบ้านและภูมิปัญญาไทย
- ลักษณะการปกครองของไทย : สถาบันการปกครอง สถาบันทหาร
- ศาสนาในประเทศไทย
- ลักษณะเศรษฐกิจไทย
- ประเพณีหลวง ประเพณีราษฎร์
- ภาษาและวรรณคดีไทย
- ศิลปกรรมไทย
- ดนตรีและนาฏศิลป์ไทย
- ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น : นครนายก
- มิติใหม่ในการพัฒนาชุมชน
- วัฒนธรรมไทยในกระแสโลกาภิวัตน์

๓. ข้อพิจารณาในการศึกษา
การศึกษาวิชาพื้นฐานอารยธรรมไทยจะต้องศึกษาในมิติที่กว้าง ให้เห็นถึงความเป็นมา
ความสืบเนื่อง ความเปลี่ยนแปลง และการปรับตัวของวัฒนธรรม ทั้งในด้านรูปธรรมและนามธรรม
รวมทั้งสามารถน�ำความรู้ที่ได้เรียนมานั้นไปใช้ในเชิงปฏิบัติได้ อาจสรุปข้อพิจารณาของเรื่องต่าง ๆ
ในหลักสูตรได้ดังนี้
๓.๑ สภาพภมู ศิ าสตรก์ บั การตงั้ ถนิ่ ฐาน การตงั้ บา้ นเรอื น และการพฒ
ั นาวฒ
ั นธรรม
การตั้งถิ่นฐานจะมีผลต่อบ้านเรือนที่อยู่อาศัยและการท�ำมาหาเลี้ยงชีพทั้งในชุมชนเมืองและ
ชุมชนชนบท คนย่อมหาบ้านเรือนที่อยู่ใกล้แหล่งน�้ำแหล่งอาหารใกล้ที่ท�ำงานหาเลี้ยงชีพ ที่อยู่ได้
สะดวกสบาย มีสภาพภูมิประเทศภูมิอากาศเหมาะสม บ้านเรือนที่อยู่อาศัยต้องสร้างให้เหมาะกับ
ภูมิอากาศ ถ้าไม่สามารถหาพื้นที่ที่มีสภาพเหมาะสมได้ก็ต้องใช้เทคโนโลยีปรับปรุงให้ความเป็นอยู่
ดขี นึ้ ในดา้ นวฒ
ั นธรรม การตงั้ ถนิ่ ฐานกม็ สี ว่ นกำ� หนดลกั ษณะของวฒ
ั นธรรมวา่ จะเปน็ วฒ
ั นธรรมปดิ
หรือวัฒนธรรมที่เปิดกว้างต่อสิ่งใหม่ ๆ ไปจนถึงการผสมผสานทางด้านวัฒนธรรม
54

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๓.๒ การเมอื งการปกครอง มนษุ ยไ์ มส่ ามารถอยคู่ นเดยี วได้ ตอ้ งอยเู่ ปน็ กลมุ่ เพอื่ ชว่ ย
กันป้องกันอันตรายต่าง ๆ ที่จะเกิดมีขึ้น และร่วมมือช่วยกันพัฒนาให้เกิดความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน
การทคี่ นจำ� นวนมากจะอยรู่ ว่ มกนั ไดก้ ต็ อ้ งมกี ฎระเบยี บ แบบแผนการปกครอง เพอื่ รกั ษาผลประโยชน์
รว่ มกนั ตอ้ งมกี ารกำ� หนดชดั วา่ ใครจะเปน็ ผใู้ ชอ้ ำ� นาจหนา้ ทตี่ ดั สนิ ขอ้ พพิ าททเี่ กดิ ขนึ้ จากผลประโยชน์
ที่ขัดแย้งกัน จะใช้ตัวบทกฎหมายอย่างไรเป็นแนวทางการตัดสิน ลักษณะทางการเมืองการปกครอง
ทเี่ หมาะสมกบั แตล่ ะสงั คมและในแตล่ ะสมยั นนั้ มคี วามแตกตา่ งกนั ทงั้ นขี้ นึ้ อยกู่ บั วฒ
ั นธรรมการดำ� รง
ชวี ติ ของบคุ คลในสงั คมนนั้ สถาบนั หนงึ่ ทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ในการเมอื งการปกครอง คอื สถาบนั ทหารซงึ่
มีบทบาทในลักษณะต่าง ๆ กันตามสภาพการณ์แห่งยุคสมัย
๓.๓ เศรษฐกิจ เป็นระบบที่เกี่ยวข้องกับความต้องการทางวัตถุของบุคคล หรือว่า
เกี่ยวกับการผลิตและการจ�ำหน่ายสิ่งที่เป็นความต้องการของสังคม ปัจจุบันนี้ระบบเศรษฐกิจไทย
มคี วามซบั ซอ้ นขนึ้ และเตบิ โตขนึ้ มาก แตก่ ารพฒ
ั นาโดยขาดการวางแผนทดี่ ี กอ่ ใหเ้ กดิ สภาพเศรษฐกจิ
ฟองสบู่ ในขณะเดียวกันการกระจายรายได้ก็มิได้เป็นธรรม เศรษฐกิจจึงเป็นต้นเหตุของปัญหา
ในสังคมหลายประการที่ผู้บริหารและสมาชิกของสังคมต้องช่วยกันแก้ไขต่อไป ในประเทศเดียวกัน
อาจจะมีเศรษฐกิจหลายระบบ เช่น ในประเทศไทยขณะนี้นักธุรกิจไทยได้ไปลงทุนในต่างประเทศ
ตั้งบรรษัทข้ามชาติ แต่บางส่วนของสังคมก็ยังมีเศรษฐกิจแบบยังชีพ ค้าขายแลกของกันอยู่
๓.๔ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นเครื่องมือที่ช่วยในการปรับเปลี่ยนแก้ไขชีวิต
ความเป็นอยู่ให้สุขสบาย มีความสะดวก หรือตื่นเต้นสนุกสนานมากขึ้น ปัจจุบันความรู้ทาง
วิทยาศาสตร์ในประเทศไทยก้าวหน้ากว่าแต่ก่อนมาก ส่วนใหญ่เป็นความรู้ที่ได้รับจากประเทศ
ตะวนั ตก นกั วทิ ยาศาสตรไ์ ทยตอ้ งนำ� มาดดั แปลงแกไ้ ขใหส้ อดคลอ้ งกบั ความจำ� เปน็ และความตอ้ งการ
ของคนไทย หรือต้องวิจัยเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ค�ำตอบที่เรายังขาดอยู่ เรื่องการวิจัยยังมีสองลักษณะ
คือ การวิจัยพื้นฐานโดยมิได้คิดว่าจะน�ำผลการวิจัยไปใช้ประโยชน์ แต่จะเป็นประโยชน์ในระยะยาว
และการวิจัยแบบประยุกต์ซึ่งขณะนี้มักพยายามให้สอดคล้องกับความต้องการในภาคอุตสาหกรรม
นอกจากนั้น มีความตื่นตัวในการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับเทคโนโลยีพื้นบ้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้าน
ชวี เคมี เภสชั กรรม คน้ ควา้ เรอื่ งสมนุ ไพรตา่ ง ๆ การแพทยแ์ ผนไทย การเพาะปลกู การพฒ
ั นาแหลง่ นำ�้
และเครอื่ งมอื การผลติ ตา่ ง ๆ เพอื่ นำ� มาพฒ
ั นาเปน็ เทคโนโลยเี หมาะสม (appropriate technology)
ที่สอดคล้องกับฐานะทางเศรษฐกิจและศักยภาพการใช้เทคโนโลยีของชาวบ้านในชนบท เรื่อง
เทคโนโลยีเหมาะสมนี้โครงการพระราชด�ำริต่าง ๆ ได้ค้นคว้า และได้น�ำมาใช้ในหลายโครงการ

55

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๓.๕ ประเพณี เป็นแบบแผนปฏิบัติที่ท�ำสืบทอดกันมา ธรรมเนียมประเพณีที่สืบต่อ
มาจนทุกวันนี้หลายอย่างเรามองไม่เห็นประโยชน์ แต่ในยุคที่เริ่มต้นประเพณีนั้นมีประโยชน์และ
มีเหตุผล ได้มีการเปลี่ยนแปลงประเพณีให้เหมาะสมกับกาลสมัยและสิ่งแวดล้อมปัจจุบัน บางอย่าง
ก็ต้องมีการเปลี่ยนแปลงต่อไป ที่พูดถึงเรื่องประเพณีราษฎร์ประเพณีหลวงก็เพื่อเปรียบเทียบให้
เหน็ วา่ ประเพณเี กดิ จากวถิ ชี วี ติ ในสงั คมไทยทคี่ ลา้ ยคลงึ กนั มหี ลกั เดยี วกนั แตผ่ นู้ ำ� ในสงั คม ผมู้ อี ำ� นาจ
หรือผู้มีทรัพย์ อาจจะจัดงานได้ใหญ่โตกว่าคนสามัญ
๓.๖ ภาษาและวรรณคดี ภาษาเป็นเครื่องมือที่ส�ำคัญในการสื่อสารระหว่างบุคคล
ผู้ที่มีความสามารถในการใช้ภาษาก็ได้เปรียบในด้านความสามารถที่จะดึงดูดให้ผู้อื่นคิดคล้อยตาม
ในประเทศไทยปัจจุบัน นอกจากเราจะมีภาษาไทยกลางในการสื่อสารเข้าใจกันทั้งประเทศแล้ว
กย็ งั มภี าษาทใี่ ชใ้ นแตล่ ะภาค (แตกตา่ งกนั โดยสำ� เนยี งและศพั ทบ์ างคำ� ) หรอื กลมุ่ ชนทไี่ มใ่ ชภ้ าษาไทย
(คนละภาษา) ความรูใ้ นภาษาต่าง ๆ เป็นสือ่ ให้เข้าใจผูอ้ นื่ ได้ ในสังคมปัจจุบนั ซึง่ เป็นสังคมสารสนเทศ
มีความจ�ำเป็นมากขึ้นที่จะเรียนรู้และเข้าใจภาษาต่างประเทศ เช่น ภาษาอังกฤษ ญี่ปุ่น จีน เกาหลี
หรือภาษาของประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เวียดนาม เขมร พม่า
ส่วนวรรณคดีนนั้ คือหนังสือทัง้ ร้อยแก้วร้อยกรองทีแ่ ต่งดี เป็นแนวทางการเสนอ
ความคิดและอารมณ์ของผู้ประพันธ์ บางเรื่องสามารถสะท้อนให้ทราบความเป็นอยู่ในยุคสมัยที่แต่ง
วรรณคดี เป็นหลักฐานในการศึกษาประวัติศาสตร์สังคมได้
๓.๗ ดนตรี นาฏศลิ ป์ และศลิ ปกรรม ดนตรแี ละนาฏศลิ ปเ์ ปน็ เครอื่ งประเทอื งจติ ใจให้
สนุกสนานร่าเริง มีความสุขสงบ มีสมาธิ ดนตรีที่ใช้ในพิธีกรรมเป็นการเสริมความเชื่อในด้านศาสนา
ก่อให้เกิดศรัทธาปสาทะ ศิลปกรรมที่เป็นทัศนศิลป์ท�ำเพื่อประโยชน์ใช้สอยและประดิษฐ์ให้งามขึ้น
จะท�ำได้มากน้อยมีรูปแบบอย่างไรขึ้นกับต้นทุนที่มีอยู่ หรือฐานะของผู้ที่จะใช้ศิลปกรรมนั้น ๆ
๓.๘ ศาสนาและความเชื่อ เป็นเรื่องของการอธิบายภาวะที่ไม่สามารถเข้าใจได้
เพื่อเป็นพลังก่อให้เกิดความมั่นใจ และเป็นการวางกฎระเบียบในสังคมส่วนหนึ่ง นอกจากกฎหมาย
บ้านเมือง
๓.๙ มติ ใิ หมข่ องการพฒ
ั นาชมุ ชน เรือ่ งการพัฒนาชุมชนเป็นเป้าหมายทีส่ ำ� คัญข้อหนึง่
มาตั้งแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๕ และเป้าหมายนี้ก็ยังเป็นจุดเน้นในแผน
พัฒนาฯ ฉบับต่อ ๆ มา ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๘ ที่ใช้เป็นแนวทางการ
พัฒนาประเทศระหว่าง พ.ศ. ๒๕๔๐ - ๒๕๔๔ นั้น ให้ความส�ำคัญกับการพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็ง

56

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในทุก ๆ ด้าน ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม มีค�ำขวัญว่า “คนมีความสุข ชุมชนเข้มแข็ง
สังคมสันติ สิ่งแวดล้อมยั่งยืน” แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๙ ที่จะเริ่มใน
พ.ศ. ๒๕๔๕ ก็ยังเน้นเป้าหมายนี้ต่อเนื่องมา
๓.๑๐ ประวัตศิ าสตร์ทอ้ งถิน่ : นครนายก ในประเทศหนงึ่ ๆ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ ประเทศ
ใหญ่ แต่ละท้องถิ่นจะมีความเป็นมา วัฒนธรรมประเพณี วิถีชีวิต ความเชื่อและศาสนาที่ต่างจาก
เมืองหลวง
นโยบายของเมืองหลวงหรือรัฐบาลกลางต่อท้องถิน่ แตกต่างกันออกไปในแต่ละประเทศ
และในแต่ละช่วงเวลา แต่ก่อนนี้ในประเทศไทยช่วงเผชิญจักรวรรดินิยมและก�ำลังสร้างรัฐชาติไทย
ในรัชกาลที่ ๕ เกรงว่าหากท้องถิ่นภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของตนแล้วจะคิดแบ่งแยกดินแดนเป็น
อิสระ รัฐบาลกลางจึงพยายามให้ศึกษาวัฒนธรรมส่วนกลาง ส่งคนจากเมืองหลวงและท้องถิ่นอื่น
เพื่อ “ละลาย” วัฒนธรรมท้องถิ่น
ปัจจุบันนี้กระแสความคิดเปลี่ยนแปลงไป เพราะสภาพการณ์เปลี่ยนแปลงไปแล้ว
รัฐชาติไทยที่เกิดขึ้นในรัชกาลที่ ๕ ได้พัฒนามาอย่างต่อเนื่องด้วยเสถียรภาพที่ดี รัฐบาลไทยจึงหันมา
ส่งเสริมให้มีการรับผิดชอบตนเองระดับท้องถิ่นด้วย มีการสนับสนุนองค์กรประชาชน ให้มีกิจกรรม
พึ่งตนเองทางธุรกิจ ส่งเสริมวัฒนธรรม การค้นคว้าประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น พัฒนา
หลักสูตรเพื่อปลูกฝังเยาวชนให้เห็นความส�ำคัญของท้องถิ่นที่พัฒนาเคียงคู่อย่างสอดคล้องกลมกลืน
ไปกับการพัฒนาประเทศ
ปัญหาการศึกษาประวัตศิ าสตร์ทอ้ งถิน่ ของไทยคือ การขาดเอกสารข้อมูลหลักฐานระดับ
ท้องถิ่น ปัจจุบันมีการอพยพย้ายถิ่น จึงขาดคนสืบทอดความรู้ด้านประวัติศาสตร์บอกเล่า
ในหลักสูตรรายวิชานี้ยกตัวอย่างการศึกษาประวัติศาสตร์นครนายก เป็นตัวอย่างการ
ศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
๓.๑๑ วัฒนธรรมไทยในกระแสโลกาภิวัตน์ ปัจจุบันประชาคมโลกด�ำเนินอยู่ใน
กระแสโลกาภิวัตน์ มีแบบอย่างและกระบวนการที่คล้ายคลึงกันทั่วโลก สังคมกลายเป็นสังคม
สารสนเทศ มีพื้นฐานหลักอยู่ที่เทคโนโลยีสารสนเทศ (Information technology) ที่พัฒนาไปอย่าง
รวดเร็วและหลากหลาย ผู้ที่มีความรู้หรือมีข้อสนเทศมากที่สุด ผู้นั้นได้เปรียบในการพิจารณา
ตัดสินใจได้รวดเร็วแม่นย�ำ สามารถเป็นผู้น�ำหรือก�ำหนดทิศทางของสังคมได้ ข้อมูลกลายเป็น
สินค้ามีค่า มีการซื้อขายข้อมูลทุกด้านทุกสาขาวิชา ผ่านเครือข่ายเชื่อมโยงทางโทรคมนาคม
57

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เช่น อินเทอร์เน็ต ในขณะเดียวกัน วิชาการสาขาอื่น ๆ ก็ก้าวหน้าและเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว เช่น
ปโิ ตรเคมี พนั ธวุ ศิ วกรรมศาสตร์ ในดา้ นการบรหิ าร มกี ารจดั การแบบใหม่ การจดั สำ� นกั งานอตั โนมตั ิ
เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ก�ำลังเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมความเป็นอยู่ของคนไทย วัฒนธรรมที่เป็น
เอกลักษณ์ของสังคมไทยจึงย่อมเปลี่ยนแปลงไปด้วย หรือเปลี่ยนแปลงจุดประสงค์ เช่น ประเพณี
อันดีงามที่เคยมีหน้าที่ช่วยจัดให้วิถีชีวิตราบรื่นและรวมจิตใจผู้คนนั้น มีหน้าที่ใหม่ผสานเข้ามาด้วย
กล่าวคือ ให้นักท่องเที่ยวได้เพลิดเพลินและสร้างรายได้แก่คนในชาติ
วัฒนธรรมสากลที่หลั่งไหลเข้ามา เช่น เสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย ดนตรีและการแสดงงาน
ศิลปะต่าง ๆ มีส่วนท�ำให้คนไทยรุ่นใหม่สามารถเข้าใจประชาคมโลกมากขึ้น แต่ก็เป็นการเพิ่มการ
พึ่งพาต่างประเทศ ซึ่งสร้างปัญหาในช่วงวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ
การคลี่คลายทางวัฒนธรรมของประเทศหนึ่ง ๆ หรือชุมชนหนึ่ง ๆ ในกระแสโลกาภิวัตน์
นั้นยังมีแง่มุมที่น่าสนใจ และศึกษาถกเถียงกันอยู่มาก เพื่อหาแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมเกื้อให้
ประเทศได้ประโยชน์สูงสุด

๔. วิธีการศึกษา
ตั้งใจฟังค�ำบรรยาย อ่านเอกสารที่ได้รับแจก ศึกษาเพิ่มเติมด้วยตนเองเมื่อมีโอกาส
และอาจจะสามารถซักถามหรือออกความเห็นได้เป็นครั้งคราว รวมทั้งลองฝึกหัดเชื่อมโยงเรื่อง
ต่าง ๆ ที่เรียนมากับสภาพการณ์ในปัจจุบัน

58

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

วิชาไทยศึกษา (​HI 2011)
ไทยศึกษา : จุดมุ่งหมาย และขอบเขตการศึกษา
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
๔ กันยายน ๒๕๕๘

สังคมแต่ละสังคมย่อมพัฒนาต่างกันออกไปตามรากฐานหรือพื้นฐานความเป็นมา
ของตน รวมทั้งความสามารถในการปรับตัวต่อสถานการณ์ที่เกิดใหม่ สภาพภูมิรัฐศาสตร์ทำ�ให้
สังคมไทย เป็นสังคมเปิดที่รับวัฒนธรรมจากต่างประเทศเข้ามาตลอดเวลาอย่างต่อเนื่อง มีทั้งที่
ผสมผสานได้กลมกลืนลงตัวดี และที่ก่อให้เกิดปัญหาตามมา เช่น อาหารจากต่างประเทศ (อาหาร
ฝรั่ง) อาจมีปัญหาต่อสุขภาพคนไทย
การที่สังคมโลกปัจจุบันกำ�ลังดำ�เนินไปในกระแสโลกาภิวัตน์ที่ทั้งโลกเชื่อมโยงกันเป็น
เครือข่ายเดียวกัน เป็นผลจากความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีหลากหลายด้าน
ปัญหาต่าง ๆ ทวีความรุนแรงขึน้ เช่น ปัญหาความขัดแย้งทางวัฒนธรรมหลักของประเทศกับวัฒนธรรม
ย่อยในประเทศ ปัญหาทางวัฒนธรรมของต่างประเทศที่เราไม่คุ้นเคย ปัญหาเรื่องการออกกฎหมาย
การตีความและบังคับใช้กฎหมาย เช่น ปัญหา cyber ปัญหาการก่อการร้ายสากลที่มาเกี่ยวข้องกับ
ความขัดแย้งภายในประเทศ เช่น เหตุการณ์วันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๘ ความเปลี่ยนแปลง
ในเศรษฐกิจโลก เรื่องเหล่านี้ย่อมมีผลกระทบถึงประเทศไทยมากหรือน้อย แล้วแต่สภาพการณ์
ของปัญหา และความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องที่ไทยมีต่อปัญหาเหล่านี้
วัฒนธรรมเป็นวิถีชีวิต ธรรมเนียม ประเพณี ความเชื่อของกลุ่มคนในช่วงใดช่วงหนึ่ง
รวมเรื่องของควา มรู้ ความเชื่อ ศิลปะ ศีลธรรม กฎหมาย ลักษณะนิสัยของคนที่เป็นสมาชิก
ของกลุ่มสังคม
วัฒนธรรมในสังคมเปลี่ยนแปลงพัฒนาขึ้นได้ กลุ่มคนจะรับเป็นวัฒนธรรมของกลุ่มคน
นั้น ถ้ามีประโยชน์ เช่น เทคโนโลยีใหม่ เป็นต้น
59

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เรื่องของวัฒนธรรมมีวิธีการศึกษาหลายแง่มุม การย้ายถิ่น ท�ำให้คนต่างวัฒนธรรมต้อง
มาพบกัน ท�ำให้เกิดความขัดแย้งกันได้ ถ้าเราเข้าใจลักษณะวัฒนธรรมของผู้อื่นอาจจะลดความ
ขัดแย้งกันได้บ้าง
วิธีศึกษาวัฒนธรรมมีหลายอย่าง Geert Hofstede นักมานุษยวิทยาอาวุโสชาว
ฮอลแลนด์ เขาศึกษาเปรียบเทียบวัฒนธรรมที่แตกต่างกันในแง่มุมต่าง ๆ
๑. ความแตกต่างกันด้านอ�ำนาจ (Power Distance) การคบหากันเป็นทางการ หรือ
ไม่เป็นทางการ มีชนชั้นมากไหม ยึดระบบอาวุโสแค่ไหน ความต่างระหว่างเชื้อชาติ เผ่าพันธุ์ ความ
ต่างระหว่างหญิงชาย เช่น ละครเรือ่ งผูก้ องยอดรัก นายพลชราดูแล้วรับไม่ได้กบั การทีพ่ ลทหารพูดจา
หยอกล้อกับนายทหาร
ั หรอื ถอื กลมุ่ (collectivism)
๒. สงั คมนนั้ ถอื ปจั เจกบคุ คล (individualism) เปน็ สำ� คญ
เปน็ สำ� คญ
ั บางสงั คมเคารพความเปน็ สว่ นตวั บางสงั คมถอื วา่ การทำ� ประโยชนต์ อ่ หมคู่ ณะสำ� คญ
ั กวา่
บางสังคมถือว่าคนในสังคมท�ำความผิดคนหนึ่ง คนอื่น ๆ ต้องรับผิดชอบด้วย เช่น ในชั้นเรียน
ใครที่ท�ำผิดแล้วไม่รับสารภาพ ท�ำให้ทุกคนในชั้นเรียนถูกลงโทษหมด
๓. หลีกเลี่ยงความไม่ชัดเจน (avoidance of uncertainty) เพียงใด สังคมนั้น
ชอบมหี ลกั เกณฑ์ กฎระเบยี บ หรอื วา่ ปลอ่ ยใหเ้ ปน็ ไปตามธรรมชาติ กลา้ เสยี่ ง ครกู ลา้ ใหน้ กั เรยี นออก
ความเห็น แล้วไปค้นคว้าร่วมกันเพราะครูก็อาจจะไม่รู้ค�ำตอบ
๔. ค่ า นิ ย มแบบชาย (masculinity) และค่ า นิ ย มแบบหญิ ง (femininity)
ต่างกันอย่างไร เช่นว่าชายเข้มแข็ง ทะเยอทะยานกว่าหญิง เป็นผู้น�ำ เป็นผู้ตาม
๕. ให้ความส�ำคัญต่ออนาคต (long term orientation) ให้ความส�ำคัญต่อปัจจุบัน
(short term orientation)
๖. ชอบความสบาย (indulgence) มีวินัยและอดกลั้น (restraint)
การศึกษาวัฒนธรรมไม่ใช่เฉพาะศึกษาจากหนังสือ แต่สามารถศึกษาจากสื่อต่าง ๆ เช่น
ภาพยนตร์ ซีดี ละคร ฟังเพลง รูปภาพ ภาพถ่าย ทรงผม แฟชั่น

60

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เนื้อหาสาระของการบรรยาย
การศึกษาวิชาไทยศึกษาจะต้องศึกษาในมิติที่กว้างรอบด้าน ให้เห็นถึงความเป็นมา
ความสืบเนื่อง ความเปลี่ยนแปลง และการปรับตัวของวัฒนธรรมทั้งในด้านรูปธรรมและนามธรรม
รวมทั้งสามารถน�ำความรู้ที่ได้เรียนมานั้นไปใช้ในเชิงปฏิบัติได้ อาจสรุปข้อพิจารณาของเรื่องต่าง ๆ
ในการบรรยายได้ดังนี้
๑. จุดมุ่งหมายและขอบเขตของวิชาไทยศึกษา
เป็นการสรุปให้นักเรียนเห็นภาพรวมของหัวข้อต่าง ๆ ที่น�ำมาบรรยายในวิชานี้
วิชาไทยศึกษานี้มีหัวข้อที่จะน�ำมาบรรยายได้อีกหลายเรื่อง แต่ว่ามีเวลาการศึกษาจ�ำกัดจึงบรรยาย
ได้ เพียงเท่านี้
ส่วนการตีความเรื่องไทยศึกษานั้น กล่าวอย่างสั้นก็คือ การศึกษาไทยหรือเรื่อง
เกีย่ วกับไทย ประเทศไทยหรือคนไทย มักจะนิยมศึกษาเรือ่ งวัฒนธรรมไทย ศิลปะไทย และตีความ
คำ� วา่ “วฒ
ั นธรรม” แตท่ จี่ รงิ แลว้ จะศกึ ษาโดยใชว้ ธิ กี ารทางวทิ ยาศาสตร์ เชน่ ลกั ษณะทางพนั ธกุ รรม
ก็ได้
ประเทศทุกประเทศมีความหลากหลายทางวัฒนธรรม คนทีอ่ ยูใ่ นประเทศเดียวกัน
อาจจะพูดกันคนละภาษา หรือมีภาษาแม่ (mother tongue) ต่างกัน นับถือศาสนาหรือมีความเชื่อ
ที่ต่างกัน มีชุดแต่งกายประจ�ำเผ่าพันธุ์ที่ต่างกัน นิยมกินอาหารต่างกัน ถ้าไม่สามารถอยู่กันได้อย่าง
ผสมกลมกลนื กต็ อ้ งรบราฆา่ ฟนั กอ่ ความเดอื ดรอ้ น ความทกุ ขย์ ากใหแ้ กต่ นเองและผอู้ นื่ บางทถี่ งึ กบั
แบ่งแยกดินแดนเป็นสองประเทศหรือหลาย ๆ ประเทศ
ไทยศึกษาคืออะไร และความส�ำคัญที่มีต่อการศึกษาประวัติศาสตร์ไทย
วิชาไทยศึกษา เป็นแนวทางที่มหาวิทยาลัยทั่วโลกที่มีการวิจัยน�ำผู้เชี่ยวชาญ
หลายสาขาวิชามาศึกษาประเทศหนึ่งหรือภูมิภาคหนึ่ง (multidisciplinary) หรือผสมผสานวิชาการ
ต่าง ๆ (interdisciplinary) ส�ำหรับไทศึกษา หรือไทยศึกษา จะศึกษาเรื่องไท-ไทยหลากหลาย
ด้าน เช่น ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ มานุษยวิทยา ศาสนา รัฐศาสตร์การปกครองและการเมือง
เศรษฐศาสตร์ ภาษาไทย วรรณคดีไทย ดนตรี และนาฏศิลป์ไทย บางกรณีรวมการวิจยั เกีย่ วกับเผ่าไท
ทอี่ ยนู่ อกประเทศไทยดว้ ย เชน่ พวกไทใหญ่ ไทลอื้ ทอี่ ยใู่ นสบิ สองปนั นา หรอื เผา่ อนื่ ๆ ทไี่ มใ่ ชเ่ ผา่ ไทย
ที่อยู่ในดินแดนประเทศไทย เช่น เผ่ามอญที่อยู่ในประเทศไทย วิธีการศึกษามีทั้งที่ศึกษาเฉพาะพื้นที่
61

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

และการเปรยี บเทยี บกบั พนื้ ทอี่ นื่ ในตา่ งประเทศ บางทไี มไ่ ดศ้ กึ ษาแตเ่ ฉพาะสงั คมศาสตร์ มนษุ ยศาสตร์
แต่จะศึกษาแนววิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีด้วย
เข้าใจว่าหน่วยงานแรกทีส่ ง่ เสริมสนับสนุนไทยศึกษาอย่างจริงจังคือ สยามสมาคม
ในพระบรมราชูปถัมภ์ ตั้งขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๔๗ สยามสมาคมมีห้องสมุดที่มีเอกสารและวัตถุที่เกี่ยวกับ
ไทยศึกษา และออกวารสารสยามสมาคม ซึ่งมีเนื้อหาทางมนุษยศาสตร์ และยังมีส่วนที่วา่ ด้วยพืช
และสัตว์ในประเทศไทยด้วย
ในต่างประเทศมีสถาบันที่ศึกษาวิจัยเรื่องไทยศึกษา เช่น ที่สหรัฐอเมริกา มี
มหาวิทยาลัยคอร์แนล ซึ่งตั้งศูนย์ไทยศึกษาก่อนที่อื่น ผู้ที่มีบทบาทส�ำคัญในการตั้งศูนย์คือ Prof.
David K. Wyatt ผู้ล่วงลับไปแล้ว
ไทยศึกษาท�ำให้ผู้วิจัยและผู้เรียนเข้าใจความเป็นไทย วิถีชีวิต และวัฒนธรรมไทย
ดา้ นตา่ ง ๆ ทงั้ ดา้ นความเปน็ มา การเปลยี่ นแปลง การรบั วฒ
ั นธรรมจากตา่ งประเทศ การปรบั ตวั ใหเ้ ขา้
กับยุคปัจจุบันและปัญหาที่เกิดจากการปรับตัว เมื่อมีความเข้าใจที่กระจ่างย่อมท�ำให้น�ำมาประยุกต์
ใช้เชิงปฏิบัติในการงานต่าง ๆ ได้ รวมทั้งปรับตัวได้ดีขึ้นในกระแสความเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปอย่าง
รวดเร็วหลากหลายในปัจจุบัน ชาวต่างประเทศที่เรียนเป็นพวกที่ตั้งใจจะมาอยู่ ลงทุนหรือท�ำงานใน
ประเทศไทย
ประวัติศาสตร์ หมายถึง การค้นหาความเป็นจริง ค้นหาความรู้ การเล่าความ
เป็นมา หรือภูมิหลังของสถานที่ เหตุการณ์ องค์กร บุคคล ฯลฯ การค้นหาข้อมูลท�ำได้ด้วยวิธีการ
ทางประวัติศาสตร์ ยังแยกออกได้เป็นประวัติศาสตร์หัวข้อต่าง ๆ เช่น ประวัติศาสตร์การเมืองไทย
ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจประเทศไทย
ไทยศึกษาจะเป็นข้อมูลที่ท�ำให้เราศึกษาประวัติศาสตร์ไทยได้ เมื่อรู้ว่าลักษณะ
ของการเมือง เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมไทยเป็นอย่างไร ก็จะสามารถค้นคว้าเรื่องความเป็นมา
ของไทย สิ่งที่ท�ำให้ไทยเป็นเช่นนี้ในปัจจุบัน และคาดเดาสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคตได้
๒. ภาษาและวรรณคดีไทย : การสืบสานทางวัฒนธรรม
ภาษาเป็นเครื่องมือที่ส�ำคัญในการสื่อสารระหว่างบุคคล ผู้ที่มีความสามารถ
ในการใช้ภาษาจึงได้เปรียบในด้านความสามารถทีจ่ ะรับรูค้ วามรูต้ า่ ง ๆ รูค้ วามต้องการ ความรูส้ กึ นึกคิด
ของผู้อื่น การชี้แจงความรู้ ความรู้สึกนึกคิดของตนให้ผู้อื่นเข้าใจและดึงดูดให้ผู้อื่นคิดคล้อยตามได้

62

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในประเทศไทยปัจจุบัน นอกจากเราจะมีภาษาไทยกลางในการสื่อสารเข้าใจกันทั้งประเทศแล้ว
ก็ยังมีภาษาถิ่นที่ใช้ในแต่ละภาค (แตกต่างกันโดยส�ำเนียงและศัพท์บางค�ำ) หรือกลุ่มชนที่ไม่ใช้
ภาษาไทย (คนละภาษา) มีทั้งกลุ่มภาษาที่มีอักษรของตนเองและไม่มีตัวอักษร ภาษาหนึ่งให้อิทธิพล
ต่ออีกภาษา เช่น บาลีสันสกฤต และภาษาอังกฤษ (ค�ำว่าฟรี)
สังคมปัจจุบันซึ่งเป็นสังคมสารสนเทศ สังคมโลกาภิวัตน์ที่คนเราต้องติดต่อกับ
ผู้อื่นมากขึ้น จึงจ�ำเป็นมากขึ้นที่จะเรียนรู้และเข้าใจภาษาต่างประเทศ เช่น ภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส
เยอรมัน ญี่ปุ่น จีน เกาหลี ฯลฯ หรือภาษาของประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เวียดนาม ลาว เขมร พม่า
มาเลย์ ฯลฯ ปลายปีนี้ประเทศของเราจะร่วมกับประเทศอื่น ๆ ในอาเซียน รวมกัน ๑๐ ประเทศ
พัฒนาให้เป็นประชาคมอาเซียน จึงต้องพูดจาสื่อสารให้เข้าใจกัน ในเบื้องต้นนักวิชาการให้
ความคิดว่า ควรใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษากลาง ซึ่งจะเหมาะสมแค่ไหนยังไม่ทราบ หรือใช้ภาษา
มาเลย์ซึ่งเป็นภาษาที่มีประเทศต่าง ๆ ใช้กันมาก
ส่วนวรรณคดีนั้น คือ หนังสือทั้งร้อยแก้วร้อยกรองที่แต่งดี เป็นแนวทางการเสนอ
ความคิด และอารมณ์ของผู้ประพันธ์ สามารถโน้มน้าวจิตใจให้ผู้ฟังหรือผู้อ่านมีความรู้สึกตามได้
บางเรื่องสามารถสะท้อนให้ทราบความเป็นอยู่ในยุคสมัยที่แต่งวรรณคดี เป็นข้อมูลหลักฐานแหล่ง
หนึ่งในการศึกษาประวัติศาสตร์สังคมได้
ภาษาและวรรณคดีไทยเป็นเครื่องมือบันทึกวัฒนธรรมของชาติซึ่งเป็นส่วนหนึ่งใน
อารยธรรมของมนุษยชาติด้วย
๓. ประวัติศาสตร์ไทยในมุมมองตะวันตก
เราต้องยอมรับว่าชาวตะวันตกมีนิสัยชอบจดบันทึกมากกว่าคนไทย ฉะนั้นใน
สมัยที่มีชาวตะวันตกเข้ามา เราได้ข้อมูลส่วนหนึ่งจากชาวตะวันตก ชาติตะวันออกที่จดในลักษณะนี้
ก็มี เช่น จีน เปอร์เซีย (สุไลมาน) การจดของชาวตะวันตกน่าสนใจเพราะบางเรื่องที่คนไทยเห็น
เป็นของธรรมดา ๆ ไม่ต้องจดก็ได้ ชาวตะวันตกเห็นเป็นของแปลก หรือบางเรื่องเป็นประเพณีของ
ไทยที่ชาวตะวันตกไม่เข้าใจอาจจะจดผิดได้ ในสมัยหลังมีชาวตะวันตกที่มาสนใจประวัติศาสตร์ไทย
ใชท้ งั้ เอกสารไทย และเอกสารตะวนั ตก ถงึ ชาวตะวนั ตกจะมคี วามรภู้ าษาไทย แตก่ ไ็ มท่ ราบภาษาไทย
ที่เป็นส�ำนวนประชดประชันอาจท�ำให้ตีความผิดได้ อย่างไรก็ตาม การศึกษาเรื่องประเทศไทย
หรือประวัติศาสตร์ไทยในมุมมองตะวันตกก็น่าสนใจเพราะท�ำให้เราเข้าใจว่าคนอื่นมองเราอย่างไร
ถ้าว่าไม่ดี และเป็นเรื่องจริงจะได้อาศัยเป็นข้อมูลปรับปรุงตัวได้
63

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

๔. ภูมิศาสตร์ในชีวิตไทย : รายงาน
ขอให้นักเรียนแต่ละกลุ่มเลือกบทความในหนังสือที่แจกมาเสนอรายงาน จะเอา
ข้อมูลในบทความก็ได้ ค้นคว้าเพิ่มเติมก็ได้
โอลิมปิกภูมิศาสตร์
โอลิมปิกวิชาการ (International Science Olympiads) เป็นการแข่งขันประจ�ำ
ปีในวิทยาการสาขาต่าง ๆ ส่วนใหญ่เป็นด้านวิทยาศาสตร์ ประเทศต่าง ๆ ผลัดกันเป็นเจ้าภาพ
ไทยเคยเป็นเจ้าภาพเกือบทุกประเภท ผู้จัดคือ มูลนิธิส่งเสริมโอลิมปิกวิชาการและพัฒนามาตรฐาน
วิทยาศาสตร์ศึกษา
ส�ำหรับโอลิมปิกภูมิศาสตร์ ผู้เข้าแข่งอายุประมาณ ๑๖ – ๑๙ ปี การแข่งขันมี
๓ ส่วน คือ ทดสอบข้อเขียน ทดสอบมัลติมีเดีย เช่น ใช้คอมพิวเตอร์วิเคราะห์หรือค�ำนวณ
ทดสอบภาคสนาม ข้อสอบมีหลายหัวข้อ เช่น เรื่องพื้นที่ เขตแดน เรื่องเมือง ชานเมือง นักท่องเที่ยว
ผู้ก่อการร้าย ผู้ลี้ภัย การค้าอาหาร เสื้อผ้า ยา ข้อมูลดิจิทัล การเพิ่มประชากร เอลนิโญ สึนามิ
และแผ่นดินไหว ฯลฯ แต่ก่อนจัดทุก ๒ ปี ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๕๕ เปลี่ยนเป็นจัดทุกปี ไทยเราเข้าร่วม
ในครั้งที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๕๘) ที่เมือง Tver ในรัสเซียเป็นครั้งแรก มีผู้แทนไทยไป ๔ คน ได้เหรียญเงิน
๑ คน และเหรียญทองแดง ๓ คน
๕. พัฒนาการทางการเมืองการปกครองไทย
มนุษย์ไม่สามารถอยู่คนเดียวได้ ต้องอยู่เป็นกลุ่ม เพื่อช่วยกันป้องกันอันตราย
ต่าง ๆ ที่จะเกิดมีขึ้น และร่วมมือช่วยกันพัฒนาให้เกิดความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน การที่ผู้คนจ�ำนวน
มากจะอยู่ร่วมกันได้ ก็ต้องมีกฎระเบียบแบบแผนการปกครอง เพื่อรักษาผลประโยชน์ร่วมกัน ต้องมี
การกำ� หนดชดั วา่ ใครจะเปน็ ผใู้ ชอ้ ำ� นาจหนา้ ทตี่ ดั สนิ ขอ้ พพิ าททเี่ กดิ ขนึ้ จากผลประโยชนท์ ขี่ ดั แยง้ กนั
จะใช้ตัวบทกฎหมายอย่างไรเป็นแนวทางการตัดสินเมื่อมีความคิดที่แตกต่างกัน
อนึ่ง ลักษณะทางการเมืองการปกครองที่เหมาะสมกับแต่ละสังคมในแต่ละยุค
สมัยนั้นอาจแตกต่างกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมการด�ำรงชีวิตของบุคคลในสังคมนั้น เช่น ฐานะ
ทางสังคม เศรษฐกิจ และการศึกษาเรื่องของสถาบันทางการเมือง กลุ่มผลประโยชน์ต่าง ๆ หลัก
กฎหมาย

64

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จะสังเกตได้ว่า ประเทศไทยมีลักษณะเหมือนกับประเทศต่าง ๆ ในโลกคือ
มีผู้คิดเห็น หรือตีความตัวบทกฎหมายแตกต่างกัน จนในบางครั้งกลไกของรัฐไม่สามารถขับเคลื่อน
ไปได้ ในลกั ษณะเดมิ จะมีทางออกอย่างไร
กฎหมายใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นมีอิทธิพลให้การเมืองพัฒนาเปลี่ยนรูปแบบไป บางครั้ง
การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดจากกฎหมาย แต่เกิดจากการปฏิวัติ หรือจลาจล การเปลี่ยนแปลงย่อม
กระทบชีวิตของคนในประเทศไม่มากก็น้อย
ในสมัยก่อน ๆ การเมืองการปกครองจะเป็นอย่างไร มักจะขึ้นอยู่กับบุคคลชั้นผู้น�ำ
แตใ่ นปจั จบุ นั นปี้ ระชาชนทกุ คน แมแ้ ตค่ นตา่ งชาตจิ ะมามสี ว่ นรว่ มทางการเมอื งซงึ่ เปน็ ปรากฏการณ์
ใหม่ที่น่าสนใจ นักวิชาการรัฐศาสตร์ หรือทฤษฎีการปกครองจึงสนใจศึกษาในเรื่องนี้
๖. เศรษฐกิจไทย : พัฒนาการจากยุคเริม่ แรกสูก่ ารเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
เศรษฐกิจเป็นระบบที่เกี่ยวข้องกับความต้องการทางวัตถุของบุคคล หรือว่า
เกี่ยวกับการผลิตและการจ�ำหน่ายสิ่งที่เป็นความต้องการของสังคม ปัจจุบัน ระบบเศรษฐกิจไทย
มีความซับซ้อนขึ้นและเติบโตขึ้นมาก การพัฒนาโดยขาดการวางแผนที่ดี หรือความไม่ซื่อสัตย์สุจริต
ความละโมบ ย่อมก่อให้เกิดความเสียหาย เช่น ก่อให้เกิดสภาพเศรษฐกิจฟองสบู่ และฟองสบู่แตก
เดือดร้อนกันไปทั่ว ในขณะเดียวกันการกระจายรายได้ที่ไม่ทั่วถึง ท�ำให้มีความเหลื่อมล�้ำกันมาก
ในสังคม
เศรษฐกิจเป็นต้นเหตุของปัญหาในสังคมหลายประการที่ผู้บริหารและสมาชิกของ
สังคมต้องช่วยกันแก้ไขต่อไป ในประเทศเดียวกันอาจจะมีเศรษฐกิจหลายระบบ เช่น มีนักธุรกิจไทย
ไปลงทุนในต่างประเทศ และนักธุรกิจต่างชาติมาลงทุนในประเทศไทย มีการตั้งบรรษัทข้ามชาติ
ภาวะเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในโลกมาเกี่ยวข้องกับไทย แม้แต่เรื่องปากท้อง เช่น ภาวะขาดแคลนอาหาร
ทวั่ โลก ทำ� ใหเ้ ครอื่ งอปุ โภคบรโิ ภคของไทยแพงขนึ้ อยา่ งทดี่ เู หมอื นวา่ ไรเ้ หตผุ ล แตบ่ างสว่ นของสงั คม
ก็ยังมีเศรษฐกิจแบบยังชีพ ค้าขายแลกของกันอยู่ตามระบบที่ฝรั่งเรียกว่า barter
ในปัจจุบันมีการอภิปรายพิจารณากันถึงแนวคิดและแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจ
ที่จะไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน (sustainable development) เพื่อประโยชน์สุขของผู้คนทุก ๆ กลุ่ม
ในสงั คมไทยโดยรวม แนวทางการพฒ
ั นามอี ยหู่ ลายแนวทตี่ า่ งกนั ในรายละเอยี ด แตจ่ ดุ เนน้ หลกั และ
แนวคิดเหมือนกัน มีการทดลองด�ำเนินการในหลายหมู่บ้านหลายจังหวัด แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง
และทฤษฎีใหม่เป็นแนวทางหนึ่งที่จะน�ำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
65

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เวลานี้ทุกคนจะพูดกันเรื่องประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic
Community) ซึ่งเป็นเสาหลักหนึ่งในสามของประชาคมอาเซียนที่จะเกิดขึ้นปลายปีนี้ จะเน้นใน
การรวมตลาดเพื่อแข่งขันกับประเทศหรือกลุ่มอื่นนอกภูมิภาคได้ คือ จะให้สินค้า บริการ การลงทุน
ทุนและแรงงานช�ำนาญงาน (skilled Labor) และแรงงานไร้ฝีมือ เคลื่อนไหวไปได้ในประชาคม
โดยไม่มีการกั้น เช่น ใช้ภาษีกั้น หรือที่เรียกว่า ตั้งก�ำแพงภาษี การรวมเช่นนี้จะเป็นทั้งโอกาสและ
วิกฤตการณ์ส�ำหรับประเทศไทย ประเทศในประชาคมอาเซียนจะต้องช่วยเหลือกัน พยายามสร้าง
โอกาสที่เท่าเทียมกันให้แก่ประชากรทุกประเทศ
การเปลยี่ นแปลงดา้ นเศรษฐกจิ ในตา่ งประเทศ หรอื เศรษฐกจิ ของโลกมผี ลกระทบ
ต่อไทยมากเข้าทุกที เป็นผลจากการให้สินเชื่อการค้ากับต่างประเทศ ฉะนั้นการติดตามข่าวคราว
เหตุการณ์ต่างประเทศจึงเป็นสิ่งจ�ำเป็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้น�ำประเทศจะต้องด�ำเนินนโยบายที่ดี
ที่เป็นประโยชน์และยุติธรรมต่อประชาชนในประเทศ
ยกตวั อยา่ งเชน่ เหตกุ ารณเ์ รอื่ งหนสี้ นิ ของประเทศกรซี ซงึ่ เปน็ สว่ นของสหภาพยโุ รป
ท�ำให้ประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปล�ำบากกันทั่วถึง โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศที่ใช้เงินสกุลยูโร (อยู่
ใน Eurozone)
หุ้นในประเทศจีนตก ท�ำให้ผู้ประกอบการการท่องเที่ยวและการโรงแรมใน
ประเทศไทยกังวลว่าคนจีนซึ่งนิยมมาเที่ยวเมืองไทย จะมีเงินเที่ยวหรือไม่ในปีหน้า
๗. ความเชื่อและศาสนา : ความหลากหลาย
ทุกคนมีความเชื่อและมักจะประพฤติปฏิบัติตามความเชื่อที่ตนยึดถือ ต่อมา
เมื่อคนในสังคมเชื่อสิ่งเดียวกัน มีความคิดอย่างเดียวกัน ความเชื่อนั้นก็กลายเป็นสถาบันศาสนา
เมื่อบุคคลในสังคมเดินทางติดต่อกันหรือย้ายถิ่นฐาน ก็เกิดการเผยแพร่ความเชื่อ ความคิด และ
ศาสนาไปกว้างไกลขึ้น ศาสนาเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตมนุษย์ทั้งในบ้านเรือนและชุมชนมาก
นอ้ ยไมเ่ ทา่ กนั แลว้ แตศ่ าสนา สถานที่ และชว่ งเวลา เปน็ พลงั ทกี่ อ่ ใหเ้ กดิ ความมนั่ ใจ เปน็ กฎระเบยี บ
ในสังคมอันเป็นพื้นฐานของการสร้างกฎหมาย บ้านเมือง ก่อให้เกิดวรรณคดี และศิลปะแขนงต่าง ๆ
ในประเทศไทยมีผู้นับถือศาสนาหลายศาสนา ศาสนิกชนในประเทศไทยย่อมมี
แนวคิดแนวปฏิบัติแตกต่างจากศาสนิกชนของศาสนาเดียวกันในที่อื่น ๆ บ้าง แม้ในประเทศไทย
ด้วยกัน คนนับถือศาสนาเดียวกันอาจมีความเชือ่ และแนวปฏิบตั พิ ธิ กี รรมต่างกัน เพราะแต่ละศาสนา
มักมีหลายนิกาย บางครั้งผสมผสานกับความเชื่อดั้งเดิม เรื่องผีสางเทวดาในท้องถิ่น การที่ประชาชน
66

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เชื่อต่างกัน บางครั้งถึงกับอ้างศาสนาท�ำร้ายผู้อื่น น�ำไปสู่ความขัดแย้งที่ต้องระมัดระวัง บางพวก
ถึงกับอ้างศาสนาท�ำร้ายฆ่าฟันผู้อื่น นอกจากนั้นยังมีผู้ที่ใช้ความเชื่อในศาสนาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์
หลอกลวงผู้อื่น ท�ำสิ่งที่ผิดกฎหมายเพื่อประโยชน์ส่วนตน ซึ่งเป็นสิ่งที่อันตรายอย่างยิ่ง
ศาสนาอาจแบ่งได้เป็นศาสนาที่มาจากโลกตะวันออก คือ ฮินดู พุทธศาสนา และ
ซิกข์ จากอินเดีย และศาสนาจากโลกตะวันออกกลางและตะวันตก ได้แก่ คริสต์ศาสนา ยิว และ
ศาสนาอิสลาม
๘. วฒ
ั นธรรมไทย : จากวถิ ชี วี ติ เกษตรสเู่ ครอื่ งเกาะเกยี่ วสงั คมในกระแสโลกาภวิ ตั น์
ประเทศไทยแต่ไหนแต่ไรมาชาวบ้านท�ำการเกษตรเพื่อกินเอง มีอะไรเหลือก็
แลกเปลี่ยนกับเพื่อนบ้าน ของบางอย่างก็มาขายในเมืองเพื่อได้เงินซื้อของที่ต้องการ บางที่แปรรูป
เพื่อเก็บไว้ได้นาน ๆ แต่เมื่อชาวตะวันตกเข้ามาส่งเสริมการเพาะปลูก สินค้าที่เขาต้องการเป็นไร่
ขนาดใหญ่ (plantation) เพื่อรวบรวมพืชที่ต้องการ เศรษฐกิจพอเพียงตามวิถีดั้งเดิมก็หายไป ไม่มี
พืชสัตว์ที่ใช้กินตามปกติ การปลูกพืชเชิงเดี่ยว (monocrop) ก่อปัญหามากมาย เช่น ไม่ประหยัดน�้ำ
ทำ� ใหด้ นิ จดื ยคุ สมยั หลงั มสี งิ่ ของตา่ ง ๆ จากนอกประเทศเขา้ มาหลายอยา่ งกลายเปน็ ของจำ� เปน็ ในชวี ติ
ถือว่าเราเข้าสู่การเมือง เศรษฐกิจ สังคมตามกระแสโลกาภิวัตน์ การค้า กลไกของราคาขึ้นกับระบบ
ตลาดโลก เมอื่ ตอ้ งนำ� เขา้ มาก กต็ อ้ งสง่ ออกมาก สง่ ไดห้ รอื ไมไ่ ด้ แคไ่ หนกย็ งั ขนึ้ กบั คา่ เงนิ บาทอกี ดว้ ย
เราต้องคิดผลิตสินค้าทดแทนการน�ำเข้า ซึ่งเป็นสินค้าอุตสาหกรรม ระบบเช่นนี้ท�ำให้เกษตรกรรม
และวิถีชีวิตเกษตรกรซึ่งเต็มไปด้วยวัฒนธรรมอันดีงามของไทยหายไปมาก บางอย่างก็เหลือแต่ที่ท�ำ
เพื่อให้นักท่องเที่ยวมาชม เป็นการหารายได้อีกแบบ แต่ก่อนนี้ผู้ใช้น�้ำจะรองน�้ำฝนไว้ใช้ หรือตักน�้ำ
มากวนสารส้ม กรองและต้ม ปัจจุบันต้องใช้น�้ำประปา ต้องแบ่งน�้ำดิบจากชาวบ้านที่จะใช้เพาะปลูก
เกษตรกรที่ยังเหลืออยู่ก็ต้องหนีไปรับจ้างด้านการก่อสร้างและภาคอุตสาหกรรม ซึ่งต้องพึ่งสังคม
ภายนอกมากขึ้น
๙. ศลิ ปกรรม : ภาพสะทอ้ นชวี ติ วถิ ไี ทย (จะกลา่ วถงึ ทศั นศลิ ป์ (visual arts) เปน็ หลกั )
ศิลปกรรมไทยมีหลายประเภท เช่น ศิลปะที่เกี่ยวเนื่องกับความเป็นอยู่ของ
ประชาชน ไดแ้ ก่ เครอื่ งใชต้ า่ ง ๆ บา้ นเรอื น เสอื้ ผา้ และอาหาร สว่ นศลิ ปะทเี่ กยี่ วเนอื่ งกบั การปกครอง
ได้แก่ พระราชวัง สถานที่ราชการ เครื่องใช้ เสื้อผ้า อาหาร ที่แสดงขั้นล�ำดับขั้นยศบรรดาศักดิ์ของ
ผใู้ ชส้ อย ศลิ ปะอนั เนอื่ งดว้ ยศาสนา ไดแ้ ก่ ศาสนสถาน เครอื่ งใชใ้ นศาสนพธิ ี เครอื่ งประกอบสมณศกั ดิ์

67

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ของนักบวช ของใช้เหล่านี้เรียกว่า เป็นศิลปะ เพราะไม่เพียงแต่ใช้ได้เป็นประโยชน์พอเหมาะพอดี
เท่านั้น ยังประดิษฐ์อย่างสวยงามประณีต เป็นอาหารตาอาหารใจของผู้ใช้ และผู้ที่ได้เห็น เช่น งอบ
เป็นศิลปะและเทคโนโลยี ในงานเอ็กซโปที่มิลานปีนี้ ศาลาไทยท�ำเป็นรูปทรงงอบ
ศลิ ปะววิ ฒ
ั นาการไปตามสภาพสงั คม ความเปน็ อยขู่ องผสู้ รา้ งศลิ ปะ เชน่ ปจั จบุ นั นี้
คนไทยมีความเป็นอยู่แบบสากล จึงรับเทคนิคและความนิยมทางศิลปะแบบตะวันตก แต่ก็ยังคงมี
แนวทางแบบไทยเป็นพื้นฐาน
๑๐. ทัศนศึกษาโครงการส่วนพระองค์และพระบรมมหาราชวัง
พระบรมมหาราชวังเคยเป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ ขณะนี้ยังใช้เป็นที่
ประกอบพระราชพิธี เป็นที่ตั้งของหน่วยราชการ เป็นที่ตั้งของโรงเรียน พิพิธภัณฑ์ เป็นสถานที่เรียน
รู้ในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม ตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน
โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดาเป็นสถานทีท่ พี่ ระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ทรง
ทดลองความรู้ต่าง ๆ ด้านการเกษตร และอุตสาหกรรมการเกษตร เช่น การปลูกข้าว การเลี้ยงโคนม
การปลูกต้นยางนา การท�ำผลิตผลจากนม น�ำ้ ผลไม้ พลังงานจากพืช ฯลฯ การท�ำกิจกรรม เหล่านีต้ อ้ ง
ท�ำให้มีประสิทธิภาพ และไม่ก่อให้เกิดมลภาวะ เมื่อท�ำได้ดีแล้ว ได้น�ำความรู้ไปส่งเสริมให้เกษตรกร
ต่อไป หรือให้เกษตรกรและบุคคลทั่วไปดูงานเพื่อให้ได้ความรู้ความคิดไปปฏิบัติ หรือได้ทราบไว้ว่า
ประเทศไทยมีสิ่งเหล่านี้
๑๑. นาฏศิลป์และดนตรีไทย
เป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่จะชอบเสียงที่เป็นจังหวะ และมีระเบียบเสียงสูงต�่ำเป็น
ระบบ จึงเกิดการขับร้องและการบรรเลงดนตรี เครื่องดนตรีไทยถือว่าเป็นศิลปหัตถกรรมที่ประณีต
งดงาม มีครบครันทั้งเครื่องดีด เครื่องสี เครื่องตี และเครื่องเป่า ทั้งการแสดงเดี่ยว และการรวมวง
แบบต่าง ๆ ดนตรีได้อวดทั้งฝีมือและสติปัญญา เป็นประโยชน์ในการสร้างความสนุกสนานครึกครื้น
เช่น ปี่กลองประกอบการต่อยมวยไทย การตีกระบี่กระบอง ดนตรีสร้างความสามัคคีในสังคม ถ้าได้
ร่วมวงเล่นดนตรีด้วยกันก็จะเป็นเพื่อนกัน ดนตรีประกอบในพิธีตา่ ง ๆ เป็นการสร้างบรรยากาศที่
เคร่งขรึม จริงจัง และศักดิ์สิทธิ์ ก่อเกิดสมาธิ เป็นเครื่องเจริญศรัทธาปสาทะในศาสนา
นาฏศิลป์เกิดจากภาษาท่าทางที่คนเราแสดงออกแล้วมาประดิษฐ์ให้ประณีต เป็น
จังหวะจะโคน น่าดูน่าชม แสดงประกอบดนตรีและการขับร้อง มีทั้งการฟ้อนร�ำแสดงท่าโดยไม่มี
เรื่องราวประกอบ และการแสดงเป็นเรื่องละคร
68

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ดนตรีและนาฏศิลป์ไทยแบ่งได้เป็น ดนตรี นาฏศิลป์พื้นบ้าน ที่ฝึกสอนต่อกันมา
ตามท้องถิ่นต่าง ๆ และดนตรี นาฏศิลป์ประจ�ำชาติ ซึ่งเป็นศิลปะที่ขัดเกลาจนเป็นที่พอใจของ
ผู้ปกครอง และเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปทั้งประเทศ เปรียบได้กับดนตรีและนาฏศิลป์คลาสสิกของ
ตะวันตก
๑๒. ประสบการณ์ในการท�ำสงครามต่อสู้กับความยากจน
เรื่องการพัฒนาชุมชน เป็นเป้าหมายที่ส�ำคัญประการหนึ่งมาตั้งแต่แผนพัฒนา
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๕ และเป้าหมายนี้ก็ยังเป็นจุดเน้นในแผนพัฒนาฯ ฉบับต่อ ๆ มา
ในแผนพฒ
ั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาตฉิ บบั ที่ ๘ ทใี่ ชเ้ ปน็ แนวทางการพฒ
ั นาประเทศ ระหวา่ ง พ.ศ.
๒๕๔๐ - ๒๕๔๔ นั้น ให้ความส�ำคัญกับการพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็งในทุก ๆ ด้าน ทั้งด้านเศรษฐกิจ
สังคม และสิง่ แวดล้อม มีคำ� ขวัญว่า “คนมีความสุข ชุมชนเข้มแข็ง สังคมสันติ สิง่ แวดล้อมยัง่ ยืน” แผน
พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๙ ซึ่งด�ำเนินการระหว่าง พ.ศ. ๒๕๔๕ - ๒๕๔๙ ก็ยังเน้น
เป้าหมายนี้ต่อเนื่องมา แผนพัฒนาฯ ฉบับนี้ผู้ร่างอาศัยแนวพระราชด�ำริเศรษฐกิจพอเพียง ไปเป็น
ปรชั ญานำ� ในแนวทางการพฒ
ั นา สว่ นแผนพฒ
ั นาฉบบั ที่ ๑๐ ดำ� เนนิ การระหวา่ ง พ.ศ. ๒๕๕๐ - ๒๕๕๔
ปัจจุบันการพัฒนาประเทศอยู่ในแผนพัฒนาฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๕๕ - ๒๕๕๙)
ซึ่งมียุทธศาสตร์ในการพัฒนาที่มุ่งหมายให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ที่ว่า “ประเทศมีความมั่นคง เป็น
ธรรม และมีภูมิคุ้มกันจากวิกฤตการณ์” (อ่านเอกสารประกอบ)
ดงั ทไี่ ดก้ ลา่ วมาแลว้ ในสว่ นทกี่ ลา่ วถงึ เศรษฐกจิ วา่ เศรษฐกจิ ไทยมหี ลายรปู แบบใน
ประเทศไทยมีทั้งคนจนและคนรวย คนจนมักประสบปัญหาความทุกข์ยากต่าง ๆ ทั้งด้านความเป็น
อยู่ที่ขาดปัจจัยสี่ ความรู้สึกไม่เท่าเทียมกับผู้อื่น ขาดโอกาสการพัฒนาตนให้ก้าวหน้าขึ้น ผู้ที่มีโอกาส
ช่วยเหลือเพื่อนร่วมชาติ หรือเพื่อนมนุษย์ก็ควรจะกระท�ำเพื่อสังคมที่เข้มแข็งและเป็นสุข
เมื่อหลายสิบปีมาแล้ว ในระหว่างสงครามเย็น นักข่าวต่างประเทศได้กราบ
บังคมทูลถามพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวว่า การที่เสด็จพระราชด�ำเนินทรงงานในถิ่นทุรกันดาร
เป็นการท�ำสงครามต่อต้านภัยคอมมิวนิสต์ใช่หรือไม่ ทรงตอบว่าไม่ใช่ เป็นการท�ำสงครามต่อสู้ความ
ยากจน พระราชด�ำรัสนี้เป็นที่มาของหัวข้อบรรยาย
การตอ่ สคู้ วามยากจนไมใ่ ชเ่ รอ่ื งงา่ ย ตอ้ งปรบั ปรงุ สภาพชวี ติ ของประชาชนทกุ ดา้ น
อย่างครบวงจร หมายถึงทุกด้าน ไม่ใช่แจกเป็ด-ไก่ ข้าว ต้องสร้างโรงสี ดูแลเรื่องตลาด ให้การศึกษา
ดูแลสุขภาพอนามัย และดูแลความปลอดภัยในชีวิต และด้านจิตใจด้วย
69

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

มาถึ ง ปั จ จุ บั น นี้ ป ระเทศชาติ ก็ ยั ง ไม่ ไ ด้ เ จริ ญ ก้ า วหน้ า ดี อ ย่ า งที่ เ รามุ ่ ง หวั ง
ยังมีบางแห่งที่ประชาชนไม่สามารถประกอบอาชีพได้อย่างมั่นคงเนื่องจากการขาดปัจจัยการผลิต
ขาดความรู้ เกิดภัยธรรมชาติ และภัยที่มนุษย์สร้างขึ้น จึงมีความยากจนอยู่ทั่วไป หน้าที่หนึ่งของ
ทหารและคนอนื่ ๆ ทมี่ คี วามรคู้ วามสามารถ คดิ ทำ� สงครามตอ่ สคู้ วามยากจนเพอื่ ใหป้ ระชาชนมพี ออยู่
พอกิน จะท�ำให้เกิดความสงบร่มเย็นกันทั่วหน้า
การต ่ อ สู ้ ค วามยากจนไม ่ ไ ด ้ มี ต� ำ รั บ ต� ำ ราให ้ ศึ ก ษา นอกจากการศึ ก ษาจาก
ประสบการณ์ในด้านนี้ทั้งประสบการณ์ของผู้ที่เคยยากจนและสร้างชีวิตของตนขึ้นมา หรือผู้ที่อาจ
จะไม่ยากจนนัก แต่ได้มีประสบการณ์ช่วยเหลือผู้อื่นให้มีความเป็นอยู่ดีขึ้น ที่เรียกกันว่านักพัฒนา
จะเป็นข้าราชการหรือเอกชนก็ได้ อาจจะศึกษาด้วยการติดตามบุคคลเหล่านี้ ดูพวกเขาท�ำงาน หรือ
ช่วยเขาท�ำงาน แล้วเอาไปปฏิบัติเองโดยใช้สามัญส�ำนึกปรับปรุงให้เหมาะกับสถานการณ์
๑๓. ไทยศึกษากับความมั่นคง
ความมั่นคง คือ สภาพที่ได้รับการปกป้องไม่ให้ประสบอันตรายหรือความสูญเสีย
ในสงั คมไทย เดมิ ถอื กนั วา่ ผทู้ มี่ หี นา้ ทหี่ ลกั ในการรกั ษาความมน่ั คง คอื เจา้ หนา้ ทที่ หาร แตท่ จี่ รงิ แลว้
บุคคลอื่น ๆ ทั้งที่เป็นฝ่ายราชการและเอกชนย่อมมีหน้าที่รักษาความมั่นคงด้วย ในอดีตเมื่อมี
ศึกสงคราม พลเรือนก็มีหน้าที่ต่อสู้ผู้รุกรานเช่นเดียวกับทหาร ขณะนี้นอกจากความมั่นคงที่เป็น
เรื่องปัญหาทางการทหารและการเมืองแล้ว ยังมีปัญหาเกี่ยวกับความมั่นคงของมนุษย์อันเกี่ยวกับ
ปัญหาความปลอดภัยและปากท้องของประชาชนแต่ละบุคคลด้วย มีกระทรวงพัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์ รวมทั้งหน่วยงานอื่นที่มีหน้าที่ดูแลสวัสดิภาพของประชาชน บ�ำบัดทุกข์
บ�ำรุงสุขของประชาชนด้วย ทหารก็เป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่อย่างนี้เช่นเดียวกัน
๑๔. สรุป
เรอื่ งไทยศกึ ษาในปจั จบุ นั มใิ ชเ่ รอื่ งในกลมุ่ คนเผา่ ไทย หรอื เรอื่ งทเี่ กดิ ขนึ้ ในขอบเขต
ประเทศไทยเทา่ นนั้ เปน็ การรบั วฒ
ั นธรรมจากโลกภายนอก และยงั เผยแพรว่ ฒ
ั นธรรมวถิ ไี ทย ออกไป
ต่างประเทศด้วย มีคณะออกไปเผยแพร่วัฒนธรรม สอนภาษาไทย แสดงสินค้า ภาพยนตร์ไทย
ร้านอาหารไทย วัดไทย ปฏิทินและ ส.ค.ส. ฉะนั้นจึงควรศึกษาดูว่าวัฒนธรรมภายนอกอย่างไรที่ควร
จะรบั เขา้ มาผสมผสานกบั วฒ
ั นธรรมไทย และวฒ
ั นธรรมไทยอยา่ งไรทคี่ วรเผยแพรใ่ หโ้ ลกรู้ เพอื่ ความ
เจริญก้าวหน้าของไทยต่อไป

70

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
      <file fileId="15124" order="3">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/e454bc5d66784e546e7ba5aca17031b5.pdf</src>
        <authentication>96d58f1b1412eee9c9ae9ae3b8aff587</authentication>
      </file>
      <file fileId="15125" order="4">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/799bec7569ba294d36c94b6b765c0986.pdf</src>
        <authentication>87afdeabadc6fcb69de74c342f208c10</authentication>
      </file>
      <file fileId="15126" order="5">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/4876c819de90f6ab25944452734438f7.pdf</src>
        <authentication>b5131a0c1eea103cd9d85b597ebaa281</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227887">
                    <text>ภาคที่ ๔

“พระราชนิพนธ์คำ�นำ�
คู่มือทัศนศึกษา :
อ่านหนังสือ ๑๐๐ เล่ม
ไม่เท่าการเดินทาง ๑ ลี้”

�...การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงานมีหลาย
อยา่ ง เรมิ่ ตน้ ตงั้ แตก่ ารเดนิ ทาง เราจะตอ้ งสงั เกตภมู ปิ ระเทศลกั ษณะของบา้ นเมอื งใหร้ จู้ กั เมอื่ ไปถงึ ที่
เราจะดูทงั้ แหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพธิ ภัณฑสถานอันเป็นทีเ่ ก็บวัตถุทถี่ อื ได้วา่ เป็นอุปกรณ์การ
สอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่ ซงึ่ จะมปี ระโยชน์
ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร เราจะมองจาก
ของเก่าเห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคม ที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี “พระราชนิพนธ์ค�ำน�ำ
คู่มือทัศนศึกษา”, ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี
นราธิวาส, ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม ๒๕๓๔)

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

525

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

526

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

527

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

528

�...การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต แต่ถ้าเราขาด
ความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับประโยชน์
น้อยไปกว่าที่ควร...
(พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี “พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ�
คู่มือทัศนศึกษาพื้นที่ภาคเหนือ”, สามนคร น่าน แพร่ อุตรดิตถ์, ๓ - ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๓)
...เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางที่อาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไป...มาแล้ว...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “พระราชนิพนธ์คำ� น�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษา” มงิ กะลาบา เทยี่ วเมอื งพมา่ ยคุ ใหม่ ตามเสดจ็ ทศั นศกึ ษาสาธารณรฐั แหง่ สหภาพ
เมียนมาร์ ๒ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
สยามบรมราชกมุ ารที รงพระกรณ
ุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ มใหจ้ ดั การทศั นศกึ ษาขนึ้ เพอื่ ใหน้ กั เรยี น
นายร้อยได้ศึกษาและได้รับประสบการณ์ในสถานที่จริง นอกจากการเรียนในห้องเรียนหรือในต�ำรา
เรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวิชาเลือกเสรีซึ่งนักเรียนนายร้อยจะได้เดินทางไปในสถานที่ต่าง ๆ ทั้งใน
และต่างประเทศนั้น พระองค์โปรดให้จัดท�ำคู่มือทัศนศึกษาขึ้นเพื่อนักเรียนนายร้อยจะได้ใช้ศึกษา
ล่วงหน้าและได้ประโยชน์อย่างแท้จริงเมื่อเดินทางไปถึงสถานที่จริง สิ่งที่ส�ำคัญคือ พระองค์ได้ทรง
พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ� คมู่ อื ทศั นศกึ ษาเพอื่ อธบิ ายใหน้ กั เรยี นนายรอ้ ยไดต้ ระหนกั ถงึ เหตผุ ล ความสำ� คญ
ั
ของสถานที่ หรือวิธีการที่จะได้ประโยชน์ในการไปทัศนศึกษาครั้งนั้น
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้จัดท�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษาทงั้ หมด ๑๙ ฉบบั ระหวา่ ง พ.ศ. ๒๕๓๒ - ๒๕๓๘ เปน็ คมู่ อื ทศั นศกึ ษาภายในประเทศ
และ พ.ศ. ๒๕๕๒ - ๒๕๕๘ เป็นคู่มือทัศนศึกษาต่างประเทศ ส่วนระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๙ - ๒๕๕๑ นั้น
ไม่มีการจัดท�ำคู่มือทัศนศึกษา

530

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน “อีสานเหนือ”
ชัยภูมิ มหาสารคาม กาฬสินธุ์ สกลนคร อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น
วันที่ ๒๙ - ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๒
นักเรียนที่รักทุกคน
ปีนี้นักเรียนจะได้เรียนวิชาเอเชียอาคเนย์ ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เหตุการณ์
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คงจะทราบกันดีว่าในการเรียนประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เราจะ
เรียนรู้จากเอกสาร หนังสือ หรือค�ำบอกเล่าของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ค�ำบรรยาย
ของอาจารย์ (ซึ่งก็ทราบเรื่องจากการอ่านหนังสือและวิเคราะห์ดูว่าเหตุการณ์น่าจะเป็นอย่างไร)
การไปดูสถานที่ซึ่งเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้น ดูศิลปะหรือสิ่งก่อสร้าง หรือวัฒนธรรมของชุมชนที่เป็น
เจ้าของประวัติศาสตร์ ก็จะท�ำให้เกิดความรู้ความเข้าใจได้ดีขึ้น ดังค�ำที่ว่า “สิบปากว่าไม่เท่า
ตาเห็น” ภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ประกอบด้วยประเทศหลายประเทศ แต่ว่าครูไม่สามารถพานักเรียน
ไปทัศนศึกษาต่างประเทศได้ จึงตัดสินใจพาไปดูงานในประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศหนึ่งในภูมิภาค
ในครงั้ นคี้ รเู ลอื กพนื้ ทภ่ี าคอสี านตอนบนซงึ่ เปน็ พนื้ ทตี่ ดิ ชายแดนประเทศลาว จงึ มลี กั ษณะภมู ปิ ระเทศ
คล้ า ยคลึ ง กั บ ลาว เราจะได้ เ ห็ น พื้ น ที่ ซึ่ ง ก่ อ ให้ เ กิ ด ปั ญ หาทางการเมื อ งที่ มี ผ ลต่ อ ไทยและลาว
เป็นอย่างมากมาแต่อดีต มีโบราณสถานและโบราณวัตถุตามอารยธรรมที่มีความส�ำคัญในภูมิภาค
นี้มาแต่โบราณ ได้แก่ อารยธรรมมอญ และขอมหรือเขมร วัฒนธรรมต่างๆ ของชุมชนปัจจุบัน
ที่มีความคล้ายคลึงกับประเทศเพื่อนบ้านคือลาวและเขมร นักเรียนอาจจะลองเปรียบเทียบสิ่งที่
ได้เห็นในการดูงานครั้งนี้ กับรูปภาพและสไลด์ท่ีถ่ายในคราวที่นักเรียนรุ่นพี่เมื่อปีที่แล้วได้ไปดูงาน
ในภาคอีสานตอนล่าง

531

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในครั้งนี้ได้ขอร้องให้วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิกรุณาเขียนเอกสารประกอบค�ำบรรยาย
หลาย ๆ ด้าน ได้แก่ ภูมิหลังของอีสาน ลักษณะทางกายภาพหรือสภาพทางภูมิศาสตร์ซึ่งมีอิทธิพล
ต่อประวัติศาสตร์หรือความเป็นไปของบ้านเมือง แหล่งวัฒนธรรมที่ส�ำคัญที่จะได้ไปเห็น เรื่องส�ำคัญ
เรื่องสุดท้าย คือเรื่องอีสานในปัจจุบัน เป็นค�ำบรรยายที่เราจะทราบได้ว่าศิลปวัฒนธรรมของท้องถิ่น
ที่บรรพบุรุษได้สั่งสมกันมาแต่ครั้งโบราณ จะสามารถน�ำมาดัดแปลงให้เป็นประโยชน์ต่อการ
สรา้ งสรรคศ์ ลิ ปะและสรา้ งฐานะของคนในทอ้ งถนิ่ นอกจากนนั้ เปน็ การอธบิ ายถงึ แนวทางการปฏบิ ตั ิ
ราชการของหน่วย นปข.
หวังว่านักเรียนคงจะได้ประโยชน์จากเอกสารคู่มือฉบับนี้ และได้ประโยชน์จากการ
ไปทัศนศึกษา ขอให้ตั้งใจเป็น “นักประวัติศาสตร์” ที่ดี คือ รู้จักสังเกต ไต่ถาม จดจ�ำ และ
น�ำสิ่งที่ศึกษาจดจ�ำมาได้ มาวิเคราะห์หาเหตุผลที่ถูกต้องต่อไป
ในโอกาสนี้ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่กรุณาสละเวลาเขียนเอกสารค�ำบรรยายฉบับนี้

532

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนบน “ล้านนา”
เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
วันที่ ๒๕ - ๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๒
สวัสดีนักเรียนที่รักทุกคน
จังหวัดต่าง ๆ ที่เราจะเดินทางไปคราวนี้ คือ เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
เป็นส่วนหนึ่งของล้านนา ดินแดนแถบนี้มีเนื้อที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา ที่วางตัวตามแนวเหนือใต้ มีที่ราบ
อยู่ไม่มากนัก มีแม่น�้ำหลายสายที่ไหลตามแนวเหนือใต้ เป็นส่วนใหญ่
แต่ครั้งโบราณ มีการตั้งถิ่นฐานในภูมิภาคนี้ แม้แต่บนภูเขาก็มีชาวเขาเผ่าต่าง ๆ ซึ่ง
สามารถเดินทางไปมาหาสู่กันถึงตอนใต้ของจีน พม่า ลาว ที่ราบลุ่มแม่น�้ำจะมีการตั้งถิ่นฐานมีการ
รวมกันเป็นเมืองเล็ก ๆ เป็นแคว้น และเป็นอาณาจักร วิวัฒนาการทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคม
ของบริเวณล้านนาเปรียบเทียบได้กับประวัติศาสตร์ไทยที่เราเรียนกันในรายวิชานี้
ตั้งแต่ยุคโบราณ เราทราบเรื่องราวได้จากต�ำนาน ตั้งแต่ชุมชนแม่น�้ำกก พวกลั้วะ
พื้นเมือง แคว้นหริภุญชัย การก่อตั้งอาณาจักรล้านนา สมัยพระเจ้ามังราย หรือพ่อขุนเม็งราย มีการ
รวบรวมแว่นแคว้นน้อยใหญ่ไว้ด้วยกัน มีกษัตริย์หลายพระองค์ครองเมืองต่อ ๆ มา ก็มีพระปรีชา
สามารถ มีความสัมพันธ์กับแว่นแคว้นอาณาจักรใกล้เคียง ภายหลังเมื่อเสื่อมอ�ำนาจก็ได้รวมกับพม่า
และไทย ในรัชสมัยรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์ เราปกครองในลักษณะของประเทศราช และเมื่อมี
การปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ล้านนาก็เข้า
รวมเป็นมณฑล และเป็นจังหวัดต่าง ๆ สืบต่อมานับแต่นั้น

533

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เราจะศึกษาความเป็นมาของล้านนาได้จากต�ำนานหลายเรื่อง เอกสารพื้นเมือง จารึก
เอกสารที่ เ ก็ บ ไว้ ใ นหอสมุ ด แห่ ง ชาติ แ ละหอจดหมายเหตุ แ ห่ ง ชาติ กรมศิ ล ปากร หนั ง สื อ
วิทยานิพนธ์ บทความต่าง ๆ วรรณคดี โบราณสถาน โบราณวัตถุ เป็นต้น
ในการทัศนศึกษา ถ้ามีโอกาส อยากให้นักเรียนได้ศึกษาในแง่มุมต่าง ๆ เช่น
๑. ศิลปะ วัฒนธรรม ศาสนา การไปดูวัดหลาย ๆ แห่ง จะได้ความรู้มาก เพราะวัด
เป็นศูนย์รวมของสังคม เราจะได้เห็นประวัตคิ วามเป็นมาของบริเวณนัน้ ลักษณะทางศิลปะ และความ
เชื่อท้องถิ่น อิทธิพลทางวัฒนธรรมจากภายนอกมีความแตกต่างจากภาคกลางอยู่บ้าง การชม
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จะช่วยให้ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ ที่มีอยู่ในภูมิภาค ในพื้นที่ที่เราไม่มีเวลาไปดู
มีทั้งโบราณวัตถุ และศิลปะพื้นบ้าน เช่น การทอผ้า ศูนย์วัฒนธรรมชาวเขา จะช่วยให้เราได้ทราบถึง
วัฒนธรรมความเป็นอยู่ของกลุ่มชนส่วนหนึ่งที่อาศัยในภูมิภาค
๒. ประวัติศาสตร์ ดังที่ทราบกันแล้วว่ามีเมืองหลายเมืองที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่
แตกต่างกัน เราจะไปดูเมืองโบราณหลายแห่ง เช่น ที่เชียงแสน เวียงกุมกาม ให้สังเกตด้วยว่าข้อดี
และขอ้ เสยี ในการตงั้ เมอื งอยทู่ น่ี นั้ เปน็ อยา่ งไร เรอื่ งของเขตแดนประเทศมคี วามสำ� คญ
ั อยเู่ สมอ ตงั้ แต่
ชว่ งทเี่ ราทำ� สงครามกบั ประเทศเพอื่ นบา้ น จะตอ้ งนกึ ยอ้ นวา่ เขตแดนในตอนนนั้ เปน็ อยา่ งไร เสน้ ทาง
เดินทัพในยุคก่อนเป็นอย่างไร มาจนถึงสมัยที่เราเสียดินแดนแก่มหาอ�ำนาจตะวันตก ซึ่งเป็นปัญหา
ในประวัติศาสตร์ที่สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
๓. เศรษฐกิจ และการพัฒนา ครูอยากให้นักเรียนได้รู้จักจังหวัดในภาคเหนือว่ามี
ลักษณะทางกายภาพอย่างไร ฉะนั้นถ้ามีโอกาสอยากให้ดูภูมิประเทศตั้งแต่อยู่ในเครื่องบิน และสอง
ข้างถนนในขณะเดินทางรถ อาจเปรียบเทียบกับแผนที่ภูมิประเทศ สภาพพื้นที่ ความสูงต�่ำ สภาพ
หินดิน มีความสัมพันธ์กับพืชพันธุ์ธรรมชาติ (นักเรียนดูอาจเปรียบเทียบ กับแผนที่ธรณีวิทยาที่
อยู่ในห้องสมุด) และพืชพันธุ์ที่ปลูกขึ้น ซึ่งอาจไม่เหมือนกับภาคอื่นที่นักเรียนเคยเห็น
กิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น โครงการหลวงอาหารส�ำเร็จรูป ไร่แม่ฟ้าหลวง สถานี
ประมงพะเยา
ศูนย์ฝึกลูกช้าง (จะเห็นกิจการป่าไม้ด้วย) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแม่เมาะ ศูนย์ศึกษาการ
พัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ ศูนย์เครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุง มีความส�ำคัญต่อการพัฒนาประเทศในปัจจุบัน
และอนาคต ขอให้นักเรียนใช้วิธีพิจารณา เช่นเดียวกับภาคอื่นที่เคยท�ำเมื่อดูงานเมื่อปีที่แล้ว

534

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในการเดินทาง คณะครูได้จัดท�ำเอกสารประกอบฉบับนี้ขึ้น วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ
หลายท่านได้กรุณาเขียนบทความต่าง ๆ ให้ และหลายท่านช่วยเหลือในการจัดพิมพ์ ขอขอบคุณ
ทุกท่านในนามกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และต้อง
ขออภัยที่ได้ตัดทอนบางส่วนเพื่อให้จัดพิมพ์ได้ขนาดของหนังสือที่กะเตรียมไว้ ส่วนที่ไม่ได้พิมพ์
ได้ท�ำส�ำเนาไว้ให้นักเรียนที่สนใจศึกษาได้ในห้องสมุด

535

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง “อีสานใต้”
อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ ร้อยเอ็ด ยโสธร บุรีรัมย์ ปราจีนบุรี
วันที่ ๒๕ - ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๓

วิชาประวัติศาสตร์ที่สอนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ถือว่าเป็นการศึกษา
ความเป็นมาของมนุษย์ หรือกลุ่มชนในทุกแง่ทุกมุมของชีวิต รวมทั้งปัจจัยที่มีผลกระทบต่อชีวิต
นับตั้งแต่สภาพสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ ที่มีอิทธิพลต่อการอยู่อาศัยและการประกอบอาชีพ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาชีพทางด้านเกษตรกรรม ความเปลี่ยนแปลงก้าวหน้าทางเทคโนโลยีซึ่งจะมีผล
ทำ� ใหค้ นเราสามารถดดั แปลงธรรมชาติ และมที างเลอื กในการดำ� รงชวี ติ มากขนึ้ ความจำ� เปน็ ทจี่ ะอยู่
ร่วมกันเป็นสังคมหรือหมู่คณะ ซึ่งจะต้องมีหลักเกณฑ์ที่ยึดถือเป็นระเบียบแบบแผนเดียวกัน ได้แก่
ระบบการปกครอง หลักกฎหมาย มีแนวทางการรักษาผลประโยชน์ที่เรียกว่าระบบเศรษฐกิจอันจะ
ตา่ งกนั ไปตามกาลเวลาและสภาพแวดลอ้ ม ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งกลมุ่ คน ไมว่ า่ จะเปน็ ในแงข่ องความ
ร่วมมือหรือความขัดแย้งก็เป็นสิ่งที่เราควรศึกษาด้วย นอกจากนั้นยังมีเรื่องของขนบธรรมเนียม
ประเพณี ศิลปวัฒนธรรมไม่ว่าด้านภาษา วรรณคดี ปรัชญา จิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม
การดนตรีขับร้องและฟ้อนร�ำ ล้วนแต่เชื่อมโยงเกี่ยวพันกันมีหลักเกณฑ์มีเหตุผลในการเกิดขึ้นและ
เปลี่ยนแปลงทั้งสิ้น
การศึกษาโดยผ่านทางสื่อต่าง ๆ เช่น การบรรยายของคณาจารย์ของโรงเรียน วิทยากร
ภายนอกผู้มีประสบการณ์ตรงในกิจกรรมแง่ต่าง ๆ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว การอ่านหนังสือ การดู
ภาพยนตร์ โทรทัศน์ วิดีโอเทป ภาพสไลด์ แผ่นใส แผนที่ หรือการนั่งถกปัญหาแสดงความคิดเห็น
แลกเปลี่ยนกันล้วนแต่มีประโยชน์ ช่วยให้เกิดความรู้ที่แจ่มแจ้ง แต่ครูยังมีความคิดเพิ่มเติมว่า

536

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

การที่ได้เดินทางไปสัมผัสชีวิตในพื้นที่ที่มีกิจกรรมทางประวัติศาสตร์ตามความหมายกว้างที่ได้กล่าว
มาข้างต้น จะท�ำให้นักเรียนได้ภาพที่แท้จริง ที่จะวินิจฉัยหาเหตุผลด้วยตนเองได้
การเดินทางครั้งนี้ครูได้เลือกพื้นที่อีสานตอนล่าง ที่น่าสนใจควรได้รู้ได้แก่ บริเวณ
ชายแดนที่มีการติดต่อกับต่างประเทศ (เช่น ช่องเม็ก) การแบ่งเขตแดนอันก่อให้เกิดปัญหา (เช่น
ทเี่ ขาพระวหิ าร) สภาพทางธรรมชาตทิ เี่ ปน็ อปุ สรรคตอ่ การคมนาคม (แกง่ ตะนะ) การพฒ
ั นาประเทศ
และปัญหาในท้องถิ่น (โครงการเขื่อนสิรินธร โครงการชลประทานล�ำโดมน้อย โครงการชลประทาน
หว้ ยเสนง โครงการพฒ
ั นาทงุ่ กลุ ารอ้ งไห้ โครงการพฒ
ั นาละหานทราย เปน็ ตน้ ) ในดา้ นศลิ ปวฒ
ั นธรรม
ประเพณี ซึ่งมีแตกต่างหลากหลาย เราจะได้เห็นที่พิพิธภัณฑ์และโบราณสถานที่จะไปชม กับทั้ง
ความงามตามธรรมชาติ (ทีอ่ ทุ ยานแห่งชาติแก่งตะนะ) ทัง้ หมดนีเ้ ราจะต้องท�ำหน้าทีข่ องพลเมืองไทย
ที่จะต้องสงวนรักษาไว้ให้เป็นสมบัติของส่วนรวม ไม่ใช่ของส่วนบุคคลหนึ่งบุคคลใด
หวังว่านักเรียนจะได้แนวความคิดที่มีคุณค่าที่เราจะมาพูดคุยแลกเปลี่ยนกันและเก็บไว้
เป็นหลักฐานเพื่อรุ่นน้อง ๆ จะได้ศึกษาเป็นแนวทางต่อไป

ด้วยความปรารถนาดี
พลตรีหญิง

537

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคเหนือ “สามนคร”
น่าน แพร่ อุตรดิตถ์
วันที่ ๓ - ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๓
ในการปฏิบัติราชการตามหน้าที่ เรามักจะต้องเดินทางมาก ต้องเข้าไปในภูมิประเทศ
ที่มีลักษณะต่าง ๆ กัน ลักษณะภูมิประเทศแปลก ๆ เหล่านี้นอกจากมีความสวยงามแล้ว ยังเป็น
เครื่องก�ำหนดความเป็นอยู่ของมนุษย์ไม่มากก็น้อย สถานที่ส่วนใหญ่ที่เราได้เยี่ยมเยือนมักจะเป็น
ชุมชนใหญ่น้อย ที่อยู่อาศัยของคนมากหน้าหลายตาที่มีวิถีชีวิต ถือประเพณีประกอบการงานอาชีพ
ตา่ งกนั สถานทเี่ หลา่ นบี้ า้ งกเ็ ปน็ ทตี่ งั้ ชมุ ชนทเี่ กดิ ขนึ้ ใหม่ แตเ่ รามกั จะพบบอ่ ย ๆ วา่ บรเิ วณทตี่ งั้ ชมุ ชน
ในปัจจุบันนี้เคยมีมนุษย์มาตั้งหลักแหล่ง ท�ำมาหาเลี้ยงชีพ สร้างสรรค์วัฒนธรรมสืบทอดกันมา
แต่อดีตอันยาวนาน บางครั้งเราอาจจะอดเสียมิได้ที่จะนึกย้อนกลับไปว่าแต่ก่อนสถานที่ซึ่งเราก�ำลัง
ยืนอยู่ เป็นทางด�ำเนินชีวิตของบรรพชนไม่รู้จักเท่าไหร่ ที่ผ่านความสุข ความทุกข์ นานาประการ
ได้มาและสูญเสียสิ่งต่าง ๆ บนผืนแผ่นดินนี้เป็นแผ่นดินไทย ที่เป็นของเรา ที่เราจะต้องถนอมรักษา
ไว้ให้อยู่ต่อไปอย่างดี
ดังที่กล่าวว่า การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต
แต่ถ้าเราขาดความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับ
ประโยชนน์ อ้ ยไปกวา่ ทคี่ วร ดงั นน้ั พนื้ ที่ “สามนคร” หรอื สามจงั หวดั ทเี่ รากำ� ลงั เดนิ ทางไปนี้ เปน็ กรณี
ตัวอย่างที่จะน�ำให้นักเรียนได้ฝึกหัด เก็บข้อมูลอันเป็นประโยชน์เข้าไว้ใน “คลังข้อมูล” ซึ่งมี
ประสิทธิภาพในหัวสมองของนักเรียน พร้อมที่จะน�ำออกมาวิเคราะห์ได้
นักเรียนจะได้ดูงานด้านการพัฒนาและป้องกันประเทศ เช่นที่หมู่บ้านน�้ำเลียง หมู่บ้าน
ป่ากลาง การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ ทรัพยากรน�้ำ ทรัพยากรดิน (หน่วยปรับปรุงต้นน�้ำน่าน)

538

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

สิ่งแวดล้อม ภูมิประเทศ เช่น บริเวณ “แพะเมืองผี” แหล่งเหล็กน�้ำพี้ ศิลปวัฒนธรรม เช่น
เมืองโบราณ (เวียงเจ้าเงาะ อ�ำเภอทุ่งยั้ง) แหล่งรวบรวมความรู้เรื่องศิลปวัฒนธรรม ประวัติความ
เปน็ มา หรอื ประวตั ศิ าสตรท์ อ้ งถนิ่ ทเี่ กยี่ วขอ้ งหรอื มผี ลตอ่ ประวตั ศิ าสตรข์ องชาติ เชน่ เรอื่ งกบฏเงยี้ ว
เมอื งแพร่ เหตกุ ารณเ์ มอื่ มกี ารตอ่ สกู้ บั ผกู้ อ่ การรา้ ยในพนื้ ทตี่ า่ ง ๆ ของจงั หวดั นา่ น ทนี่ า่ สนใจอกี อยา่ ง
ก็คืองานศิลปหัตถกรรมต่าง ๆ ในพื้นที่
ในการจั ด การทั ศ นศึ ก ษาคร้ั ง นี้ ทางกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร ์ โรงเรี ย นนายร ้ อ ย
พระจุลจอมเกล้า ได้รับความอนุเคราะห์จากหน่วยงานและบุคคลหลายท่าน ในด้านต่าง ๆ เช่น
ในการจดั ทพี่ กั การจดั สถานทดี่ งู าน การมาชว่ ยเปน็ วทิ ยากร และอนญ
ุ าตใหน้ ำ� บทความมารวมพมิ พ์
ในเอกสารฉบับนี้ จึงขอแสดงความขอบคุณมา ณ ที่นี้ด้วย
						

พลตรีหญิง

539

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษา “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก”
สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี นราธิวาส
วันที่ ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๔
ประเทศในภมู ภิ าคเดยี วกนั ยอ่ มมสี ว่ นทคี่ ลา้ ยคลงึ และสว่ นทแี่ ตกตา่ งกนั ดงั นนั้ การเดนิ ทาง
สู่ “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” ในครั้งนี้ ถึงจะเป็นระยะเวลาเพียงสั้น ๆ เราก็จะได้เห็นภูมิประเทศ
และสภาพความเปน็ อยขู่ องจงั หวดั ในภาคใตข้ องประเทศไทยหลายจงั หวดั โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ จงั หวดั
ที่เราจะแวะเข้าชมเป็นพิเศษ ได้แก่ สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี และนราธิวาส
การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงาน
มีหลายอย่าง เริ่มต้นตั้งแต่การเดินทางเราจะต้องสังเกตภูมิประเทศลักษณะของบ้านเมืองให้รู้จัก
เมื่อไปถึงที่ เราจะดูทั้งแหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพิธภัณฑสถานอันเป็นที่เก็บวัตถุที่ถือได้ว่า
เปน็ อปุ กรณก์ ารสอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่
ซึ่งจะมีประโยชน์ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร
เราจะมองจากของเก่า เห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคมที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า
ดูการท�ำมาหาเลี้ยงชีพของคนในพื้นที่ มีทั้งที่อาศัยความรู้ดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาตั้งแต่
สมัยโบราณครั้งปู่ย่าตายาย และเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นใหม่ ๆ ทั้งด้านการเกษตร ด้านการชลประทาน
ความเป็นอยู่ของประชาชน ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เมื่อมีวัฒนธรรมหรือเทคโนโลยีที่เข้ามาใหม่
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และต่อสภาพสังคม การปรับตัวของคนในพื้นที่ การปฏิบัติงาน
ของเจ้าพนักงานของรัฐทุก ๆ หน่วย และภาคเอกชนในพื้นที่ ที่จะท�ำให้สิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ก่อผลเสีย
ต่อพื้นที่สืบต่อไปในอนาคตให้น้อยที่สุด
540

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เราจะได้เห็นบทบาทของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ปฏิบัติงานประสานกัน เช่น ที่ศูนย์ศึกษา
การพัฒนาพิกุลทองฯ บทบาทของสถาบันการศึกษาในภูมิภาค ที่ส�ำคัญต่อการพัฒนาภาคใต้ ได้แก่
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ในเรื่องการเมือง หรือความมั่นคงภายในก็จะมีโอกาสได้ฟังความคิดเห็นของบุคคลที่
ปฏิบัติงานในท้องที่
เราอาจจะศกึ ษาความเปน็ ไปในดา้ นความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งประเทศไดใ้ นหลายแง่ โดยได้
ดูจากของจริง ได้แก่ เรื่องของการปักปันเขตแดน ทั้งบนแผ่นดินและในทะเล อันมีปัญหาทั้งในเชิง
ภูมิศาสตร์ กฎหมายและการเมือง อนึ่ง บริเวณแถบนี้เริ่มมีการค้นพบทรัพยากรอันมีค่าต่อเศรษฐกิจ
มากขนึ้ ทกุ ที พนื้ ทนี่ จี้ งึ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ งการตดิ ตอ่ ระหวา่ งประเทศ อนั มรี ายละเอยี ดมากมาย
เช่น ด้านศุลกากร ด้านตรวจคนเข้าเมือง ด้านการตรวจพืช ฯลฯ
ในภาคการศกึ ษานี้ เรามไิ ดศ้ กึ ษาเฉพาะเรอื่ งทเี่ กยี่ วกบั ประเทศของเราเทา่ นนั้ นกั เรยี น
ทเี่ ดนิ ทางในครงั้ นมี้ ที งั้ ทเี่ ลอื กเรยี นวชิ าประวตั ศิ าสตรเ์ อเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ และวชิ าประวตั ศิ าสตร์
เอเชยี ตะวนั ออก กข็ อใหถ้ อื วา่ แมว้ า่ ทกุ ประเทศมคี วามแตกตา่ งกนั โดยเหตทุ มี่ พี นื้ ที่ และทตี่ งั้ ตา่ งกนั
มีประสบการณ์ (ของชาติ) ที่ต่างกัน แต่ก็มีส่วนที่มีความคล้ายคลึงกันอยู่บ้าง เช่น ในเรื่องวัฒนธรรม
ศาสนา ปญ
ั หาตา่ ง ๆ เราจงึ ศกึ ษาเรอื่ งของภมู ภิ าคโดยอาศยั กรณศี กึ ษาของประเทศไทยได้ อกี ประการ
หนงึ่ เราจะสงั เกตไดว้ า่ ในยคุ ทกี่ ารแขง่ ขนั ทางเศรษฐกจิ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ ย ๆ อยา่ งในปจั จบุ นั
มีแนวโน้มในการเพิ่มบทบาทของกลุ่มประเทศ เช่น กลุ่มประเทศอาเซียน กลุ่ม APEC ในการตัดสิน
ปญ
ั หารว่ มกนั พฒ
ั นาเศรษฐกจิ วฒ
ั นธรรม และสงั คมรว่ มกนั ดงั นนั้ เราอาจศกึ ษาโครงการของภมู ภิ าค
ในประเทศได้
คงจะไม่เป็นการสมควรทีจ่ ะกล่าวอะไรให้ยดื ยาวไปกว่านี้ เพราะอีกไม่นานนักเรียนก็จะ
ได้เห็นของจริง ได้พบปะกับบุคคลทีน่ า่ สนใจ ได้ศกึ ษา พิจารณาและจดจ�ำสิง่ ทีห่ วังว่าจะเป็นประโยชน์
สืบต่อไป

พลตรีหญิง

541

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคกลาง “อู่อารยธรรม”
พระนครศรีอยุธยา สระบุรี ลพบุรี สิงห์บุรี สุพรรณบุรี
กาญจนบุรี ราชบุรี
วันที่ ๙ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๔
บริเวณภาคกลางของประเทศไทยที่เราเดินทางไปในครั้งนี้ ส่วนใหญ่จะมีภูมิประเทศ
เป็นที่ราบ มีแม่น�้ำไหลผ่าน บางแห่งเราอาจจะคิดว่า คุ้นเคยจนไม่นึกอยาก หรือเห็นความจ�ำเป็น
ทจี่ ะไปเยอื นอกี แตถ่ า้ พจิ ารณาใหถ้ ถี่ ว้ นแลว้ จะเหน็ วา่ แผน่ ดนิ ทไี่ หนกต็ ามทมี่ อี ายตุ ามทนี่ กั ธรณวี ทิ ยา
ได้ศึกษาและก�ำหนดเอาไว้หลายร้อยล้านปี หรือช่วงที่ปรากฏมีมนุษย์ขึ้นในโลกไม่กี่ล้านปี ย่อมเป็น
ประดจุ สมดุ บนั ทกึ ธรรมชาตอิ นั ลลี้ บั รอการคน้ ควา้ ศกึ ษา บคุ คลคนเดยี วใชเ้ วลาชวั่ ชวี ติ กเ็ รยี นไมจ่ บ
ที่น่าสนใจไปกว่านั้นคือ ในอดีตแผ่นดินที่เราได้เยี่ยมเยือนนี้เป็นที่อันเหมาะสมในการตั้งถิ่นฐานของ
มนุษย์ หมายความว่าพร้อมด้วยปัจจัยพื้นฐานในการด�ำรงชีวิต มีหลักฐานของคนตั้งแต่สมัยหินเก่า
หินกลาง และหินใหม่ จนกระทั่งรวมตัวกันเป็นชุมชนขนาดต่าง ๆ ปรากฏร่องรอยที่เราพอจะ
สันนิษฐานได้วา่ มีการติดต่อกัน ในยุคต่อมาจะได้รบั อิทธิพลของอารยธรรมภายนอก ได้แก่ อารยธรรม
อินเดีย เกิดรวมตัวเป็นอาณาจักร สร้างสรรค์ความเจริญรุ่งเรือง ฝากไว้เป็นสมบัติของอนุชนผู้เป็น
เจ้าของแผ่นดินจนถึงปัจจุบัน
ในยุคประวัติศาสตร์ของชนชาติไทย กรุงศรีอยุธยาราชธานีในอดีตและนครใกล้เคียง
ก็เป็นที่อยู่อาศัยของบรรพบุรุษของเรามาหลายร้อยปี เราน่าจะหวนคิดถึงชีวิตของท่านเหล่านี้ว่า
ไดผ้ า่ นความทกุ ข์ ความสขุ ตอ่ สกู้ บั ธรรมชาตแิ ละมนษุ ยด์ ว้ ยกนั เพอื่ ความอยรู่ อด ประสบความสำ� เรจ็
ความล้มเหลวมานับร้อยนับพันครั้ง มาจนถึงสมัยที่ศูนย์กลางของประเทศมาอยู่ที่กรุงธนบุรีและ
กรุงเทพมหานครโดยล�ำดับ เป็นที่น่าอัศจรรย์ว่าดินแดนที่เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของมนุษย์แต่โบราณ

542

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เมืองต่าง ๆ ในสมัยที่กรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีก็ยังคงมีความส�ำคัญต่อความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ
การเมือง ความเป็นอยู่ของสังคมปัจจุบัน ที่มีปัญหาต่าง ๆ ในรูปแบบใหม่ ๆ เช่น ปัญหาประชากร
มีจ�ำนวนมาก ในขณะที่ทรัพยากรมีจ�ำกัด ปัญหาการกระจายรายได้ไม่เป็นธรรม การเปลี่ยนแปลง
จากสงั คมการเกษตรกรรมมาเปน็ สงั คมอตุ สาหกรรม ปญ
ั หาการพฒ
ั นาและอนรุ กั ษ์ เปน็ ตน้ การแกไ้ ข
หรือการปรับตัวให้เข้ากับภาวะที่เกิดขึ้นจะต้องอาศัยความรู้ ประสบการณ์ข้อมูล จะต้องวิเคราะห์
ด้วยความเที่ยงตรง ดังนั้น ขอให้เราทุกคนเปิดใจให้กว้างขวางที่จะสังเกต ฟัง และคิด และหวังว่า
สิ่งที่ได้รับในสี่วันนี้จะเป็นประโยชน์ต่อชีวิตของทุก ๆ คนที่ได้ร่วมเดินทาง ในภายภาคหน้าสืบต่อไป
ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่อ�ำนวยให้การมุ่งสู่ “อู่อารยธรรม” ของเราในครั้งนี้เป็นไป
ด้วยดี ประสบความส�ำเร็จสมดังที่มุ่งหมายทุกประการ

พลตรีหญิง

543

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคตะวันออก “บูรพาทิตย์”
ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราด ปราจีนบุรี
วันที่ ๑๑ - ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๕
ท่านผู้อ่านอาจจะรู้สึกแปลกใจกับชื่อที่คุ้นหู แต่ไม่คุ้นตาของหนังสือประกอบการ
เดินทางไปจังหวัดทางภาคตะวันออกของประเทศไทยในครัง้ นี้ เราอาจจะเคยชินกับค�ำว่า “บูรพทิศ”
คือ ทิศตะวันออก หรือทิศเบือ้ งหน้า “บูรพาทิตย์” ในทีน่ เี้ ป็นสมาสของค�ำว่า “บูรพ” กับ “อาทิตย์”
แปลว่า ดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันออก อันหมายถึงช่วงเวลาเช้าที่คนทั้งหลายลุกขึ้นมาเริ่มต้นวันใหม่
อย่างแข็งขันและมีความหวัง ดวงอาทิตย์ดวงเดียวกันนี้ที่ได้ส่องสว่างสร้างชีวิตให้แก่ดินแดนอันอุดม
สมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่เราจะเดินทางไปเยือนและจะได้ประจักษ์แก่สายตาว่ามีสภาพ
ภมู ศิ าสตรท์ เี่ ออื้ อำ� นวยตอ่ การเจรญ
ิ เตบิ โตของพชื สตั ว์ และการตงั้ ถนิ่ ฐานของมนษุ ย์ เพราะสามารถ
เพาะปลูก ใช้น�้ำ และอยู่ใกล้ทะเลซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมติดต่อกับภูมิภาคอื่น เกื้อกูลให้ชุมชน
ขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีความมั่งคั่งและก้าวหน้าทางวิทยากร
รอ่ งรอยการตงั้ ถนิ่ ฐานมตี งั้ แตส่ มยั กอ่ นประวตั ศิ าสตร์ มชี มุ ชนโบราณสมยั ทไี่ ดร้ บั อทิ ธพิ ล
ทางอารยธรรมจากอินเดีย มีหลักฐานปรากฏอยู่ตั้งแต่สมัยทวารวดี และสมัยที่อาณาจักรขอม
เรืองอ�ำนาจ มีเมืองต่าง ๆ อยู่ในเส้นทางติดต่อกับเมืองอื่น ๆ ที่ปัจจุบันอยู่ในประเทศเขมรและ
เวยี ดนาม ในสมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา เมอื งตา่ ง ๆ ในภมู ภิ าคนี้ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ หวั เมอื งชายทะเลกก็ ลาย
เป็นหัวเมืองส�ำคัญของราชอาณาจักร ทั้งในด้านยุทธศาสตร์ ภูมิรัฐศาสตร์ และด้านเศรษฐกิจ จนถึง
สมัยกรุงธนบุรีและต้นรัตนโกสินทร์ ดังที่เราจะศึกษาได้จากเส้นทางเดินทัพ และเหตุการณ์ที่บันทึก
ไว้ในพระราชพงศาวดาร และจดหมายเหตุต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยรัชกาลที่ ๕
ไทยเรามีความขัดแย้งกับประเทศมหาอ�ำนาจตะวันตกอย่างรุนแรง จนเป็นเหตุให้เสียดินแดน
544

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

บางส่วน สนธิสัญญาเสียเปรียบที่เราต้องกระท�ำในยุคนั้น ยังส่งผลมาถึงปัจจุบัน ความไม่สงบ
ที่ เ กิ ด ขึ้ น ในประเทศอิ น โดจี น โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง ในช่ ว งยี่ สิ บ ปี นี้ มี ผ ลกระทบต่ อ ความมั่ น คง
ทางการเมืองและเศรษฐกิจของไทยไม่น้อย
ในดา้ นเศรษฐกจิ ปจั จบุ นั ภมู ภิ าคนมี้ คี วามสำ� คญ
ั เพมิ่ ขนึ้ เรอื่ ย ๆ มที รพั ยากรตา่ ง ๆ มาก
เช่น พืชผลทางการเกษตร การประมง และการเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ อัญมณี และแร่ธาตุมีค่าต่าง ๆ
ทสี่ ำ� คญ
ั คอื เปน็ แหลง่ นำ�้ มนั และกา๊ ซธรรมชาติ และยงั มกี ารพฒ
ั นาแหลง่ อตุ สาหกรรม มกี ารเชอื่ มโยง
กนั ครบวงจรทงั้ ฝา่ ยราชการและเอกชน มกี ารจดั ตง้ั เปน็ นคิ มอตุ สาหกรรม มเี ครอื่ งอำ� นวยความสะดวก
ต่าง ๆ ครบถ้วน ทั้งเส้นทางคมนาคม ถนน รถไฟ ท่าเรือน�้ำลึกเหมาะสมที่จะรับสินค้า วัตถุดิบจาก
ภูมิภาคอื่นของประเทศ เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดังนั้น ภูมิภาคนี้จึงมีความส�ำคัญต่ออนาคต
ของชาติเป็นอย่างยิ่ง
การขยายตัวทางเศรษฐกิจ ด้านการค้าและอุตสาหกรรม อาจจะก่อให้เกิดความเสียหาย
ในระยะยาวได้ถ้าไม่มีความระมัดระวังและความพยายามที่จะแก้ไขผลกระทบที่เกิดขึ้น ยกตัวอย่าง
เช่น การท่ีชุมชนขยายตัวขึ้น โรงงานอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้น ท�ำให้เกิดความแออัด ทรัพยากรที่มีอยู่
ที่ส�ำคัญคือ น�้ำ อาจจะไม่เพียงพอแก่ความต้องการ มลภาวะที่เกิดขึ้นจากโรงงานอุตสาหกรรมหรือ
อุตสาหกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ ก่อให้เกิดอันตรายต่อสภาพแวดล้อม เช่น ป่าชายเลนที่ถูกท�ำลายไป
เปน็ ผลตอ่ การเพาะพนั ธส์ุ ตั วน์ ำ�้ ตามธรรมชาติ อาจจะทำ� ใหเ้ กดิ การกดั เซาะตามชายฝง่ั ทะเล อนั เปน็
ผลให้เกิดภัยธรรมชาติที่ร้ายแรงได้
ในการเดิ น ทางครั้ ง นี้ เราจะได้ เ ห็ น ทั้ ง ด้ า นศิ ล ปกรรม วั ฒ นธรรม (วั ด วาอาราม)
ด้านเศรษฐกิจ การค้า และเทคโนโลยี (โรงกลั่นน�้ำมันปิโตรเลียมเอสโซ่ศรีราชา นิคมอุตสาหกรรม
แหลมฉบงั ) รอ่ งรอยประวตั ศิ าสตร์ (งานโบราณคดใี ตน้ ำ�้ เมอื งโบราณ สถานทที่ ำ� การเดมิ ของฝรงั่ เศส)
ความมนั่ คง (ฐานทพั เรอื สตั หบี ชายแดนไทย-กมั พชู า พนื้ ทอี่ พยพ) การเกษตร (โครงการชลประทาน
ศูนย์วจิ ยั พืชสวน) ฯลฯ ส�ำคัญทีส่ ดุ เราจะได้เห็นความสืบเนือ่ งทีต่ อ่ กันเป็นลูกโซ่จากอดีตมาถึงปัจจุบนั
ส่งผลไปถึงอนาคตอันไกลต่อ ๆ ไป

พลโทหญิง

545

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษา “ภาคกลางตอนบน”
นครสวรรค์ ชัยนาท อุทัยธานี
วันที่ ๓๐ ตุลาคม - ๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๕
จงั หวดั นครสวรรค์ จงั หวดั ชยั นาท และจงั หวดั อทุ ยั ธานี อยบู่ รเิ วณภาคกลางตอนบน
หรอื ในบางครงั้ กเ็ รยี กวา่ ภาคเหนอื ตอนลา่ ง บรเิ วณดงั กลา่ วนอี้ ดุ มสมบรู ณ์ จงึ มคี วามเหมาะสมในการ
ตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อมนุษย์ยังอยู่ในถ�้ำ
เมอื่ มนษุ ยม์ เี ทคโนโลยมี ากขนึ้ จำ� นวนประชากรเพมิ่ มากขนึ้ สงั คมกข็ ยายตวั เปน็ ชมุ ชน
ระดับหมู่บ้าน ชุมชนเมืองในสมัยทวารวดี มีการติดต่อสัมพันธ์กับชุมชนอื่นที่ห่างไกลออกไป
การศึกษาจารึกและพงศาวดาร บันทึกจดหมายเหตุต่าง ๆ ท�ำให้ทราบได้ว่าจังหวัดทั้งสาม มีบทบาท
ส�ำคัญทางด้านยุทธศาสตร์ การเมือง และเศรษฐกิจมาตั้งแต่สมัยที่อาณาจักรสุโขทัยมีอ�ำนาจรุ่งเรือง
สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี กรุงรัตนโกสินทร์ สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน
ในการเดินทางไปดูงานศึกษาภูมิประเทศในครั้งนี้ เราจะได้เห็นสถานที่และวัตถุต่าง ๆ
ทชี่ ว่ ยใหเ้ ราไดเ้ ขา้ ใจววิ ฒ
ั นาการของดนิ แดนแถบนี้ สถานทบี่ างแหง่ ทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ตอ่ ประวตั ศิ าสตร์
ยุคใหม่ซึ่งแตกต่างจากที่เราเคยไปดูมา ได้แก่ กองบิน ๔ สนามบินตาคลี อันมีมาตั้งแต่ประเทศเรา
เริ่มมีกิจการด้านการบิน อันถือได้ว่าเป็นก้าวส�ำคัญก้าวหนึ่งในประวัติศาสตร์การพัฒนาประเทศ
ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ บริเวณกองบินก็เป็นที่ตั้งของกองทหารญี่ปุ่นส่วนหนึ่ง ในสมัยสงคราม
เวียดนามในช่วง ๓๐ ปีที่ผ่านมานี้ กองทัพอากาศสหรัฐฯ ได้มาใช้สนามบินตาคลี ก่อให้เกิดความ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมในบริเวณใกล้เคียง
นอกจากดา้ นประวตั ศิ าสตรแ์ ลว้ เราจะไดไ้ ปทศั นศกึ ษาในทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ทางเศรษฐกจิ
ต่อท้องที่และประเทศ เช่น เขื่อนเจ้าพระยา (ซึ่งมีความน่าสนใจในด้านเทคนิค) การค้าข้าว การค้า

546

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

วัวควาย การศึกษาด้านสังคม และศิลปวัฒนธรรม เช่น เรื่องชุมชนชาวจีนที่มาอาศัยในสามจังหวัดนี้
ศิลปวัฒนธรรมที่เกิดจากอาชีพท�ำนา เกิดจากการร่วมมือกันในหมู่เกษตรกร
นักเรียนจะได้เห็นสถานที่และสิ่งของต่าง ๆ ด้วยตนเอง ได้ฟังค�ำอธิบายของวิทยากร
หลายทา่ น อนั จะเปน็ ขอ้ มลู ทนี่ กั เรยี นจะสามารถใชใ้ นการเขยี นรายงาน และรายงานหนา้ ชนั้ นอกจากนนั้
หนังสือคู่มือฉบับนี้ยังรวบรวมเอกสาร บทความที่กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้รับจากผู้รู้ที่ช่วยกรุณาเขียนให้สมทบกับบทความที่อาจารย์ในกองวิชา
เขียนเอง จึงขอขอบคุณทุกท่าน ณ โอกาสนี้
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาและคู่มือ “ภาคกลางตอนบน” จะเป็นประโยชน์แก่
นักเรียนและผู้ที่ได้อ่านอื่น ๆ ตามสมควร

พลโทหญิง

547

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคใต้ฝั่งตะวันตก “หัวเมืองริมฝั่งอันดามัน”
ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง
วันที่ ๒๑ - ๒๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
เมื่อสองปีมาแล้ว เราได้เดินทางไปดินแดน “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” เราได้เห็น
ลักษณะของฝั่งทะเลที่ยกตัวขึ้น มีหาดทราย ที่ราบ แผ่นดินงอกออกมา บริเวณหาดทรายเก่า
เป็นที่ตั้งของเมืองใหญ่ ๆ หลายเมือง
ชายฝั่งตะวันตกริมทะเลอันดามันที่เราจะไปกันในครั้งนี้ มีลักษณะที่แตกต่างจาก
ฝั่งตะวันออก ฝั่งทะเลบริเวณนี้เกิดจากการจมตัวท�ำให้เกิดอ่าวเว้า ๆ แหว่ง ๆ หาดทรายค่อนข้างชัน
และแคบ ถึงแม้จะมีการตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์แต่ไม่เหมาะแก่การสร้างอาณาจักร
ที่ใหญ่โต เนื่องจากที่ตั้งของบริเวณนี้อยู่ในเส้นทางการค้าระหว่างโลกตะวันตกและตะวันออกตั้งแต่
สมยั โบราณ จงึ มรี อ่ งรอยของอารยธรรมเกา่ แก่ หลกั ฐานทางโบราณคดวี า่ มกี ารพฒ
ั นาเมอื งทา่ พาณชิ ย์
นานาชาติที่มีชาวต่างประเทศมาติดต่อค้าขายเป็นจ�ำนวนมาก
ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ มีการท�ำเหมืองดีบุกมากขึ้นในแหลมมลายู ในแถบภาคใต้
ฝั่งตะวันตกของไทยจึงมีเมืองต่าง ๆ เกิดขึ้นหลายเมือง ต่อมาในสมัยหลังการท�ำเหมืองแร่ซบเซาลง
เกิดปัญหาในการแก้ไขสภาพดินที่เสื่อมโทรมเพราะการท�ำเหมืองแร่ ความส�ำคัญของเมืองเหล่านี้
เปลี่ยนไปเป็นเมืองตากอากาศชายทะเล
ฝั่งทะเลอันดามันเป็นแหล่งที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ได้แก่ ป่าไม้เมืองร้อน
ป่าชายเลน ปะการัง สัตว์น�้ำนานาพันธุ์ แร่ธาตุและพลังงานต่าง ๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่บรรดาประเทศ
ในภูมิภาคต้องร่วมกันศึกษาวิจัย และวางนโยบายในการอนุรักษ์ ป้องกันมลภาวะ และการจัดการ
พัฒนาเพื่อให้ระบบนิเวศและทรัพยากรเหล่านี้คงอยู่เป็นประโยชน์แก่โลกสืบต่อไป

548

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

รั ฐ บาลได ้ ท� ำ แผนงานพั ฒ นาพื้ น ที่ ช ายฝ ั ่ ง ทะเลภาคใต ้ เพื่ อ การพั ฒ นาประเทศ
ในระยะยาวให้ก้าวหน้าและกว้างขวางยิ่งขึ้น มีเนื้อหาในด้านต่าง ๆ เช่น การพัฒนาอุตสาหกรรม
การค้าระหว่างประเทศ การพฒ
ั นาชมุ ชนเมอื ง เปน็ ตน้ อยา่ งไรกต็ าม เหน็ ไดว้ า่ การพฒ
ั นาดา้ นตา่ ง ๆ
เกิดขึน้ ไม่พร้อมกัน กล่าวคือราษฎรในท้องถิ่นบางพวกยังมีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ในสภาพสิ่งแวดล้อม
อย่างใหม่ การปรับตัวท�ำได้ยาก การพัฒนาจึงต้องท�ำด้วยความระมัดระวัง
การเดินทางศึกษาดูงานครั้งนี้ หวังว่านักเรียนจะได้ข้อคิดและเป็นประสบการณ์ ที่จะ
ชว่ ยในการพจิ ารณาสถานการณใ์ นประเทศไทยและภมู ภิ าคเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใตใ้ นบางกรณดี ว้ ย

พลโทหญิง

549

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนล่าง “ประตูสู่พายัพ”
พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์
วันที่ ๒๓ - ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๗
ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั จงั หวดั พษิ ณโุ ลกและจงั หวดั พจิ ติ ร
เป็นเมืองอยู่ในมณฑลพิษณุโลก ตั้งขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๓๗ เพชรบูรณ์อยู่ในมณฑลเพชรบูรณ์ ตั้งขึ้นใน
พ.ศ. ๒๔๔๒ พื้นที่จังหวัดทั้งสามเป็นแหล่งชุมชนที่มีความส�ำคัญมาแต่ครั้งโบราณ สืบเนื่องต่อมา
จนถึงสมัยปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตที่บางคนก็ถือว่าเป็นภาคเหนือตอนล่าง บางคนก็ถือว่าเป็นภาคกลาง
ตอนบนที่ “เปิดประตู” สู่ภาคเหนือ
นักเรียนได้ศึกษาวิชาการเมืองการปกครองของไทยมาแล้ว การดูงานครั้งนี้จะเป็น
ประสบการณ์ประกอบในเรื่องการปกครองส่วนภูมิภาค เพราะจะได้มีโอกาสพบปะและฟังการ
บรรยายของเจา้ หนา้ ทผี่ รู้ บั ผดิ ชอบเกยี่ วกบั การปกครอง จะเหน็ ไดว้ า่ การปกครองเกยี่ วขอ้ งกบั กจิ การ
ทุกอย่างในชีวิตของประชาชน และความมั่นคงของท้องที่ เช่น จะมีวิทยากรบรรยายเกี่ยวกับ
สถานการณก์ ารปกครองและการแกไ้ ขปญ
ั หาของทอ้ งถนิ่ เรอื่ งสถานการณภ์ ยั แลง้ ซงึ่ คอ่ นขา้ งรนุ แรง
ในปีที่ผ่านมา เรื่องการพัฒนาอาชีพ เช่น การเลี้ยงปลา (การประมงน�้ำจืด) ซึ่งเป็นงานที่ช่วยเพิ่ม
รายได้และส่งเสริมสุขภาพของประชาชนเนื่องจากปลาเป็นอาหารโปรตีนที่คนไทยบริโภคมากที่สุด
ภารกิจและโครงการพัฒนาของกองทัพภาค ความส�ำคัญในการรวมตัวกันของประชาชนเป็น
สหกรณ์ในสถานการณ์เศรษฐกิจยุคปัจจุบัน งานพัฒนาธุรกิจการเกษตรภาคเอกชน
นอกจากเศรษฐกิ จ แล ้ ว ยั ง ได ้ เ ห็ น สภาพชี วิ ต ประจ� ำ วั น ของประชาชนในพื้ น ที่ ซึ่ ง
เราจะเห็นได้ตลอดเส้นทาง เรื่องศิลปวัฒนธรรม ความเชื่อถือของคนในท้องถิ่นและคนไทยทั่วไป
การเดินทางครั้งนี้เรายังจะได้ไปเยือนสถานที่หลายแห่งที่เป็นที่เกิดของเหตุการณ์หลายอย่างที่มี

550

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ผลกระทบต่อชีวิตของคนไทยในช่วงหนึ่งของเวลา ปัจจุบันเราถือว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเหตุการณ์
ทางประวัติศาสตร์ บางคนอาจจะเห็นว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นบทเรียนที่ดีหรือส�ำหรับบางคน
เหตุการณ์เหล่านี้ยังถือว่ามีส่วนเปลี่ยนแปลงชีวิตของเขา
เรายังได้ชมภูมิประเทศและธรรมชาติ ซึ่งในปัจจุบันเป็นที่สนใจของคนทั่วไปมากขึ้น
การเดินทางดูงานครั้งนี้เราได้รับความร่วมมือจากบุคคลหลายท่าน หลายหน่วยงาน
จึงขอถือโอกาสนี้ขอบคุณทุกท่าน หวังว่านักเรียนจะได้ความรู้และข้อคิดเป็นประโยชน์ต่อการศึกษา
วิชานี้ รวมทั้งการศึกษาวิชาอื่นต่อไป

พลโทหญิง

551

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“คู่มือทัศนศึกษาจังหวัดน่าน”
วันที่ ๑๐ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๘
ในอดีตเมื่อกล่าวถึงจังหวัดชายแดน หรือพูดว่า “ไปชายแดน” เรามักจะนึกถึงแต่
ท้องถิ่นที่ห่างไกลจากพระนครหรือศูนย์กลางการปกครอง การคมนาคมไม่สะดวกท�ำให้ความเจริญ
ไปไม่ถึง ประชาชนยากจน หลายพื้นที่มีการสู้รบ ในขณะเดียวกันมีความพยายามแก้ปัญหาทั้งด้าน
การท�ำมาหากินของราษฎร และด้านความมั่นคงของประเทศชาติ มีโครงการพัฒนาขึ้น เพื่อมุ่งให้
ประชาชนในทอ้ งถน่ิ ชายแดนสามารถประกอบอาชพี ได้ มสี ขุ ภาพพลานามยั ทดี่ ี ทงั้ ยงั มคี วามแขง็ แกรง่
ที่จะป้องกันตนเองจากภัยอันตรายที่มาในหลายรูปแบบ เป็นที่มาของหมู่บ้านป้องกันตนเองและ
หมู่บ้านพัฒนา
ปัจจุบันนี้สถานการณ์ทั่วไปของโลก ภูมิภาคและในประเทศมีความเปลี่ยนแปลง ส่งผล
ให้จังหวัดชายแดนมีบทบาทเพิ่มขึ้น ยุคนี้เป็นยุคที่ไทยเราพัฒนาความสัมพันธ์อันดีกับประเทศ
เพือ่ นบ้านทีม่ พี รมแดนติดกัน ฉะนัน้ จึงมีบทบาทในด้านความสัมพันธ์ระดับภูมภิ าค ทัง้ ด้านเศรษฐกิจ
ค้าขาย ลงทุนร่วม และการพัฒนาร่วมกัน แต่ก็ยังต้องแก้ปัญหาที่คงมีอยู่ เช่น ปัญหาเส้นเขตแดน
ปัญหาการเข้าเมือง ปัญหาการแบ่งสันผลประโยชน์จากทรัพยากร เป็นต้น ภายในประเทศเมื่อ
สถานการณ์อันตรายหมดไป ย่อมมีผู้ที่เข้ามาจากส่วนอื่นของประเทศมากขึ้น น�ำระบบเศรษฐกิจ
และวัฒนธรรมส่วนกลางเข้ามา ท�ำให้จังหวัดชายแดนต้องมีการปรับตัวในหลายด้านเปลี่ยนแปลง
ไปจากเดิม
น่านเป็นจังหวัดหนึง่ มีเขตติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นจังหวัด
ที่มีพื้นที่เป็นภูเขาเป็นส่วนมาก แต่ก็มีพื้นที่ราบที่อุดมสมบูรณ์จึงเป็นที่ตั้งถิ่นฐานและเป็นแหล่ง
วัฒนธรรมความเจริญมาแต่โบราณ ในปัจจุบันนี้ก็เป็นจังหวัดที่ส�ำคัญจังหวัดหนึ่ง ในการเดินทาง

552

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ดูงานครั้งนี้เราจะได้เห็นทั้งสภาพทางภูมิศาสตร์ เช่น เสาดินนาน้อย ธรรมชาติวิทยา เช่น ที่อุทยาน
แห่งชาติดอยภูคา ลักษณะทางสังคม ศิลปวัฒนธรรม เรื่องราวของการต่อสู้ในอดีต ปัจจุบันมีการ
พัฒนาทางการเกษตร พัฒนาการค้าทั้งภายในประเทศและกับประเทศลาวชายแดน ทั้งยังมีเส้นทาง
คมนาคมต่อไป ท�ำให้สามารถร่วมมือพัฒนาธุรกิจ เช่น ท�ำเหมืองถ่านหินลิกไนต์ในลาวได้
หวังว่าการเดินทางครัง้ นีจ้ ะมีสว่ นท�ำให้นกั เรียนนายร้อยพอจะนึกภาพของความสัมพันธ์
ระหวา่ งไทยกบั ประเทศเพอื่ นบา้ นไดใ้ นบางแง่ ประกอบกบั บทเรยี นและสว่ นทไี่ ดศ้ กึ ษาจากวทิ ยากร
พิเศษ และขอขอบคุณทุกท่านที่ช่วยให้การเรียนการสอนและทัศนศึกษาเป็นไปด้วยดี

พลโทหญิง

553

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษาสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม
“ตามเสด็จเยือนฮานอย ศึกษาร่องรอยแห่งอดีต”
วันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒
ถึงแม้ว่าการศึกษาวิชาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส�ำหรับภาคการศึกษานี้ ไม่ได้เน้น
ประวตั ศิ าสตรข์ องประเทศแตล่ ะประเทศแยกจากกนั อยา่ งไรกต็ ามเราไดร้ บั การสนบั สนนุ ใหน้ กั เรยี น
ออกไปดงู านตา่ งประเทศได้ เนอื่ งจากมเี วลาจำ� กดั คอื จะตอ้ งไปเชา้ เยน็ กลบั ใชเ้ ครอื่ งบนิ เปน็ พาหนะ
ข้าพเจ้าจึงเห็นว่ากรุงฮานอย เมืองหลวงของสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามเป็นสถานที่ที่นักเรียน
ควรรู้จัก เวียดนามเป็นประเทศที่มีวัฒนธรรมอันดีงามแต่ครั้งโบราณ ได้ผ่านสงครามและความ
ทุกข์ยากมามาก แต่คนเวียดนามก็ไม่ได้ท้อถอย เมื่อมีโอกาสอย่างในปัจจุบัน เวียดนามก็พัฒนา
บ้านเมืองไปอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านเศรษฐกิจและสังคม มีการร่วมมือกับต่างประเทศ ทั้งในระดับ
พหุภาคี เช่น เข้าร่วมสหประชาชาติ ได้เป็นสมาชิกไม่ถาวรของคณะมนตรีความมัน่ คงใน ค.ศ. ๒๐๐๘
(พ.ศ. ๒๕๕๑) ได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน และจะได้เป็นประธานอาเซียนในปีหน้าอีกด้วย
ในด้านวิชาการ เวียดนามพัฒนาก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการศึกษาภาษา
ต่างประเทศ
อนึ่ง ในการจัดก�ำหนดการได้น�ำไปพิพิธภัณฑ์เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากเป็นสถานที่ที่ให้
ข้อมูลได้มากในเวลาสั้น
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาในครั้งนี้จะช่วยให้นักเรียนมีความรู้เรื่องประเทศ
ร่วมภูมิภาคดีขึ้น เป็นการเพิ่มพูนความรู้และความรู้สึกเป็นมิตรไมตรีซึ่งจะเป็นประโยชน์ในชีวิต
ประจ�ำวันและหน้าที่การงานสืบไป

554

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

หนังสือคู่มือทัศนศึกษาเล่มนี้เป็นผลงานค้นคว้าร่วมกันระหว่างอาจารย์ และนักเรียน
นายร้อยเพื่อสร้างความเข้าใจให้การทัศนศึกษานี้ประสบความส�ำเร็จดีขึ้น
ขอขอบคุ ณ ทุ ก ท่ า นที่ ช ่ ว ยกั น จั ด การให้ ก ารเดิ น ทางครั้ ง นี้ ป ระสบความส� ำ เร็ จ
ดังความมุ่งหมาย

พลเอกหญิง

555

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ทัศนศึกษามาเลเซียและสาธารณรัฐสิงคโปร์
“Les voyages forment la jeunesse
ตามเสด็จเยือนสองนครามาเลย์-สิงคโปร์”
วันที่ ๒๔ - ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕
ภาษาฝรงั่ เศสมคี ำ� กลา่ ววา่ “Les voyages forment la jeunesse” แปลไดว้ า่ การเดนิ ทาง
ทอ่ งเทยี่ วสรา้ ง (ใหก้ ารศกึ ษา) วยั เยาว์ ซงึ่ เปน็ วยั เรยี นและเปน็ วยั ทส่ี มองวอ่ งไว ตคี วามวา่ ในการทอ่ งเทยี่ ว
ไปรู้เห็นในสถานที่ ที่ไม่เคยไป เป็นการเปิดหูเปิดตา และสร้างสติปัญญาของเยาวชนให้แตกฉาน จะเป็น
ผู้ใหญ่ที่ดีในอนาคต
ในวิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ : มุสลิมศึกษาในโลกปัจจุบัน เราจะมีโอกาสศึกษา
เรื่องผู้ที่นับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งมีจ�ำนวนมากในโลก
เหตทุ เี่ ลอื กประเทศมาเลเซยี และสงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทไ่ี ปทศั นศกึ ษา เพราะใกลป้ ระเทศไทย
อยู่ในวิสัยที่จะเดินทางไปได้ มาเลเซียเป็นประเทศที่ประชาชนเกินครึ่งหนึ่งเป็นมุสลิม ส่วนในสิงคโปร์
นั้นมีอยู่ประมาณร้อยละ ๑๕
มาเลเซียเป็นประเทศที่ส่งออกน�้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ก้าวหน้าในด้านโทรคมนาคม
เทคโนโลยีสารสนเทศ มีท่าเรือและนิคมอุตสาหกรรม ส่งเสริมการท่องเที่ยว ถึงแม้ว่ามาเลเซียจะลดการ
ผลติ ทางการเกษตรแตก่ ย็ งั มกี ารผลติ ยางพาราและปาลม์ นำ�้ มนั มาเลเซยี เปน็ ประเทศทผี่ ลติ นำ�้ มนั ปาลม์
ได้มากที่สุด
เราจะได้ไปเยี่ยมชม สถาบันความเข้าใจอิสลามมาเลเซีย (Institute of Islamic
Understanding Malaysia : IKIM) มีจุดประสงค์สร้างความเข้าใจระหว่างมุสลิมด้วยกัน และมุสลิมกับ
ผู้ที่นับถือศาสนาอื่น ส่งเสริมมุสลิมสายกลาง ป้องกันความรุนแรง ทั้งผู้อ�ำนวยการสถาบัน และประธาน
556

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

สถาบัน (ประธานสถาบันฯ คือ The Right Honourable Tun Abdullah bin Haji Ahmad
Badawi ซึ่งเคยเป็นนายกรัฐมนตรีมาเลเซีย) จะบรรยายให้เราฟัง
พพิ ธิ ภณ
ั ฑศ์ ลิ ปะอสิ ลามมาเลเซยี (Islamic Arts Museum Malaysia) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑ์
ด้านศิลปะที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แสดงงานศิลปะอิสลามจากทั่วโลก แต่เน้นเอเชีย
มีศิลปะจีน อินเดีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นต้น
ตึกแฝดปิโตรนัส (Petronas Twin Towers) เป็นตึกสูงที่สุดในโลกแห่งหนึ่ง นักเรียน
จะได้ศึกษาที่ศูนย์การเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์ปิโตรเลียม (Petrosains Centre) ซึ่งอยู่ในอาคารนี้
กรุงปุตราจายา เป็นเมืองที่วางผังเมืองเป็นอย่างดีใช้ส�ำหรับเป็นเมืองราชการ ณ ที่นี้
เราจะได้ฟังการบรรยายแนวคิดในการสร้างเมือง และดูมัสยิดในเมืองเพื่อเรียนรู้ด้านศาสนา และ
ศิลปะอิสลามยุคใหม่
สิงคโปร์ เป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจดี เป็นศูนย์กลางทางการเงิน เป็นสถานที่เหมาะสม
ในการประกอบธุรกิจ มีท่าเรือ สนามบินใหญ่ เป็นศูนย์การส่งออก บริษัทต่างชาติมาลงทุนตรง
(Foreign Direct Investment) เป็นจ�ำนวนมาก มีนักท่องเที่ยว และนักเรียนนักศึกษาก็นิยม
มาเรียนกัน มีมหาวิทยาลัย และศูนย์หรือสถาบันวิชาการต่าง ๆ มากมาย นักเรียนจะได้ทัศนศึกษา
รอบ ๆ เมืองตามย่านต่าง ๆ ไปเขื่อนกั้นน�้ำมารีนา บาร์ราจ (Marina Barrage) ที่กั้นปากอ่าวเพื่อ
เก็บรักษาน�้ำ ป้องกันน�้ำท่วม และไม่ให้น�้ำเค็มเข้ามา
เรื่องน�้ำเป็นเรื่องส�ำคัญส�ำหรับสิงคโปร์มาก แต่ก่อนต้องพึ่งน�้ำจากมาเลเซีย ปัจจุบัน
มีมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้พึ่งตัวเองได้ เช่น การผลิตน�้ำรีไซเคิล NEWater เป็นทั้งน�้ำดื่มและน�้ำที่ใช้
ในอุตสาหกรรม
พิพิธภัณฑ์อารยธรรมเอเชีย (The Asian Civilizations Museum : ACM) เป็น
พิพิธภัณฑ์ที่น�ำนิทรรศการจากประเทศต่าง ๆ ในเอเชียมาจัดแสดงอย่างน่าสนใจ
Urban Redevelopment Authority : URA ดูเรื่องการบูรณะ ดูแลอาคารต่าง ๆ
และการวางผังเมืองในสิงคโปร์
นครวิทยาศาสตร์ Biopolis เป็นศูนย์ที่เน้นการวิจัยวิทยาศาสตร์ระดับนานาชาติ
โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง วิ ท ยาศาสตร์ ชี ว เวชและวิ ศ วกรรมชี ว เวช (biomedical sciences and
biomedical engineering) เปน็ การศกึ ษาวชิ าการหลายสาขาแบบบรู ณาการ เปน็ การรว่ มมอื ระหวา่ ง

557

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ภาคเอกชนและรัฐบาล มุ่งให้งานวิจัยสามารถแปลงเป็นผลิตภัณฑ์ได้ด้วย ศูนย์นี้อยู่ใกล้สถาบัน
การศึกษาส�ำคัญ ๆ หลายแห่ง
ถึงเราจะมีเวลาน้อย แต่เราควรใช้ความสังเกตของเราในการศึกษาเพิ่มเติมจากสิ่งที่มี
ผอู้ ธบิ าย ถา้ มโี อกาสถามคำ� ถามกค็ วรถามเพอื่ แกค้ วามสงสยั หรอื จะดสู งิ่ ตา่ ง ๆ รอบตวั เชน่ ความ
เป็นอยูข่ องผู้คน ต้นไม้ แม้แต่ป้ายโฆษณาข้างทาง แล้วมาเปรียบเทียบกับประเทศไทย หรือประเทศ
ที่นักเรียนเคยไป จะได้ความรู้เพิ่มเติม
ความส�ำคัญของมาเลเซียและสิงคโปร์ส�ำหรับเรา นอกจากการมาศึกษาเรื่องมุสลิมแล้ว
ยังเป็นประเทศในกลุ่มอาเซียนที่เราจะต้องมีวิถีทางที่ใกล้ชิดกันมากขึ้น ทั้งสองประเทศนี้ ก�ำลังเร่ง
พัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิงคโปร์ที่มีโครงการใหม่ของ Singapore
Research Foundation คือ Global Young Scientists Summit 2013 ให้นักวิทยาศาสตร์
ปริญญาเอก อายุต�่ำกว่า ๓๕ ปี ทั่วโลกมาชุมนุมกัน และเชิญนักวิทยาศาสตร์ที่ได้รางวัลโนเบลมาพูด
เราควรเรียนรู้ทุกประเทศ เพื่อความร่วมมือที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นในอนาคต

พลเอกหญิง

558

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“มิงกะลาบา เที่ยวเมืองพม่ายุคใหม่”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์
วันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์เป็นประเทศที่ใหญ่เป็นที่ ๔๐ ในโลกและเป็นที่สอง
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีฝั่งทะเลเป็นแนวยาวติดต่อกัน เป็นประเทศที่อุดมด้วยทรัพยากร เช่น
น�้ำมัน แก๊สธรรมชาติ อัญมณี ไข่มุกแท้ พื้นดินอุดมสมบูรณ์ พม่าเป็นประเทศที่มีประชากรหลาย
เผ่าพันธุ์ หลากวัฒนธรรม เช่น พม่าแท้ ไทยใหญ่ กะเหรี่ยงหรือยาง ยะไข่ จีน มอญ กะฉิ่น อินเดีย
คะยาห์ ว้า นาคา ละหู่ ลีซอ ปะหล่อง ม้ง เย้า ฯลฯ
คนไทยควรสนใจเรียนรู้เกี่ยวกับประเทศพม่าเพราะมีพรมแดนติดกับไทยยาวที่สุด
คนพม่ามีลักษณะคล้ายคนไทย ใน ค.ศ. ๒๐๑๕ (พ.ศ. ๒๕๕๘) เป็นปีที่ก�ำหนดว่าประเทศอาเซียนจะ
เข้าร่วมกันเป็นประชาคมอาเซียน ที่มีสามเสาหลัก และขณะนี้ประเทศต่าง ๆ ล้วนสนใจไปพม่า
เราจึงมีความรู้เรื่องพม่ามากขึ้นกว่าเดิม
เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางทีอาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไปประเทศพม่ามาแล้ว เช่น “บันทึกเรื่องการเสด็จฯ ไปดูกิจการ
ต่าง ๆ ในแหลมมลายูและประเทศพม่า” ของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เมื่อ

559

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พ.ศ. ๒๔๓๑ พระนิพนธ์ “เที่ยวเมืองพม่า” ของสมเด็จฯ กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ พ.ศ. ๒๔๗๘
นอกจากนยี้ งั มบี นั ทกึ เรอื่ ง “ไทยเทยี่ วพมา่ ” ซงึ่ ไดเ้ ขยี นไวเ้ มอื่ ครงั้ เดนิ ทางไปเยอื นพมา่ ใน พ.ศ. ๒๕๒๙
เป็นต้น
ใหท้ กุ คน

หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นคี้ งจะมปี ระโยชนใ์ นการเพมิ่ พนู ความรู้ และสรา้ งความบนั เทงิ

พลเอกหญิง

560

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“บูรพาภิวัตน์จากประเทศจีน”
ตามเสด็จทัศนศึกษานครกว่างโจว สาธารณรัฐประชาชนจีน
วันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
		

ในโลกแห่งบูรพาภิวัตน์ ทุกแห่งเชื่อมโยงมาสู่โลกตะวันออก ประเทศจีนเป็นประเทศ
สำ� คญ
ั ทเี่ ปน็ ผนู้ ำ� การเชอื่ มโยง ตงั้ แตย่ คุ เกา่ มาแลว้ ทมี่ คี นจากดนิ แดนทงั้ ใกลแ้ ละไกลมาสจู่ นี มที งั้ ทมี่ า
และกลับไปแพร่ขยายความรู้เกี่ยวกับจีนในท้องถิ่นของตน ผู้ที่มาอยู่จีนก็ดูดซับความเป็นจีน ท�ำให้
อารยธรรมจีนร�่ำรวย กว้างขวางและหลากหลายขึ้น
คนจีนเองที่ได้เดินทางไปท่องโลกกว้างก็มีไม่น้อยเช่นเดียวกัน มีทั้งผู้ที่ไปและกลับ
นำ� ความคดิ และสงิ่ ของตา่ ง ๆ มาสจู่ นี หรอื ไปอยใู่ นประเทศตา่ ง ๆ กลนื หายเปน็ ประชากรของประเทศ
ที่ไปอยู่ หรือไปรวมเป็นกลุ่มบุคคลเชื้อสายจีน รักษาวัฒนธรรมของตนไว้ เรียกว่า “จีนโพ้นทะเล”
(Overseas Chinese) หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งเป็นภาษาอังกฤษว่า Chinese diaspora
จีนโพ้นทะเลจ�ำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่มาสู่ประเทศไทยมาจากมณฑลกว่างตง
หรือที่ไทยเราเรียกว่ากวางตุ้ง ฝรั่งเรียกว่า Canton มีหนังสือที่เล่าถึงเมืองกวางตุ้งซึ่งเป็นที่รู้จักกัน
คือ นิราศกวางตุ้ง ของนายมหานุภาพ หรือ พระยามหานุภาพ (อ้น) ที่ไปเมืองกวางตุ้งสมัยพระเจ้า
กรุงธนบุรี (นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีนครั้งกรุงธนบุรี เมื่อปีฉลู พุทธศักราช ๒๓๒๔)
มณฑลกวางตุง้ เป็นมณฑลทีม่ ปี ระชากรมากทีส่ ดุ ของจีน มีเมืองหลวง คือ กว่างโจว หรือ
ที่คนไทยเรียกว่า กวางเจา และมีศูนย์กลางทางเศรษฐกิจคือ นครเซินเจิ้น (Shenzhen) ซึ่งเป็นเขต
เศรษฐกิจพิเศษแห่งหนึ่งของจีน (Special Economic Zones of the People’s Republic of
China-SEZs)

561

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ในด้านประวัตศิ าสตร์ กวางตุง้ ถือว่าเป็นมณฑลทีเ่ ชือ่ มโยงทางการค้ากับทัว่ โลกมากทีส่ ดุ
ในคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ การที่ชาวอังกฤษมาค้าฝิ่นที่กวางตุ้ง ท�ำให้เกิดสงครามฝิ่น (ค.ศ. ๑๘๓๙ ๑๘๔๒) และจีนเสียดินแดนเกาะฮ่องกงให้อังกฤษ
ในทศวรรษ ๑๘๕๐ เกิดกบฏไท่ผิง หรือไท่เผง (ค.ศ. ๑๘๕๐ - ๑๘๖๔) เป็นกบฏต่อต้าน
รฐั บาลทคี่ รอบคลมุ พนื้ ทกี่ วา้ งขวางมาก หวั หนา้ กบฏ คอื หงซวิ่ ฉวน เปน็ ชาวกวางตงุ้ กวางตงุ้ จงึ กลาย
เป็นศูนย์กลางต่อต้านแมนจู (ราชวงศ์ชิง) และต่อต้านจักรวรรดินิยม ซุน ยัต-เซน ผู้น�ำการปฏิวัติ
ประชาธิปไตยก็เป็นชาวกวางตุ้ง
ต้นทศวรรษที่ ๑๙๒๐ กวางตุ้งเป็นศูนย์กลางของก๊กมินตั๋งที่จะบุกขึ้นไปตีทางเหนือ
เพื่อปราบพวกขุนศึก และใน ค.ศ. ๑๙๒๔ ได้ตั้งโรงเรียนนายร้อยหวงผู่เพื่อให้การศึกษาด้านทหาร
แบบตะวันตก
ในการติดต่อกับประเทศไทย มีคนจีนจากมณฑลกวางตุ้งที่มาอยู่ในประเทศไทยหลาย
วัฒนธรรมและส�ำเนียงภาษา เช่น กวางตุ้ง แต้จิ๋ว และแคะ บุตรหลานชาวจีนเหล่านี้ได้กลมกลืนเป็น
คนไทยประกอบคุณงามความดีเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย และยังมีส่วนร่วมสร้างความสัมพันธ์
ไทย-จีน จนถึงทุกวันนี้
มณฑลกวางตงุ้ ในปจั จบุ นั เปน็ มณฑลทเี่ จรญ
ิ ทางดา้ นอตุ สาหกรรม การคา้ และเทคโนโลยี
มีเขตเศรษฐกิจพิเศษ เขตการค้าเสรี มีสถานที่ศึกษาที่มีชื่อเสียงหลายแห่ง
คณะผู้จัดท�ำเอกสารประกอบการดูงานหวังว่า เอกสารฉบับนี้จะช่วยให้ผู้ร่วมดูงาน
ทุกท่านได้ความรู้ที่มีประโยชน์ ท�ำให้เข้าใจประเทศจีนมากขึ้น และต่อเนื่องให้เกิดความคิด
ที่กว้างขวางสืบไป

พลเอกหญิง

562

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“ท่องอนุทวีปเอเชียใต้ใน ๒๔ ชั่วโมง”
ตามเสด็จทัศนศึกษาเมืองกัลกัตตา สาธารณรัฐอินเดีย
วันที่ ๒๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
เอเชียใต้เป็นภูมภิ าคทีใ่ หญ่โตและหลากหลาย ไม่ใช่วา่ ใช้เวลาเพียง ๒๔ ชัว่ โมง จะเข้าใจ
ได้อย่างถ่องแท้ เหตุที่เลือกเมืองกัลกัตตา (Calcutta หรือปัจจุบัน เรียกว่า Kolkata) เนื่องจาก
เป็นเมืองใหญ่ที่เราพอจะเดินทางไปได้ กัลกัตตาอยู่ในรัฐเบงกอลตะวันตก (เบงกอลตะวันออกคือ
ประเทศบังกลาเทศ) เป็นเมืองที่มีประชากรหนาแน่น เป็นศูนย์กลางทางการศึกษาและวัฒนธรรม
ในสมยั โบราณเปน็ หมบู่ า้ นของนาวบั (nawab - ผคู้ รองเมอื งมสุ ลมิ สมยั จกั รวรรดโิ มกลุ )
ต่อมานาวับให้สิทธิบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษท�ำการค้า บริษัทสร้างกัลกัตตาเป็นฐาน
การค้า มีป้อมค่ายป้องกันเมือง ภายหลังเมื่ออินเดียอยู่ใต้การปกครองของอังกฤษ (British Raj)
กัลกัตตาได้เป็นเมืองหลวงของอินเดีย จนถึง ค.ศ. ๑๙๑๑ เมืองหลวงจึงย้ายไปนิวเดลี
ท่าอากาศยานของกัลกัตตาชื่อ เนตาจิ สุภาส จันทร โพส ตั้งตามชื่อนักชาตินิยม
ชาวกัลกัตตาในการต่อสู้เรียกร้องเอกราชให้อินเดีย
บุคคลมีชื่อเสียงชาวเบงกอลที่เราจะได้พบคือศาสตราจารย์ ดร.อมารตยะ กุมาร เซน
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลทางด้านเศรษฐศาสตร์ ใน ค.ศ. ๑๙๙๘
ฟอร์ตวิลเลียม บริษัทอินเดียตะวันออกสร้างและรัฐบาลอังกฤษสร้างต่อ คุกในฟอร์ต
มีชื่อว่า Black Hole of Calcutta ครั้งหนึ่งนาวับส่งทหารมาบุกฟอร์ตจับคนอังกฤษขังคุกนี้
วันรุ่งขึ้นเสียชีวิตกันเป็นส่วนมากเพราะไม่มีอากาศหายใจ

563

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พพิ ธิ ภณ
ั ฑสถานแหง่ ชาตอิ นิ เดยี (Indian Museum) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑเ์ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในอนิ เดยี
ที่ Asiatic Society of Bengal สร้างใน ค.ศ. ๑๘๑๔ เพื่อให้ผู้เข้าชมได้ศึกษาวัฒนธรรม และ
วทิ ยาศาสตรแ์ บบสหวทิ ยาการ เราจะไดศ้ กึ ษาศลิ ปะอนิ เดยี ซงึ่ เราไมค่ อ่ ยไดม้ โี อกาสศกึ ษาในชนั้ เรยี น
สิ่งอื่น ๆ ที่แสดงอยู่จะให้ความรู้ด้านสัตววิทยา ธรณีวิทยา มัมมี่จากอียิปต์ซึ่งเป็นที่สนใจของชาว
ต่างประเทศในยุคที่ตั้งพิพิธภัณฑ์นี้
อนุสรณ์สถานสมเด็จพระราชินนี าถวิกตอเรีย (Victoria Memorial) เป็นอาคารหินอ่อน
ที่งามสง่า มีคุณค่าด้านสถาปัตยกรรม อยู่ริมแม่น�้ำ Hooghly สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรง
ได้รับพระสมัญญาว่า สมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งอินเดีย หลังจากที่บริษัทอินเดียตะวันออกเลิกไป
ในอนุสรณ์สถานนี้มีห้องแสดงสิ่งของต่าง ๆ เช่น ภาพเขียน หนังสือโบราณ ประวัตินครกัลกัตตา
ด้านนอกมีสวนสวยงาม
พิพิธภัณฑ์รพินทรภารตีซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของมหาวิทยาลัยรพินทรภารตี เป็นที่แสดง
ประวัติของท่านรพินทรนาถ ฐากุร (Rabindranath Tagore) เป็นคนที่ไม่ได้เป็นชาวยุโรปคนแรก
ที่ได้รับรางวัลโนเบลทางวรรณคดี ใน ค.ศ. ๑๙๑๓ ท่านเขียนทั้งกวีนิพนธ์ เรื่องสั้น นวนิยาย บันทึก
การเดินทาง เขียนภาพ แต่งเพลง ได้เคยเขียนบทกวีเรื่องประเทศไทยด้วย นอกจากนั้นท่านยังเป็น
นักการศึกษา ได้ตั้งมหาวิทยาลัยวิศวภารตี ที่สันตินิเกตัน เพื่อส่งเสริมความคิดอิสระ และการ
แลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างวัฒนธรรม
หลังอาหารเย็นนักเรียนจะได้ไปเที่ยวศึกษาวิถีชีวิตชาวกัลกัตตายามค�่ำคืนที่ตลาด
พื้นเมือง ที่เรียกกันว่า New Market ก่อนจะกลับประเทศไทย
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเพิ่มประสบการณ์ให้นักเรียนเกี่ยวกับประเทศอินเดีย
นอกจากความรู้ที่ได้เรียนในชั้นเรียน

พลเอกหญิง

564

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“สิงคโปร์ : ประตูสู่ตะวันตกในอดีต”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐสิงคโปร์
วันที่ ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
หัวข้อวิชาเลือกเสรีในภาคการศึกษานี้เป็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับโลก
ตะวนั ตก เราไมส่ ามารถเดนิ ทางไปประเทศตะวนั ตกได้ ขา้ พเจา้ เหน็ วา่ สงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทใี่ กลท้ สี่ ดุ
ที่จะใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ในเรื่องนี้ได้ เนื่องจากเป็นประเทศแรกที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๑๓ (ค.ศ. ๑๘๗๐) เพื่อทรงเรียนรู้
เทคโนโลยี วทิ ยาการ การเมอื งการปกครองของตะวนั ตกสำ� หรบั นำ� มาใชเ้ ปน็ แบบอยา่ งในการปฏริ ปู
สยามขณะนั้น
สิงคโปร์เป็นศูนย์กลางของอังกฤษในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในการเดินทาง
สมัยก่อน ถ้าจะไปยุโรป เช่น ราชทูตไทยจะไปอังกฤษในสมัยรัชกาลที่ ๔ ต้องหยุดจอดและเปลี่ยน
เรือใหญ่ทสี่ งิ คโปร์กอ่ นทีจ่ ะออกไปประเทศตะวันตก (ยุโรปและอเมริกา) การไปเรือในสมัยก่อนท�ำให้
เกิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับคนชาติอ่ืน ถึงปัจจุบันเราเดินทางทางเครื่องบินได้สะดวก แต่ทว่า
เครื่องบินหลายสายการบินยังต้องหยุดแวะที่สิงคโปร์
เนื่องจากในปัจจุบัน สถานที่ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเคยเสด็จ
พระราชด�ำเนินเยือนถูกรื้อ หรือเปลี่ยนแปลงไปมากแล้ว จึงเพิ่มสถานที่อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องและเป็น
ประโยชน์ในการศึกษา บางแห่งที่คงเหลืออยู่ เช่น โรงพยาบาลตันต๊อกเส็ง ที่พระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบริจาคพระราชทรัพย์ในการสร้างโรงพยาบาลส่วนหนึ่ง ก็ไม่สะดวก
ในการเข้าชม
สถานที่ที่เราจะไปชมกันมีฟอร์ตแคนนิ่งพาร์ค (Fort Canning Park) แสดงการเข้ามา
ของตะวันตก ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๕
565

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสิงคโปร์ (National Museum of Singapore) มีนิทรรศการ
หมุนเวียนเรื่อง “๗๐๐ ปี สิงคโปร์” เป็นเรื่องความเป็นมาของสิงคโปร์ ส่วนที่แสดงการเข้ามาของ
ตะวันตกเชื่อมโยงกับหัวข้อที่เราศึกษาได้
โบสถ์เซนต์แอนดรูว์ (St. Andrew’s Cathedral) แสดงให้เห็นบทบาทชาวตะวันตก
ส่วนหนึ่งที่เข้ามาในภูมิภาคของเราเพื่อเผยแผ่คริสต์ศาสนา (กรณีนี้เป็นนิกายแองกลิคัน Anglican
ของอังกฤษ) ได้มีบทบาททางการศึกษา การแพทย์แผนตะวันตก และอื่นๆ
พิพิธภัณฑ์กองทัพบกสิงคโปร์ (Army Museum of Singapore) เพื่อให้นักเรียนนาย
ร้ อ ยและผู ้ ร ่ ว มเดิ น ทางทราบประวั ติ ค วามเป็ น มาของการทหารสมั ย ใหม่ ข องกองทั พ สิ ง คโปร์
ที่น�ำวิทยาการทหารแบบตะวันตกมาใช้ สิงคโปร์มีความสัมพันธ์อันดีในด้านการทหารกับไทย
ยูเรเชียนเฮอริเทจเซนเตอร์ (Eurasian Heritage Centre) เป็นศูนย์มรดกวัฒนธรรม
ของพวกยูเรเชียน คือ พวกที่มีเชื้อสายลูกผสมระหว่างชาวเอเชียกับชาวยุโรป มีสมาคมของตนเอง
และมีวัฒนธรรมเฉพาะเป็นเอกลักษณ์ของตน
นอกจากนั้น เรายังจะมีโอกาสรับประทานอาหารที่มีชื่อเสียงในสิงคโปร์อีกด้วย
ถึงจะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ เราควรจะถือโอกาสสังเกต เรียนรู้สิ่งต่าง ๆ แม้ว่าไม่ได้อยู่
ในหลักสูตรที่เราศึกษา ก็จะช่วยเพิ่มประสบการณ์ที่มีประโยชน์แก่เรา

พลเอกหญิง

566

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“เยือนลาว : เพื่อนใกล้บ้าน”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ณ นครเวียงจันทน์ และเมืองหลวงพระบาง
วันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘
		
ประเทศไทยและลาวเป็นประเทศที่อยู่ใกล้ชิดกัน พูดจากันเข้าใจ “บ่ต้องใช้นายภาษา
(ล่าม)” ตั้งแต่ยังเด็กคุณครูซึ่งเป็นชาวหนองคายเคยสอนให้ร้องเพลงที่คนลาวแต่ง “...ทั้งสองฝั่ง
กัน้ กลางด้วยสายนที แต่ประเพณีนนั้ บ่ตา่ งกัน ชาติไทยและลาวก่อนนี้ เคยร่วมสัมพันธ์ ร่วมสายโลหิต
เดียวกัน มีน�้ำเท่านั้นมากั้นแบ่งกลาง”
หลังจากที่มีการสู้รบกันบริเวณชายแดน คนลาวก็ได้แต่งเพลง “...อย่าให้หมางหมอง
หม่นหัวใจคนที่เคยรักกัน อยู่ใกล้เคียงกัน ช่วยเหลือกันเถิด เหล่าลาวไทย”
หลังจากที่ลาวเข้าเป็นสมาชิกสมาคมอาเซียนและปลายปีนี้สมาคมอาเซียนจะเปลี่ยน
เป็นประชาคมอาเซียน ประเทศต่าง ๆ ไม่ว่าอดีตจะเป็นอย่างไรก็ต้องปรับตัวเข้าหากันมากขึ้น จึงจะ
ได้ประโยชน์ด้วยกันทุกชาติ เราจึงควรท�ำความรู้จักกันมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนนายร้อย
ซึ่งยังอยู่ในข่ายเป็นเยาวชน และเป็นทหาร ซึ่งถือกันว่าเป็นผู้ที่สร้างความสัมพันธ์ได้ดีที่สุด
เนื่องจากเวลาของเราไม่มากนัก จึงเยือนได้เพียงนครหลวงเวียงจันทน์และหลวง
พระบาง ถงึ กระนนั้ กไ็ มส่ ามารถทจี่ ะไปหลายแหง่ ทคี่ ดิ ไว้ เพราะไกลเกนิ ไป เชน่ โครงการศนู ยพ์ ฒ
ั นา
และบริการทางการเกษตร ห้วยซอน-ห้วยซั้ว (หลัก ๒๒) และโรงเรียนวัฒนธรรมเด็กก�ำพร้า
(หลกั ๖๗) ซงึ่ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เคยเสดจ็ ฯ เยอื นเมอื่ หลายปแี ลว้ (๘ - ๙ เมษายน ๒๕๓๗)
มีผู้เสนอไปที่จัมปาศักดิ์ เพราะอยากไปชมโครงงานผลิตกาแฟ ยี่ห้อดาว ซึ่งอาจ
ถือได้ว่ามีชื่อเสียงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ก็ไม่สามารถจัดให้ได้ เพราะเวลาไม่พอ

567

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

นอกจากการไปชมสถานที่ต่าง ๆ แล้ว ยังขอให้ท่านเอกอัครราชทูตไทยประจ�ำประเทศ
ลาวและบุคคลอื่นบรรยายเพื่อให้นักเรียนนายร้อย และผู้ร่วมเดินทางมีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้น
ทั่วกัน

หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นจี้ ะทำ� ใหท้ กุ ทา่ นไดร้ บั ความรู้ ความบนั เทงิ และความประทบั ใจ

พลเอกหญิง

568

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

“จากมะละกาสู่ปีนัง”
ตามเสด็จทัศนศึกษารัฐมะละกาและเมืองปีนัง
ประเทศมาเลเซีย
วันที่ ๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๘
กล่าวกันว่าก่อนตั้งเมืองมะละกา บริเวณที่เป็นมะละกาเป็นหมู่บ้านประมง ประชาชน
เป็นคนพื้นเมืองที่เรียกกันว่า Orang Laut หรือคนทะเล (ไม่ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันกับพวกชาวเล
เผ่าหนึ่งที่เราเรียกว่า “อูรัก ลาโว้ย” ใช่หรือไม่) มีเจ้าชายทรงพระนามว่าปรเมศวรมาจากปาเล็มบัง
ในสุมาตราถูกอาณาจักรศรีวิชัยโจมตีหนีไปที่สิงคโปร์ซึ่งขณะนั้นเรียกว่าตูมาสิก หรือเทอมาเสค
จากนั้นมาที่มะละกานี้ มีเรื่องเล่าว่าเจ้าชายปรเมศวรออกล่าสัตว์ ทรงพักผ่อนที่ใต้ต้นไม้ที่ภาษา
มาเลยเ์ รยี กวา่ Melaka ทอดพระเนตรกระจงหนั เขา้ ตอ่ สสู้ นุ ขั ลา่ สตั วข์ องพระองคด์ ว้ ยความกลา้ หาญ
จึงทรงคิดว่าที่นี่น่าจะเป็นชัยภูมิที่ดีในการตั้งอาณาจักร ประมาณ ค.ศ. ๑๔๐๐ หรือ พ.ศ. ๑๙๔๓
ต่อมารับนับถือศาสนาอิสลามมีอีกพระนามว่า “อินกันดาร์ ชาห์” บ้างก็ว่ามีพระมเหสีเป็นชาว
พื้นเมืองมุสลิม และพระโอรสเป็นสุลต่านท่านแรกที่นับถือศาสนาอิสลาม
เจิ้งเหอ นายพลเรือจีนมาหยุดที่มะละกา มีเรื่องเล่าว่า มีเจ้าหญิงจีนพร้อมบริวารมา
เสกสมรสกับสุลต่านองค์หนึ่งที่ครองราชย์ประมาณ ค.ศ. ๑๔๕๖ - ๑๔๗๗ (พ.ศ. ๑๙๙๙ - ๒๐๒๐)
ตามประวัติศาสตร์ว่า มะละกาต้องพึ่งจีนเพราะมีศัตรูรอบด้าน ที่ส�ำคัญคือกรุงศรีอยุธยาทางเหนือ
ที่มาตีราว ค.ศ. ๑๕๐๐ (พ.ศ. ๒๐๔๓) แต่ไม่ส�ำเร็จ และอาณาจักรมัชฌปาหิตทางใต้ อาณาจักร
มะละการุ่งเรืองมากโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการค้าผ้าอินเดีย การค้าไหม และเครื่องกระเบื้องจีน
กับเครื่องเทศมาเลย์ มีความสัมพันธ์ที่ดีกับหมู่เกาะโมลุกกะหรือหมู่เกาะเครื่องเทศ และขยาย
อาณาเขตตีเมืองต่าง ๆ ได้มาก

569

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ชาตติ ะวนั ตกชาตแิ รกทมี่ าคอื โปรตเุ กส ตงั้ แตป่ ลายครสิ ตศ์ ตวรรษที่ ๑๕ พวกยโุ รปชอบ
เครื่องเทศมาก พวกพ่อค้าเวนิสผูกขาดการค้าเครื่องเทศ โดยติดต่อผ่านอาหรับและอินเดีย ซึ่งที่จริง
ก็ติดต่อกับมะละกา กษัตริย์โปรตุเกสอยากติดต่อแหล่งผลิตโดยตรงจึงส่งนักส�ำรวจไป เริ่มต้นตั้งแต่
วาสโกดากามา ไปที่เมืองกาลีกัต (Calicut) ขณะนี้อยู่ในรัฐเกรละ (Kerala) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ
อินเดียต่อมามีลูกขุนนางชื่อ ซีเกียรา (De Sequeira) ติดต่อกับมะละกาโดยตรง เมื่ออุปราชเมืองกัว
(ในอนิ เดยี ตะวนั ตก) คอื อลั ฟองโซ อลั บเู คอรก์ ออกไปยดึ มะละกาใน ค.ศ. ๑๕๑๑ สรา้ งปอ้ มหนิ มชี อื่
ว่า A Famosa วัสดุก่อสร้างได้จากหินหลุมศพ และมัสยิดมาผสมกับศิลาแลงและอิฐ โปรตุเกส
ไม่ประสบความส�ำเร็จด้านการค้ามากเท่าที่ควร ต้องอาศัยพวกมาเลย์อย่างเช่นเคย
ค.ศ. ๑๖๔๑ พวกดัตช์และยะโฮร์ตีป้อมแตก พวกมะละกาไปตั้งถิ่นฐานสร้างเมืองที่อื่น
พวกดัตช์ครองมะละกาอยู่นานที่สุดจนถึง ค.ศ. ๑๘๒๕ เว้นแต่ช่วงสงครามนโปเลียน (ค.ศ. ๑๘๐๔ ๑๘๑๕) ช่วงนี้เงียบสงบ แต่มะละกากลายเป็นเมืองที่ไม่ส�ำคัญนักเพราะว่าพวกดัตช์ชอบปัตตาเวีย
(จาการ์ตา) มากกว่า ต้นคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ หรือ VOC พยายาม
ท�ำลายอิทธิพลของโปรตุเกสท�ำได้ส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๖๔๑ ดังที่กล่าวมาแล้ว พวกดัตช์พัฒนาปรับปรุง
ป้อมของโปรตุเกส และสร้างศาลาว่าการปกครอง (city hall ที่ภาษาดัตช์เรียกว่า Stadthuys
ในก�ำหนดการเรียกว่า “พิพิธภัณฑ์ท�ำเนียบข้าหลวง”) ปัจจุบันบางคนเรียกว่าตึกแดง
มะละกากลายเป็นของอังกฤษตามสนธิสัญญา ค.ศ. ๑๘๒๔ แลกกับเมืองในสุมาตรา
พวกดัตช์รู้ว่าเก็บไว้ก็ไม่มีประโยชน์เพราะอังกฤษพัฒนาสิงคโปร์ขึ้นมาได้ดีกว่า ในระยะแรกบริษัท
อินเดียตะวันออกของอังกฤษปกครอง ต่อมารัฐบาลอังกฤษให้เป็น Crown Colony รวมกับสิงคโปร์
และปนี งั เปน็ Straits Settlements สมยั สงครามโลกครงั้ ที่ ๒ ถกู ญปี่ นุ่ ยดึ ครองอยเู่ กอื บ ๔ ปี ปจั จบุ นั
เป็นส่วนของประเทศมาเลเซีย เป็นรัฐที่เจริญทางเศรษฐกิจมาก
สถานที่น่าสนใจที่เราจะได้ไปชม
๑. Stadthuys ดัตช์สร้างเป็นส�ำนักงานเมื่อ ค.ศ. ๑๖๕๐ เมื่ออังกฤษเข้ามาใน
คริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ สร้างโรงเรียนมิชชันนารี ใน ค.ศ. ๑๘๒๖ ให้การศึกษาฟรี ค.ศ. ๑๘๗๖
เปลี่ยนเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และชาติพันธุ์ (History &amp; Ethnography)
๒. St. Paul’s Church สร้างบนยอดเนิน ถ้าเรียกแบบไทยก็จะว่า “สันเปาโล” เป็น
ที่บูชาแม่พระ สร้างเมื่อ ค.ศ. ๑๕๒๑ เพราะขุนนางชาวโปรตุเกสคนหนึ่งเชื่อว่าแม่พระช่วยให้เขา
รอดพ้นจากพายุในทะเลจีนใต้ ท�ำนองเดียวกับที่คนจีนเชื่อเจ้าแม่หมาจู่ เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์ซึ่งเป็น

570

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

พวกเจซูอิต สนใจด้านการศึกษามาสร้าง St. Paul’s College ใน ค.ศ. ๑๕๔๘ ถือได้ว่าเป็นโรงเรียน
แบบสมัยใหม่แห่งแรกในคาบสมุทรมลายา เมื่อเซนต์ฟรังซิสซาเวียร์เสียชีวิตในจีนได้น�ำศพมาไว้ที่นี่
ก่อนส่งไปฝังที่กัว
เมื่อดัตช์เข้ามาใช้เป็นศาสนสถานช่วงหนึ่ง ต่อมาย้ายออกไปใช้โบสถ์เก่าเป็นป้อม
สมัยอังกฤษ ค.ศ. ๑๘๒๔ ใช้เก็บดินปืนพักหนึ่งแล้วทิ้งให้พัง ต่อมามีการขุดค้น
Malacca Historical Society เป็นผู้ดูแล เอาหินหลุมศพติดข้างก�ำแพง ค.ศ. ๑๙๕๒ ตั้งรูป
เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์
๓. Porta da Santiago เป็นป้อมของโปรตุเกสที่เรียกว่า A Famosa เป็นศิลปะ
โปรตุเกสที่เก่าที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่คงเหลืออยู่ สร้างสมัยอัลบูเคอร์ก ที่ต้องการเชื่อม
เส้นทางเครื่องเทศ (spice route) ที่มั่นของโปรตุเกสยังมีมาเก๊าที่จีน และกัวที่อินเดีย แต่ก่อน
มีก�ำแพงและหอสี่ด้านเป็นที่เก็บอาหาร และเป็นที่อยู่ของทหาร
ค.ศ. ๑๖๔๑ ดัตช์เข้ายึดครอง ค.ศ. ๑๖๗๐ ซ่อมส่วนที่เป็นประตูใหญ่จึงมีจารึกไว้ว่า
ANNO 1670 มีเครื่องหมายของบริษัท VOC
คริ ส ต ์ ศ ตวรรษที่ ๑๘ อั ง กฤษท� ำ ลายเพื่ อ ไม ่ ใ ห ้ ต กอยู ่ ใ นมื อ ของฝร่ั ง เศส ต ่ อ มา
Sir Stamford Raffles ซ่อมขึ้นมาเพราะเขาเป็นคนชอบประวัติศาสตร์
ปีนัง เป็นเกาะซึ่งเป็นรัฐหนึ่งของมาเลเซีย อยู่บริเวณช่องแคบมะละกา เป็นรัฐที่เจริญ
ทางเศรษฐกิจมาก
ปีนัง หรือที่ไทยเรียกว่าเกาะหมาก ปรากฏอยู่ในแผนที่เดินเรือของนายพลเรือเจิ้งเหอ
สมัยราชวงศ์หมิง คนอังกฤษที่มาถึงคนแรกคือ Sir James Lancaster ใน ค.ศ. ๑๕๙๒ ปล้นเรือ
อื่น ๆ และกลับไปอังกฤษ ค.ศ. ๑๗๘๖ กัปตันฟรานซิส ไลท์ ซึ่งเป็นนักผจญภัยอยู่ที่มัทราส และ
คนอื่น ๆ จากบริษัทอินเดียตะวันออกมาที่ปีนัง สุลต่านให้เช่าที่ดินแลกเปลี่ยนกับการป้องกัน
รฐั เคดะห์ หรอื ไทรบรุ ี จากกองทพั สยามและพมา่ สำ� หรบั ไลทบ์ รเิ วณนสี้ ำ� คญ
ั มากทจี่ ะปอ้ งกนั อทิ ธพิ ล
ของฝรั่งเศสในอินโดจีน และเฝ้าระวังอ�ำนาจของดัตช์ในสุมาตรา ต่อมาอังกฤษไม่เห็นความจ�ำเป็น
ที่จะต้องไปยุ่งกับการเมืองภายในของมาเลย์ แต่ก็ยังยึดปีนังอยู่ สุลต่านพยายามเอาคืนแต่ไม่ส�ำเร็จ
ไลท์เสียชีวิตที่ปีนัง

571

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ค.ศ. ๑๗๙๖ อังกฤษเอานักโทษจากหมู่เกาะอันดามันมาที่ปีนัง ปีนังเป็นแหล่งการค้า
เครื่องเทศ พริกไทย สินค้าอินเดีย หมาก ดีบุก ฝิ่น และข้าว และอาจจะเป็นที่ปลูกเครื่องเทศ
อยา่ งเดยี วกบั หมเู่ กาะโมลกุ กะของดตั ชไ์ ด้ ธรุ กจิ เครอื่ งเทศทำ� ใหค้ นจนี เขา้ มามากมาย ทา่ เรอื สงิ คโปร์
อยใู่ นทตี่ งั้ ทางภมู ศิ าสตรด์ กี วา่ ปนี งั จงึ เปน็ ผผู้ ลติ สง่ ไปทา่ สงิ คโปร์ คคู่ า้ สำ� คญ
ั คอื อนิ เดยี สยาม สมุ าตรา
ชวา อังกฤษ
การที่ประชากรเพิ่มขึ้นท�ำให้โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
การคมนาคมและการสาธารณสขุ การกอ่ สรา้ งตอ้ งใชแ้ รงงานนกั โทษอนิ เดยี ใน ค.ศ. ๑๘๖๗ มจี ลาจล
ครั้งใหญ่
การที่มีคนจีนมากท�ำให้ซุน ยัต-เซ็นมาหาเสียง และหารายได้หลายครั้งส�ำหรับการล้ม
ราชวงศ์ชิง มาครั้งสุดท้าย ค.ศ. ๑๙๑๐ ท�ำส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๙๑๑
สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๑ เรือรบเยอรมันแล่นเข้ามาที่ปีนัง จมเรือของฝ่ายสัมพันธมิตร
๒ ลำ� ชว่ งระหวา่ งสงคราม และชว่ งเศรษฐกจิ ตกตำ�่ ธรุ กจิ ในปนี งั ซบเซาแตก่ ม็ เี ศรษฐใี หมข่ นึ้ มาหลาย
คน สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ถูกทิ้งระเบิดและถูกญี่ปุ่นยึดครอง อังกฤษถอยไปสิงคโปร์ เป็นฐานที่
ตงั้ U-Boat การทสี่ มั พนั ธมติ รทงิ้ ระเบดิ อาคารเลขาธกิ ารปนี งั ทำ� ใหเ้ สยี ขอ้ มลู เอกสารทงั้ ขององั กฤษ
และญี่ปุ่น ท�ำให้การเขียนประวัติศาสตร์ปีนังท�ำได้ยาก
สถานที่ที่เราจะไปเยือน
๑. SMK Convent Light Street เปน็ โรงเรยี นสตรที เี่ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในปนี งั และมาเลเซยี
ตั้งใน ค.ศ. ๑๘๕๒ มีแม่ชีมาจากฝรั่งเศส สอนเด็กชั้นเล็ก ๆ รับเด็กชายด้วย บางทีมีคนเอาเด็กทารก
มาแอบทิ้งไว้ แม่ชีก็เอามาเลี้ยง สอนให้มีความรู้ ให้มีจิตใจที่ดี ระหว่างสงครามญี่ปุ่นใช้เป็นที่กักขัง
เชลย
๒. Penang State Museum มีทั้งพิพิธภัณฑ์และหอศิลป์ ใน ค.ศ. ๑๙๔๑ มีผู้สร้าง
พิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ แต่ของหายไปหมดระหว่างสงครามโลกฯ ค.ศ. ๑๙๕๖ สร้างอีกแต่ไม่ส�ำเร็จ ค.ศ.
๑๙๖๒ รัฐบาลของรัฐสร้างพิพิธภัณฑ์ในบริเวณที่เคยเป็น Penang Free School ตนกูอับดุล
ราห์มาน นายกรัฐมนตรีมาเลเซียเป็นผู้เปิดใน ค.ศ. ๑๙๖๕
๓. Peranakan Museum เพอรานากันเป็นลูกหลานชาวจีนที่มาอยู่ในคาบสมุทร
มลายาในครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี ๑๕ - ๑๗ สว่ นมากมาทำ� ธรุ กจิ เชน่ เปน็ พอ่ คา้ คนกลาง เปน็ ผมู้ คี วามรู้ มกี าร

572

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ศึกษาดี มักพูดได้ ๒ ภาษาหรือมากกว่า ภักดีต่ออังกฤษมากกว่าจีน เรียกว่าพวกย่าหยา บ้าบ๋า หรือ
พวก Straits Chinese จะอยู่กันที่ปีนัง สิงคโปร์ มะละกา ประเทศไทยที่จังหวัดภูเก็ตและจังหวัด
ใกล้เคียง มีพิพิธภัณฑ์เพอรานากันในสิงคโปร์ มะละกา และไทยด้วย แสดงให้เห็นงานด้าน
สถาปัตยกรรม สิ่งของที่ใช้ในชีวิตประจ�ำวัน เช่น โต๊ะเตียง ถ้วยชาม เสื้อผ้า เกมต่าง ๆ ประเพณี
เช่น ประเพณีแต่งงาน การท�ำอาหาร
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเป็นประโยชน์ในการเชื่อมโยงยุโรปกับเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ และเชื่อมโยงกับไทย ให้ผู้สนใจได้ศึกษาเพิ่มเติมต่อไป

พลเอกหญิง

573

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ดัชนี
ก

กฎหมายอิสลาม
๓๕๒
กรมพระก�ำแพงเพชรอัครโยธิน
๓๒๑
กรมยุทธนาธิการ
๓๑๑
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
๓๒๑
กระทรวงกลาโหมของสหรัฐอเมริกา	๘๙
กรุงฮานอย
๕๕๔
กลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด
๓๙๒, ๓๙๓
กว่างโจว
๒๗๗, ๓๑๘, ๓๗๖, ๕๖๑
กองทัพปลดแอก
๑๐๕, ๑๓๒,
		
๑๗๖, ๒๑๘, ๓๗๗
กองทุนการเงินระหว่างประเทศ	๗๘
๙๔
กอร์บาชอฟ
กะเหรี่ยง
๒๘๕, ๒๘๘
กัมพูชา
๔๒, ๔๕๖
การก่อการร้ายสากล
๕๙
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ๑๑๕, ๑๒๖, ๒๐๗, ๒๖๗
การปฏิรูปเมจิ
๓๒๔
๓๘๘
การปฏิวัติเขียว
การปฏิวัติฝรั่งเศส	๘๐, ๓๒๑, ๔๓๒
การปลูกพืชเชิงเดี่ยว
๖๗
การพัฒนาชุมชน
๕๔, ๖๙
การพัฒนาที่ยั่งยืน
๖๕, ๔๘๐
การส�ำรวจทางทะเล	๘๐
การส�ำรวจอวกาศ	๘๔
ก้าวกระโดดไกล
๙๑, ๓๗๗

574

ก�ำแพงเบอร์ลิน	๘๕, ๒๕๓
เกตุวลี นภาศัพท์
๓๔๐
เกริก วณิกกุล
๓๔๐
เกาหลีเหนือ	๘๖, ๘๙
แก๊งชิงหัว
๑๕๒
ไกสอน พมวิหาน
๓๓๐, ๔๗๒
ขงจื๊อ
ขจัดภัย บุรุษพัฒน์
ขวัญใจ โกเมซ
ขีปนาวุธ
เขตปกครองตนเอง
เขาพระวิหาร

ข

ค

๑๔๙, ๓๐๐
๒๐๘, ๓๓๕
๓๔๑
๑๙๓
๒๐๐
๓๒๙

คริสต์ศาสนา
๖๗, ๒๖๓, ๒๙๓, ๓๑๘
คลองสุเอซ
๓๒๐
คลินตัน
๑๐๖, ๑๑๑, ๒๔๕
ความมั่นคงของชาติ
๔๒, ๓๐๔, ๓๐๖
คอซอวอ
๑๐๗, ๒๐๑
ค่าปฏิกรรมสงคราม
๓๑๘, ๓๗๘
ค่ายโลกเสรี	๘๓, ๒๕๐, ๒๙๕
เครือจักรภพแห่งรัฐเอกราช	๘๕, ๒๕๓
แคว้นหริภุญชัย
๕๓๓
โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ๕๒, ๖๘

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จ

จักรพรรดินโปเลียน	๘๐
จักรวรรดินิยมยุคใหม่
๒๘, ๘๐
จัตุรัสเทียนอันเหมิน
๙๓
จางเกาลี่
๑๗๓, ๑๘๑
จางเต๋อเจียง
๑๗๓
จีนฮ่อ
๒๘๕
จูมมาลี ไชยะสอน
๓๓๐
จูไห่		
๙๕
เจ้าจื่อหยาง
๙๔, ๑๗๑
เจ้าฟ้านิภานภดล
๔๒๒
เจ้ามหาชีวิตสว่างวัฒนา
๓๓๐
๒๙๔, ๓๓๐
เจ้าสีหนุ
เจิ้งเหอ
๕๖๙
เจียงเจ๋อหมิน
๙๕, ๑๐๕, ๑๗๑
เจียงชิง
๙๒
โจวเอินไหล
๙๒, ๑๗๑
เฉินสุ่ยเปียน
ชนกลุ่มน้อย
ชีอะห์
เชียงราย
เชียงใหม่
ไช่หยวนเผย์

ฉ
ช

๑๐๗
๓๖, ๙๖, ๒๐๘
๒๙๒, ๓๕๐
๕๓๓
๕๓๓
๑๕๐

ซ

ซาไก
๒๘๘
ซ่านโถว
๙๕
ซาอุดีอาระเบีย	๘๘
ซิกข์		
๖๗, ๒๘๓, ๔๐๗
ซินเกียง
๑๘๒, ๒๐๙
ซีเรีย
๒๑๑, ๒๖๐
ซุนยัดเซ็น
๙๐, ๑๙๑
ซูการ์โน
๒๙๔, ๓๒๘
ซูฟิสม์
๓๕๐
เซินเจิ้น
๙๕, ๕๖๑
เซี่ยงไฮ้
๙๓, ๑๘๑, ๓๗๕
๙๕, ๓๑๘
เซี่ยเหมิน
โซเนีย คานธี
๓๙๗
ไซโคลนนาร์กีส
๒๙๖
ญิฮาด
ดราวิเดียน
ดาไลลามะ
แดจังกึม
ต้มย�ำกุ้ง
ติมอร์เลสเต
เตช บุนนาค

575

ญ
ด

ต

๓๕๑
๓๘๗
๒๒๑
๓๖, ๒๑๐
๓๗๗
๒๙๑, ๔๗๘
๓๓๘

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เติ้งเสี่ยวผิง
๙๒, ๙๓, ๙๖, ๑๗๓
โตโจ	๘๓, ๒๕๐	
ไต้ปิ่งกว๋อ
๑๖๐
ไต้หวัน
๑๐๕, ๑๒๓, ๑๗๗, ๒๘๕, ๓๗๒

ท

ทฤษฎีใหม่
๖๕
ทวารวดี
๕๔๖
ทหารอาชีพ
๔๒, ๓๑๑
ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก
๕๔๐, ๕๔๘
ทัศนศิลป์
๕๖, ๖๗
ทิเบต
๓๖, ๑๐๗
เทคโนโลยีชีวภาพ	๘๖, ๒๗๑, ๓๙๖
เทคโนโลยีสารสนเทศ
๕๗, ๘๖, ๒๔๒
เทคโนโลยีเหมาะสม
๕๕
ไทใหญ่
๖๑

ธ

ธนาคารเพื่อพัฒนาเอเชีย
ธนาคารโลก
ธรรมาภิบาล
นครนายก
นโปเลียนที่ ๑
นโปเลียนที่ ๓
นโยบายสี่ทันสมัย
นเรนทรา โมดิ
นางาซากิ

น

๒๒๓
๒๒๓, ๓๑๔
๒๐๕
๕๔, ๕๗
๓๒๑, ๔๒๐
๓๒๑, ๔๒๙
๙๔, ๑๔๕
๒๑๓
๒๖๙, ๓๑๘
576

น่าน		
นานกิง
นิโคลัสที่ ๒
เนวิน
บรรสาน บุนนาค
บรูไน
บอสเนีย
บ้าบ๋า
บิสมาร์ค
บุช		
บูรพาภิวัตน์

๕๓๙, ๕๕๒
๙๘, ๓๒๐
๓๒๓
๓๓๐

บ

ป

๓๔๒
๓๗, ๔๗๐
๓๙, ๔๘๕
๒๘๗
๓๒๒
๑๐๕, ๑๑๕
๓๖๗, ๕๖๑

ปฏิทินอิสลาม
๓๕๒
ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
๖๖, ๓๔๐
ประเทศโลกที่สาม
๑๑๔
ประเพณีราษฎร์
๕๔
ประเพณีหลวง
๕๔
ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
๕๗, ๒๗๓
ประวัติศาสตร์นิพนธ์
๓๐๕
ป้อมพระกาฬ
๒๘๗
ปัจเจกบุคคล
๖๐, ๒๑๔, ๒๓๐
ปัญญาประดิษฐ์
๑๙๐, ๑๙๖
ปัญหาสิ่งแวดล้อม	๘๖, ๒๕๓
ปัตตานี
๒๘๔, ๕๔๐
ปาปัวนิวกินี
๒๙๑
ปาเลสไตน์	๘๘, ๒๖๐

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ปีนัง		
๒๘๗, ๕๖๙, ๕๗๑
เปรมชัย กรรณสูต
๓๓๗
เปอร์เซีย
๖๓
โป๋ซีไหล
๙๘, ๓๗๗
โปรตุเกส
๒๙๓, ๓๙๒
โปแลนด์	๘๕, ๒๐๑

ผ

เผด็จการฟาสซิสต์	๘๓, ๒๕๐
เผิงเต๋อหวาย
๙๒
แผน วรรณเมธี
๓๓๘, ๔๖๐
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ๖๙
ฝรั่งเศส	๘๓, ๒๙๓

พ

พม่า
๒๐๘, ๒๒๓, ๒๙๖, ๓๓๑, ๕๕๙
พรรคก๊กมินตั๋ง
๙๐
พรรคคองเกรส
๒๑๓, ๓๙๖
พระบรมมหาราชวัง
๖๘, ๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐ
๓๐๙, ๓๒๒
พะเยา
๕๓๓
พัฒนา หลังปูเต๊ะ
๓๔๐

พาสินี ลิ่มอติบูลย์
พิจิตร
พิษณุ จันทร์วิทัน
พิษณุโลก
พุทธศาสนา
เพชรบุรี
เพชรบูรณ์
แพร่		
ฟิลิปปินส์
ภารตาภิวัตน์
ภาวะโลกร้อน
ภาษาไทย
ภูมิปัญญาไทย

๓๓๗
๕๕๐
๓๓๒
๕๕๐
๖๗, ๓๖๓
๒๘๔
๕๕๐
๕๓๙

ฟ
ภ

ม

๒๙๑, ๔๗๑
๔๐๐
๑๒๖
๕๖
๕๔

มหาธีร์
๓๐๓
มหาวิทยาลัยนาลันทา
๑๔๘, ๔๐๐
มหาสมุทรอินเดีย
๑๒๐, ๒๙๑
มองโกเลีย
๓๐๒, ๓๗๕, ๔๐๘
มะละกา
๓๒๐, ๕๖๙
มาเลเซีย
๙๖, ๑๑๘, ๒๘๘, ๒๙๑, ๓๒๐
มุสโสลินี
๒๕๐
เมียนมาร์
๕๕๙
แมนจูเรีย
๙๘, ๒๗๗

577

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ย

ยานอวกาศฉางเอ๋อร์
๑๘๙
ยานอวกาศเสินโจว
๑๘๙
ยุคโลกาภิวัตน์
๒๖๓, ๓๑๔
ยุคสงครามเย็น	๗๙, ๒๕๐
ยุคหลังสงครามเย็น	๗๙, ๘๘
ยุคอาณานิคม	๗๙, ๒๘๐
ยูโกสลาเวีย	๘๕, ๓๙๓
ระบบไพร่
รัชกาลที่ ๕
รัฐชาติ
รัตนโกสินทร์
รัสเซีย
ราชวงศ์ชิง
ราหุล คานธี
ไร่ขนาดใหญ่

ร

๓๑๐, ๓๒๓
๕๗, ๓๒๓
๕๗, ๒๗๘, ๓๐๗, ๓๖๗
๒๗๗, ๓๐๕, ๓๓๕
๖๔, ๘๗, ๑๒๕, ๓๒๒
๙๐, ๑๕๐, ๔๑๕
๓๙๖
๖๗

ล

ลัทธิคอมมิวนิสต์	๘๓, ๓๗๗
ลัทธิจักรวรรดินิยม	๘๐
ลัทธิชาตินิยม	๘๓, ๒๕๐
ลัทธิเต๋า
๓๐๐
ลัทธิอาณานิคม	๘๐
ลั้วะ		
๒๘๗
ล้านนา
๕๓๓
ลาว		
๖๓, ๒๐๘, ๒๙๓, ๓๓๓

578

ล�ำปาง
ล�ำพูน
ลีกวนยู
ลีเติงฮุย
แลมัง
โลกาภิวัตน์
		

๕๓๓
๕๓๓
๑๓๗
๑๐๖
๔๒๑
๕๓, ๘๕, ๑๖๓,
๒๔๕, ๒๙๒, ๓๑๖

ว

วงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพา
๓๐๑
วรรณคดีไทย
๕๔, ๖๒
วรรณา สิริวัฒนภักดี
๓๓๖
วังเทวะเวสม์
๓๑๒
วังบางขุนพรหม
๓๑๒
วัฒนธรรมโลก
๒๓๗, ๒๔๗
วัฒนธรรมสากล
๕๘
วัฒนธรรมอเมริกัน
๒๔๐
วิชาไทยศึกษา
๕๙, ๓๐๔
วิชาประวัติศาสตร์โลก
๒๑, ๗๘
วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
๕๓
เวินเจียเป่า
๑๐๖, ๑๔๔
เวียงจันทน์
๕๖๗
เวียดนาม
๕๖, ๒๙๑
ศาสนาอิสลาม
ศิลปกรรมไทย
เศรษฐกิจไทย

ศ

๖๗, ๒๑๒, ๓๕๒
๕๔, ๖๗
๕๔, ๖๕

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เศรษฐกิจแบบยังชีพ
เศรษฐกิจพอเพียง
เศรษฐกิจมหภาค

๕๕, ๖๕
๖๕
๑๓๔

ส

สงครามตัวแทน	๘๔, ๒๕๑
สงครามลับ	๘๔, ๒๕๑
สงครามโลกครั้งที่ ๑	๘๓, ๒๕๐
สงครามโลกครั้งที่ ๒	๘๐, ๙๘, ๑๗๑,
		
๒๒๗, ๒๓๙, ๒๗๕
สถาบันขงจื๊อ
๑๔๐, ๓๗๕
สถาบันเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา ๑๗
สนธิสัญญาคะนะงะวะ
๓๑๘
สนธิสัญญาเบาว์ริง
๓๐๙
สนธิสัญญาแวร์ซาย	๘๓, ๒๕๐
สเปน
๒๙๓, ๓๔๔
สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ๓๑๒, ๕๑๐
สมัยราชวงศ์หมิง
๑๒๔, ๕๗๑
สยามสมาคม
๖๒
สฤษดิ์ ธนะรัชต์
๒๘๗
สหภาพโซเวียต	๘๓, ๑๐๘
สหภาพยุโรป
๑๓๗, ๑๔๔, ๒๐๕,
๒๑๕, ๓๐๒, ๔๘๑
		
สังคมความรู้	๘๖
สาธารณรัฐประชาชนจีน	๘๓, ๓๗๒, ๕๖๑
สามเหลี่ยมเศรษฐกิจ
๓๕๘, ๔๖๕
ส�ำนักตักษิลา
๔๐๐
๓๙๒
สิกขิม

สิงคโปร์
๒๙๑, ๔๗๖, ๕๕๖
สิทธิมนุษยชน	๘๖, ๒๐๗, ๒๕๘
สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
๓๐๘
สิบสองปันนา
๖๑
สีจิ้นผิง
๑๖๐, ๑๗๒, ๒๑๗
สึนามิ
๖๔, ๓๙๐
สุขาภิบาล
๓๑๑
สุรินทร์ พิศสุวรรณ
๒๐๙
สุหนี่
๓๕๐
เสี่ยวคัง
๑๗๓
โส้		
๒๘๗

ห

หนึ่งประเทศสองระบบ
หนูฮัก พูมสะหวัน
หม่อมราโชทัย
หยูเจิ้งเชิง
หลวงพระบาง
หลินเปียว
หลิวเฉาฉี
หลิวหยุนชาน
หลี่เค่อเฉียง
หลี่เผิง
หลูซาน
หวังฉีชาน
หอรัษฎากรพิพัฒน์
หูจิ่นเทา
หูเย่าปัง

579

๒๐๐
๓๓๐
๔๑๖
๑๗๓
๓๗๗, ๕๖๗
๙๒
๙๒
๑๗๓
๑๗๒, ๓๘๑
๙๔, ๑๗๑, ๓๘๑
๙๒
๑๗๓
๓๐๙
๑๐๕, ๑๑๒, ๑๑๕
๙๓, ๙๔, ๑๗๒

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เหมาเจ๋อตง
เหรินหมินปี้
เหลยเฟิง

๙๑, ๑๗๑, ๓๗๗
๙๗, ๑๑๘
๙๒

อ

องค์การการค้าโลก	๗๘, ๓๗๗
องค์การนาโต	๘๔, ๒๕๒
องค์การวอร์ซอร์	๘๔
องค์การสหประชาชาติ	๗๘, ๓๑๖
องค์การอนามัยโลก
๑๗, ๘๘
องค์การอาหารและเกษตร
แห่งสหประชาชาติ
๑๗
อเล็กซานเดอร์ที่ ๒
๓๒๓
อองซานซูจี
๒๙๖
ออสเตรเลีย
๑๑๒, ๒๙๑
อังกฤษ	๘๓, ๒๙๓, ๓๑๗
อัฟกานิสถาน	๘๘, ๘๙, ๓๙๘
อัมพวา
๒๘๖
อาณาจักรสุโขทัย
๕๔๖
อาบูซายาฟ	๘๙
๑๐๔, ๒๕๑
อาวุธนิวเคลียร์
อาสา สารสิน
๓๓๘

580

อินเดีย
๑๐๘, ๑๔๓
อินโดจีน ๒๐๘, ๓๑๘, ๓๑๘, ๓๔๔, ๕๔๕
อินโดนีเซีย
๑๑๑, ๑๖๒, ๒๙๑,
		
๓๓๑, ๓๕๗, ๔๗๘
อิรัก		๘๙, ๒๖๐
อิสราเอล
๒๖๐
อีสานตอนล่าง
๕๓๗
อีสานเหนือ
๕๓๑
อุยกูร์
๙๖, ๒๑๐
อู๋อี๋		
๑๒๘
เอเชียใต้
๒๑๒, ๓๘๗, ๕๖๓
เอลนิโญ
๖๔
โอลิมปิก
๑๐๐
๖๔, ๒๙๘, ๔๗๕
โอลิมปิกวิชาการ
ฮ่องกง
ฮอลแลนด์
ฮิญาบ
ฮิตเลอร์
ฮินดู

ฮ

๙๖, ๑๑๘, ๑๓๑
๒๙๓, ๓๑๗, ๓๒๓
๓๕๒
๒๕๐
๖๗, ๓๖๘, ๓๙๖

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

Index
A

ABM Treaty	๘๗
AIDS
๒๖๖
AIIB		
๒๒๓
AIT		
๔๙๗
Al Qaeda	๘๘, ๒๑๑
Albert Speer
๙๙
Alfred Nobel
๔๘๔
Alibaba
๑๘๒, ๑๙๓
Amazon
๑๙๔
American Dream
๒๑๔, ๓๗๑
Americanization
๒๓๗, ๒๔๐
๕๒๐
Amu Darya
Angela Merkel
๑๑๓
Angelo Inganni
๕๑๔
Anne Frank
๔๘๕
Anthrax	๘๘, ๒๖๗
APEC
๓๗๓
๔๘๒
Appeal of 18 June
Arab Spring
๑๗๔, ๒๑๐
Arakan
๒๙๖
ARF		
๓๑๖
Arturo Toscanini
๕๑๔
ASEAN
๒๙๕
๒๔๓, ๒๖๐
Asian Values
Auguste Piccard
๑๙๗

Balance of Power
Battle of Somme
Beethoven
Beluga
Bill Gates
biological diversity
Bollywood
BRICS
Bruce Bower
Bullet Train

B

C

carbon footprint
CCP
CCTV
centralization
CERN
Charles De Gaulle
Charlie Hebdo
Chen Duxiu
Chevron
China Dream
China’s Silicon Valley
Chindia
Chinoiserie
581

๓๐๒
๔๘๔
๔๘๓
๕๒๐
๑๑๑, ๒๔๒
๒๗๐
๑๕๔, ๓๘๘, ๓๙๑
๑๔๕, ๓๘๓
๑๓๘
๑๙๖
๒๐๖, ๒๕๑
๑๗๒
๑๖๑, ๑๙๔
๓๐๖, ๓๐๗
๔๙๑
๔๕๒
๒๑๒
๑๕๐, ๑๕๓
๑๑๒
๑๗๙
๑๘๖
๑๔๔, ๓๙๔
๙๐, ๓๖๘

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

Christian Anderson
๔๘๑
CIA		
๒๕๑
Civil War
๒๗๔
climate change
๒๐๕, ๕๐๘
COMPASS
๑๙๖
Comprehensive Nuclear Test Ban
		๘๗, ๑๓๑
connectivity
๒๒๖, ๓๕๘
CRI		
๑๙๕
Cricket Diplomacy
๓๙๓
CryoSat-2
๒๐๓
๒๘๑
cultural diversity
cultural tourism
๒๙๘

D

Darfur
๑๑๓, ๑๑๕, ๑๒๖
de Mello
๒๖๕
decentralization
๓๐๖
diaspora
๒๔๔, ๔๐๖, ๕๖๑
Digital Revolution
๒๐๒
Donald K. Emmerson
๒๔๘
Donald Rumsfeld	๘๙
Dwight Perkins
๑๖๘

E

East Asia Community
๓๐๒
East India Company
๓๒๐
East-West Economic Corridor
		
๑๗๙, ๔๖๗
582

eBay
Ebola
eco-tourism
Edward Henry Strobel
Edward VII
Elizabeth Perry
entrepreneurialism
Eurasia
European Space Agency
Eurozone

F

Ferdinand E. Marcos
Ford Foundation
Franco-Prussian War
Fukushima

G

G20		
Galileo
Gavin Menzies
Generation C
Generation X
Generation Y
Generation Z
Geneva Convention
George Shultz
Gerard de NERVAL
Gerhard Schroeder

๑๙๔
๒๖๖
๒๙๘
๓๒๕
๔๒๖
๑๖๘
๒๔๐
๒๒๕
๑๙๖, ๒๐๒
๖๖, ๒๑๕
๓๓๐
๒๙๔
๓๒๑
๔๐๘
๓๘๔
๑๙๖
๙๖
๒๐๕
๒๐๔
๒๐๔
๒๐๕
๒๖๙
๒๔๘
๕๑๕
๑๑๓

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

globalization
๒๘๒, ๒๘๒, ๓๖๗
GLONASS
๑๙๖
GMO
๑๔๗, ๒๖๖
GPS		
๑๙๐, ๑๙๖
Great Recession
๑๔๓
Grimms’ Fairy Tales
๔๘๒
Gudi Staiblia
๔๙๗
Gulf States
๒๑๐
Gustave Rolin - Jacquemyns
๓๒๓

H

H.R. Dharsono
๓๔๐
Haier
๑๕๕
Hamburger Crisis
๓๗๔
HANBAN
๑๑๗
HDI		
๑๖๕
Helmholz
๒๐๓
Henrik Ibsen
๔๘๓
Henry (Hank) Paulson
๑๒๕
Henry M. Beachell
๑๙๗
๒๖๓
Hispanic
HIV		
๑๘๕, ๒๖๖, ๒๙๐
Holy See
๔๙๘, ๕๐๖
Homan van der Heide
๓๐๙, ๓๒๓
Huawei
๑๕๕, ๑๙๓
Human Dignity
๒๓๐, ๒๕๗
๒๖๙
human shields
Huntington
๒๖๓
Hushi
๑๕๐

illegal immigrants
IMF		
Indian diaspora
Indianized states
individualism
Infosys Foundation
ISIS		
Islamization

I

J

๒๕๙, ๒๖๔, ๓๔๓
๒๒๓, ๒๔๑, ๓๘๙
๔๐๖
๒๙๒
๖๐, ๒๔๐
๑๕๔, ๓๙๑
๒๑๑
๒๒๐

Jack Ma
Jame McCarthy
Jens Iverson Westengard
Joachim du Bellay
John Bowring
John F. Kennedy
John Kenneth Galbraith
John Yettaw
Jonathan Spence
Joseph Needham
K Pop
Kametaro Toyama
Kenneth Courtis
KGB
Korean Wave

583

K

๑๙๓
๓๐๙
๓๒๕
๔๑๓
๓๑๙
๑๐๕
๓๘๗
๒๙๗
๑๒๔
๑๕๓
๒๑๐
๓๐๙
๑๑๑
๒๕๑
๒๑๐

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

L

Lawrence Summers
Lehman Brothers
Lindau
localization
Louis Mountbatten
Lu Yongxiang
Luxun

๒๔๘
๑๔๓
๔๘๗
๒๘๒
๒๙๑
๑๕๓
๑๕๐

M

M.S. Swaminathan
๑๔๙
Macapagal
๓๒๙
Magna Carta
๔๘๔
Medicaid
๑๖๓
medical tourism
๒๙๘
Medicare
๑๖๓
Melting pot
๒๓๙
Metissage culturel
๒๓๗
Michael Pettis
๑๖๙
Milan Charter
๕๑๗
Millennium Development Goals ๒๐๗
Modernization
๒๓๘, ๓๖๗
๑๐๙
Morgan Stanley
Mortimer B. Zuckerman
๒๔๐
mythology
๔๑๔
NAM
Nasser

N

๒๙๔
๓๙๓
584

National Missile Defense	๘๗
NATO
๒๓๘, ๒๖๐, ๓๘๔
natural diversity
๒๘๑
Nawaz Sharif
๓๙๘
Ngo Din Diem
๓๒๘
non-state actors
๒๕๗
non-traditional threats
๓๑๖
๑๔๙, ๓๘๘
Norman Borlaug
novelty
๒๔๐

O

Official Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Oliver Cromwell
๒๗๔, ๒๗๕
Open Door Policy
๓๒๕
Opium War
๓๑๗
Organization ๑๗, ๘๕, ๒๒๔, ๓๗๙, ๓๘๔
Orientalism
๓๖๗
Osama bin Laden	๘๘
OTOP
๒๘๒, ๓๘๒
Otto Hahn
๔๘๗
Paul Kruger
Paulson
Pax Americana
Pax Britannica
Pax Romana
Pax Sinica
Peace Corps

P

๒๔๔
๑๒๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๒๕๕, ๒๙๔, ๔๗๖

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

personal diplomacy
๓๒๖, ๓๒๙
Peter Mandelson
๙๘, ๑๑๙
PetroChina
๑๘๗
Phoumsawan
๓๒๙
politburo
๑๗๒, ๑๗๘
pragmatism
๒๑๔, ๒๔๐
preventive diplomacy
๓๑๖
protectionism
๑๒๖, ๑๒๘
proxy war	๘๔, ๒๕๑

R

R&amp;D
๙๙, ๑๑๗, ๑๘๕
realism
๒๑๔
Realpolitik
๑๐๕
Red Cross
๒๖๕
refugee
๒๖๔, ๓๔๓
Roald Amundsen
๔๘๓
Robert A. Mundell
๙๗, ๑๑๙
Robert Zoellik
๑๐๙
Rogue States	๘๙
๕๑๔
Rossini
Rule of Law
๒๑๘
Russo-Japanese War
๓๒๓
S. Jayakumar
S.R. Nathan
SAARC
SARS

S

๓๔๗
๓๓๐
๓๓๙, ๓๙๘
๒๕๘, ๒๖๗

Scrapbook
๔๙๔
SEATO
๒๙๔, ๓๔๐
secular states
๒๕๘
๒๖๐
self-determination
Senkaku
๓๐๑, ๓๗๘
๒๙๑
Seven Sisters
Shale Gas
๑๘๘
Shanghai Cooperation Organization
๑๒๔, ๒๒๔, ๓๗๙
		
Siemens
๑๑๓, ๑๕๖
Silk Road
๒๒๕, ๓๘๔
๒๔๕
single market
Sinopec
๑๑๔, ๑๘๘
SLORC
๒๙๖
social network
๑๖๑, ๒๐๒
Soekarno
๓๒๘
soft power
๑๑๗, ๒๒๖, ๓๑๕, ๓๗๖
space race	๘๔, ๒๕๑
SPDC
๒๙๖
sphere of influence	๘๔, ๒๕๑
Spirit of Beijing
๑๗๘
Spratley Islands
๒๒๐
Sputnik	๘๔, ๒๕๑
State Banquet
๓๒๘
State Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Steve Jobs
๑๖๔
Straits Settlements
๓๔๖
Suez
๑๑๓
Sukarno
๓๙๓
585

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

T

Takeshima
๓๐๑
Taliban	๘๘
Tata Consultancy Service
๑๐๘
Tata Group
๑๕๓
Tito		
๓๙๓
Tokichi Masao
๓๒๔
totalitarianism	๘๔, ๒๕๒

U

U Moe Myint
๓๔๒
U Thant
๒๙๔
U Win Maung
๓๒๘
UN Security Council
๒๔๖
UNDP
๔๗๐
UNESCO
๑๗, ๒๑๑, ๒๘๒, ๓๔๗
UNHCR
๒๐๘, ๒๖๔, ๒๖๕
UNICEF
๒๖๕
unilateralism
๓๑๕

586

Verdun

V

๒๖๙

W

Wang Xuan
๑๙๕
Wang Ying-lai
๑๙๕
Westernization
๒๓๗, ๒๔๓, ๓๖๗
white collar
๑๗๐
Wilhelm I
๓๒๒
World Food Program ๑๗, ๒๖๘, ๔๖๗
World Trade Center	๘๗, ๒๕๓
Zheng Bijian
Zlata Filipovic

Z

๑๒๓
๔๘๕

�สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
บทพระราชนิพนธ์ใน

พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

คณะที่ปรึกษาในการจัดพิมพ์

๑. รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
๒. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
๓. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
๔. นางกรพินธุ์ ศรีสุขสวัสดิ์
๕. พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
๖. พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
๗. พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ

คณะบรรณาธิการ

๑. พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
๒. พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
๓. พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
๔. พันเอกหญิง รองศาสตราจารย์ชมนาด เทียมพิภพ
๕. พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๖. พันโทหญิง ณัฏฐ์พร บุนนาค
๗. พันตรี ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
๘. นางสาวพอฤทัย อดใจ

ภาพประกอบ

นายเอกชัย เขียวชอุ่ม ฝ่ายช่างภาพส่วนพระองค์ กองงานส่วนพระองค์ ส�ำนักพระราชวัง

587

���สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

สายธารแห่งประวัติวิทยา

รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227864">
                <text>สายธารแห่งประวัติวิทยา : รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227865">
                <text>พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการ ในตำแหน่งอาจารย์ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. 2523-2558 พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล) ตำแหน่งทางวิชาการคือ ศาสตราจารย์ ตำแหน่งทางบริหารคือ ผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษาและทรงดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า (พ.ศ.2553 - ปัจจุบัน)&#13;
เนื่องในโอกาสที่ทรงเกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2558 โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์สำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติรวม 2 บท พระราชนพินธ์ ได้แก่ สายธารแห่งประวัติวิทยา : รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยในการทรงงานวิชาการและงานบริหาร ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พลเอกหญิงสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงประกอบพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ อันมีผลให้โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ามีความเจริญก้าวหน้าทัดเทียมสถาบันอุดมศึกษาอื่นเช่น พระองค์ทรงนำวิทยาการและเทคโนโลยีใหม่มาใช้ประโยชน์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการเรียนการสอน หรือทรงริเริ่มในการก่อตั้งกองทุนเพื่อการวิจัยและพัฒนาโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เป็นต้น ในฐานะศาสตราจารย์และผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีแนวทางและขั้นตอนในการจัดการศึกษาอย่างเป็นระบบระเบียบ เริ่มจากทรงเป็นประธานในการประชุมเพื่อจัดทำกำหนดการสอนทุกครั้ง ทรงเปิดโอกาสให้อาจารย์หัวหน้าวิชาและอาจารย์ทุกนาย มีความริเริ่มในการกำหนดประเด็นที่จะทำการสอนเสมอ อีกทั้งยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานแนวพระราชดำริเพิ่มเติม ในประเด็นที่จะทำการสอน การเลือกเฟ้นผู้เชี่ยวชาญที่จะมาให้ความรู้เพิ่มเติมแก่นักเรียนนายร้อย รวมทั้งทรงดำริให้จัดกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การเปิดโอกาสให้นักเรียนนายร้อยได้แสดงความคิดเห็นและฝึกหัดให้นำเสนอ การจัดสัมมนาทางวิชาการ การจัดนิทรรศการในห้องเรียน และการทัศนศึกษา เป็นต้น กิจกรรมเหล่านี้ล้วนเสริมสร้างความรู้ประสบการณ์ และวิสัยทัศน์แก่นักเรียนนายร้อย อาจารย์ รวมถึงผู้บังคับบัญชา ในคราวเดียวกัน</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227866">
                <text>เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า เจ้าฟ้า กรมสมเด็จพระ, 2498-</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227867">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227868">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227869">
                <text>2018</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227870">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227871">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy Copyright of Chulachomklao Royal Military</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227872">
                <text>&lt;a href="https://archives.nrct.go.th/histdept/admin/items/show/id/10176" title="รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559"&gt;รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559&lt;/a&gt;</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227873">
                <text>pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227874">
                <text>th</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227875">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227876">
                <text>9786168035245</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227877">
                <text>2018</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="92">
            <name>Alternative Title</name>
            <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227878">
                <text>รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227879">
                <text>2023-12-11</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227880">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227881">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227882">
                <text>588 หน้า</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227888">
                <text>48 MB</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227883">
                <text>Chulachomklao Royal Military</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227884">
                <text>ประวัติศาสตร์--การศึกษาและการสอน</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227885">
                <text>History--Study and teaching</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227886">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10176" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15128" order="1">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/c5ae486b6413ff973a2f43fd25181d73.jpg</src>
        <authentication>94429da17be39722eb774e3ab25dea47</authentication>
      </file>
      <file fileId="15119" order="2">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/183cd4c273fd709a23a5f3b864154175.pdf</src>
        <authentication>57a9669e08dbcda5d58cd02838cefd8b</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227857">
                    <text>รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
&#13;
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๕๘&#13;
&#13;
�รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๕๘&#13;
&#13;
�รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
ชื่อผู้แต่ง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
จัดพิมพ์โดย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พิมพ์ครั้งที่ ๑&#13;
จ�ำนวนพิมพ์ ๑,๐๐๐ เล่ม&#13;
&#13;
ข้อมูลทางบรรณานุกรมของส�ำนักหอสมุดแห่งชาติ&#13;
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data&#13;
เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระ, ๒๔๙๘- .&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙.-นครนายก: โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า สังกัดกระทรวงกลาโหม, ๒๕๖๑.&#13;
๒๑๖ หน้า.&#13;
๑. เพลงพระราชนิพนธ์. I. ชื่อเรื่อง.&#13;
782.42&#13;
ISBN 978-616-8035-40-5&#13;
&#13;
พิมพ์ที่ หจก. อรุณการพิมพ์&#13;
๔๕๗/๖-๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐&#13;
โทร. ๐-๒๒๘๒-๖๐๓๓-๔ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๒๑๘๗-๘&#13;
E-mail: art_aroonprinting@hotmail.com&#13;
www.aroonkarnpim.co.th&#13;
&#13;
�“รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ” รวมบทร้องไพเราะเหมาะขับขาน&#13;
กึ่งศตวรรษพระราชนิพนธ์หลากผลงาน พระราชทานจารึกไว้ในแผ่นดิน&#13;
(พันเอก จิระ เหล่าจิรอังกูร: ร้อยกรอง)&#13;
&#13;
��สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๕๘&#13;
พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล)&#13;
ต� ำ แหน ่ ง ทางวิ ช าการคื อ ศาสตราจารย ์ ต� ำ แหน ่ ง ทางบริ ห ารคื อ ผู ้ อ� ำ นวยการกอง&#13;
วิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา และผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
(พ.ศ. ๒๕๕๓ - ปัจจุบัน) เนื่องจากปีที่ทรงเกษียณอายุราชการ ตรงกับวาระโอกาส&#13;
ฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า&#13;
จึงขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติ&#13;
รวม ๒ เล ่ ม ได ้ แ ก ่ รวมบรรเลงเพลงดนตรี มี่ เ สนาะ: รวมพระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ ง&#13;
เพลงไทย และ สายธารแห่งประวัติวิทยา: รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
เมือ่ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการ&#13;
นอกจากทรงสอนแล้ ว ยั ง มี พ ระราชกรณี ย กิ จ อี ก นานั ป การที่ ก ่ อ เกิ ด คุ ณู ป การ&#13;
ใหญ่หลวงหลายด้านแก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและชุมชนจังหวัดนครนายก&#13;
พระราชกรณียกิจส�ำคัญด้านหนึ่งที่ต่อเนื่องตลอดการทรงรับราชการคือ ทรงพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าเพือ่ ขับร้องและบรรเลง&#13;
ดนตรี ไ ทยเนื่ อ งในวั น ป ิ ย มหาราช ๒๓ ตุ ล าคม เริ่ ม ทรงพระราชนิ พ นธ ์ พ ระราชทาน&#13;
ครั้งแรกปีพุทธศักราช ๒๕๒๔ และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานเป็นประจ�ำทุกปี&#13;
มาจนถึงปัจจุบัน รวม ๓๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
5&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์จ�ำนวน ๓๖ บทนี้ เป็นชุดที่ใหญ่ที่สุดในงานพระราชนิพนธ์&#13;
บทร ้ อ งเพลงไทยและเป็ น หลั ก ฐานทางประวัติศาสตร์แสดงถึงการทรงงานที่โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าอย่างเอาพระทัยใส่ และมีคุณค่ายิ่ง ใน ๔ ด้าน ได้แก่ เนื้อหา&#13;
พระราชด�ำริ วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ ทั้ง ๔ ด้านนี้แสดงถึงพระอัจฉริยภาพในพระองค์&#13;
ได้เป็นอย่างดียิ่ง ในแง่เนื้อหาและพระราชด�ำริ ทรงพรรณนาเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์&#13;
เกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการปฏิรูปบ้าน&#13;
เมืองด้านต่าง ๆ ตามพระราชด�ำริหรือมุมมองของพระองค์ที่มีต่อประวัติศาสตร์ไทย&#13;
ในห้วงเวลาดังกล่าว ส่วนในแง่วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ การทรงพระราชนิพนธ์ด้วย&#13;
ร้อยกรองเพือ่ ใช้ขบั ร้อง ซึง่ ต้องให้สอดคล้องกับท�ำนองดนตรีไทยนัน้ แสดงถึงพระอัจฉริยภาพ&#13;
ด้านศิลปะแห่งการแต่ง คือวรรณศิลป์ และศิลปะแห่งการดนตรี คือดุริยางคศิลป์ได้อย่างดี&#13;
โดยเฉพาะด้านดุริยางคศิลป์นั้น นอกจากพระองค์ทรงก�ำหนดเพลงหรือร่วมบรรจุเพลง&#13;
กับครูดนตรีไทยแล้ว ยังทรงบรรเลงดนตรีรว่ มกับชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเป็นประจ�ำ&#13;
ทุกปีอย่างต่อเนื่องเช่นกัน หรือบางปีทรงขับร้องด้วย นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่าง&#13;
หาที่สุดมิได้แก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตลอดจนวงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์&#13;
ของไทย&#13;
ในการจัดพิมพ์หนังสือ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตอัญเชิญพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จ&#13;
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวข้างต้น และบทร้องเพลงไทยที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม&#13;
พระราชทานแก่บุคคลหรือหน่วยงานอื่น ๆ ในโอกาสต่าง ๆ มาจัดพิมพ์รวมกันเป็นชุดเดียว&#13;
เพื่อการศึกษาและการใช้ประโยชน์ด้านวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์สืบไป&#13;
โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า ขอขอบพระคุ ณ บุ ค คลจ� ำ นวนมากท่ี ร ่ ว ม&#13;
เฉลิมพระเกียรติครั้งนี้ด้วยการให้ความช่วยเหลือในทุกด้านในการจัดเตรียมต้นฉบับและ&#13;
การตีพิมพ์ ดังมีรายนามส่วนหนึ่งปรากฏตอนท้ายเล่ม และหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือ&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมเี่ สนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย จะมีสว่ นสนับสนุน&#13;
วงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ของไทยตามรอยพระบาทในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งทรงเป็นองค์ราชูปถัมภ์ส�ำคัญตลอดมา&#13;
&#13;
6&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ส�ำคัญยิ่งเหนืออื่นใด โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ารู้สึกส�ำนึกในพระมหา&#13;
กรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตให้โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าด�ำเนินการจัดพิมพ์พระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยชุดนี้ อีกทั้งทรงพระกรุณาไขข้อสงสัยในบางประเด็น จนกระทั่งหนังสือ&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ส�ำเร็จเป็นรูป&#13;
เล่มด้วยดี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือนี้จักเป็นประโยชน์&#13;
แก่ผู้สนใจโดยทั่วกัน&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
7&#13;
&#13;
�สารบัญ&#13;
หน้า&#13;
&#13;
สารจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พระราชประวัติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
&#13;
๕&#13;
๑๕&#13;
&#13;
เริ่มบรรเลงเพลงดนตรี&#13;
ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง&#13;
&#13;
๒๓&#13;
๓๕&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษาตอนปลาย&#13;
		&#13;
- กลางพนา : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ความฝัน : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- คืนวันเพ็ญ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ชายทะเลพัทธยา : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ชมทะเล : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ดอกบัว : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ไปไกล : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- พลบค�่ำ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ไม่ลืม : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- ยามจาก : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- รัก : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- รักร้าง : ๒๕๑๐&#13;
- แลจันทร์ : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
		&#13;
- ลอยกระทง : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- เสียดาย : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- หนาว : ๒๕๑๐&#13;
		&#13;
- หวนคิด : ๒๕๑๐&#13;
&#13;
๓๕&#13;
&#13;
8&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
๓๙&#13;
๓๙&#13;
๔๐&#13;
๔๑&#13;
๔๒&#13;
๔๓&#13;
๔๔&#13;
๔๔&#13;
๔๕&#13;
๔๕&#13;
๔๖&#13;
๔๗&#13;
๔๘&#13;
๔๙&#13;
๔๙&#13;
๕๐&#13;
๕๐&#13;
&#13;
�		&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
-&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๕๒&#13;
๕๔&#13;
๕๕&#13;
๕๖&#13;
๕๗&#13;
&#13;
ส้มต�ำ : ๒๕๑๓&#13;
เพ็ญจันทร์ : ๒๕๑๔&#13;
โลกปัจจุบัน : ๒๕๑๔&#13;
ปิตุเรศมารดร : ๒๕๑๕&#13;
ดุจบิดามารดร : ๒๕๑๖&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๒ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาตรี - ปริญญาโท&#13;
		&#13;
- พระราชาเป็นประมุขของประชาชน : ๒๕๑๗&#13;
		&#13;
- อาทร : ๒๕๑๗&#13;
- นกขมิ้น : ๒๕๑๗&#13;
		&#13;
		&#13;
- เมนูไข่ : ๒๕๑๘&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
			 เนื่องในวันเกิด&#13;
			 พัดชา - นางนาค - ขึ้นพลับพลา : ๒๕๑๘&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์จากการทรงศึกษาวิชา “วรรณคดีกับดนตรีไทย”&#13;
			 สมิงทอง - จ�ำปานารี - ลมพัดชายเขา เถา : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์พระราชทานชมรมดนตรีไทย&#13;
			 สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)&#13;
			 ลมพัดชายเขา - กล่อมนารี - สร้อยเพลง : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- เต่าเห่ : ๒๕๑๙&#13;
		&#13;
- เต่ากินผักบุ้ง : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
- ปลาทอง เถา : ๒๕๒๐&#13;
- อกทะเล : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ “รับขวัญบัณฑิตใหม่”&#13;
			 เนื่องในงานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 ขึ้นพลับพลา - แขกบรเทศ : ๒๕๒๐&#13;
		&#13;
- ต�ำนานลอยกระทง : ๒๕๒๑&#13;
		&#13;
- ไทยด�ำเนินดอย : ๒๕๒๓&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
๕๙&#13;
๖๐&#13;
๖๑&#13;
๖๒&#13;
๖๓&#13;
๖๕&#13;
๖๖&#13;
๗๐&#13;
๗๒&#13;
๗๔&#13;
๗๖&#13;
๗๘&#13;
๘๐&#13;
๘๒&#13;
๘๓&#13;
&#13;
9&#13;
&#13;
�หน้า&#13;
๘๔&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๓ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาเอก&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภช&#13;
๘๕&#13;
			 พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร 		&#13;
			 กินนรร�ำ - เอกบท - เหาะ - ฉิ่งพระฉัน - มอญแปลง - มหาฤกษ์ : ๒๕๒๕&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
๘๘&#13;
			 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
			 เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ : ๒๕๒๖&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
๘๙&#13;
			 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เนื่องในโอกาส&#13;
			 ทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ : ๒๕๒๗&#13;
		&#13;
- ไอยราชูงวง เถา : ๒๕๒๘&#13;
๙๐&#13;
		&#13;
- ตับชมสวนขวัญ&#13;
๙๑&#13;
			 เทวาประสิทธิ์ - ดอกไม้ไทร - ดอกไม้ไพร - ดอกไม้ร่วง 			 ไทรหวน - มาลีหวน - คลื่นกระทบฝั่ง : ๒๕๒๘&#13;
		&#13;
- ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี : ๒๕๒๘&#13;
๙๓&#13;
&#13;
รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙&#13;
		&#13;
- พระอาทิตย์ชิงดวง : ๒๕๒๙&#13;
		&#13;
- วิหคเหิน เถา : ๒๕๓๐&#13;
		&#13;
- อนงค์สุชาดา เถา : ๒๕๓๐&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
			 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
			 เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
		 “มหาราชาศิรวาท”&#13;
			 มหาราชะ - อาศิรวาท : ๒๕๓๐&#13;
&#13;
10&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
๙๕&#13;
๙๕&#13;
๙๖&#13;
๙๘&#13;
๙๙&#13;
๑๐๐&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
-&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในปีมหามงคล&#13;
เฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานกรมศิลปากร&#13;
มหานิมิต - ทยอยนอก - ปลาทอง : ๒๕๓๐&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในปีมหามงคล&#13;
เฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์&#13;
อัครราชกุมารี : ๒๕๓๐&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ&#13;
ครอบจักรวาล - สะสม : ๒๕๓๑&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้าดวงจิตร จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษาครบ ๘๐ ปี&#13;
นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย : ๒๕๓๑&#13;
บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากรณิกา จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ&#13;
มหาชัย - ตะลุ่มโปง - กราวร�ำ - ตระนิมิต - แขกลพบุรี : ๒๕๓๑&#13;
ฟังเพลงกวี : ๒๕๓๒&#13;
อาศิรวาทราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
ชมดงกลาง - ลีลากระทุ่ม - สะสม : ๒๕๓๓&#13;
จีนเด็ดดอกไม้ เถา : ๒๕๓๓&#13;
แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก : ๒๕๓๗&#13;
ทะเลหนาว : ๒๕๓๗&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๐๑&#13;
&#13;
๑๐๓&#13;
&#13;
๑๐๔&#13;
๑๐๕&#13;
๑๐๖&#13;
๑๐๘&#13;
๑๐๙&#13;
๑๑๐&#13;
๑๑๑&#13;
๑๑๒&#13;
&#13;
11&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
		&#13;
			&#13;
		&#13;
-&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี&#13;
วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
ขึ้นพลับพลา - น�้ำลอดใต้ทราย - กล่อมพญา - กระบองกัน : ๒๕๔๓&#13;
เพลงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า : ๒๕๕๕&#13;
บทพระราชทานพรแด่ผู้มีมุทิตาจิต&#13;
ขึ้นพลับพลา : ๒๕๕๘&#13;
เพลงภาษา : ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๕ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรี&#13;
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์&#13;
เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย - กระบองกัน : ๒๕๓๒&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๖ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 แสนค�ำนึง เถา : ๒๕๔๖&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๐ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 อาหนู - อาซิ้ม : ๒๕๕๐&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๒ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 แขกขาว เถา ออกเพลงระบ�ำนางโคปีและระบ�ำอาบัง : ๒๕๕๒&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๓ ปี&#13;
		&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 ตับนางซิน ตอนท�ำครัว : ๒๕๕๓&#13;
		&#13;
- บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๔ ปี&#13;
			 แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
			 เกษตร - กษัตริย์ : ๒๕๕๔&#13;
&#13;
12&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๑๔&#13;
๑๑๖&#13;
๑๑๘&#13;
๑๒๐&#13;
๑๒๔&#13;
๑๒๕&#13;
๑๒๖&#13;
๑๒๗&#13;
๑๒๙&#13;
๑๓๒&#13;
๑๓๔&#13;
&#13;
�		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
		&#13;
			&#13;
			&#13;
&#13;
หน้า&#13;
๑๓๘&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๕ ปี&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
พระผู้ให้ : ๒๕๕๕		&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๖ ปี&#13;
๑๔๒&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
หม่องปอกกะเยี่ยง : ๒๕๕๖&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๗ ปี&#13;
๑๔๗&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส : ๒๕๕๗&#13;
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๙ ปี&#13;
๑๕๐&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
นเรนทราทิตย์ วีรกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม : ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ส่วนที่ ๖ บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี&#13;
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว&#13;
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย&#13;
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
๑๕๕&#13;
&#13;
13&#13;
&#13;
�14&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�พระราชประวัติ ๑&#13;
&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ&#13;
สยามบรมราชกุมารี เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์ที่ ๓ ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั&#13;
ภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระราชสมภพ&#13;
เมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๘&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส�ำเร็จการศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน&#13;
จากโรงเรียนจิตรลดา ทรงสอบไล่ได้อนั ดับที่ ๑ ในการสอบทัว่ ประเทศ ทัง้ ในระดับประถมศึกษา&#13;
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๑ และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (สายศิลป์) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ ทรงศึกษา&#13;
ต่อระดับอุดมศึกษาในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิชาเอกประวัติศาสตร์&#13;
วิชาโทภาษาไทย และภาษาบาลี - สันสกฤต จนทรงส�ำเร็จการศึกษาได้รับพระราชทาน&#13;
ปริญญาอักษรศาสตรบัณฑิต เกียรตินยิ มอันดับ ๑ และทรงรับพระราชทานรางวัลเหรียญทอง&#13;
สาขาประวัติศาสตร์พร้อมครุยกิตติมศักดิ์ในฐานะที่ทรงได้คะแนนสูงสุดในชั้น&#13;
ในระดับบัณฑิตศึกษา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงรับพระราชทานปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาตะวันออก&#13;
มหาวิทยาลัยศิลปากร เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ และปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา&#13;
บาลี - สันสกฤต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๔ ต่อมาทรงศึกษาต่อระดับ&#13;
ปริญญาเอก ทรงรับพระราชทานปริญญาการศึกษาดุษฎีบณ&#13;
ั ฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษาศาสตร์&#13;
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๙&#13;
&#13;
เรียบเรียงและปรับปรุงจาก Connect The World : Empowering People using ICT,&#13;
Ministry of Information and Communication Technology, 2008.&#13;
๑&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
15&#13;
&#13;
�สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ใฝ่พระราชหฤทัยยิ่งในด้าน&#13;
การศึกษา แม้ทรงส�ำเร็จการศึกษาแล้วยังทรงเรียนรู้ตลอดเวลา ทรงใฝ่เรียนรู้ศาสตร์ใหม่ ๆ&#13;
อยู่เสมอ พระราชปณิธานที่จะทรงช่วยเหลือประชาชนเป็นแรงบันดาลพระทัยให้ทรงค้นหา&#13;
แนวทางและวิธีการใหม่ ๆ อยู่เป็นนิจ&#13;
ด้วยความสนพระราชหฤทัยในศิลปะและวัฒนธรรมไทย จึงทรงศึกษาดนตรีไทย&#13;
และนาฏศิลป์ไทย รวมทั้งศิลปะและหัตถกรรมไทยเกือบทุกแขนง ทรงเป็นเลิศทางวรรณคดี&#13;
ไทยและวรรณคดีต่างประเทศ และมีพระอัจฉริยภาพด้านการประพันธ์อย่างยอดเยี่ยม&#13;
ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง ทรงศึกษาภาษาต่างประเทศหลายภาษา ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส&#13;
เยอรมัน จีน เขมร บาลี สันสกฤต และละติน และเสด็จพระราชด�ำเนินเยือนประเทศต่าง ๆ&#13;
มากมาย นอกจากนี้ ทรงสร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมฝีพระหัตถ์ทั้งที่เป็นศิลปะดั้งเดิม&#13;
และศิลปะร่วมสมัย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นเจ้าฟ้าที่ทรงงานหนัก&#13;
เพื่อความอยู่ดีกินดีของประชาชนมาโดยตลอด เมื่อทรงพระเยาว์ได้โดยเสด็จพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถไปยังถ่ินทุรกันดารในชนบท จึงทรง&#13;
เข้าพระทัยในความต้องการของประชาชน ทรงทราบดีว่าการที่จะยกระดับมาตรฐานความ&#13;
เป็นอยู่ของประชาชน ต้องอาศัยความรู้ด้านภูมิศาสตร์ พฤกษศาสตร์ การปรับปรุงพันธุ์พืช&#13;
การจัดการแหล่งน�ำ้ แผนที่ และอืน่ ๆ ทรงเชีย่ วชาญการใช้เทคโนโลยีและทรัพยากรธรรมชาติ&#13;
อย่างเหมาะสมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ทรงเน้นเรื่องสุขอนามัยและโภชนาการด้วยมีบทบาท&#13;
ส�ำคัญต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต รวมทั้งทรงส่งเสริมงานศิลปะและหัตถกรรมเพื่อให้&#13;
ประชาชนมีรายได้เสริม&#13;
ด้วยเหตุทที่ รงตระหนักถึงความส�ำคัญของศาสตร์ตา่ ง ๆ ในการพัฒนา จึงทรงศึกษา&#13;
ค้นคว้าวิทยาการต่าง ๆ ทั้งด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมทั้งด้านสังคมศาสตร์และ&#13;
มานุษยวิทยา แล้วน�ำไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อประโยชน์สุขของ&#13;
ประชาชนดังเป็นทีป่ ระจักษ์แจ้งชัดโดยทัว่ ไป โครงการตามพระราชด�ำริมที งั้ โครงการพัฒนา&#13;
เด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ซึ่งเน้นด้านการศึกษาและโภชนาการในโรงเรียนกันดาร&#13;
ห่างไกล โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และโครงการธนาคารพืชพรรณอันเนื่องมาจาก&#13;
&#13;
16&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�พระราชด�ำริ เป็นต้น ด้านการช่วยเหลือผูพ้ กิ าร ทรงน�ำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสือ่ สาร&#13;
(ICT) มาช่วยพัฒนาทักษะการเรียนรู้ของผู้พิการ รวมทั้งช่วยให้พวกเขาช่วยเหลือตนเอง&#13;
ได้มากขึ้นด้วย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงงานในองค์กรการกุศล&#13;
และมูลนิธิต่าง ๆ มากมาย ทรงเป็นอุปนายิกาสภากาชาดไทยตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๐ และ&#13;
ทรงเป็นประธานมูลนิธิต่าง ๆ อาทิ มูลนิธิชัยพัฒนาในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งดูแล&#13;
โครงการพัฒนาและโครงการอนุรกั ษ์สงิ่ แวดล้อม มูลนิธอิ านันทมหิดลเพือ่ ส่งเสริมการศึกษา&#13;
ระดับอุดมศึกษา มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
เพื่ออนุรักษ์และส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทย มูลนิธิสายใจไทยเพื่อช่วยเหลือทหารที่ได้รับ&#13;
บาดเจ็ บ หรื อ พิ ก ารจากภารกิ จ เพื่ อ ความมั่ น คงของประเทศ และมู ล นิ ธิ ร างวั ล สมเด็ จ&#13;
เจ ้ า ฟ ้ า มหิ ด ลเพื่ อ มอบรางวั ล ระดั บ นานาชาติ แ ก ่ ผู ้ มี ผ ลงานดี เ ด ่ น สาขาการแพทย ์ แ ละ&#13;
สาธารณสุข ทรงเป็นที่ปรึกษาของคณะกรรมการสารานุกรมไทยส�ำหรับเยาวชนตาม&#13;
พระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อีกทั้งทรงเป็นประธานกิตติมศักดิ์&#13;
ของมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี เพื่อพระราชทานรางวัลระดับนานาชาติ Princess&#13;
Maha Chakri Award ครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ แก่ครูผู้เป็นแบบอย่างที่ดีเยี่ยมแก่ครู&#13;
ทุกชาติทุกภาษา เป็นต้น&#13;
ในระดับนานาชาติ ทรงเป็นทีป่ รึกษาพิเศษด้านสุขภาพของประชากรกลุม่ ชายขอบ&#13;
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และแปซิฟิกตะวันตกขององค์การอนามัยโลก (World&#13;
Health Organization) กรรมการกิตติมศักดิ์ของคณะกรรมการที่ปรึกษาสาขาสุขภาพ&#13;
ของ Bloomberg School of Public Health, Johns Hopkins University มนตรีของ&#13;
Refugees Education Trust ทูตพิเศษด้านอาหารในโรงเรียนของ World Food Program&#13;
แห่งสหประชาชาติ สมาชิกสภากิตติมศักดิ์ (Honorary Senate) ของทีป่ ระชุมนักวิทยาศาสตร์&#13;
รางวัลโนเบล (Lindau Nobel Laureate Meetings) อุปถัมภกกิตติมศักดิ์ (Honorary&#13;
Patron) ในโครงการ Connect the World ของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ&#13;
(International Telecommunication Union : ITU) สมาชิกรางวัลผู้น�ำการจัดการ&#13;
เทคโนโลยีขององค์กรการประชุมนานาชาติ ด้านการจัดการวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยี&#13;
แห่งนครพอร์ตแลนด์ (Portland International Conference on Management of&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
17&#13;
&#13;
�Engineering and Technology : PICMAT) และสมาชิกกิตติมศักดิข์ องสถาบันเอเชียตะวัน&#13;
ออกเฉียงใต้ศึกษา (Institute of Southeast Asian Studies : ISEAS) เป็นต้น&#13;
เป็นทีท่ ราบกันดีทงั้ ภายในประเทศและต่างประเทศว่า สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ&#13;
สยามบรมราชกุมารี ทรงอุทิศพระวรกายทรงงานอย่างหนักเพื่อช่วยเหลือประชาชนอย่าง&#13;
ต่อเนื่อง จึงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายรางวัลแมกไซไซด้านการบริการสาธารณะเมื่อ พ.ศ.&#13;
๒๕๓๔ นักโภชนาการดีเด่นจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ เมื่อ พ.ศ.&#13;
๒๕๓๕ ด ้ ว ยพระราชกรณี ย กิ จ โครงการเกษตรเพื่ อ อาหารกลางวั น โล ่ เ กี ย รติ ย ศจาก&#13;
The International Council of Iodine Deficiency Disorders เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗&#13;
ในฐานะที่ทรงอุทิศพระองค์เป็นผู้น�ำในการก�ำจัดภาวะบกพร่องไอโอดีนให้หมดไปจาก&#13;
ประเทศไทยอย่างยั่งยืน รางวัลอินทิรา คานธีจากรัฐบาลอินเดีย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗ ด้วย&#13;
พระราชกรณียกิจดีเด่นด้านสันติภาพและการพัฒนา ทูตสันถวไมตรีด้านการศึกษาของ&#13;
UNESCO เม่ือ พ.ศ. ๒๕๔๘ รางวัลพิเศษสหพันธ์โภชนาการนานาชาติ (International&#13;
Union of Nutritional Sciences, IUNS) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ ในฐานะทรงอุทิศพระองค์&#13;
เพื่อพัฒนาโภชนาการและคุณภาพชีวิตของผู้ยากไร้ เหรียญและโล่สดุดีพระเกียรติคุณ ๑๐&#13;
มิตรชาวต่างชาติที่ดีที่สุดในโลกของจีน จากสภาที่ปรึกษาทางการเมืองของจีน (Chinese&#13;
People’s Political Consultative Conference : CPPCC) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๒ และรางวัล&#13;
ดิอาร์แพดบ็อกซ์ เมมโมรี่ เมดัล พร้อมประกาศนียบัตร จากสมาพันธ์นักประดิษฐ์นานาชาติ&#13;
(International Federation of Inventor’s Association : IFIA) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๔&#13;
ในฐานะที่ทรงสนับสนุนการสร้างสรรค์นวัตกรรมในประเทศไทยอย่างต่อเนื่องตลอดมา&#13;
โดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็นต้น&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเริ่มพระราชกรณียกิจ&#13;
ด้านการสอนเมือ่ พ.ศ. ๒๕๒๒ ระยะแรกทรงร่วมสอนในหมวดวิชาศึกษาทัว่ ไปทีจ่ ฬุ าลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย ปลายปีถัดมาทรงเข้ารับราชการสังกัดกองวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์&#13;
ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้อ�ำนวยการกองวิชา&#13;
ประวัติศาสตร์ ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้มีการปรับปรุงหลักสูตรให้ทันสมัยอยู่เสมอ และทรง&#13;
ส่งเสริมชมรมดนตรีไทยของสถาบันการศึกษานี้ด้วย นอกจากนั้นทรงรับเชิญบรรยาย&#13;
ในหลายสถาบัน และทรงเข้าร่วมประชุมสัมมนาวิชาการทั้งในประเทศและต่างประเทศ&#13;
อยู่เป็นนิจ&#13;
18&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระปรีชายิ่งด้าน&#13;
อักษรศาสตร์และการประพันธ์ พระราชนิพนธ์จ�ำนวนมากที่พิมพ์เผยแพร่ทั้งบทกวี ภาษา&#13;
วรรณคดี ประวัตศิ าสตร์ โบราณคดี ศาสนา โภชนาการ การพัฒนาชนบท และอืน่ ๆ สะท้อน&#13;
ให้เห็นอย่างเด่นชัด พระราชนิพนธ์ชดุ เสด็จพระราชด�ำเนินเยือนต่างประเทศได้รบั ความนิยม&#13;
อย่างมาก รายได้จากการจ�ำหน่ายพระราชทานเข้ามูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา&#13;
เพื่อสนับสนุนการศึกษานักเรียนและนักศึกษาทั้งสายอาชีวะและสายสามัญที่ขาดแคลน&#13;
ทุนทรัพย์&#13;
ผู้ที่ศึกษาพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ&#13;
สยามบรมราชกุมารี จะประทับ ใจในความสนพระราชหฤทัยใฝ ่ศึกษาแสวงหาความรู้&#13;
และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณหาที่สุดมิได้ ที่ทรงถ่ายทอดและประยุกต์ความรู้ด้วย&#13;
พระวิริยอุตสาหะเพื่อช่วยเหลือประชาชนทุกหมู่เหล่าให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
19&#13;
&#13;
����เริ่มบรรเลงเพลงดนตรี&#13;
ในวันศิลปินแห่งชาติ วันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖ คณะกรรมการวัฒนธรรม&#13;
แห่งชาติ ได้น้อมเกล้าฯ ถวายพระสมัญญาแด่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารีว่า “วิศิษฏศิลปิน” ซึ่งมีความหมายว่า ผู้เป็นเลิศทางศิลปะ ประเสริฐกว่าศิลปิน&#13;
ทั้ ง ปวง เพื่ อ เทิ ด พระเกี ย รติ แ ละยกย ่ อ งพระอั จ ฉริ ย ภาพพระปรี ช าสามารถในศิ ล ปะ&#13;
หลากหลายสาขา ทั้งวรรณศิลป์ คีตศิลป์ วิจิตรศิลป์ รวมถึงความเป็นปราชญ์เมธีด้วยทรง&#13;
รอบรู้ศาสตร์สาขาต่าง ๆ อย่างดี เช่น ภาษา ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ฯลฯ การทรงเป็น&#13;
“วิศิษฏศิลปิน” นี้นับได้ว่ามีคุณูปการอย่างยิ่งต่อศิลปินและศิลปวัฒนธรรมของชาติไทย&#13;
กล่าวเฉพาะงานวรรณศิลป์ ซึ่งหมายถึง ศิลปะในการประพันธ์หนังสือ ศิลปะ&#13;
ทางวรรณกรรม วรรณกรรมที่ถึงข้ันเป็นวรรณคดี และหนังสือที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดีนั้น&#13;
งานพระราชนิพนธ์ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรองซึ่งมีจ�ำนวนมากและหลากหลายประเภท&#13;
เป็นหลักฐานยืนยันถึงพระอัจฉริยภาพและพระปรีชาสามารถด้านนี้เป็นอย่างดี&#13;
การ “แต่งดี” ในงานพระราชนิพนธ์ตา่ ง ๆ นัน้ ไม่ใช่เพียงการมีศลิ ปะในการประพันธ์&#13;
แต่หมายถึงการน�ำเสนอเนื้อหาที่มีการผสานหรือบูรณาการความรู้ศาสตร์สาขาต่าง ๆ&#13;
เข้าด้วยกันอย่างตกผลึก โดยเฉพาะอย่างยิง่ บทพระราชนิพนธ์รอ้ ยกรอง ไม่เพียงดีดว้ ยวิธกี าร&#13;
ประพันธ์และเนื้อหาที่น�ำเสนอ แต่ยังสามารถน�ำไปผสานใช้ได้ดีกับงานศิลปะแขนงอื่น&#13;
เช่น ดนตรี ซึ่งช่วยขับสุนทรียภาพแห่งบทพระราชนิพนธ์ให้ปรากฏเด่นชัดและท�ำให้ผู้ฟัง&#13;
ซึมซาบได้ด้วยการฟังอีกโสดหนึ่ง&#13;
พระอัจฉริยภาพด้านการประพันธ์ร้อยกรอง ปรากฏชัดเจนตั้งแต่ทรงพระเยาว์&#13;
ขณะทรงศึกษาในชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗ โรงเรียนจิตรลดา ปีการศึกษา ๒๕๑๐ ดังปรากฏ&#13;
ในหนังสือ “วรรณวลี”(พ.ศ. ๒๕๑๑) ซึ่งคณะ ป.ศ. ๗ (พระองค์และพระสหาย) ได้ช่วยกัน&#13;
จั ด ท� ำ ขึ้นเพื่อเผยแพร่ผลงานร้อยกรองของเพื่อนนักเรียนร่ว มชั้นเรียน บทร้อยกรอง&#13;
ในหนังสือมีทั้งหมด ๓๓ บท เป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระองค์ ๑๖ บท และทรงแต่งร่วมกับ&#13;
พระสหาย ซึง่ ใช้นามปากกา “คลืน่ กระทบฝัง่ ” (ภักดีพร สุจริตกุล) ๖ บท และของพระสหาย&#13;
ร่วมชัน้ เรียน ๑๑ บท อีก ๒๐ ปีตอ่ มาได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานพระราชานุญาตให้อญ&#13;
ั เชิญ&#13;
บทพระราชนิพนธ์ไปใส่ท�ำนองเพลงรวม ๑๗ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
23&#13;
&#13;
�เมื่อแรกนั้น มิได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองเพื่อเป็นบทร้อง แต่ภายหลัง&#13;
มีผู้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทย ที่เรียกว่าบรรจุเพลง&#13;
หรือแต่งท�ำนองขึ้นใหม่เพื่อขับร้องในวงดนตรีไทย และอัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทยสากล&#13;
หรือเพลงไทยลูกทุ่งที่ประพันธ์ขึ้นใหม่ ท�ำให้บทพระราชนิพนธ์เหล่านั้นกลายเป็นบทรอ้ ง&#13;
เพลงแรกคือ แลจันทร์ (พ.ศ. ๒๕๑๐) ซึ่งนายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตอัญเชิญไปขับร้องด้วยการบรรจุเพลงไทย เพลงแขกปัตตานี (ห่วงอาลัย)&#13;
ต่อมาได้อัญเชิญไปใส่ท�ำนองเพลงไทยสากลด้วย๑&#13;
ส�ำหรับบทที่ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้อง เพลงแรกคือ ส้มต�ำ (พ.ศ. ๒๕๑๓)&#13;
ใส่ท�ำนองเพลงไทยลูกทุ่ง ขณะนั้นทรงศึกษาอยู่ในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ส่วนบทร้อง&#13;
ส�ำหรับท�ำนองเพลงไทยนัน้ เริม่ ทรงพระราชนิพนธ์ครัง้ แรกใน พ.ศ. ๒๕๑๙ คือ เพลงสมิงทอง&#13;
เพลงจ�ำปานารี เพลงลมพัดชายเขาเถา ทรงพระราชนิพนธ์หลังจากทรงศึกษาวิชา “วรรณคดี&#13;
กับดนตรีไทย” กับอาจารย์เด่นดวง พุม่ ศิริ ซึง่ ถวายการสอนวิธแี ต่งเนือ้ ร้องส�ำหรับเพลงเถา๒&#13;
(บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑) ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๒๔ ได้เริ่มทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง&#13;
และพระราชทานแก่ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
เพื่ อ ขั บ ร ้ อ งและบรรเลงถวายราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว&#13;
ในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พระองค์ยังทรงพระราชนิพนธ์บทร้องชุดนี้พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยมาจนถึงปัจจุบัน (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๖)&#13;
ส�ำหรับการอัญเชิญบทพระราชนิพนธ์รอ้ ยกรองไปใส่ทำ� นองเพลงไทยสากล เริม่ ใน&#13;
ปี พ.ศ. ๒๕๓๒ เมื่อนายสมาน กาญจนผลิน ได้อัญเชิญบทร้อยกรอง แลจันทร์ (พ.ศ. ๒๕๑๐)&#13;
ไปใส่ท�ำนองเพลงที่ประพันธ์ขึ้นใหม่๓ ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๓๓ สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย&#13;
ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมกับบริษัทผู้ผลิตและจ�ำหน่ายเทปเพลง ๓ บริษัทคือ บริษัท&#13;
คีตาแผ่นเสียงและเทป จ�ำกัด บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นต์ จ�ำกัด และบริษัท&#13;
รถไฟดนตรี จ�ำกัด ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญบทพระราชนิพนธ์อื่น ๆ ไปใส่&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, มณีพลอยร้อยแสง : รวมพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (กรุงเทพฯ : เหรียญทองการพิมพ์, ๒๕๓๓),&#13;
หน้า ๑๙๐.&#13;
๒&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๑๙๔ - ๑๙๖.&#13;
๓&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๑๙๐.&#13;
๑&#13;
&#13;
24&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
25&#13;
&#13;
�เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานมหกรรมมหาดุริยางค์ไทย&#13;
การแสดงดนตรีไทยมัธยมศึกษาครั้งที่ ๑๐&#13;
ณ หอประชุมมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ๓ มกราคม ๒๕๒๘&#13;
&#13;
26&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ท�ำนองเพลงไทยสากล จัดท�ำเป็นเทปและจ�ำหน่ายเพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิสายใจไทย&#13;
ในพระบรมราชูปถัมภ์ในโอกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๓ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๓๓ จึงเกิดเพลงพระราชนิพนธ์รวม ๑๒ เพลง&#13;
ได้แก่ กลางพนา เสียดาย ลอยกระทง ความฝัน ยามจาก คืนวันเพ็ญ ชายทะเลพัทธยา&#13;
ชมทะเล รักร้าง แลจันทร์ ดอกบัว (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑) บทพระราชนิพนธ์นี้&#13;
รวบรวมไว้ครั้งแรกในจุลสาร “วรรณวลี” (พ.ศ. ๒๕๑๑) และเพลงแรกในเทปชุดนี้ คือ&#13;
พระราชาเป็นประมุขของประชาชน เป็นบทพระราชนิพนธ์ในหนังสือ “พุทธศาสนสุภาษิต&#13;
ค�ำโคลง” พระราชนิพนธ์ในพระองค์ (พ.ศ. ๒๕๑๗) (บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๒)&#13;
ในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทยได้ขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตจัดท�ำเทปเพลงพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารี ชื่อชุด “มณีพลอยร้อยแสง” จ�ำนวน ๑๒ เพลง ได้แก่ ส้มต�ำ ไม่ลืม ไปไกล&#13;
โลกปัจจุบัน นกขมิ้น รักร้าง หวนคิด หนาว รัก อาทร ฟังเพลงกวี และปิตุเรศมารดร&#13;
(บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่ ๑, ๒ และ ๔)&#13;
ต่อมา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ&#13;
พระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญบทพระราชนิพนธ์ร้อยกรองอื่น ๆ ไปบรรจุเพลง&#13;
หรือประพันธ์ทำ� นอง และทรงพระราชนิพนธ์บทร้องส�ำหรับขับร้องในโอกาสต่าง ๆ กันขึน้ ใหม่&#13;
โดยเฉพาะทีพ่ ระราชทานแก่จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลัยเนือ่ งในโอกาสวันสถาปนามหาวิทยาลัย&#13;
(บทพระราชนิ พ นธ ์ ส ่ ว นที่ ๕) พระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ งเพลงไทยในสมเด็ จ พระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารีจึงมีการอัญเชิญไปขับร้องในหลากหลายท�ำนอง&#13;
ทั้งเพลงไทย เพลงไทยสากล หรือเพลงไทยลูกทุ่ง ในโอกาสต่าง ๆ กัน แสดงถึงการ&#13;
สอดประสานกลมกลืนระหว่างวรรณศิลป์และคีตศิลป์ ซึ่งสะท้อนถึงพระอัจฉริยภาพ&#13;
ของพระองค์ได้อย่างชัดเจน&#13;
เนือ่ งในโอกาสทีส่ มเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามพระบรมราชกุมารี ทรงเจริญ&#13;
พระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงได้ขอ&#13;
พระราชทานพระราชานุญาตรวบรวมบทพระราชนิพนธ์ร้อยกรองซึ่งอัญเชิญมาเป็นบทร้อง&#13;
ภายหลัง และบทพระราชนิพนธ์ที่มีสถานะเป็นบทร้องตั้งแต่ต้น หรือเรียกให้ชัดเจนคือ&#13;
“บทร้องเพลงไทย” มาจัดพิมพ์รวมทั้งสิ้น ๑๐๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
27&#13;
&#13;
�พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยนี้จัดแบ่งตามที่มาได้เป็น ๒ ประเภท คือ&#13;
ประเภทแรก มิได้ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้องตั้งแต่แรก ต่อมาภายหลัง จึงมี&#13;
ผู้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปบรรจุเพลง แต่งท�ำนองหรือประพันธ์ท�ำนอง&#13;
ขึน้ ใหม่เพือ่ น�ำมาขับร้อง เช่น “เพ็ญจันทร์” (๒๕๑๐) “ต�ำนานลอยกระทง” (พ.ศ. ๒๕๒๑) ฯลฯ&#13;
ประเภทที่สอง ทรงพระราชนิพนธ์ให้เป็นบทร้องตั้งแต่ต้น เพื่อพระราชทาน&#13;
ในโอกาสต่าง ๆ เช่น บทร้องเพลงไทยพระราชทานวงดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียน&#13;
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า ส�ำหรับน�ำไปขับร้องเนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม หรือตาม&#13;
ที่มีผู้กราบบังคมทูลขอพระมหากรุณาธิคุณ ส่วนการบรรจุเพลงหรือประพันธ์ท�ำนองนั้น&#13;
โปรดเกล้าฯ ให้ครูดนตรีก�ำหนดแต่เนื่องจากพระองค์มีพระปรีชาสามารถด้านดนตรี&#13;
โดยเฉพาะดนตรีไทย บางครั้งจึงทรงก�ำหนดเพลงหรือมีพระราชวินิจฉัยท�ำนองเพลงร่วมกับ&#13;
ครูดนตรีด้วย&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยที่น�ำมาบรรจุเพลงหรือประพันธ์ท�ำนองมีทั้ง&#13;
เพลงไทย เพลงไทยสากล และเพลงไทยลูกทุ่ง ส�ำหรับเพลงไทย เมื่อพิจารณาในด้านเนื้อหา&#13;
ของเนื้อเพลงพระราชนิพนธ์พบว่า มีความหลากหลายขึ้นอยู่กับวาระและโอกาสที่ทรง&#13;
พระราชนิพนธ์ พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยที่รวบรวมไว้ แบ่งเป็น ๒ ภาค ได้แก่&#13;
ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง เป็นบทพระราชนิพนธ์ทฉี่ ายให้เห็นพระอัจฉริยภาพ&#13;
ด้านการประพันธ์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ได้อย่างชัดเจน และทรงมีพัฒนาการมากขึ้นเป็นล�ำดับ&#13;
อย่างไรก็ดีปีพุทธศักราชที่ระบุไว้ในแต่ละส่วน เป็นปีที่ทรงพระราชนิพนธ์ ไม่ใช่ปีการศึกษา&#13;
แบ่งเป็น ๓ ส่วน ดังนี้&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษาตอนปลาย รวม ๒๒ บท&#13;
ส่วนที่ ๒ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ปริญญาตรีและปริญญาโท รวม ๑๔ บท&#13;
ส่วนที่ ๓ บทพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘ ขณะทรงศึกษาระดับ&#13;
ปริญญาเอก รวม ๖ บท&#13;
&#13;
28&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทรงโทน - ร�ำมะนา ในงานพระราชทานเลี้ยงอาหารค�่ำ เนื่องในวันพระราชสมภพ&#13;
๒ เมษายน ๒๕๒๐ ณ พระต�ำหนักเรือนต้น สวนจิตรลดา&#13;
&#13;
ซ้อมทรงระนาดเอก ที่บ้านครูประสิทธิ์ ถาวร โดยใช้ผ้าคลุมผืนระนาดไว้&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
29&#13;
&#13;
�ทรงระนาดเอก ในงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ที่จังหวัดเชียงใหม่ พุทธศักราช ๒๕๒๙&#13;
&#13;
ลองทรงซอด้วงขนาดเล็กส�ำหรับเด็กซึ่งครูเตือน พาทยกุล สร้าง ทูลเกล้าฯ ถวาย&#13;
เมื่อครั้งเสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเปิดงานดนตรีไทยมัธยมศึกษา ครั้งที่ ๗&#13;
ณ หอประชุมสตรีวิทยา ๑๙ ธันวาคม ๒๕๒๔&#13;
30&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญใน ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง ได้แก่ “รัก” (พ.ศ.&#13;
๒๕๑๐) “เมนูไข่” (พ.ศ. ๒๕๑๘) ด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
มีพระมหากรุณาธิคุณพระราชนิพนธ์ท�ำนองเพลงพระราชทาน และ “ส้มต�ำ” (พ.ศ. ๒๕๑๓)&#13;
เนื่องจากเป็นบทพระราชนิพนธ์ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรง&#13;
พระราชนิพนธ์ใ ห้เ ป ็นบทร้องตั้ง แต่ต้น ตามพระราชกระแสรับสั่งในพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ยังทรงขับร้องเพลงส้มต�ำนี้เป็นปฐมฤกษ์เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ ครั้งที่พระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดชเสด็จพระราชด�ำเนินเป็นการส่วนพระองค์ไปทรงดนตรี&#13;
ณ วิทยาลัยวิชาการศึกษา ประสานมิตร (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ)&#13;
รืน่ รสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส เป็นบทพระราชนิพนธ์ทที่ รงพระราชนิพนธ์&#13;
ในโอกาสส�ำคัญเฉพาะกิจ เช่น “มหาราชาศิรวาท” เพือ่ ถวายพระพรชัยมงคลพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชเนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม&#13;
๒๕๓๐ “แด่ผู้มีมุทิตาจิต” พระราชทานในการแสดงดนตรีไทยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์&#13;
วงบ้านปลายเนิน เพือ่ พระราชทานพรและขอบใจชาวไทยทุกหมูเ่ หล่าทีไ่ ด้รว่ มกันน้อมเกล้าฯ&#13;
ถวายพระพรชัยมงคลในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ ฯลฯ รวมถึง&#13;
บทพระราชนิพนธ์ที่พระราชทานต่อเนื่องมา ด้วยเป็นงานที่จัดขึ้นเป็นประจ�ำ ได้แก่&#13;
บทพระราชนิพนธ์ที่โปรดเกล้าฯ พระราชทานชมรมดนตรีไทยสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย และชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
แบ่งเป็นอีก ๓ ส่วน ดังนี้&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙ รวม ๑๘ บท&#13;
ส่วนที่ ๕ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรีในรายการแสดงดนตรี&#13;
ไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม&#13;
รวม ๑๐ บท&#13;
ส่วนที่ ๖ บทพระราชนิ พ นธ ์ ถ วายราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า&#13;
เจ้าอยูห่ วั พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙ รวม ๓๖ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
31&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ส�ำคัญใน รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส ได้แก่&#13;
บทพระราชนิพนธ์ซึ่งพระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุ ล จอมเกล ้ า ส� ำ หรั บ น� ำ ไปเป ็ น บทร ้ อ งเนื่ อ งในวั น ป ิ ย มหาราช จ� ำ นวน ๓๖ บท&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์เป็นประจ�ำทุกปี&#13;
ตัง้ แต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๔ ขณะทรงรับราชการในส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า&#13;
(พ.ศ. ๒๕๒๓ - ๒๕๕๘) และหลังทรงเกษียณอายุราชการ ในปี พ.ศ. ๒๕๕๙ ก็ยังทรง&#13;
พระราชนิพนธ์พระราชทานมา โดยพระราชนิพนธ์บทร้องนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับพระมหา&#13;
กรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่มีต่อประเทศชาติ ยิ่งไปกว่านั้น&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารียังทรงร่วมบรรเลงดนตรีไทยกับชมรม&#13;
ดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยทุ ก ป ี บางครั้ ง ก็ ท รงร ่ ว มขั บ ร ้ อ งด ้ ว ยในรายการร� ำ ลึ ก ถึ ง&#13;
พระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ออกอากาศทางสถานี&#13;
โทรทัศน์กองทัพบก ในวันปิยมหาราชเป็นประจ�ำทุกปี&#13;
การรวบรวมพระราชนิ พ นธ ์ บ ทร ้ อ งเพลงไทยครั้ ง นี้ ได ้ อ าศั ย “วรรณวลี ”&#13;
(พ.ศ. ๒๕๑๑) ซึ่งเป็นจุลสารรวบรวมบทร้อยกรองของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗&#13;
ปีการศึกษา ๒๕๑๐ โรงเรียนจิตรลดา และ “มณีพลอยร้อยแสง” ซึ่งเป็นหนังสือรวม&#13;
พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (พ.ศ. ๒๕๓๒)&#13;
เป็นฐานในการรวบรวมบทพระราชนิพนธ์และอรรถาธิบายต่าง ๆ แต่ได้ค้นคว้าเพิ่มเติมและ&#13;
ตรวจทานกับหนังสือและแหล่งข้อมูลอื่น ๆ ตลอดจนกราบบังคมทูลถามสมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และผู้รู้เท่าท่ีจะสามารถท�ำได้ จึงมีการแก้ไขบท&#13;
พระราชนิพนธ์ที่คลาดเคลื่อนบางแห่งให้เป็นไปตามต้นฉบับเดิมและปรับอรรถาธิบายให้&#13;
ชัดเจนยิ่งขึ้น&#13;
&#13;
“มณีพลอยร้อยแสง”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๒๘ กันยายน ๒๕๓๓&#13;
ตามค�ำกราบบังคมทูลขอของพระสหาย เพื่ออัญเชิญขึ้นปกหนังสือ&#13;
รวมบทพระราชนิพนธ์ มณีพลอยร้อยแสง ที่พระสหายอักษรศาสตร์&#13;
รนุ่ ที่ ๔๑ รว่ มกบั ธนาคารไทยพาณชิ ย์ จดั ทำ� เพอื่ เปน็ ของขวญั ทลู เกลา้ ฯ ถวาย&#13;
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบสามรอบ พุทธศักราช ๒๕๓๔&#13;
&#13;
32&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ประทับบนผาหมอน พระต�ำหนักภูพิงคราชนิเวศน์ พุทธศักราช ๒๕๒๘&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
33&#13;
&#13;
�34&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ล�ำน�ำกวีไพเราะเสนาะบรรเลง&#13;
ส่วนที่ ๑ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับประถมศึกษาตอนปลาย - มัธยมศึกษา&#13;
ตอนปลาย&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงศึกษาระดับประถมศึกษา&#13;
ตอนต ้ น (ป.๑ - ๔) ประถมศึ ก ษาตอนปลาย (ป.๕ - ๗) ระดั บ มั ธ ยมศึ ก ษาตอนต ้ น&#13;
(ม.ศ.๑ - ๓) และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.ศ.๔ - ๕) แผนกศิลปะ ที่โรงเรียนจิตรลดา&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยในส่วนที่ ๑ นี้ เกือบทั้งหมดมีที่มาจากบทร้อยกรองท่ีทรง&#13;
พระราชนิพนธ์เพื่อฝึกฝนทักษะด้านวรรณศิลป์ขณะทรงศึกษาอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗&#13;
ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๑๐ - ๒๕๑๕ (พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๖)&#13;
แม้ยงั ทรงพระเยาว์ พระองค์กท็ รงสามารถใช้ลลี าภาษาทีส่ อื่ ถึงอารมณ์กวีได้อย่างกระจ่างชัด&#13;
ไม่ว่าอารมณ์สนุกสนานหรืออารมณ์เศร้า รวมทั้งทรงสอดแทรกแนวคิดต่าง ๆ ไว้ได้อย่าง&#13;
แนบเนียน&#13;
พระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยในส่วนที่ ๑ นี้ มี ๒๒ บท ได้แก่ กลางพนา&#13;
ความฝัน คืนวันเพ็ญ ชายทะเลพัทธยา ชมทะเล ดอกบัว ไปไกล พลบค�่ำ ไม่ลืม ยามจาก&#13;
รัก รักร้าง แลจันทร์ ลอยกระทง เสียดาย หนาว หวนคิด ส้มต�ำ เพ็ญจันทร์ โลกปัจจุบัน&#13;
ปิตเุ รศมารดร และดุจบิดามารดร ส่วนใหญ่เป็นบทพระราชนิพนธ์ใน พ.ศ. ๒๕๑๐ ซึง่ รวบรวม&#13;
อยู่ในจุลสาร “วรรณวลี” ยกเว้นส้มต�ำ เพ็ญจันทร์ โลกปัจจุบัน ปิตุเรศมารดร และ&#13;
ดุจบิดามารดร แต่ทั้ง ๒๒ บท ได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญไปใส่ท�ำนอง&#13;
เพลงไทยสากลหรือเพลงไทยลูกทุ่ง ทั้งนี้แลจันทร์เป็นบทพระราชนิพนธ์แรกที่ได้อัญเชิญ&#13;
ใส่ท�ำนองเพลงไทยสากล เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๒ ส่วนบทอื่น ๆ อยู่ในเทปเพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ซึ่งด�ำเนินการโดยสมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๓๔&#13;
และสมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๓๗๕&#13;
ไดแ้ ก่ กลางพนา ความฝนั คนื วนั เพญ&#13;
็ ชายทะเลพทั ธยา ชมทะเล ดอกบวั ยามจาก รกั รา้ ง แลจนั ทร์&#13;
ลอยกระทง เสียดาย และพระราชาเป็นประมุขของประชาชน (ทรงพระราชนิพนธ์ใน พ.ศ. ๒๕๑๗)&#13;
๕&#13;
ได้แก่ ไปไกล ไม่ลืม รัก รักร้าง หนาว หวนคิด ส้มต�ำ โลกปัจจุบัน และปิตุเรศมารดร&#13;
๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
35&#13;
&#13;
�ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ บทร้องเพลงไทยในส่วนนี้ ๑๐ บทได้อัญเชิญไปขับร้อง&#13;
ร้อยเรียงบอกเรือ่ งราวเกีย่ วกับพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ครัง้ กองทัพบกและโรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุลจอมเกล้าจัดการแสดง “คอนเสิร์ตเฉลิมพระเกียรติ ๕ รอบ สยามบรมราชกุมารี&#13;
สืบสานบทกวีเพลงพระราชนิพนธ์: คีตาบรมราชกุมารี” เนือ่ งในโอกาสทีส่ มเด็จพระเทพรัตน&#13;
ราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงเจริญพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ บทเพลง&#13;
พระราชนิพนธ์ที่ปรากฏในการแสดงทั้ง ๖ องก์ คือ&#13;
องก์ที่ ๑ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เพลง โลกปัจจุบัน๖&#13;
องก์ที่ ๒ สืบสานภูมิแผ่นดิน เพลง ปิตุเรศมารดร๗&#13;
องก์ที่ ๓ รักดังจินตนา เพลง รัก๘ และเพลง ดอกบัว๙&#13;
องก์ที่ ๔ หรรษาหฤทัย เพลง ส้มต�ำ๑๐ เพลง เมนูไข่๑๑ เพลง แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก๑๒&#13;
เพลง ลอยกระทง๑๓ และ เพลง หวนคิด๑๔&#13;
องก์ที่ ๕ พระราชหฤทัยพัฒนา เพลง ยามจาก๑๕&#13;
องก์ที่ ๖ ราษฎร์ รัฐ กษัตรา เพลง กลางพนา๑๖ และเพลง ดุจบิดามารดร๑๗&#13;
การแสดงคอนเสิร์ตเฉลิมพระเกียรติครั้งนี้จัดขึ้น ณ โรงละครแห่งชาติ กรุงเทพฯ&#13;
เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
มีพระมหากรุณาธิคุณเสด็จพระราชด�ำเนินไปทอดพระเนตรการแสดงด้วย&#13;
&#13;
๖&#13;
๗&#13;
๘&#13;
๙&#13;
๑๐&#13;
๑๑&#13;
๑๒&#13;
๑๓&#13;
๑๔&#13;
๑๕&#13;
๑๖&#13;
๑๗&#13;
&#13;
36&#13;
&#13;
กองทัพบก, คีตาบรมราชกุมารี (กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์, ๒๕๕๘), หน้า ๒๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๔๒.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๔๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๕๐.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๕๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๑.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๒.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๓.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๔.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๗๘.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๘๔.&#13;
เรื่องเดียวกัน, หน้า ๘๗.&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
37&#13;
&#13;
�38&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�กลางพนา&#13;
โอ้คืนนี้หฤทัยแสนสุดเศร้า&#13;
มองดูดวงเพ็ญจันทร์ดวงดารา&#13;
      รัตติกรเคลื่อนคล้อยลอยสว่าง&#13;
อยู่เดียวดายกลางป่าพนาลัย&#13;
      พยัคฆาค�ำรามเสียงดังก้อง&#13;
ทั้งหนาวใจหนาวกายสุดจาบัล&#13;
&#13;
สุดจะเหงาเปลี่ยวใจให้ผวา&#13;
ในวิญญาณ์ระทมตรมดวงใจ&#13;
สุดอ้างว้างดวงจิตมิสดใส&#13;
วิหคไพรร่อนร้องก้องอรัญ&#13;
ดวงจิตหมองหวั่นใจไม่สุขสันต์&#13;
ดวงชีวันเกือบม้วยมรณา&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : มงคล อมาตยกุล&#13;
&#13;
ความฝัน&#13;
ยามนิทรา&#13;
ในดวงจิต&#13;
ในห้วงฝัน&#13;
สุขวิญญาณ์&#13;
ยามตื่นนอน&#13;
แสนโศกา&#13;
คิดถึงฝัน&#13;
ชีวิตนี้&#13;
&#13;
พาใจ&#13;
พร�่ำเพ้อ&#13;
เรืองรอง&#13;
อารมณ์&#13;
พลันคิด&#13;
ยามตื่น&#13;
ยิ่งอาดูร&#13;
ไม่ใช่ฝัน&#13;
&#13;
คะนึงคิด&#13;
ละเมอหา&#13;
ชื่นอุรา&#13;
สมฤดี&#13;
จิตผวา&#13;
ไม่สุขศรี&#13;
พูนทวี&#13;
อันภิรมย์&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
39&#13;
&#13;
�คืนวันเพ็ญ&#13;
จันทร์เพ็ญลอยเด่นฟ้า&#13;
จันทร์เด่นงามสุกใส&#13;
แสนเศร้าโศกหทัย&#13;
พี่คะนึงเจ้าต้อง&#13;
ดวงจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
ใจพี่สุดอาลัย&#13;
จากไปไกลสุดไกล&#13;
ใจพี่สุดอาวรณ์&#13;
เพ็ญจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
หวนคิดถึงน้องยา&#13;
ค�่ำคืนจันทร์วันเพ็ญ&#13;
งามซึ้งตรึงจิตใจ&#13;
โอ้วันเพ็ญคืนนี้&#13;
แสนเศร้าเฝ้าแต่ตรม&#13;
ดูจันทร์คืนวันเพ็ญ&#13;
โอ้เจ้าดวงจันทรา&#13;
วันเพ็ญดวงจันทรา&#13;
คะนึงถึงเจ้าพลาง&#13;
เสียดายนวลหน้าน้อง&#13;
เหมือนจันทร์เพ็ญเด่นดวง&#13;
&#13;
นภาลัย&#13;
เช่นน้อง&#13;
ยามจาก&#13;
ร�่ำไห้ถึงเธอ&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามสดใส&#13;
คิดถึงคืนวันเพ็ญก่อน&#13;
แสนอาลัยเมื่อจากจร&#13;
หทัยรอนจ�ำคลาดคลา&#13;
จันทร์ลอยเด่นในนภา&#13;
พี่ต้องจ�ำจากดวงใจ&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามสุกใส&#13;
ดวงหทัยสุดระทม&#13;
ดวงฤดีไม่สุขสม&#13;
เจ้าอยู่ไกลสุดนัยน์ตา&#13;
จันทร์ลอยเด่นงามโสภา&#13;
ช่างวิไลเหมือนนวลนาง&#13;
เด่นนภาแสนอ้างว้าง&#13;
ช่างเหมือนจันทร์เพ็ญเด่นดวง&#13;
งามมิหมองพี่สุดหวง&#13;
สว่างแสงยามราตรี&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
40&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ชายทะเลพัทธยา&#13;
ชายทะเล&#13;
รื่นฤดี&#13;
เฝ้าฟังเสียง&#13;
ทั้งลมพา&#13;
แลเรือใบ&#13;
เรือแล่นลิ่ว&#13;
คิดถึงพัท -  &#13;
ในดวงใจ&#13;
&#13;
พัทธยา&#13;
เกษม&#13;
คลื่นซัด&#13;
พัดเย็น&#13;
ลอยเรื่อย&#13;
จดเวหา&#13;
ธยา&#13;
สุขสันต์&#13;
&#13;
พาสุขี&#13;
เปรมหรรษา&#13;
รื่นอุรา&#13;
แสนชื่นใจ&#13;
เฉื่อยเฉื่อยฉิว&#13;
ที่สดใส&#13;
สุดอาลัย&#13;
นิรันดร์เอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนองเพลงไทย เพลงคลื่นกระทบฝั่ง&#13;
&#13;
“แลจันทร์”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๗ มกราคม ๒๕๒๖&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
41&#13;
&#13;
�ชมทะเล&#13;
โอ้ตัวเรานี้ไซร้&#13;
สมคิดสุขหทัย&#13;
ได้ชมทะเลใส&#13;
เรานั่งเรือแต่เช้า&#13;
โอ้ว่าตัวเรานี้&#13;
สมคิดจิตมิหมอง&#13;
ได้ชมทะเลงาม&#13;
นั่งเรือลอยไปไกล&#13;
นกทะเลตัวน้อยน้อย&#13;
ดูซิช่างน่าชม&#13;
มองในสายนที&#13;
น�้ำใสดังดวงใจ&#13;
ท้องฟ้าจะมืดแล้ว&#13;
พราวพร่างดวงดารา&#13;
นาวาแล่นท้าลม&#13;
เกษมเปรมจิตปอง&#13;
ลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยฉิว&#13;
แว่วยินเสียงปักษี&#13;
ดูดาวเด่นโสภา&#13;
เมฆเคลื่อนเลื่อนบังครัน&#13;
&#13;
ชื่นใจ&#13;
ไม่เศร้า&#13;
สวยสด ครามนา&#13;
นั่งเฝ้าชมปลา&#13;
ชื่นชีวีสุขใจปอง&#13;
สุดล�ำพองสุขหทัย&#13;
น�้ำสีครามสวยสดใส&#13;
ในจิตใจแสนภิรมย์&#13;
บินเคลื่อนคล้อยตามสายลม&#13;
ไม่ระทมชื่นหทัย&#13;
ปลาเร็วรี่เร่งว่ายไป&#13;
ที่สดใสสุขวิญญาณ์&#13;
อาทิตย์แคล้วเหลี่ยมภูผา&#13;
น�้ำค้างพาโปรยละออง&#13;
ช่างงามสมไม่มีสอง&#13;
น�้ำเนืองนองมองวารี&#13;
เรือแล่นลิ่วสุดโสภี&#13;
ลืมความโศกวิโยคศัลย์&#13;
บนเวหาล้อมดวงจันทร์&#13;
ควรนิทราขอลาเอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
42&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ดอกบัว&#13;
เมื่อยามเช้า&#13;
ปทุมา&#13;
สีชมพู&#13;
ผุดอยู่ใน&#13;
ครั้นสิ้นแสง&#13;
แลชื่นแช่ม&#13;
แสนสงบ&#13;
โกมุทมี&#13;
ครั้นรุ่งเช้า&#13;
กลีบก็ช�้ำ&#13;
ต้องกล�้ำกลืน&#13;
คนเขาไม่&#13;
&#13;
อาทิตย์&#13;
เบ่งบาน&#13;
ดูงาม&#13;
คงคา&#13;
สุริยัน&#13;
ไปทั่ว&#13;
วังเวง&#13;
หอมหวน&#13;
กลีบเจ้า&#13;
โอ้ยามนี้&#13;
ชลนา&#13;
ปรารถนา&#13;
&#13;
เยี่ยมขอบฟ้า&#13;
แลไสว&#13;
อร่ามไป&#13;
แหล่งวารี&#13;
จันทร์เจิดแจ่ม&#13;
ทุกวิถี&#13;
ยามราตรี&#13;
รัญจวนใจ&#13;
พลอยหมองคล�้ำ &#13;
ไม่สดใส&#13;
สุดอาลัย&#13;
ตัวเจ้าเอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
“ดอกบัวที่สวนปทุม”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์ ทรงวาดเมื่อ ๑๔ เมษายน ๒๕๓๘&#13;
ที่พระต�ำหนักบ้านสวนปทุม&#13;
อ�ำเภอเมือง จัหวัดปทุมธานี&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
43&#13;
&#13;
�ไปไกล&#13;
จากไปไกลสุดไกล&#13;
ทนทุกข์เฝ้าล�ำเค็ญ&#13;
สุดจะอาลัยจาก&#13;
ยอดรักในวิญญาณ์&#13;
ยามนอนก็ฝันคิด&#13;
เมื่อตื่นร้างยาใจ&#13;
&#13;
เธอไปไหนไม่ให้เห็น&#13;
มาเหินห่างรักร้างรา&#13;
ยามต้องพรากละเมอหา&#13;
ฉันใฝ่หาเมื่อลาไกล&#13;
ในดวงจิตโศกไฉน&#13;
ดวงหทัยแสนจาบัลย์&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : ประยูร เวชชประสิทธิ์&#13;
&#13;
พลบค�่ำ&#13;
ครั้นพลบค�่ำ &#13;
เย็นพระพาย&#13;
ทิฆัมพร&#13;
สว่างลิ่ว&#13;
รัตติกร&#13;
สุดอ้างว้าง&#13;
โอ้ว่าเธอ&#13;
ดวงวิญญาณ์&#13;
แลดูจันทร์&#13;
ถูกบังบด&#13;
เห็นดาวน้อย&#13;
อกฉันตรม&#13;
&#13;
แสงอุทัย&#13;
กระพือพัด&#13;
เกลื่อนด้วย&#13;
ทิวทัศน์&#13;
เคลื่อนคล้อย&#13;
หนาวใจ&#13;
อยู่ไหน&#13;
คืนนี้&#13;
เหมือนหนึ่ง&#13;
ด้วยเมฆา&#13;
ล่องลอย&#13;
เหมือนดาว&#13;
&#13;
ก็เหือดหาย&#13;
มาเฉื่อยฉิว&#13;
ดาวเป็นทิว&#13;
เทิดนภา&#13;
ลอยสว่าง&#13;
เฝ้าใฝ่หา&#13;
ไม่คืนมา&#13;
สุดระบม&#13;
ดวงใจข้า&#13;
ให้ขื่นขม&#13;
สุดระทม&#13;
ที่อยู่ไกล&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : วิเชียร ค�ำเจริญ (ลพ บุรีรัตน์)&#13;
&#13;
44&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ไม่ลืม&#13;
จะจากกัน&#13;
แล้วหนอ&#13;
ขอลาก่อน&#13;
ต้องจ�ำจร&#13;
จากไป&#13;
ใจคิดถึง&#13;
แสนสงสาร&#13;
น้องเจ้า&#13;
เฝ้าร�ำพึง&#13;
จิตคะนึง&#13;
ถึงกัน&#13;
ทุกวันคืน&#13;
แม้ยามนอน&#13;
ก็ฝัน&#13;
ถวิลหา&#13;
ในวิญญาณ์&#13;
อาลัย&#13;
ใจสุดฝืน&#13;
แสนเทวษ&#13;
เหลือล�้ำ &#13;
ทนกล�้ำกลืน&#13;
ทุกทุกคืน&#13;
คะนึง&#13;
ถึงเธอเอย&#13;
					&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : พนม เพชรสงคราม&#13;
&#13;
ยามจาก&#13;
จะจากกันแล้วหนอ&#13;
ใจพี่สุดอาวรณ์&#13;
โอ้เห็นใจพี่บ้าง&#13;
ระบมตรมอุรา&#13;
หวนคิดถึงวันเก่า&#13;
ความรักสมใจปอง&#13;
ยามนี้พี่ต้องจาก&#13;
โอ้ว่าใจเอ๋ยใจ&#13;
จ�ำจรจ�ำลาแล้ว&#13;
โปรดตอบด้วยวาจา&#13;
&#13;
น�้ำตาคลอเมื่อจากจร&#13;
นิราศรอนร้างแก้วตา&#13;
เมื่อจ�ำร้างพี่ใฝ่หา&#13;
ชลนาหลั่งเนืองนอง&#13;
วันที่เราเคียงคู่สอง&#13;
สุขล�ำพองสองหทัย&#13;
จ�ำต้องพรากสุดอาลัย&#13;
เจ้าปล่อยให้พี่ผวา&#13;
เจ้าน้องแก้วพี่ขอลา&#13;
ให้วิญญาณ์พี่ชื่นชม&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
45&#13;
&#13;
�รัก&#13;
รักทะเล&#13;
รักท้องฟ้า&#13;
รักท้องทุ่ง&#13;
รักป่าเขา&#13;
รักพฤกษา&#13;
รักปักษา&#13;
รักอุทัย&#13;
รักทั้งรัต -  &#13;
รักดารา&#13;
รักน�้ำค้าง&#13;
รักทั้งหมด&#13;
รักนวลนาง&#13;
&#13;
อันกว้าง&#13;
โอฬาร&#13;
ท้องนา   &#13;
ล�ำเนาไพร&#13;
รุกขชาติ&#13;
ร้องกู่&#13;
สว่าง&#13;
ติกร&#13;
ส่องแสง&#13;
อย่างมณี&#13;
ทั้งสิ้น&#13;
รักจน&#13;
&#13;
ใหญ่ไพศาล&#13;
สีสดใส&#13;
ดังดวงใจ&#13;
แสนสุนทร&#13;
ที่ดาษป่า&#13;
บนสิงขร&#13;
กลางอัมพร&#13;
ในนภดล&#13;
สุกสว่าง&#13;
มีโภคผล&#13;
ที่ได้ยล&#13;
หมดสิ้นใจ&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐๑๘&#13;
ท�ำนอง : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระราชด�ำรัสกับพระสหายที่จัดท�ำหนังสือ&#13;
มณีพลอยร้อยแสงใน พ.ศ. ๒๕๓๓ ว่า พระองค์ทรงเป็นผู้แต่งบทกลอนชื่อ รัก แต่การพิมพ์เผยแพร่&#13;
ครั้งแรกในจุลสาร วรรณวลี พิมพ์ผิดพลาดไปว่า ผู้แต่งคือ คลื่นกระทบฝั่ง (นามปากกาของภักดิพร&#13;
สจุ รติ กลุ พระสหายรว่ มชนั้ เรยี นทโี่ รงเรยี นจติ รลดา) สว่ นบทกลอนทชี่ อื่ วา่ แลจนั ทร์ ซงึ่ พมิ พว์ า่ พระองคท์ รง&#13;
แต่งนั้น ที่ถูกต้องแล้ว ทรงแต่งร่วมกับ คลื่นกระทบฝั่งอ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๕.&#13;
		 ในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กราบบังคมทูลพระกรุณาพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชขอให้ทรงพระราชนิพนธ์ท�ำนองเพลงส�ำหรับบทพระราชนิพนธ์&#13;
รัก นี้ เพื่อให้วง อ.ส. วันศุกร์ บรรเลงทุกวันศุกร์และวันอาทิตย์ตลอดเดือนธันวาคม ต่อมาพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวทรงปรับปรุงท�ำนองเพลง แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นายแมนรัตน์ ศรีกรานนท์&#13;
น�ำไปแยกและเรียบเรียงเสียงประสานเพื่อทรงดนตรีร่วมกับวง อ.ส. วันศุกร์ ในงานพระราชทานเลี้ยงส่ง&#13;
ท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๘ ณ พระที่นั่งบรมพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง และทรงพระกรุณา&#13;
โปรดเกล้าฯ ให้น�ำออกอากาศทางสถานี จ.ส. ๑๐๐ ในต้นปี พ.ศ. ๒๕๓๘ จากนั้นมีการอัญเชิญ&#13;
เพลงรักไปขบั รอ้ งในงานตา่ ง ๆ อยา่ งแพรห่ ลาย อา่ นรายละเอยี ดใน “เพลงพระราชนพิ นธ,์ ทม่ี า : https://&#13;
th.wikipedia.org/wiki/รกั&#13;
๑๘&#13;
&#13;
46&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�รักร้าง&#13;
โอ้ว่าความรักเอย&#13;
ยามรักร้างห่างไกล&#13;
โอ้เราเคยชื่นชิด&#13;
ยามห่างแสนระบม&#13;
ไยพี่นี้มาจาก&#13;
ช่างลืมเหมือนอุทัย&#13;
เมื่อพี่มาจากน้อง&#13;
ยามน้องห่างพี่ยา&#13;
ใจน้องยามนี้หนา&#13;
พี่หนีจากตัวฉัน&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ไม่ชื่นเชยสมหทัย&#13;
ดวงหทัยน้องสุดตรม&#13;
ในดวงจิตมิระทม&#13;
ไม่ภิรมย์จิตอาลัย&#13;
ต้องมาพรากน้องไปไกล&#13;
มาห่างไกลลืมนภา&#13;
ใจสุดหมองเศร้าอุรา&#13;
ในวิญญาณ์แสนจาบัล&#13;
เหมือนท้องฟ้าไร้ดวงจันทร์&#13;
ปล่อยให้น้องเฝ้าระทม&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
47&#13;
&#13;
�แลจันทร์&#13;
ครั้นสิ้นแสง&#13;
แสนอ้างว้าง&#13;
น�้ำค้างพรม&#13;
เหมือนน�้ำตา&#13;
โอ้อกข้า&#13;
นวลน้องเจ้า&#13;
เหมือนพระจันทร์&#13;
กระต่ายห่วง&#13;
&#13;
สุริยัน&#13;
จิตใจ&#13;
ลมพัด&#13;
ที่ไหล&#13;
ยามนี้&#13;
ผ่องผุด&#13;
วันเพ็ญ&#13;
ชะแง้&#13;
&#13;
จันทร์กระจ่าง&#13;
เฝ้าใฝ่หา&#13;
กระพือมา&#13;
ลงในทรวง&#13;
ฤดีเศร้า&#13;
เรียมสุดหวง&#13;
เด่นเต็มดวง&#13;
แลดูเดือน&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐๑๙&#13;
ท�ำนองเพลงไทย เพลงแขกปัตตานี (ห่วงอาลัย)&#13;
&#13;
นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปขับร้อง ใช้ท�ำนองเพลง&#13;
แขกปัตตานี (ห่วงอาลัย) เพราะเห็นว่าเนื้อร้องนี้มีอารมณ์เศร้าเหมาะกับท�ำนองเพลง และได้บันทึกเสียง&#13;
มีวงดนตรี “คณะเสริมมิตรบรรเลง” บรรเลงดนตรี แล้วน�ำออกอากาศทางสถานีวิทยุ จ.ส. เอฟเอ็ม&#13;
ปรากฏเป็นที่ถูกใจผู้ฟัง และมีผู้ขอจดเนื้อร้องจ�ำนวนมาก&#13;
		 ในปี พ.ศ. ๒๕๓๒ สมาน กาญจนผลนิ ไดอ้ ญ&#13;
ั เชญ&#13;
ิ ไปประพนั ธท์ ำ� นองเพลงไทยสากล มอบใหท้ นงศกั ดิ์&#13;
ภักดีเทวา ขับร้องถวายหน้าที่นั่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในครั้งที่พระองค์&#13;
เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานแสดงของศิลปินแห่งชาติ เนื่องในโอกาสเสนอผลงานของ&#13;
สมาน กาญจนผลิน&#13;
		 ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ เมื่อสมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยฯ ร่วมกับบริษัทผู้ผลิตและจ�ำหน่าย&#13;
เทปเพลง ๓ บริษัท คือ คีตา แกรมมี่ และรถไฟดนตรี จัดท�ำและจ�ำหน่ายเทปเพลงพระราชนิพนธ์จ�ำนวน&#13;
๑๒ เพลง เพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้ขอให้บรมครูและผู้เชี่ยวชาญ&#13;
ด้านดนตรีรว่ มกันประพันธ์ทำ� นอง เพลงแลจันทร์อยูใ่ นเทปเพลงพระราชนิพนธ์ชดุ นีด้ ว้ ย มี บุปผา ธรรมบุตร&#13;
เป็นผู้ขับร้อง อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๐.&#13;
๑๙&#13;
&#13;
48&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ลอยกระทง&#13;
เดือนสิบสอง&#13;
เราชายหญิง&#13;
เทวดา&#13;
ดวงหทัย&#13;
ดวงพระจันทร์&#13;
มองไปทาง&#13;
กระทงน้อย&#13;
ประชากร&#13;
&#13;
น�้ำนอง&#13;
จัดกระทง&#13;
อารักษ์&#13;
เกษม&#13;
วันเพ็ญ&#13;
ธารา&#13;
ลอยมา&#13;
ทุกคน&#13;
&#13;
เต็มตลิ่ง&#13;
บรรจงไหว้&#13;
คงคาลัย&#13;
เปรมกมล&#13;
เด่นกระจ่าง&#13;
ทุกแห่งหน&#13;
ช่างน่ายล&#13;
ก็เบิกบาน&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
เสียดาย&#13;
เสียดายกาล&#13;
เสียดายเรา&#13;
เสียดายรัก&#13;
เเสนเสียดาย&#13;
เเสนเสียดาย&#13;
ยังครุ่นคิด&#13;
ยามรักร้าง&#13;
เหมือนดวงจันทร์&#13;
ยามเเรกรัก&#13;
ดวงฤดี&#13;
ยามรักโรย&#13;
พิภพพัง&#13;
&#13;
เวลา&#13;
รักกัน&#13;
ภักดี&#13;
ไมตรี&#13;
ความรัก&#13;
เฝ้านึก&#13;
สร่างสุข&#13;
ยามเมฆา&#13;
ปักใจ&#13;
มีเเต่&#13;
โหยไห้&#13;
ชาวโลก&#13;
&#13;
พาใจเศร้า&#13;
มั่นไม่หาย&#13;
ที่มลาย&#13;
มีต่อกัน&#13;
ที่ปักจิต&#13;
ตรองตรึกฝัน&#13;
แสนจาบัล&#13;
มาบดบัง&#13;
ให้สุขขี&#13;
ถวิลหวัง&#13;
ดุจดัง&#13;
โศกโศกา&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
49&#13;
&#13;
�หนาว&#13;
โอ้เหมันต์&#13;
นี้หนา&#13;
พาใจเศร้า&#13;
สุดจะเหงา&#13;
ในจิต&#13;
คิดสงสัย&#13;
โอ้นวลน้อง&#13;
แก้วตา&#13;
ยอดยาใจ&#13;
เจ้าท�ำไม&#13;
จากพี่&#13;
มิคืนมา&#13;
ยามลมหนาว&#13;
พัดมา&#13;
พาดวงจิต&#13;
ให้หวนคิด&#13;
จิตคอย&#13;
ละห้อยหา&#13;
แสนจะเศร้า&#13;
หนาวใน&#13;
ดวงชีวา&#13;
หนาวกายา&#13;
ไม่ร้าว&#13;
เท่าหนาวทรวง&#13;
					&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : สมาน กาญจนผลิน&#13;
&#13;
หวนคิด&#13;
จ�ำใจจ�ำจากเจ้า&#13;
ไปไกล&#13;
ต้องคร�่ำครวญฤทัย&#13;
ร�่ำร้อง&#13;
จ�ำจรจากดวงใจ&#13;
แสนโศก เศร้าแฮ&#13;
ดวงจิตคิดถึงน้อง&#13;
แทบม้วยมรณา&#13;
จ�ำใจจากดวงใจ&#13;
สุดอาลัยหวนไห้หา&#13;
แสนเศร้าเฝ้าโศกา&#13;
โอ้แก้วตาต้องลาไกล&#13;
คิดถึงแต่นวลน้อง&#13;
ดวงจิตหมองเธอไปไหน&#13;
ยามห่างร้างยาใจ&#13;
ดวงหทัยแทบม้วยมรณ์&#13;
							&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ร่วมกับ “คลื่นกระทบฝั่ง” พ.ศ. ๒๕๑๐&#13;
ท�ำนอง : นาวาอากาศเอก สมชาย ขาวส�ำอางค์&#13;
&#13;
50&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
51&#13;
&#13;
�ส้มต�ำ&#13;
ต่อไปนี้จะเล่า&#13;
คือส้มต�ำกินบ่อย&#13;
วิธีการก็ง่าย&#13;
มันเป็นวิธี&#13;
ไปซื้อมะละกอ&#13;
สับสับเฉาะเฉาะ&#13;
ต�ำพริกกับกระเทียม&#13;
มะนาวน�้ำปลาน�้ำตาลทราย&#13;
ปรุงรสให้เยี่ยมหนอ&#13;
อ้ออย่าลืมใส่&#13;
มะเขือเทศเร็วเข้า&#13;
เสร็จสรรพแล้วซี&#13;
กินกับข้าวเหนียว&#13;
กลิ่นหอมยวนยั่ว&#13;
จดต�ำราจ�ำ&#13;
ใครหม�่ำเกินอัตรา&#13;
ขอแถมอีกนิด&#13;
ไก่ย่างด้วยเป็นไร&#13;
		&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ถึงอาหารอร่อย&#13;
รสชาติแซ่บจัง&#13;
จะกล่าวได้ดังนี้&#13;
วิเศษเหลือหลาย&#13;
ขนาดพอเหมาะเหมาะ&#13;
ไม่ต้องมากมาย&#13;
ให้ยอดเยี่ยมกลิ่นอาย&#13;
น�้ำตาลปี๊บถ้ามี&#13;
ใส่มะละกอลงไป&#13;
กุ้งแห้งป่นของดี&#13;
ถั่วฝักยาวเร็วรี่&#13;
ยกออกจากครัว&#13;
เที่ยวแจกให้ทั่ว&#13;
น่าน�้ำลายไหล&#13;
ส้มต�ำลาวเอาต�ำรามา&#13;
ระวังท้องจะพัง&#13;
แล้วจะติดใจใหญ่&#13;
อร่อยแน่จริงเอย&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๓๒๐&#13;
ท�ำนองเพลงไทยลูกทุ่ง&#13;
&#13;
เหตทุ ที่ รงพระราชนพิ นธเ์ พลง “สม้ ตำ� ” กเ็ นอื่ งมาจากในชว่ งเวลานนั้ พระองคโ์ ปรดเขา้ ครวั ทำ� อาหาร&#13;
เป็นงานอดิเรก และโปรดส้มต�ำ เพราะท�ำได้ง่าย เครื่องปรุงหาได้ไม่ยาก รสชาติดี จึงทรงน�ำวิธีท�ำส้มต�ำ&#13;
มาเรียบเรียงให้คล้องจองเป็นเพลง ทรงเล่าถึงเรื่องนี้ในพระราชนิพนธ์ เรื่อง “ลูกทุ่งกับเพลงไทย” ว่า&#13;
“...เมื่อยังเรียนชั้นมัธยม คราวหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จพระราชด�ำเนินทรงดนตรี&#13;
ทมี่ หาวทิ ยาลยั ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ ขา้ พเจา้ จะตอ้ งรอ้ งเพลง ความทเี่ คยชนิ กบั เพลงลกู ทงุ่ นกึ ทำ� นองแหลไ่ ดแ้ ลว้&#13;
๒๐&#13;
&#13;
52&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�นึกถึงส้มต�ำอีสาน ก็เข้าครัวถามป้า ๆ ให้แน่ใจว่าใส่อะไรกันบ้างจะได้ครบเครือ่ ง แล้ววันนัน้ ก็ได้เพลงลูกทุง่&#13;
ชอื่ “สม้ ตำ� ” ออกมารอ้ งได้ เปน็ ทสี่ นกุ สนานกนั มาก ตอ่ มากม็ คี นมาขอเอาไปใชใ้ นภาพยนตรไ์ ทยเรอื่ งหนงึ่&#13;
กใ็ หไ้ ป ทำ� ใหม้ คี วามภมู ใิ จวา่ เรากม็ สี ว่ นรว่ มอยกู่ บั เพลงลกู ทงุ่ เหมอื นกนั ...” อา่ นรายละเอยี ดใน วศิ ษิ ฏศลิ ปนิ&#13;
สรรพศลิ ปส์ โมสร (กรงุ เทพฯ : บรษิ ทั อมรนิ ทรพ์ รนิ้ ตงิ้ แอนดพ์ บั ลชิ ชงิ่ จำ� กดั (มหาชน), ๒๕๕๘), หนา้ ๒๑๖.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
53&#13;
&#13;
�เพ็ญจันทร์&#13;
อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑&#13;
เพ็ญจันทร์ ณ คืนนี้&#13;
เหลืองแจ่มแฉล้มแข&#13;
พรายแสงสว่างส่อง&#13;
น�้ำค้างประธานี&#13;
ยินจักจั่นเสียง&#13;
กลิ่นพฤกษในไพร&#13;
&#13;
รชนีก็ชวนแล&#13;
และกระจ่าง ณ ราตรี&#13;
ศศิต้อง ณ วารี&#13;
ฆรเขตประเทศไทย&#13;
เพราะเจรียงสราญใจ&#13;
กลกลิ่นสุคนธา&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๔&#13;
ท�ำนอง : สมนึก ทองมา (ชลธี ธารทอง)&#13;
&#13;
54&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�โลกปัจจุบัน&#13;
วิชชุมมาลาฉันท์ ๘&#13;
&#13;
โลกเราวันนี้&#13;
ผิดกับแรกแรก&#13;
ตึกรามบ้านช่อง&#13;
ตึกสูงเทียมฟ้า&#13;
&#13;
มักมีแปลกแปลก&#13;
ที่โลกเกิดมา&#13;
หอห้องโสภา&#13;
ปานแข่งดวงดาว&#13;
&#13;
นักปราชญ์ทั้งหลาย&#13;
สร้างยานดัดแปลง&#13;
เดินทางไปมา&#13;
เที่ยวไปทุกคราว&#13;
&#13;
มากมายคิดแต่ง&#13;
ส่งขึ้นสู่หาว&#13;
เวลาไม่ยาว&#13;
ไม่มีทุกข์ทน&#13;
&#13;
การเจ็บการป่วย&#13;
เจ็บป่วยโรคร้าย&#13;
แพทย์เก่งรักษา&#13;
คนป่วยช่วยชนม์&#13;
&#13;
หมอช่วยให้หาย&#13;
ไม่ตายทุกคน&#13;
หยูกยาคิดค้น&#13;
ให้ดลสุขี&#13;
&#13;
เครื่องเล่นมากมาย&#13;
ดนตรีรื่นเริง&#13;
ส�ำราญทุกอย่าง&#13;
คนเราเดี๋ยวนี้&#13;
&#13;
หลากหลายบันเทิง&#13;
ภาพยนตร์ก็มี&#13;
อย่าร้างความดี&#13;
ชักหลงมัวเมา&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๔&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
55&#13;
&#13;
�ปิตุเรศมารดร&#13;
ปิตุเรศมารดรให้ก�ำเนิด&#13;
ท่านถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกมา&#13;
เมื่อท่านเฒ่าแก่ชราอย่าทิ้งทอด&#13;
หวังลูกยาเป็นผู้สืบสกุล&#13;
&#13;
แสนประเสริฐกว่าใครในทิศา&#13;
บุตรธิดาควรจ�ำร�ำลึกคุณ&#13;
เพราะท่านเลี้ยงเรารอดทั้งน�ำหนุน&#13;
จะหาใครการุญเท่าไม่มี&#13;
&#13;
ท่านรักใคร่ในบุตรสุดสวาท&#13;
ให้โอกาสศึกษามีศักดิ์ศรี&#13;
เมื่อลูกรักสบสุขสุดเปรมปรีดิ์&#13;
ด้วยอารีสุดแสนทั้งห่วงใย&#13;
บุญคุณท่านนั้นมีมากล้นเหลือ&#13;
ลูกที่เชื่อท่านชีวิตจิตแจ่มใส&#13;
ท่านเมตตาเรามาจนเจริญวัย&#13;
ได้อาศัยท่านสุขทุกทิวา&#13;
							&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๕ ๒๑&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : สง่า อารัมภีร์&#13;
&#13;
๒๑&#13;
&#13;
56&#13;
&#13;
พิมพ์ครั้งแรกในหนังสือ วันเด็ก พ.ศ. ๒๕๑๗ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๓๓.&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ดุจบิดามารดร&#13;
รักชาติยอมสละแม้&#13;
รักเกียรติจงเจตน์พลี&#13;
รักราชมุ่งภักดี&#13;
รักศาสน์ราญเศิกไสร้&#13;
อันสยามเป็นบ้านเกิด&#13;
ดุจบิดามารดร&#13;
ยามสุขสโมสร&#13;
ยามศึกทุกข์ยากไร้&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ชีวี&#13;
ชีพได้&#13;
รองบาท&#13;
เพื่อเกื้อพระศาสนา&#13;
เมืองนอน&#13;
เปรียบได้&#13;
ทุกเมื่อ&#13;
ปลาตเร้นฤ ควร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๖๒๒&#13;
ท�ำนอง : หม่อมหลวงพวงร้อย อภัยวงศ์&#13;
&#13;
เดิมเป็นโคลงสี่สุภาพ ๒ บท ในบทพระราชนิพนธ์ค�ำโคลงเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จ&#13;
พระพทุ ธยอดฟา้ จฬุ าโลกมหาราช ซงึ่ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธ์&#13;
ระหว่างทรงเรียนอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ โรงเรียนจิตรลดา ปีการศึกษา ๒๕๑๕ เนื่องจากในวิชา&#13;
การประพันธ์ ต้องทรงพระราชนิพนธ์โคลงส่งครูบ่อย ๆ จึงมีพระราชด�ำริที่จะทรงพระราชนิพนธ์ลิลิตหรือ&#13;
บทประพันธ์ค�ำโคลง และทรงเริ่มพระราชนิพนธ์ระหว่างโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล&#13;
อดุลยเดชแปรพระราชฐานไปจังหวัดเชียงใหม่ในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๑๖ เมื่อทรงพระราชนิพนธ์&#13;
เสร็จแล้ว อาจารย์ก�ำชัย ทองหล่อ ผู้ถวายพระอักษรวิชาภาษาไทย ณ โรงเรียนจิตรลดา ตั้งช่ือ&#13;
ถวายว่า “กษัตริยานุสรณ์” ต่อมาในวันเฉลิมพระชนมพรรษา วันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ สมเด็จ&#13;
พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงน�ำบทพระราชนิพนธ์นี้ทูลเกล้าฯ ถวายเป็นพระของขวัญ&#13;
แด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งโปรดโคลงบทที่ขึ้นต้นว่า “รักชาติยอมสละแม้ ชีวี”&#13;
มากทสี่ ดุ จงึ ทรงพระกรณ&#13;
ุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหห้ มอ่ มหลวงพวงรอ้ ย อภยั วงศ์ ประพนั ธท์ ำ� นองและพระราชทาน&#13;
ชือ่ เพลงว่า “ดุจบิดามารดร” อ่านรายละเอียดใน “ดุจบิดามารดร,” วิกพิ เี ดีย, ทีม่ า : https://th.wikipedia.&#13;
org/wiki/ดุจบิดามารดร&#13;
๒๒&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
57&#13;
&#13;
�เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงดนตรีไทยร่วมกับวงของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
บันทึกเทปออกอากาศรายการสังคีตภิรมย์&#13;
ณ สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง ๙ บางล�ำพู ๑๕ ธันวาคม ๒๕๒๐&#13;
&#13;
58&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ส่วนที่ ๒ 	บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๒๓&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาตรี - ปริญญาโท&#13;
สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเมื่อทรงศึกษาในระดับ&#13;
อุดมศึกษา พระองค์ทรงศึกษาระดับปริญญาตรีทคี่ ณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๑๖ - ๒๕๑๙ (พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๐) หลังจากนั้นทรงศึกษาต่อ&#13;
ในระดับปริญญาโท ในมหาวิทยาลัย ๒ แห่งพร้อมกัน ได้แก่ มหาวิทยาลัยศิลปากร&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๒๐ - ๒๕๒๑ (พ.ศ. ๒๕๒๐ - ๒๕๒๒) และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ระหว่างปีการศึกษา ๒๕๒๐ - ๒๕๒๓ (พ.ศ. ๒๕๒๐ - ๒๕๒๔)&#13;
บทพระราชนิพนธ์ส่วนนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงพระราชนิ พ นธ ์ ข ณะทรงศึ ก ษาในระดั บ ปริ ญ ญาตรี แ ละปริ ญ ญาโท พระองค ์ ท รง&#13;
พระราชนิพนธ์ไว้หลายบท แบ่งเป็น ๒ กลุ่ม กลุ่มแรกทรงพระราชนิพนธ์ขณะทรงศึกษา&#13;
ระดับปริญญาตรี มีทั้งหมด ๓ บท ได้แก่ อาทร นกขมิ้น และเมนูไข่ ต่อมาอาทรและนกขมิ้น&#13;
ได้ตีพิมพ์ในนิตยสารชาวกรุง และทั้ง ๓ บทมีผู้น�ำไปประพันธ์ท�ำนองส�ำหรับขับร้อง&#13;
กลุ่มที่ ๒ เป็นบทร้องซึ่งทรงพระราชนิพนธ์ต่างโอกาสกัน เช่น เพื่อพระราชทานอาจารย์&#13;
เจริญใจ สุนทรวาทิน เนื่องในวันเกิด เพื่อทรงส่งพระอาจารย์ในวิชาวรรณคดีกับดนตรีไทย&#13;
เพื่อพระราชทานวงดนตรีไทยของชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
(สจม.) เพื่อพระราชทานแก่องค์การสวนสัตว์ในพระบรมราชูปถัมภ์ ส�ำหรับเป็นแบบ&#13;
ให้เด็กอ่านท�ำนองเสนาะในการประกวดหนูน้อยนพมาศ ในงานลอยกระทง ฯลฯ มีทั้งหมด&#13;
๑๓ บท&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
59&#13;
&#13;
�พระราชาเป็นประมุขของประชาชน&#13;
ทะเลเป็นเจ้าแห่ง&#13;
ทิวะสุริยฉัน&#13;
รัตติรัศมีจันทร์&#13;
สงฆ์ประมุขแห่งชาวหล้า&#13;
&#13;
นทีมหันต์&#13;
แจ่มจ้า&#13;
เรืองจรัส&#13;
เหล่าผู้พึ่งบุญ&#13;
&#13;
ผู้ใหญ่ในแว่นแคว้น&#13;
ผู้บ�ำบัดทุกข์ประชา&#13;
เป็นประมุขนาครา&#13;
ทรงทศพิธธรรมเอื้อ&#13;
&#13;
คือรา ชาแล&#13;
ช่วยเกื้อ&#13;
ในรัฐ&#13;
ราษฎร์ให้สวัสดี&#13;
&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
60&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗&#13;
ท�ำนอง : นคร ถนอมทรัพย์&#13;
&#13;
�อาทร&#13;
		&#13;
หอมกลิ่นดอกไม้ชายป่า&#13;
ดึกแล้วหนาเรไรไม่ส่งเสียง&#13;
สายลมอ่อนพัดอยู่เป็นคู่เคียง&#13;
พฤกษาเรียงรายประดับรับราตรี&#13;
ใจมนุษย์บางครั้งช่างสับสน&#13;
เคยกังวลบางครั้งยังคิดหนี&#13;
อุปสรรคดังศิลากั้นวารี&#13;
หรือความดียุติธรรม์นั้นคือเงา&#13;
แต่มีคนมากระตุ้นรุนให้สู้&#13;
เราจึงรู้สึกกายหายเงียบเหงา&#13;
มองดูแล้วแววตาอาทรเรา&#13;
ที่ยังเขลาไม่รู้ธรรมประจ�ำใจ&#13;
จันทรา….................&#13;
จะล่วงเลยลับฟ้าหรือไฉน&#13;
วานบอกคนที่เราเฝ้าห่วงใย&#13;
ว่าตัวไกลแต่จิตอยู่คู่นิรันดร์&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗๒๓&#13;
ท�ำนอง : เนรัญชรา&#13;
&#13;
ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๗ บรรณาธิการวารสารอักษรศาสตรพิจารณ์ไม่สามารถเขียนค�ำประพันธ์&#13;
ลงพมิ พใ์ นหนา้ “รอ้ ยกรอง” ของวารสารฉบบั เดอื นกนั ยายน ๒๕๑๗ เนอื่ งจากตดิ ภารกจิ อนื่ จงึ กราบบงั คมทลู&#13;
ขอพระกรุณาให้ทรงพระราชนิพนธ์แทนหลังจากทรงพระราชนิพนธ์เสร็จ ทรงมอบให้พระสหายน�ำไปให้&#13;
บรรณาธิ ก าร ก ่ อ นที่ จ ะโดยเสด็ จ พระบาทสมเด็ จ พระเจ ้ า อยู ่ หั ว ภู มิ พ ลอดุ ล ยเดชแปรพระราชฐาน&#13;
ไปประทับแรม ณ พระต�ำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จังหวัดนราธิวาส เพือ่ ทรงเยีย่ มราษฎรในจังหวัดภาคใต้ใน&#13;
เดือนเดียวกัน แต่เนื่องจากวารสารปิดเล่มไปแล้ว จึงไม่ได้ตีพิมพ์ จนกระทั่งเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
จึงทรงส่งให้นิตยสารชาวกรุง ในพระนามแฝงว่า “แว่นแก้ว” และได้ตีพิมพ์ในนิตยสารชาวกรุง ปีที่ ๒๗&#13;
ฉบับที่ ๙ เดือนมิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๑ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๓๘.&#13;
๒๓&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
61&#13;
&#13;
�นกขมิ้น&#13;
โอ้เจ้านกขมิ้นสีเหลืองอ่อน&#13;
ท้องทุ่งนาสุมทุมพุ่มไม้ไพร&#13;
ค�่ำนี้เชิญเจ้าปักษามาสู่เหย้า&#13;
จงมาเป็นเพื่อนเล่นเจรจา&#13;
หรือเจ้ามีคู่ชมภิรมย์ชิด&#13;
ข้าจะได้ตัดอัคคีที่เผาลาญ&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ถึงยามค�่ำเจ้าจะจรนอนรังไหน&#13;
ได้อาศัยพักนอนแต่ก่อนมา&#13;
จะคอยเฝ้าถนอมกล่อมรักษา&#13;
ให้ตัวข้าหายเหงาเศร้าดวงมาน&#13;
ขอมิ่งมิตรเฉลยค�ำที่ร�่ำขาน&#13;
มิให้ผลาญจนชอกช�้ำระก�ำทรวง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๗๒๔&#13;
ท�ำนอง : เนรัญชรา&#13;
&#13;
ทรงได้รับแนวพระราชด�ำริมาจากเพลงไทยเดิมชื่อ “นกขมิ้น” หลังจากทรงพระราชนิพนธ์เสร็จ&#13;
ไม่ได้ทรงส่งให้หนังสือเล่มใด จนกระทัง่ ปลายปี พ.ศ. ๒๕๒๑ จึงทรงส่งไปนิตยสารชาวกรุง ในพระนามแฝงว่า&#13;
“แว ่ น แก ้ ว ” และได ้ ตี พิ ม พ ์ ใ นนิ ต ยสารชาวกรุ ง ป ี ที่ ๒๘ ฉบั บ ที่ ๓ เดื อ นธั น วาคม พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๔๐.&#13;
๒๔&#13;
&#13;
62&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�เมนูไข่&#13;
ไข่เค็มไข่ลวกทั้ง&#13;
กับไข่ต้มสุกนาน&#13;
ไข่ตุ๋นรสเยี่ยมปาน&#13;
ไข่ไก่โอ้เอี่ยมอ้า&#13;
&#13;
ไข่หวาน&#13;
เยี่ยวม้า&#13;
รสทิพย์&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘&#13;
&#13;
					&#13;
&#13;
เมนูไข่&#13;
&#13;
เมนูไข่เมนูไข่&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่&#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
ไข่เค็มไข่ลวกทั้ง&#13;
ไข่หวาน&#13;
กับไข่ต้มสุกนาน   &#13;
เยี่ยวม้า&#13;
ไข่ตุ๋นรสเยี่ยมปาน  &#13;
รสทิพย์&#13;
ไข่ไก่โอ้เอี่ยมอ้า   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
เมนูไข่เมนูไข่   &#13;
อร่อยแท้อยากกิน&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พ.ศ. ๒๕๓๘๒๕&#13;
&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระราชนิพนธ์ท�ำนอง และโปรดเกล้าฯ&#13;
ให้พลเรือตรี หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช น�ำไปแยกและเรียบเรียงเสียงประสาน เพื่อให้วง อ.ส. วันศุกร์&#13;
ขับร้องบรรเลง เพื่อพระราชทานเป็นของขวัญในงานพระราชทานเลี้ยงฉลองพระชันษา ๗๒ ปี สมเด็จ&#13;
พระเจา้ พนี่ างเธอ เจา้ ฟา้ กลั ยาณวิ ฒ&#13;
ั นา กรมหลวงนราธวิ าสราชนครนิ ทร์ ณ ศาลาดสุ ดิ าลยั วนั ที่ ๘ พฤษภาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๘ ทั้งนี้มีการเพิ่มเนื้อเพลง “เมนูไข่เมนูไข่ อร่อยแท้อยากกิน” เข้าไปด้วย อ่านรายละเอียดใน&#13;
“เมนูไข่” ที่มา : https://th.wikisource.org/wiki&#13;
๒๕&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
63&#13;
&#13;
�64&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน&#13;
อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน เนื่องในวันเกิด&#13;
&#13;
พัดชา - นางนาค - ขึ้นพลับพลา&#13;
พัดชา&#13;
&#13;
ยินเพลงร้องซร้องศัพท์ขับกล่อม&#13;
ดนตรีมี่ประโคมประโลมลาน&#13;
ยามค�่ำสนธยาราตรี&#13;
ฟังเพลงช้าอาจารย์เจริญใจ&#13;
&#13;
นางนาค&#13;
&#13;
ลุวาระวรฤกษ์เบิกดิถี&#13;
ขอเชื้อเชิญทวยเทพเทวดา&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
&#13;
ขออายุยืนยั่งทั้งวรรณะ&#13;
อยู่เป็นศรีคีตการบานใจชน&#13;
&#13;
จิตโน้มน้อมตามเสียงส�ำเนียงหวาน&#13;
สอดบรรสานสวมร้องต้องหทัย&#13;
รัชนีแจ่มแจ้งจรัสไข&#13;
ชวนให้ชื่นชมภิรมยา&#13;
เป็นวันที่อาจารย์ครบชันษา&#13;
จงมาอวยสวัสดิมงคล&#13;
เพิ่มพละสุขล�้ำน�ำผล&#13;
อยู่คู่ดนตรีไทยไปนิรันดร์&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘๒๖&#13;
&#13;
ขณะทรงศึกษาอยูท่ คี่ ณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทรงขับร้องและบรรเลงดนตรีไทย&#13;
ร่วมกับชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในโอกาสส�ำคัญต่าง ๆ มีอาจารย์เจริญใจ&#13;
สุนทรวาทิน เป็นผูถ้ วายการสอนและการฝึกซ้อม เมือ่ อาจารย์เจริญใจมีอายุครบ ๖๐ ปี ในวันที่ ๑๖ กันยายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๑๘ พระองค์จึงพระราชทานผ้ามัดหมี่พร้อมบทพระราชนิพนธ์เป็นลายพระหัตถ์พระราชทาน&#13;
อีกทั้งทรงก�ำหนดให้ใช้เพลงพัดชา เพลงนางนาค เพลงขึ้นพลับพลา ประกอบบทพระราชนิพนธ์บทนี้ด้วย&#13;
ต่อมาได้น�ำบทพระราชนิพนธ์บทนี้ไปขับร้องออกอากาศครั้งแรกในรายการสังคีตสยาม ณ สถานีวิทยุ&#13;
กองพลที่ ๑ รักษาพระองค์ วันที่ ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๘ จันทรา สุขะวิริยะ เป็นผู้ขับร้องใช้วง&#13;
เครื่องสายไทยวงเล็กบรรเลง อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๒.&#13;
๒๖&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
65&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์จากการทรงศึกษาวิชา “วรรณคดีกับดนตรีไทย”&#13;
&#13;
สมิงทอง - จ�ำปานารี&#13;
สมิงทอง ๒ ชั้น&#13;
ชมดวงบุปผาพนาสณฑ์&#13;
กระไรเลยมายากไร้ในดงดอน&#13;
ขอน�ำมาปลูกไว้ในสวนศรี&#13;
จะรับขวัญพวงผกามาลีไพร&#13;
&#13;
เผยสุคนธรสรื่นชื่นเกสร&#13;
ห่างนิกรเขตเรือนอยู่เถื่อนไกล&#13;
ในบุรีแจ่มแจ้งด้วยแสงไข&#13;
มิปล่อยให้โรยร้างห่างจากเรา&#13;
&#13;
จ�ำปานารี ๒ ชั้น&#13;
หรือเจ้ารักแดนป่ามิคลาคลาด&#13;
จังหรีดหริ่งเรไรใจซบเซา&#13;
&#13;
รุกขชาติยามเจ้าลับจะอับเฉา&#13;
หมู่ภมรที่เคยเคล้าจะอาลัย  &#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๗&#13;
&#13;
ประมาณปี พ.ศ. ๒๕๑๙ ทรงเรยี นวชิ า “วรรณคดกี บั ดนตรไี ทย” กบั อาจารยเ์ ดน่ ดวง พมุ่ ศริ ิ อาจารย์&#13;
ได้สอนวิธีแต่งเนื้อร้องส�ำหรับเพลงเถาว่า ในการแต่งเพลงเถา ซึ่งประกอบด้วยเพลงสามชั้น สองชั้น และ&#13;
ชั้นเดียวนั้น เนื้อความของเพลงสามชั้นควรจะมีลักษณะเป็นการบรรยายภาพรวมหรือฉากรอบ ๆ ตัว&#13;
เพลงสองชั้นจะมีกิริยาอาการหรือผู้กระท�ำซึ่งเป็นตัวด�ำเนินเรื่องว่าใครจะท�ำอะไร และเพลงชั้นเดียว&#13;
ควรมี ลั ก ษณะเป ็ น การสรุ ป จบ การหั ก มุ ม หรื อ การหั น เหแนวคิ ด ของเรื่ อ ง หลั ก การดั ง กล ่ า วนี้ เ ป ็ น&#13;
การน�ำวิธกี ารด�ำเนินเรือ่ งของวรรณคดีมาใช้กบั การแต่งเนือ้ ร้องเพลงไทย เนือ่ งจากในเวลานัน้ มีพระราชกิจ&#13;
โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชไปยังท้องถิ่นกันดารและป่าเขาล�ำเนาไพร&#13;
จึ ง ทรงใช้ เ นื้ อ หาเกี่ ย วกั บ ดอกไม้ ใ นล� ำ เนาไพรเพื่ อ ทรงพระราชนิ พ นธ์ บ ทร้ อ งเพลงเถาตามหลั ก&#13;
ดังกล่าวส�ำหรับส่งอาจารย์เด่นดวงในชั้นเรียน&#13;
		 เมื่อทรงพระราชนิพนธ์บทร้องนี้เสร็จ มีพระราชด�ำริว่า น่าจะใช้ร้องส่งกับเพลง ลมพัดชายเขา เถา&#13;
แต่เนื่องจากนักดนตรีไม่พร้อม จึงไม่ได้บรรเลง ต่อมาอาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ได้น�ำไปขับร้อง&#13;
ด้วยเพลงสมิงทอง ๒ ชั้น และเพลงจ�ำปานารี ๒ ชั้น บันทึกเสียงครั้งแรกที่โรงพยาบาลรามาธิบดี&#13;
๒๗&#13;
&#13;
66&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใช้วงเครื่องสายไทยวงเล็กบรรเลง แล้วน�ำไปออกอากาศครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์&#13;
ในรายการสั ง คี ต สยาม ต ่ อ มามี ก ารบั น ทึ ก เสี ย งเผยแพร ่ ทั่ ว ไปใช ้ ว งป ี ่ พ าทย ์ ไ ม ้ น วมบรรเลง ดั ง นั้ น&#13;
บทพระราชนิพนธ์บทนี้จึงใส่ท�ำนอง ๒ ครั้ง ครั้งแรกเพลงสมิงทอง ๒ ชั้น และเพลงจ�ำปานารี ๒ ชั้น&#13;
ครั้งหลังเพลงลมพัดชายเขา เถา&#13;
		 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ ที่ อ าคารชั ย พั ฒ นา สวนจิ ต รลดา ว่ า หลั ง จากที่ ท รงพระราชนิ พ นธ์ ก ลอนบทนี้ แ ล้ ว&#13;
ได้ทรงใช้หลักการแต่งเพลงเถาดังกล่าวข้างต้นส�ำหรับการแต่งบทร้องเพลงเถาเพลงอื่น ๆ ในเวลาต่อมา&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๔ - ๑๙๖.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
67&#13;
&#13;
�ลมพัดชายเขา เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
ชมดวงบุปผาพนาสณฑ์&#13;
กระไรเลยมายากไร้ในดงดอน&#13;
&#13;
สองชั้น&#13;
&#13;
ขอน�ำมาปลูกไว้ในสวนศรี&#13;
จะรับขวัญพวงผกามาลีไพร&#13;
&#13;
ชั้นเดียว&#13;
&#13;
หรือเจ้ารักแดนป่ามิคลาคลาด&#13;
จังหรีดหริ่งเรไรใจซบเซา&#13;
&#13;
68&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
เผยสุคนธรสรื่นชื่นเกสร&#13;
ห่างนิกรเขตเรือนอยู่เถื่อนไกล&#13;
ในบุรีแจ่มแจ้งด้วยแสงไข&#13;
มิปล่อยให้โรยร้างห่างจากเรา&#13;
รุกขชาติยามเจ้าลับจะอับเฉา&#13;
หมู่ภมรที่เคยเคล้าจะอาลัย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
69&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทาน&#13;
ชมรมดนตรีไทย สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)&#13;
&#13;
ลมพัดชายเขา - กล่อมนารี - สร้อยเพลง&#13;
ลมพัดชายเขา ๒ ชั้น&#13;
“โอ้วันใดมิได้พบประสบพักตร์&#13;
แว่วส�ำเนียงเสียงเสนาะเหมาะหทัย&#13;
ฆ้องเคยคลอซอเคยสีปี่เคยเป่า&#13;
วันประสบพบหน้ายังตราตรึง&#13;
&#13;
ราวหัวอกจะหักเสียให้ได้”&#13;
พาดวงใจรัญจวนหวนค�ำนึง&#13;
บัดนี้ไยเงียบเหงาเราคิดถึง&#13;
ครานี้เราเฝ้าร�ำพึงเพียงเดียวดาย&#13;
&#13;
กล่อมนารี ๒ ชั้น&#13;
วันก่อนก่อนก็มาซ้อมกันพร้อมหน้า&#13;
เคยร้องล�ำท�ำเพลงบรรเลงสบาย&#13;
ถึงเล่นผิดพลาดไปเพื่อนไม่ว่า&#13;
พอเพื่อนร้องเรารับบ้างเหมือนอย่างเคย&#13;
&#13;
ต้องจ�ำจิตจากมาพาใจหาย&#13;
ทั้งเครื่องสายปี่พาทย์ไม่ขาดเลย&#13;
เราขัดมาเพื่อนเล่นล้อไม่รอเฉย&#13;
เพลงเฉลยข้อถามความในใจ&#13;
&#13;
สร้อยเพลง ๒ ชั้น&#13;
ว่าหลงสนิทติดดนตรีที่ไพเราะ&#13;
“หวามอุราน�้ำตาก็ตกใน&#13;
&#13;
เป็นคราวเคราะห์คลาดชมนิยมใกล้&#13;
กลายเป็นไฟเผาร้อนรอนชีวี”&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๘&#13;
&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารโี ปรดบทรอ้ งเพลงพญาโศก ๓ ชนั้ จากเสภาเรอื่ ง&#13;
พระยาราชวังสันซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า&#13;
				&#13;
โอ้วันใดมิได้พบประสบพักตร์&#13;
ราวหัวอกจะหักเสียให้ได้&#13;
หวามอุราน�้ำตาก็ตกใน&#13;
กลายเป็นไฟเผาร้อนรอนชีวี&#13;
		 จึงทรงพระราชนิพนธ์กลอนสุภาพ ๘ ค�ำกลอน แทรกลงระหว่างกลางเพลงพญาโศกข้างต้น&#13;
โดยคงค�ำกลอนแรกและค�ำกลอนสุดท้ายไว้อย่างเดิม แล้วพระราชทานบทร้องนี้แก่อาจารย์เจริญใจ&#13;
สุนทรวาทิน น�ำไปบรรจุเพลง อาจารย์เจริญใจใช้เพลงลมพัดชายเขา ๒ ชั้น กล่อมนารี ๒ ชั้น และ&#13;
สร้อยเพลง ๒ ชั้น บทพระราชนิพนธ์บทนี้จึงกลายเป็นเพลงตับสั้น ๆ ที่มีความไพเราะน่าฟัง บทร้องนี้&#13;
มีแรงบันดาลพระราชหฤทัยมาจากการที่ทรงขาดโอกาสร่วมฝึกซ้อมเพลงไทยกับชมรมดนตรีไทย สจม.&#13;
เนอื่ งจากทรงตดิ พระราชกจิ อนื่ ตอ่ เนอื่ งเปน็ เวลานาน อา่ นรายละเอยี ดใน มณพี ลอยรอ้ ยแสง..., หนา้ ๑๙๘.&#13;
๒๘&#13;
&#13;
70&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
71&#13;
&#13;
�เต่าเห่&#13;
เต่าเห่ ๒ ชั้น&#13;
เห่เอยค�่ำแล้ว&#13;
ดาวประดับท้องนภา&#13;
หลับเถิดนะสายใจ&#13;
จักถนอมกล่อมให้นอน&#13;
เติบใหญ่ให้แกล้วกล้า&#13;
มีเลือดไทยในปางบรรพ์&#13;
จงครองคุณธรรมพร้อม&#13;
จงละอคติสี่&#13;
อุปสรรคจะหนักหนา&#13;
เมื่อหวังปองเทอดผองไทย&#13;
ขวัญข้าวจงอยู่ดี&#13;
แล้วหลับนัยนา&#13;
(ฟังเสียงจังหรีดร้อง&#13;
แก้วเกดสุมามาลย์&#13;
&#13;
อาทิตย์แคล้วครรไลลา&#13;
พระจันทราพารถจร&#13;
เจ้าอย่าอาลัยอาวรณ์&#13;
จะขอพรปวงเทวัญ&#13;
เรืองวิชาทุกสิ่งสรรพ์&#13;
มิเคยหวั่นผองไพรี&#13;
ศรัทธาน้อมปัญญามี&#13;
มีขันตีออมอดใจ&#13;
เจ้าก็อย่าโศกาลัย&#13;
ก็แกร่งไกรดุจศิลา&#13;
ฟังค�ำพี่จ�ำนรรจา&#13;
นิทราให้ส�ำราญ&#13;
กังวานก้องเสียงประสาน&#13;
ก็เบิกบานชม แสงเดือน)&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๑๙๒๙&#13;
&#13;
ในเดือนพฤศจิกายน ปี พ.ศ. ๒๕๑๙ ได้พระราชทานกาพย์บทเห่กล่อมบทหนึ่ง ให้อาจารย์เจริญใจ&#13;
สุ น ทรวาทิ น บรรจุ เ พลง อาจารย์ เ ลื อ กท� ำ นองเพลงเต่ า เห่ ๒ ชั้ น แต่ เ มื่ อ ลองขั บ ร้ อ งแล้ ว ยั ง มี&#13;
เหลืออยู่อีก ๒ ค�ำกลอน อาจารย์ประพจน์ อัศววิรุฬหการ น�ำขึ้นกราบบังคมทูลและขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตตัด ๒ ค�ำกลอนสุดท้ายออก เน่ืองจากเมื่อบรรจุเพลงแล้ว เพลงจบลงพอดีตรงค�ำว่า&#13;
“นิทราให้ส�ำราญ” ก็ทรงพระกรุณาให้ตัดได้ แต่ในการพิมพ์บทร้องได้รับสั่งให้ใส่บทของเดิมที่ตัดออก&#13;
ไว้ด้วย หากจะมีผู้น�ำไปใช้ขับร้องในแนวอื่น อาจจะใช้ได้ครบทั้งหมดตามที่ทรงพระราชนิพนธ์ไว้เดิม&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๑๙๙.&#13;
๒๙&#13;
&#13;
72&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
73&#13;
&#13;
�เต่ากินผักบุ้ง&#13;
เที่ยวต้น&#13;
&#13;
ดาวเดือนเลือนดับลับฟ้า&#13;
มวลปักษาลาถิ่นบินออกไกล&#13;
ดอกเอ๋ยเจ้าดอกประยงค์&#13;
เจ้าช่อชงโค เจ้าอย่าโศกาลัย&#13;
&#13;
ท้องนภาแลสว่างกระจ่างใส&#13;
คงจะไปหาเหยื่อเผื่อลูกน้อย&#13;
ขอให้สมประสงค์ทุกประการ เอย&#13;
วันหน้าจะมาใหม่ มารับเอาคู่ใจชงโค&#13;
&#13;
เที่ยวกลับ&#13;
&#13;
นิจจาเอ๋ยเช้าเช้าเคยได้พบพักตร์ จะจากกันนานนักก็เศร้าสร้อย&#13;
แม้มิมีใครเขาเฝ้าหวงคอย&#13;
รักคงถอยใจคงร้าวราวไฟลาญ&#13;
ดอกเอ๋ยเจ้าดอกรัก&#13;
หัวอกจะหักเสียแล้วเอย&#13;
เสียงไก่ขันขาน เสียงกังวานหวานแจ้ว มิเทียมเทียบเสียงเพื่อนแก้ว&#13;
หวานสุดแล้วยามพาที&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๐&#13;
&#13;
เดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ เป็นบทร้องเพลงลาเพลงแรกที่ทรงพระราชนิพนธ์ และพระราชทาน&#13;
บทร้องนี้แก่อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ซึ่งขับร้องออกอากาศครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑&#13;
รักษาพระองค์ เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๐.&#13;
๓๐&#13;
&#13;
74&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
75&#13;
&#13;
�ปลาทอง เถา&#13;
สามชั้น		&#13;
&#13;
ดวงแก้ว&#13;
เหลือจะหายากหาในธาตรี&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกแส&#13;
มองชะแง้ไป่เห็นเอย&#13;
เคยอ�ำลาจากจรตอนเช้าเช้า&#13;
ป่านนี้ยังมิมา&#13;
&#13;
งามเพริศแพร้วประภัสสร์รัศมี&#13;
แต่เคยมีในหล้ามาให้ชม&#13;
เฝ้าชะม้อยคอยแล&#13;
&#13;
อันดวงแก้วจักรพรรดิ์จรัสโลก&#13;
ไม่โชติช่วงดังดวงแก้วแววภิรมย์&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกจ�ำปา&#13;
พุทธชาดน้อยน้อย&#13;
ร�ำลึกพระเมตตา&#13;
&#13;
ล้วนน�ำโชคสวัสดีสุขศรีสม&#13;
เลิศอุดมด้วยบุญคุณธรรม&#13;
หอมรื่นมาทุกยามเอย&#13;
เก็บมาร้อยบูชา&#13;
ปกเกษาค�่ำเช้าเอย&#13;
&#13;
สองชั้น&#13;
&#13;
ชั้นเดียว		&#13;
มวลดอกไม้ดาดดื่นล้วนรื่นรส&#13;
ไม่ประเสริฐเลิศสคราญบานประจ�ำ &#13;
พระพายพัดอ่อนเอย&#13;
&#13;
ค�่ำค�่ำเล่าจะย้อนคืนหา&#13;
ได้แต่โศกาคร�่ำครวญ&#13;
&#13;
สีสวยสดแลอร่ามดูงามข�ำ&#13;
เหมือนกลิน่ อบร�ำ่ ร�ำลึกน�ำ้ ค�ำหนหลังเอย&#13;
ไม่ดับร้อนหทัยเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๑&#13;
&#13;
เดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๒๐ ได้เสด็จพระราชด�ำเนินเยือนประเทศอิสราเอลและประเทศอิหร่าน&#13;
ขณะทีป่ ระทับอยูบ่ นเครือ่ งบินพระทีน่ งั่ ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องปลาทอง เถา เมือ่ เสด็จพระราชด�ำเนิน&#13;
กลับแล้ว ได้โปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน ขับร้องออกอากาศทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑&#13;
รักษาพระองค์ ในรายการสังคีตสยามมีรับสั่งว่า “เพลงนี้เป็นของฝากจากอิหร่าน” ออกอากาศครั้งแรก&#13;
วันอาทิตย์ที่ ๒๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๒.&#13;
๓๑&#13;
&#13;
76&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
77&#13;
&#13;
�อกทะเล&#13;
อกทะเล ๓ ชั้น&#13;
นี่ก็ล่วงเวลาเห็นช้าแล้ว&#13;
พระจันทร์แคล้วหลบลี้หนีหน้าหาย&#13;
ได้ฟังเพลงร้องเล่นเย็นใจกาย&#13;
เย็นพระพายพัดเอื่อยเรื่อยเรื่อยเรียง&#13;
ได้อยู่ใกล้ใจคลายทุกข์เป็นสุขศรี&#13;
จนดนตรีที่ได้ยินจะสิ้นเสียง&#13;
ตัวจากไปใจยังอยู่เป็นคู่เคียง&#13;
คอยมองเมียงพบกันวันหน้าเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๒&#13;
&#13;
เดือนมิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๐ ขณะสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโดยเสด็จ&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชแปรพระราชฐานไปประทับแรมที่พระราชวังไกลกังวล&#13;
หัวหิน ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องอกทะเล ที่ชายหาด แล้วโปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
ขับร้องร่วมกับวงเครื่องสายไทย ออกอากาศเป็นครั้งแรกทางสถานีวิทยุกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์&#13;
เป็นที่ถูกใจผู้ฟังมาก ขอให้บรรเลงออกอากาศซ�้ำทุกคืนวันอาทิตย์ในรายการสังคีตสยามติดต่อกัน&#13;
ถึง ๓ สัปดาห์ ต่อมาธนาคารกรุงเทพได้นำ� ไปบันทึกเป็นแผ่นเสียง มีจนั ทรา สุขะวิรยิ ะ ขับร้อง นับเป็นเพลง&#13;
พระราชนิพนธ์เพลงแรกที่ได้บันทึกแผ่นเสียงลองเพลย์ มีวงดนตรีไทยของชมรมดนตรีไทย สจม. บรรเลง&#13;
ทรงซอด้วงในวงดนตรีนั้นด้วย (รายการสังคีตภิรมย์ สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง ๙ บางล�ำพู) เพลงนี้&#13;
เป็นเพลงลาเพลงที่ ๓ ที่ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นในปีเดียวกัน อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๐๕.&#13;
		 ต่อมาได้พระราชทานบทพระราชนิพนธ์นี้แก่วงสายใยจามจุรีในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์&#13;
ดึกด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๘๔ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๔&#13;
๓๒&#13;
&#13;
78&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
79&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ “รับขวัญบัณฑิตใหม่”&#13;
เนื่องในงานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา - แขกบรเทศ&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
&#13;
ทิวาวันผันไปไม่นานช้า&#13;
ถึงวันจุฬารับขวัญบัณฑิตใหม่&#13;
ผู้ส�ำเร็จการศึกษาก้าวหน้าไกล&#13;
มอบกายใจน�ำหนุนคุณความดี&#13;
เคยพากเพียรทุกโมงยามเอาความรู้&#13;
มุ่งเชิดชูชาติไทยเด่นเป็นศักดิ์ศรี&#13;
เพื่อส่วนรวมร่วมสมัครสามัคคี&#13;
สมกับที่ตั้งจิตอุทิศตน&#13;
&#13;
แขกบรเทศ&#13;
&#13;
อธิษฐานขอให้พ้นภัยพาล&#13;
จะมุ่งการกอปรกิจสัมฤทธิ์ผล&#13;
สิ่งศักดิ์สิทธิ์คุณครูบาทั่วสากล&#13;
คุ้มทุกคนบัณฑิตใหม่ให้ก�ำลัง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐๓๓&#13;
&#13;
พระราชทานบทร้องนี้พร้อมทรงก�ำหนดเพลงส�ำหรับบรรเลงในงาน “ลาแล้วจามจุรี” ซึ่งเป็น&#13;
งานฉลองปริญญาบัตรของบัณฑิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ ๑๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๐&#13;
ณ อาคารใหม่สวนอัมพร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชด�ำเนิน&#13;
ไปทรงร่วมงานด้วยในฐานะบัณฑิตใหม่ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๐๗.&#13;
๓๓&#13;
&#13;
80&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
81&#13;
&#13;
�ต�ำนานลอยกระทง&#13;
ฤดูเดือนสิบสองน�้ำนองฝั่ง&#13;
สะท้อนเงาเนาชลยลอ�ำไพ&#13;
“ลอยกระทง” ประเพณีมีมาเก่า&#13;
ว่าเมื่อครั้งสุโขทัยไท้ภูบาล&#13;
สนมเอกมีสมญาว่านพมาศ&#13;
ประดิษฐ์จงกลชาติปทุมี&#13;
ตามประทีปแลสว่างกระจ่างน�้ำ&#13;
ท่านนิยมชมกระทงในคงคา&#13;
คติลอยกระทงบ่งความหมาย&#13;
ท่านว่าเพื่อนอบนบอภิวันท์&#13;
บ้างว่าเพื่อตั้งจิตอธิษฐาน&#13;
ขอสมคิดดังจิตหวังตั้งจ�ำนง&#13;
&#13;
แลอีกทั้งจันทร์พรายฉายแสงใส&#13;
สบสมัยพิธีที่ส�ำราญ&#13;
เคยได้รู้ผู้เฒ่าท่านเล่าขาน&#13;
ทอดพระเนตรเทศกาลประจ�ำปี&#13;
เป็นนักปราชญ์ทรงปัญญาสง่าศรี&#13;
ถวายจอมธรณีลอยธารา&#13;
เห็นคลาคล�่ำส่องราตรีดีหนักหนา&#13;
สืบต่อมาแก่เราไทยในปัจจุบัน&#13;
เป็นเหตุผลภิปรายไม่แปรผัน&#13;
บังคมคัลบาทพิสุทธิ์พุทธองค์&#13;
ให้พ้นพาลพิบัติภัยความใหลหลง&#13;
ลอยกระทงลอยทุกข์ก่อสุขเทอญ&#13;
&#13;
							&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๑๓๔&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พยงค์ มุกดา&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๑ เพื่อพระราชทานแก่องค์การสวนสัตว์&#13;
ในพระบรมราชู ป ถั ม ภ ์ ส� ำ หรั บ เป ็ น แบบให ้ เ ด็ ก อ ่ า นท� ำ นองเสนาะในการประกวดหนู น ้ อ ยนพมาศ&#13;
ในงานลอยกระทง วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๒๑&#13;
		 ต่อมา ในปี พ.ศ. ๒๕๔๒ ครูพยงค์ มุกดา ศิลปินแห่งชาติ ได้ประพันธ์ท�ำนอง และอัญเชิญไปขับร้อง&#13;
ในงาน “๖๐ ปี เล่าขานต�ำนานลูกทุง่ ไทย” ซึง่ ส�ำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการ&#13;
จัดขึ้นเมื่อวันที่ ๑๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย เนื่องในพระราชพิธี&#13;
มหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒&#13;
ในงานนี้ ได้อัญเชิญเพลงพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี อีก ๑ เพลง&#13;
คือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” มาขับร้องเป็นครั้งแรกด้วย อ่านรายละเอียดใน “เปิดตัว ๒ เพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี แดร๊กคูล่าผู้น่ารักและเพลงต�ำนานลอยกระทง,”&#13;
ThaiPR.NET, ๗ กันยายน ๒๕๔๒ ที่มา : www.ryt9.com.&#13;
๓๔&#13;
&#13;
82&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ไทยด�ำเนินดอย&#13;
ลาวด�ำเนินทราย - ลาวด�ำเนินทรายทางเปลี่ยน&#13;
เที่ยวต้น&#13;
ลาวด�ำเนินทราย&#13;
เป็นบุญตัวได้โดยเสด็จประพาส&#13;
ชมพฤกษาตลอดหว่างทางด�ำเนิน&#13;
โอ้ว่าแสนเหนื่อยล้า (ซ�้ำ)&#13;
เมื่อใดจะได้หยุดพัก&#13;
เห็นยอดดอย&#13;
นี่หนาหมู่เฮาเอย&#13;
หายใจหอบ&#13;
เดินอีกนาที หรือสองนาที&#13;
&#13;
พระจอมราชย์สู่ล�ำเนาเขตเขาเขิน&#13;
ท้องถิ่นเถินค่าล้นเป็นต้นธาร&#13;
สงสารสองขายิ่งนัก&#13;
สองขาจะหักเสียแล้วเอย&#13;
ดังคล้อยหนีไป&#13;
&#13;
เที่ยวกลับ&#13;
ลาวด�ำเนินทรายทางเปลี่ยน&#13;
มีพระราชด�ำริตริตรองคิด&#13;
เพื่อได้น�้ำกอปรกิจเกษตรการ&#13;
โอ้ว่าแสนยินดี (ซ�้ำ)&#13;
ดุจเป็นรางวัลพระราชทาน&#13;
ไทยด�ำเนินดอย&#13;
ใช่ไหมไทยเอย&#13;
เห็นขุนเขา&#13;
น�้ำจิตศรัทธา รักไทยหนักหนา&#13;
&#13;
จะกั้นปิดสายชลต้นละหาน&#13;
เพิ่มพูนงานผลิตผลของคนไทย&#13;
เดินไปถึงที่เห็นโครงการ&#13;
เราชาวบ้านดีใจเอย&#13;
เหนื่อยหน่อยต้องอดทน&#13;
&#13;
หัวใจเต้นเร็วรี่ เฮ้อ&#13;
คงตายเอย&#13;
&#13;
แดนดอยงามตา หนอ&#13;
เราเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๓๓๕&#13;
&#13;
ปลายเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๓ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโดยเสด็จ&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชไปทอดพระเนตรโครงการชลประทานทางภาคเหนือ&#13;
เนอื่ งจากตอ้ งทรงพระดำ� เนนิ ขนึ้ ภเู ขานอ้ ยใหญห่ ลายแหง่ จนกระทงั่ มรี บั สงั่ วา่ “เดนิ ขนึ้ เขาเหนอื่ ยหนกั หนา”&#13;
จึงทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและพระราชทานชือ่ ว่า ไทยด�ำเนินดอย เพือ่ ล้อเพลงเก่าคือ ลาวด�ำเนินทราย&#13;
และลาวด�ำเนินเกวียน แล้วพระราชทานแก่นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ให้เป็นผู้ขับร้องคนแรก&#13;
โปรดใหใ้ ชท้ ำ� นองเพลงลาวดำ� เนนิ ทราย ขบั รอ้ งสองเทยี่ วในเทยี่ วกลบั นนั้ โปรดใหใ้ ชเ้ พลงลาวดำ� เนนิ ทราย&#13;
ทางเปลี่ยนของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๐๙.&#13;
๓๕&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
83&#13;
&#13;
�ส่วนที่ ๓ 	บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๘&#13;
ขณะทรงศึกษาระดับอุดมศึกษา ปริญญาเอก 	&#13;
หลังจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงส�ำเร็จการศึกษา&#13;
ระดับปริญญาโทจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยใน พ.ศ. ๒๕๒๔ แล้ว ได้ทรงเข้าศึกษาต่อ&#13;
ระดับปริญญาเอกสาขาพัฒนศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
(ป ี การศึ ก ษา ๒๕๒๔ - ๒๕๒๘) ด้วยทรงเห็นว ่า จะเป็นประโยชน์ต่อการรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทรงเข้ารับราชการเป็นอาจารย์มาตั้งแต่&#13;
เดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๓&#13;
ในขณะทรงศึกษาระดับปริญญาเอกทีม่ หาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
มีวาระส�ำคัญเกิดขึ้น เช่น กรุงเทพมหานครครบ ๒๐๐ ปี ใน พ.ศ. ๒๕๒๕ ซึ่งพระบาท&#13;
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระราชพิธีฉลอง&#13;
กรุงรัตนโกสินทร์ครบ ๒๐๐ ปี วันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว&#13;
ภูมิพลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ และวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทรา&#13;
บรมราชชนนีทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๒๗ โอกาสส�ำคัญเหล่านี้&#13;
คือที่มาของบทพระราชนิพนธ์ ในส่วนที่ ๓ นี้ และนอกจากนั้นยังมีบทพระราชนิพนธ์&#13;
พระราชทานแก่ครูดนตรีหลายท่านตามค�ำกราบบังคมทูลขอ บทพระราชนิพนธ์ในส่วนนี้&#13;
มีจ�ำนวน ๖ บท&#13;
&#13;
84&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภช&#13;
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร&#13;
&#13;
กินนรร�ำ - เอกบท - เหาะ - ฉิ่งพระฉัน - มอญแปลง - มหาฤกษ์&#13;
กินนรร�ำ&#13;
&#13;
(ลา ๑)&#13;
อภิวาทอ้างสิทธิ์กฤษฎา&#13;
มณีรัตนปฏิมากร&#13;
อันองค์เทเวศร์อดิศร&#13;
บันดาลดลด้วยสวัสดี&#13;
ก่อเกิดคุณาบารมี&#13;
อ�ำนวยสิริสรรพบุญญา&#13;
&#13;
พระพุทธมหารังสฤษฎ์บวร&#13;
คู่ไทยธานี&#13;
&#13;
สาธุการ&#13;
เอกบท&#13;
&#13;
เหาะ&#13;
&#13;
จ�ำเดิมพระบรมราชา&#13;
ธิราชเจ้าจักรีวงศ์&#13;
เสด็จปราบดาภิเษกทรง&#13;
คลนามรัตนโกสินทร์&#13;
&#13;
องค์ปฐมกษัตรา-&#13;
&#13;
สร้างพระราชวังบดินทร์&#13;
พร้อมอารามพระศรีรัตน์ชัชวาล&#13;
อัญเชิญพระพุทธรัตน์ประดิษฐาน&#13;
พิสุทธิพิเศษไพบูลย์&#13;
ประดิษฐ์เครื่องทรงจ�ำรูญ&#13;
ประกอบเป็นสามฤดู&#13;
เนาอุโบสถสถานตระการตรู&#13;
จิตรกรรมเชิงช่างเชี่ยวชาญ&#13;
&#13;
แล้วเสร็จดังจินตน์&#13;
&#13;
สถาปนานครมง-&#13;
&#13;
บุษบกพิมาน&#13;
น้อมน�ำท�ำนูล&#13;
บรรเจิดเชิดชู&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
85&#13;
&#13;
�ฉิ่งพระฉัน&#13;
&#13;
อันองค์พิมพ์พุทธพิชิตมาร&#13;
พาชนพ้นทุกข์บรรเทา&#13;
อาจน�ำส�่ำสัตบุรุษเนา&#13;
เอมอิ่มในกองกุศล&#13;
&#13;
มอญแปลง&#13;
&#13;
ทรงคุ้มเขตขัณฑมณฑล&#13;
ปราศทุกข์ท�ำงนบีฑา&#13;
บัดดลมัจฉมังสา&#13;
บังเกิดทั่วทั้งแผ่นไผท&#13;
ทรงบริรักษ์ภูวไนย&#13;
นับเนื่องถ้วนเก้ารัชกาล&#13;
บริรักษ์ปวงนิกรบันดาล&#13;
ประกอบแต่กิจอันควร&#13;
&#13;
มหาฤกษ์&#13;
&#13;
ราชะประชาชักชวน&#13;
ให้รัฐพัฒนาธ�ำรง&#13;
สบสิ่งสมบูรณ์ประสงค์&#13;
อุดมรัตนพิมพ์อ�ำไพ&#13;
&#13;
มละโอฆกันดาร&#13;
ในธรรมน�ำเชาวน์&#13;
ดับร้อนผ่อนปรน&#13;
พืชพันธุ์ธัญญา&#13;
ผู้ผ่านราชัย&#13;
บันเทิงเกษมศานต์&#13;
ตามแบบกระบวน&#13;
ด้วยฤทธีองค์&#13;
&#13;
ตระสันนิบาต&#13;
รัว&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๕๓๖&#13;
&#13;
ค�ำฉันท์ดุษฎีสังเวยและกาพย์ขับไม้สมโภชพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรนี้ พระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์เพื่อให้คณะครูพราหมณ์และศิลปินกรมศิลปากรอ่านประกอบการบรรเลง&#13;
ซอสามสายสดุ ดี พ ระพุ ท ธมหามณี รั ต นปฏิ ม ากร ในการเลี้ ย งพระและเวี ย นเที ย นสมโภชพระพุ ท ธ&#13;
มหามณีรัตนปฏิมากร เนื่องในพระราชพิธียกช่อฟ้าพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันที่&#13;
๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๕ ในครั้งที่มีการปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ในโอกาสสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ครบ ๒๐๐ ปี&#13;
๓๖&#13;
&#13;
86&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ต่อมาสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ ให้อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน&#13;
น�ำไปบรรจุเพลง ทรงขับกาพย์ในตอนต้นด้วยเมื่อมีการขับร้องและบรรเลงเพื่อบันทึกเสียง&#13;
		 ภายหลังทรงเลือกเฉพาะลา ๑ พระราชทานแก่วงสายใยจามจุรีน�ำไปเป็นบทร้องในการแสดง&#13;
ดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๐ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
๒๖ มีนาคม ๒๕๔๐ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๗๕.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
87&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖&#13;
ถึงกลางวันนั้นมีสุรีย์ส่อง&#13;
ไทยมีองค์ทรงธรรม์พรรณราย&#13;
สมาชิกมูลนิธิสายใจไทย&#13;
ด้วยอาศัยพระเมตตาบารมี&#13;
พระประดุจมาตุเรศปิตุรงค์&#13;
พระประสิทธ์วิทยาดุจอาจารย์&#13;
วันที่ห้าธันวามาบรรจบ&#13;
ถวายพระพรพิพัฒน์ตั้งสัจจา&#13;
		&#13;
&#13;
จันทรผ่องรัตติวารตระการฉาย&#13;
คุ้มเกศกายทั้งทิวาและราตรี&#13;
ก�ำลังใจแน่นหนักมีศักดิ์ศรี&#13;
หลักชีวีธ�ำรงชาติปราศผองพาล&#13;
ผู้ประสงค์คุ้มครองไทยไม่ร้าวฉาน&#13;
ด้วยเชี่ยวชาญน�ำรัฐวัฒนา&#13;
ถือถ้วนครบเฉลิมพระชนมพรรษา&#13;
ขอเป็นข้ารองพระบาททุกชาติไป&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๖๓๗&#13;
&#13;
วงดนตรีทหารพิการ มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานุญาตน�ำไปขับร้องถวายพระพรชัยมงคล เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๒๖ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๓๘.&#13;
๓๗&#13;
&#13;
88&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�		&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ&#13;
&#13;
ทั่วขัณฑ์เขตประเทศไทยอันไพศาล&#13;
สมเด็จพระศรีนครินทรา&#13;
ยามพระชนม์ดลเจ็ดรอบพระชันษา&#13;
ปวงข้าบาทบรรดาสายใจไทย&#13;
		&#13;
&#13;
แม้ท้องธารเถื่อนแถวแนวภูผา&#13;
เสด็จเยี่ยมบรรดาประชาไทย&#13;
ยี่สิบเอ็ดตุลาคมอุดมสมัย&#13;
กราบถวายพระพรชัยใจภักดี&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๗๓๘&#13;
&#13;
วงดนตรีทหารพิการ มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน&#13;
พระราชานญ&#13;
ุ าตนำ� ไปเปน็ บทรอ้ งถวายพระพรชยั มงคลสมเดจ็ พระศรนี ครนิ ทราบรมราชชนนี เนอื่ งในโอกาส&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๗ รอบ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๒๗ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๓๙.&#13;
๓๘&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
89&#13;
&#13;
�ไอยราชูงวง เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
ที่ล�ำเนาอรัญวาพนาเวศ&#13;
รุกขชาติดงชัฏสะบัดใบ&#13;
คณาสัตว์ที่อาศัยในไพรนั้น&#13;
โขลงช้างกินไผ่ใบดกยกงวงชู&#13;
&#13;
สองชั้น		&#13;
&#13;
อันพญาคชาชาติแกร่งกาจกล้า&#13;
อ�ำลาถิ่นพนาสณฑ์หนดงดาน&#13;
เป็นราชพาหนะพระทรงฤทธิ์&#13;
เรียนรู้หลักราชการงานประเทือง&#13;
&#13;
ชั้นเดียว		&#13;
&#13;
อ้ามิ่งมาตงค์ผู้คงบุญ&#13;
สมพระเกียรติอิศเรศราชัย&#13;
&#13;
แถบประเทศเชิงผาศิลาไศล&#13;
ลมพัดไกวกิ่งสล้างช่างน่าดู&#13;
มีหลายอย่างต่างพันธุ์ปนกันอยู่&#13;
จับกิ่งลู่ลงได้ใจส�ำราญ&#13;
เป็นเจ้าป่าสามารถองอาจหาญ&#13;
มาเฝ้าพระภูบาลผู้ผ่านเมือง&#13;
ต้องตั้งจิตคิดพระคุณน�ำหนุนเนื่อง&#13;
ในใต้เบื้องบาทละอองให้ว่องไว&#13;
พิษณุพงศ์อดุลย์ยิ่งใหญ่&#13;
ประจักษ์ในคชลักษณ์งามนักเอย&#13;
&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๓๙&#13;
เพลงไอยราชูงวง เถา เป็นเพลงเก่าคู่กันมากับเพลงไอยเรศชูงา (ปัจจุบันเรียกเพลงไอยเรศ)&#13;
เพลงไอยราชงู วง ๓ ชนั้ เปน็ เพลงของครจู างวางทวั่ พาทยโกศล ครอู าจ สนุ ทร ผเู้ ปน็ ศษิ ยข์ องครจู างวางทวั่&#13;
ได้ต่อเพลงนี้ให้ครูสังเวียน เกิดผล ผู้เป็นศิษย์ของครูจางวางทั่วและครูอาจ สุนทร อีกต่อหนึ่ง ต่อมา&#13;
ครูส�ำราญ เกิดผล ได้ตัดลงเป็นเพลงชั้นเดียว และประดิษฐ์ทางลูกล้อลูกขัดส�ำหรับการบรรเลงเที่ยวกลับ&#13;
		 ครสู งั เวยี น เกดิ ผล หวั หนา้ วงดนตรไี ทย บา้ นใหม่ จงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา ทราบวา่ สมเดจ็ พระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีโปรดช้าง จึงกราบบังคมทูลขอพระราชทานบทร้องเกี่ยวกับช้าง&#13;
ซึ่งก็ได้พระราชทานมาในทันทีที่ทรงว่างขณะประทับ ณ พระราชวังไกลกังวล หัวหิน ในเดือนเมษายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๘ ทรงบอกเนื้อร้องเพลงนี้ทางโทรศัพท์ทางไกลด้วยพระองค์เอง นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณ&#13;
กรณีพิเศษจริง ๆ&#13;
		 เพลงนี้ ไ ด้ บั น ทึ ก เสี ย ง แล้ ว น� ำ ออกอากาศในรายการสั ง คี ต ภิ ร มย์ ท างวิ ท ยุ ก ระจายเสี ย ง&#13;
แห่งประเทศไทย ส่วนภูมิภาค จ�ำนวน ๔๑ สถานีทั่วประเทศ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๘ แล้วจึงออกอากาศ&#13;
ในกรุงเทพมหานคร วิภาพร เกิดผล ร้องบันทึกเสียงคนแรก อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง...,&#13;
หน้า ๒๑๐.&#13;
๓๙&#13;
&#13;
90&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ตับชมสวนขวัญ&#13;
เทวาประสิทธิ์&#13;
&#13;
รื่นรมย์ชมพรรณบุปผชาติ&#13;
ประสิทธิ์สร้างบ�ำเรอองค์ไทเทวัญ&#13;
&#13;
ดอกไม้ไทร&#13;
&#13;
เพลินชมสายหยุดพุทธชาด&#13;
การะเกดแกมแก้วกระดังงา&#13;
โอ้ว่าพวงผกา ของข้าเอ๋ย&#13;
กุหลาบหลากสีมีปลูกไว้&#13;
กรองเป็นมาลัยได้ดมดอม&#13;
โอ้ว่าพวงผกา ของข้าเอย&#13;
&#13;
ดอกไม้ไพร&#13;
&#13;
งามปวงไม้ไพรหลายพันธุ์คละ&#13;
จันทน์กะพ้อกร่างไกรในอุทยาน&#13;
ตะขบข่อยตะลิงปลิงขึ้นเคียงกัน&#13;
กันเกราโศกใหญ่ใกล้วารี&#13;
&#13;
ดอกไม้ร่วง&#13;
&#13;
ไทรหวน&#13;
&#13;
งามพิลาสพิสุทธิ์ดุจเทพสรรค์&#13;
สวนสวรรค์อนันต์สุขทุกเวลา&#13;
ชมนาดหอมรื่นชื่นนาสา&#13;
กรรณิการ์สารภีจ�ำปีพะยอม&#13;
อยู่ใกล้กับพุ่มมะลิหอม&#13;
น�ำน้อมโน้มหทัยให้ชื่นบาน&#13;
&#13;
ขึ้นริมสระกิ่งใบแผ่ไพศาล&#13;
กระถินพิมานคูนคางยางนนทรี&#13;
ตะเคียนคั่นมะค่าพฤกษาศรี&#13;
ร่มเงาดียามเย็นเย็นพระพาย&#13;
&#13;
รุกขชาติดาดาษดอกดก&#13;
สันตะวาดอกจอกออกเรียงราย&#13;
สัตตบงกชงามนามโกมุท&#13;
หมู่ภมรแมลงภู่ดูเมามัว&#13;
&#13;
ใบตกร่วงลงชลาสาย&#13;
ฝูงปลาว่ายแหวกเข้าเคล้ากอบัว&#13;
สัตตบุษย์ขาวเด่นเห็นอยู่ทั่ว&#13;
มิได้คิดชีวิตตัวชมเรณู&#13;
&#13;
ที่ในสวนหลวงปวงปักษิน&#13;
หาเหยื่อเผื่อลูกน้อยคอยเอ็นดู&#13;
ครั้นยามค�่ำคืนไปยังไทรหวน&#13;
ส่งเสียงแจ้วจ�ำนรรจาว่าวอน&#13;
&#13;
เป็นหมู่เหล่าโผผินบินเข้าคู่&#13;
ยามเช้าตรู่ออกเที่ยวพเนจร&#13;
ที่ในสวนริมทางหว่างสิงขร&#13;
ในรังนอนพร้อมสหายคลายอารมณ์&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
91&#13;
&#13;
�มาลีหวน&#13;
&#13;
เนาศาลามาลีที่พงพฤกษ์&#13;
เคยผูกจิตคิดใฝ่ใจนิยม&#13;
ราตรียังมีกลิ่นเกสร&#13;
เสนาะเสียงจังหรีดหริ่งเรไร&#13;
&#13;
คลื่นกระทบฝั่ง&#13;
&#13;
เชิญบรรเลงดนตรีที่สวนขวัญ&#13;
ขับเพลงที่เคยเล่นไม่เว้นวาง&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
หวนร�ำลึกมวลมิตรสนิทสนม&#13;
ชวนชื่นชมบุปผาพนาไพร&#13;
ละอองอ่อนอบรับกับแขไข&#13;
ชวนเพลินเจริญใจในดุริยางค์&#13;
แต่สายัณห์จนวันพรุ่งถึงรุ่งสาง&#13;
จะเลิกร้างอ�ำลาก็อาลัย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๔๐&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงตับชุดนี้ที่พระต�ำหนักภูพานราชนิเวศน์ เมื่อเดือนพฤศจิกายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๒๘ ตามค� ำ กราบบั ง คมทู ล ของครู สั ง เวี ย น เกิ ด ผล หั ว หน้ า วงดนตรี ไ ทย บ้ า นใหม่&#13;
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นับเป็นเพลงตับที่ยาวมากในบรรดาบทเพลงทั้งหลายที่เคยทรงพระราชนิพนธ์&#13;
มา ประกอบด้วยเพลงต่าง ๆ ในอัตรา ๒ ชั้น รวม ๗ เพลง มาลี เกิดผล และวิภาพร เกิดผล ร่วมกันขับร้อง&#13;
เพลงนี้บันทึกเสียงครั้งแรกในปลายปี พ.ศ. ๒๕๒๘ ที่ศาลาดุสิดาลัย พระต�ำหนักจิตรลดารโหฐาน&#13;
พระราชวังดุสิต ได้พระราชทานพระราชานุญาตให้เผยแพร่ในรายการสังคีตสยาม ณ สถานีวิทยุกองพล&#13;
ที่ ๑ รักษาพระองค์ เป็นครั้งแรก เมื่อต้นปี พ.ศ. ๒๕๒๙&#13;
		 การทรงพระราชนิพนธ์เนื้อร้องเพลงตับนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ว่า ครูสังเวียน&#13;
เกิดผล ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานบทร้องส�ำหรับเพลงดอกไม้ไทร ดอกไม้ไพร ดอกไม้ร่วง&#13;
ไทรหวน มาลีหวน เพลงละ ๔ ค�ำกลอน ขณะที่ทรงพระราชนิพนธ์ได้ทรงนึกถึงชื่อเพลงต่าง ๆ เหล่านี้&#13;
แล้วจึงนึกถึงเนื้อร้อง จึงได้ทรงวางโครงเรื่องว่า บทร้องในเพลงดอกไม้ไทร จะพูดถึงไม้ดอกต่าง ๆ&#13;
ในเพลงดอกไม ้ ไ พร จะกล ่ า วถึ ง ไม ้ ยื น ต ้ น และส� ำ หรั บ เพลงดอกไม ้ ร ่ ว ง จะกล ่ า วถึ ง ดอกไม ้ ที่ ร ่ ว ง&#13;
จากต ้ น ไม ้ ที่ อ ยู ่ ริ ม น�้ ำ ครั้ น ถึ ง เพลงไทรหวน นึ ก ถึ ง ว ่ า ตอนค�่ ำ มี น กมาเกาะที่ ต ้ น ไทร และส� ำ หรั บ&#13;
เพลงมาลีหวน ทรงใช้ความรู้สึกที่พ้องกับชื่อเพลง คือ หวนนึกถึงมิ่งมิตรที่เคยมาชื่นชมดอกไม้ด้วยกัน&#13;
ทั้งยังได้พระราชทานชื่อตับด้วยว่า “ตับชมสวนขวัญ” นับว่าบทร้องเพลงตับชุดนี้เป็นบทร้องที่ทรง&#13;
พระราชนิพนธ์อย่างมีการ “ผูกเรือ่ ง” ไว้เป็นอย่างดี อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๑.&#13;
๔๐&#13;
&#13;
92&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี&#13;
ชื่นชุมนุม&#13;
&#13;
มาร่วมเล่นดนตรีที่ไพเราะ&#13;
น้อมประณตบูชาปวงอาจารย์&#13;
จะบรรเลงเพลงใดอย่าให้พลาด&#13;
ทั้งปี่พาทย์เครื่องสายมโหรี&#13;
&#13;
กลุ่มดนตรี&#13;
&#13;
ดนตรีไทยมีคุณอดุลย์ค่า&#13;
ยามเหนื่อยอ่อนพลันหายได้ก�ำลัง&#13;
ขอเชิญท่านพร้อมกันในวันนี้&#13;
จงร่วมกันบรรเลงเพลงของไทย&#13;
&#13;
ให้เสนาะท�ำนองก้องประสาน&#13;
ช่วยบันดาลดลสุขสวัสดี&#13;
ปฏิภาณชาญฉลาดสมศักดิ์ศรี&#13;
ขอให้มีคนนิยมชื่นชมฟัง&#13;
เสริมสติปัญญาวิชาขลัง&#13;
คลายทุกข์ทั้งยังสุขสนุกใจ&#13;
จะมาจากแหล่งที่ต�ำบลไหน&#13;
เกิดโชคชัยชูช่วยด้วยไมตรี&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘๔๑&#13;
&#13;
ในการเตรียมงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ ๑๗ ซึ่งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เป็นเจ้าภาพ ประธาน&#13;
ชมรมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้มากราบขอให้อาจารย์มนตรี ตราโมท ประพันธ์เพลงส�ำหรับ&#13;
ใชบ้ รรเลงเปน็ เพลงประจำ� งานดนตรไี ทยอดุ มศกึ ษา อาจารยม์ นตรแี นะวา่ ควรขอพระราชทานบทรอ้ งจาก&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อท�ำหนังสือกราบบังคมทูล ก็ทรงพระกรุณา&#13;
โปรดเกลา้ ฯ พระราชทานบทรอ้ งนแี้ กอ่ าจารยม์ นตรี เมอื่ วนั ที่ ๑๕ พฤศจกิ ายน พ.ศ. ๒๕๒๘ อาจารยม์ นตรี&#13;
ประพันธ์ท�ำนองเพลง ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี เสร็จในวันที่ ๕ ธันวาคม ปีเดียวกัน และส่งโน้ตเพลงและ&#13;
ตัวอย่างเทปบันทึกเสียงไปให้มหาวิทยาลัยทุกแห่งเพื่อใช้ในการซ้อม&#13;
		 วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๙ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินไปทรงเปิดงานและทรงระนาดเอกน�ำวงดนตรีทุกสถาบันขับร้องและบรรเลงด้วยเพลง&#13;
ชืน่ ชุมนุมกลุม่ ดนตรี ต่อมาได้ใช้เพลงนีข้ บั ร้องและบรรเลงเป็นเพลงเปิดรายการในงานดนตรีไทยอุดมศึกษา&#13;
ทุกปี มาจนถึงทุกวันนี้ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า, ๒๑๙.&#13;
๔๑&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
93&#13;
&#13;
�94&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�รื่นรสบทเพลงพระราชทานต่างโอกาส&#13;
ส่วนที่ ๔ บทพระราชนิพนธ์ ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๙ - ๒๕๕๙&#13;
บทพระราชนิพนธ์ในช่วงเวลานี้ ประกอบด้วยบทพระราชนิพนธ์เฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระมหากษัตริยแ์ ห่งพระบรมราชวงศ์จกั รีและพระบรมวงศานุวงศ์ ได้แก่ อาศิรวาทราชสดุดี&#13;
เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพร&#13;
ชัยมงคลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา&#13;
๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานเจ้านายต่าง ๆ ในงานฉลองวันประสูติ&#13;
และบทพระราชนิพนธ์ที่มีผู้ขอพระราชทาน เพื่อขับร้องในงานแสดงดนตรี หรือเพื่อ&#13;
ออกอากาศทางสถานีวิทยุและโทรทัศน์ รวม ๑๖ บท&#13;
นอกจากนั้น มีบทร้องที่พระราชทานวงสายใยจามจุรี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์&#13;
มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม และชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อย&#13;
พระจุลจอมเกล้า เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม เป็นการเฉพาะอย่างต่อเนื่อง จึงแบ่ง&#13;
เป็นอีก ๒ ส่วนโดยเฉพาะแยกจากส่วนที่ ๔ นี้&#13;
&#13;
“นักดนตรีตีฆ้องวง”&#13;
ภาพฝีพระหัตถ์วาดไว ทรงวาดเมื่อ ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๒&#13;
ที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร&#13;
เจ้าภาพกราบบังคมทูลขอให้ทรงวาดภาพสีน�้ำ&#13;
ระหวา่ งทมี่ กี ารแสดงดนตรบี นเวที จะทรงวาดภาพอะไรกไ็ ด้&#13;
แต่ก�ำหนดว่าเพลงจบเมื่อใดก็ให้ทรงหยุดวาด&#13;
จึงทรงวาดภาพนักดนตรีบนเวที&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
95&#13;
&#13;
�พระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ&#13;
จังหวะเหมาะสมท�ำนองก้องประสาน&#13;
สายลมหวนอวลกลิ่นสุมามาลย์&#13;
ชวนชื่นบานเมื่อสดับเพลงขับเอย&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกสารภี หอมกลิ่นมาลี ไม่เว้นวายเอย&#13;
เจ้าดอกล�ำดวนเอย&#13;
เจ้าดอกล�ำดวนเอ๋ย&#13;
ชวนให้ชมเชย&#13;
สังขยาเจ้าเอย&#13;
ทั้งขนมตาล&#13;
ทองหยิบฝอยทอง&#13;
ล้วนแต่ของหวาน&#13;
ช่างน่ารับประทาน&#13;
เสียจริงเอย&#13;
เจ้าขนมครองแครงเอย&#13;
หม้อแกงขนมถ้วย&#13;
ขนมชั้นขนมกล้วย&#13;
กินด้วยกัน&#13;
สามแซ่แช่อิ่ม&#13;
ปลากริมไข่เต่า&#13;
กล้วยแขกข้าวเม่า&#13;
มาแบ่งปัน&#13;
อร่อยทั่วกัน&#13;
ทั้งวงเอย&#13;
ดอกเอ๋ย เจ้าดอกชมนาด อยู่ในวงปี่พาทย์ สบายใจเอย&#13;
		&#13;
&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
&#13;
(ดนตรีรับ)&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๒๙๔๒&#13;
&#13;
เพลง พระอาทิตย์ชิงดวง เป็นเพลงลา ท�ำนองเป็นของพระประดิษฐ์ไพเราะ (ครูมีแขก) แต่งขึ้นไว้&#13;
เป็นเพลงประจ�ำวงดนตรีของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) มีบทร้องของเก่าจาก&#13;
เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนบทหนึ่งและจากพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๖ เรื่องพระยาราชวังสันอีกบทหนึ่ง&#13;
ทางขับร้องนั้น มีอยู่ด้วยกัน ๒ ทาง คือ ทางธรรมดา และทางส�ำเนียงมอญซึ่งเป็นของบ้านพาทยโกศล&#13;
		 วันที่ ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๙ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินไปทรงเป็นประธานในงานประชันปี่พาทย์ระหว่างวงปี่พาทย์ไม้แข็ง ณ มหาวิทยาลัยมหิดล&#13;
ศาลายา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้พระราชทานบทร้อง พระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
แก่วงนายพินิจ ฉายสุวรรณ ส�ำหรับใช้ประชัน มีบุหงา จรัสเพชร เป็นผู้ขับร้องคนแรก ต่อมาได้น�ำไป&#13;
บันทึกเสียงเผยแพร่ในรายการสังคีตภิรมย์&#13;
๔๒&#13;
&#13;
96&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทรงลองเสียงระนาดเอก “จ�ำปา” ของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)&#13;
ซึ่งอาจารย์ประสิทธิ์ ถาวร จัดถวายที่มหาวิทยาลัยมหิดล พุทธศักราช ๒๕๒๙&#13;
&#13;
		 ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงลามาก่อนแล้ว ๓ เพลง ได้แก่ เต่ากินผักบุ้ง ปลาทอง เถา&#13;
และ อกทะเล เพลงนี้ จึ ง เป็ น เพลงลาล� ำ ดั บ ที่ ๔ พระราชทานสั ม ภาษณ์ เมื่ อ วั น ที่ ๒ สิ ง หาคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา สรุปความว่า เนื่องจากทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง&#13;
หลั ง จากที่ พึ่ ง เสวยพระกระยาหารเย็ น เสร็ จ จึ ง ทรงนึ ก ถึ ง อาหารและขนมต ่ า ง ๆ และทรงนึ ก ถึ ง&#13;
การซ้อมดนตรีที่ชมรมดนตรีไทย สจม. ที่มักจะน�ำขนมมารับประทานกันในหมู่นักดนตรีเสมอ ดังนั้น&#13;
เนื้อร้องจึงทรงกล่าวถึงขนมต่าง ๆ แทนดอกไม้ตามขนบเดิม ซึ่งตามปกติมักได้ยินบทร้อง เช่น “ดอกเอ๋ย&#13;
เจ้าดอกรัก หัวอกจะหักเสียแล้วเอย” หรือ “ดอกเอ๋ย เจ้าดอกราตรี ได้มาวันนี้ยินดีจริงเอย” บทร้อง&#13;
พระอาทิตย์ชิงดวง นับว่าได้ทรงมีความคิดริเริ่มที่ได้ “แหวกขนบ” เนื้อเพลงลา แม้ว่าจะเริ่มต้นด้วย&#13;
“ดอกล�ำดวน” และลงท้ายด้วย “ดอกชมนาด” แต่ในเนื้อเพลงมีแต่ขนม “เจ้าขนมครองแครง หม้อแกง&#13;
ขนมถว้ ย ขนมชนั้ ขนมกลว้ ย สามแซแ่ ชอ่ มิ่ ปลากรมิ ไขเ่ ตา่ ” ยงั ความสนกุ สนานในหมนู่ กั รอ้ งและนกั ดนตรี&#13;
ในวันนั้นมาก และในวันที่บรรเลงจริง มีผู้เชิญถาดขนมมาทูลเกล้าฯ ถวาย รวมทั้งมอบให้นักดนตรี&#13;
ในวงด้วย อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๕.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
97&#13;
&#13;
�วิหคเหิน เถา&#13;
สามชั้น&#13;
&#13;
โอ้ว่าเจ้าปักษาน่าเอ็นดู&#13;
ไปว้าเหว่เซซังล�ำพังตน&#13;
เจ้าเคยได้อยู่ดีมีที่รัก&#13;
เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงอาทร&#13;
สองชั้น		&#13;
โภชนะจะหามีอยู่ที่ไหน&#13;
อันตรายนานาสารพัน&#13;
แต่โลกนี้มีกรรมเป็นธรรมะ&#13;
ชีวิตเราล้วนเปล่าเปลี่ยวอยู่เดียวดาย&#13;
ชั้นเดียว 		&#13;
นภากาศกว้างใหญ่ไพศาลนัก&#13;
อุดมการณ์กระซิบสั่งดั่งใจจินต์&#13;
		&#13;
&#13;
เจ้าโผบินผินอยู่ห้วงเวหน&#13;
ทิ้งบ้านคนที่เคยพักพ�ำนักนอน&#13;
เห็นแปลกนักไปใยในไพรสยอน&#13;
แต่ยังอ่อนเยาว์วัยไม่จากกัน&#13;
ยังเหยี่ยวใหญ่ตัวร้ายคอยหมายขวัญ&#13;
ในไพรสัณฑ์เจ้าจะยากล�ำบากกาย&#13;
อิสระเสรีมีความหมาย&#13;
สิ่งเบื้องหน้าท้าทายวิหคบิน&#13;
พอลมบนร้องทักเจ้าปักษิน&#13;
ละแผ่นดินเหินฟ้ามุ่งหาดาว&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๓&#13;
&#13;
เพลงวิหคเหิน เถา เป็นเพลงเก่าของบ้านพาทยโกศล ซึ่งครูอาจ สุนทร เขียนโน้ตสากลมอบ&#13;
ให้ไว้ที่บ้านครูสังเวียน เกิดผล เป็นทางบรรเลงอย่างเรียบ ๆ ไม่มีบทร้องก�ำกับไว้ ครูสังเวียน เกิดผล&#13;
จึงน�ำขึ้นกราบบังคมทูลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ขอพระราชทานบทร้อง&#13;
พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเสร็จ เมื่อวันที่ ๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๐ ส่วนทางบรรเลง ก�ำนันส�ำราญ&#13;
เกิดผล ได้ประดิษฐ์เที่ยวกลับให้มีลูกล้อลูกขัดเพิ่มขึ้นจากของเดิมเล็กน้อย ผู้ร้องเพลงนี้เป็นคนแรกคือ&#13;
ขวัญยืน มีสมวงศ์ น้องชายของพระภิกษุพร ภิรมย์ บันทึกเสียงที่ศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพ&#13;
เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๐&#13;
		 แนวคิดในบทร้องพระราชนิพนธ์บทนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ได้พระราชทานสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ความว่า&#13;
“...ในช่วง พ.ศ. ๒๕๓๐ ได้ทรงพิจารณาเรื่องจุดมุ่งหมายของชีวิตคนเราในสังคมว่าอยู่เพื่ออะไร&#13;
ควรจะท�ำอย่างไรกับชีวิต ชื่อเพลง “วิหคเหิน” ท�ำให้ทรงนึกเปรียบเทียบว่าคนเราต้องการเพียงมีอาหาร&#13;
พอกิ น มี ค วามปลอดภัยในชีวิต หรือต ้องการอะไรที่ท ้าทายต่อจิตวิญญาณและปัญญาของมนุษย์&#13;
เปรียบคนเราควรจะเป็นนกที่อยู่ในกรงทอง มีอาหารกินบริบูรณ์ มีคนอุปการะ มีความปลอดภัย หรือ&#13;
คนเราควรจะเป็นนกที่ “ละแผ่นดินเหินฟ้ามุง่ หาดาว” เพราะแม้วา่ จะมี “อันตรายนานาสารพัน ในไพรสัณฑ์&#13;
เจ้าจะยากล�ำบากกาย” แต่อิสรภาพนั้นก็เป็น “อิสระเสรีมีความหมาย” บางครั้งความสุขสบายทางกาย&#13;
คงไม่เพียงพอส�ำหรับความเป็นมนุษย์ แต่มนุษย์ควรจะแสวงหาสิ่งที่ท้าทายที่สูงส่งในโลกกว้างหรือไม่...”&#13;
อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๓.&#13;
๔๓&#13;
&#13;
98&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�อนงค์สุชาดา เถา&#13;
สามชั้น 		&#13;
&#13;
ที่จังหวัดอุรุเวลาประเทศ&#13;
มีสตรีนามสุชาดานงคราญ&#13;
กระท�ำการบวงสรวงแก่เทวา&#13;
ขอสามีผู้ยิ่งบุญมัย&#13;
&#13;
สองชั้น		&#13;
&#13;
ปฐมครรภ์ขอบุตรสุดประเสริฐ&#13;
จักถวายสิ่งล�้ำค่ากว่าร้อยพัน&#13;
จึงอนงค์สุชาดาพร้อมข้าทาส&#13;
น�ำถวายเทพไทที่ไทรทอง&#13;
&#13;
ชั้นเดียว&#13;
&#13;
เข้าก้มกราบวันทนาพลางว่าวอน&#13;
ขอเทเวศร์รับเสวยสังเวยองค์&#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
ในเขตเสนานิคมคฤหสถาน&#13;
จ�ำเนียรกาลครั้นนางจ�ำเริญวัย&#13;
ผู้สถิตพฤกษานิโครธใหญ่&#13;
ชาติตระกูลนั้นให้เสมอกัน&#13;
แม้นบังเกิดดังคิดไม่ผิดผัน&#13;
ในปีนั้นก็สมอารมณ์ปอง&#13;
หุงมธุปายาสอย่างถูกต้อง&#13;
นางเพ่งมองเห็นพระศากยวงศ์&#13;
ข้าได้พรพิสุทธิ์ดุจประสงค์&#13;
ดังได้จงเจตน์คิดอุทิศเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๔&#13;
&#13;
เพลงอนงค์สุชาดา เถา ของเดิมในอัตรา ๒ ชั้น เป็นเพลงเก่าไม่ทราบนามผู้แต่ง ใช้บรรเลงประกอบ&#13;
การแสดงโขนละครมาช้านาน เพลงนี้มีผู้ประดิษฐ์ขึ้นเป็นเพลงเถาหลายทางด้วยกัน ส�ำหรับทางของ&#13;
“บ้านใหม่” นี้ ก�ำนันส�ำราญ เกิดผล อธิบายว่า ลักษณะเพลงเป็นท�ำนองเก่ามาก เขียนเป็นโน้ตสากลไว้&#13;
และได้มาจากบ้านวัดกัลยาณมิตร ของเดิมเป็นทางพื้นเรียบ ๆ ก�ำนันส�ำราญจึงประดิษฐ์เที่ยวกลับ&#13;
ให้มีลูกล้อลูกขัดเพิ่มมากขึ้น แล้วน�ำความขึ้นกราบบังคมทูลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยาม&#13;
บรมราชกุมารี ขอพระราชทานบทร้อง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน เมื่อวันที่ ๘ มกราคม&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๐ บทร้องมีเนื้อหาเกี่ยวกับนางสุชาดา ตอนหนึ่งในพุทธประวัติ&#13;
		 ขวั ญ ยื น มี ส มวงศ์ เป็ น คนแรกที่ ขั บ ร้ อ งเพลงนี้ และบั น ทึ ก เสี ย งกั บ วงดนตรี พ าทยรั ต น์&#13;
แล้วน�ำออกอากาศครั้งแรกในรายการสังคีตภิรมย์ กลางเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑ อ่านรายละเอียดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๑๔.&#13;
๔๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
99&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
“มหาราชาศิรวาท”&#13;
&#13;
มหาราชะ - อาศิรวาท&#13;
มหาราชะ&#13;
&#13;
น้อมเกศนบบังคมบรมบาท  &#13;
มหาราชพระเกียรติระบือลือพระนาม  &#13;
ว่าทรงธรรมตามก�ำหนดทศพิธ  &#13;
ผดุงศาสน์ผลเพิ่มเฉลิมบุญ  &#13;
เสด็จประพาสทุกสถานในบ้านเมือง  &#13;
ทรงด�ำริให้มีที่ท�ำกิน  &#13;
&#13;
อาศิรวาท&#13;
&#13;
ห้าธันวามาสมงคลดลถึงพร้อม  &#13;
ขอสวัสดิ์พิพัฒน์ขจัดพาล  &#13;
ด้วยดนตรีกังวานประสานเสียง  &#13;
ทรงสดับรับรื่นชื่นกมล  &#13;
&#13;
		&#13;
&#13;
อภิวาทพระผู้ผ่านไผทสยาม&#13;
ทั่วเขตคามรู้ซึ้งถึงพระคุณ&#13;
น�ำชีวิตชาวไทยให้อบอุ่น&#13;
ก่อการุญทั่วไปในแผ่นดิน&#13;
แดนรุ่งเรืองหรือป่าดงทรงทราบสิ้น&#13;
ทุกท้องถิ่นเกษตรกิจวณิชการ&#13;
เหล่าราษฎร์น้อมยินดีปรีติศานต์&#13;
ถวายพระพรพระภูบาลเฉลิมพระชนม์&#13;
ประกอบค�ำจ�ำเรียงเพียงสายฝน&#13;
บันดาลผลคู่ฟ้าสถาพร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๕&#13;
&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๐ เป็นปีทที่ รงพระราชนิพนธ์เนือ่ งในโอกาสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช&#13;
ทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๖๐ พรรษา เพื่อให้นักร้องนักดนตรีทั่วพระราชอาณาจักรขับร้องบรรเลง&#13;
ถวายพระพรชัยมงคลพร้อม ๆ กัน โปรดให้ครูมนตรี ตราโมท ก�ำหนดเพลง เนื่องด้วยเป็นโอกาสส�ำคัญยิ่ง&#13;
ครู ม นตรี จึ ง ได้ แ ต่ ง ท� ำ นองเพลงขึ้ น ใหม่ คื อ มหาราชะและอาศิ ร วาท เพื่ อ บั น ทึ ก แถบวี ดิ ทั ศ น์&#13;
ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย และน�ำไปออกอากาศในวันฉัตรมงคล ๕ พฤษภาคม ๒๕๓๐&#13;
ในการขับร้องและบรรเลง เพลงมหาราชาศิรวาท สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงซอด้วงในวงด้วย&#13;
		 ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๔๔ วงสายใยจามจุรไี ด้อญ&#13;
ั เชิญบทร้องมหาราชาศิรวาทนีม้ าแสดงในรายการแสดง&#13;
ดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ ร่วมกับบทพระราชนิพนธ์อกทะเล และบทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาส&#13;
ฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (๒๑ ตุลาคม&#13;
๒๕๔๓) ในโอกาสครบรอบ ๘๔ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๔&#13;
๔๕&#13;
&#13;
100&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานกรมศิลปากร&#13;
&#13;
มหานิมิต - ทยอยนอก - ปลาทอง&#13;
มหานิมิต&#13;
&#13;
แสงสุรีย์สว่างกระจ่างหล้า&#13;
สายฝนโปรยฉ�่ำชื่นชื่นหทัย&#13;
เป็นมหานิมิตสิทธิโชค&#13;
ข้าพระบาทเริงรื่นชื่นอดุลย์&#13;
&#13;
ทยอยนอก&#13;
&#13;
ด�ำเนินทางกลางคีรีพงพีลึก&#13;
พระเสด็จทุกสถานกันดารไกล&#13;
ถึงจะไปในนครบวรรัตน์&#13;
ในโลกกว้างต่างชื่นรื่นกมล&#13;
&#13;
ปลาทอง ๓ ชั้น&#13;
เฝ้าบรรเลงเพลงฉลองละอองบาท&#13;
เสนาะเสียงส�ำเนียงร้อยถ้อยวาที&#13;
พระเอยพระผ่านเผ้า พระคุณอุ่นเกล้า&#13;
ขอจงทรงนฤทุกข์&#13;
น�ำชาติชูเชิดชัย&#13;
&#13;
พรรณพฤกษาผลิมาลีสีสดใส&#13;
ทั่วภพไตรหฤหรรษ์บันดาลคุณ&#13;
เฉลิมโภคจรัสธรรมน�ำเนื่องหนุน&#13;
ใต้เบื้องบุญบรมนาถคู่ชาติเอย&#13;
ยังรู้สึกพระเมตตาจะหาไหน&#13;
ชาวนาไร่สราญจิตคิดสร้างตน&#13;
ผ่องพิพัฒน์ไม่หมองมัวทั่วแห่งหน&#13;
นิยมผลพระบุญญาบารมี&#13;
สมโภชองค์ทรงราชย์เฉลิมศรี&#13;
เป็นท�ำนองแตรปี่ดนตรีไทย&#13;
เหล่าชาวไทยเอย&#13;
ขอทรงสุขพระหทัย&#13;
แต่นี้ไปนิรันดร&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 101&#13;
&#13;
�ด้วยมุ่งมั่นกตัญญุตาผล&#13;
บันดาลดลดวงจิตคิดผ่องใส&#13;
ด้วยหมายตรงจงรักประจักษ์ใจ&#13;
ส�ำนึกในพระคุณการุญเอย&#13;
นาฏศิลปินฟ้อน กรีดกรายถวายกร ดังกินนรงามเอย&#13;
ขอพระองค์เกษมศานต์&#13;
ขอสราญไม่ว่างเว้น&#13;
ข้าน้อยพลอยอยู่เย็น&#13;
ดุจจันทร์เพ็ญกระจ่างเอย&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๖&#13;
&#13;
เนือ่ งในวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
กรมศิลปากรร่วมกับกองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ และกรมประชาสัมพันธ์ จัดการบรรเลงดนตรี&#13;
โดยใช้วงโยธวาทิต แสดงที่โรงละครแห่งชาติ&#13;
		 เพลงมหานิมติ ทีจ่ ริงคือเพลงตระนิมติ แต่เมือ่ น�ำมาเล่นทางฝรัง่ ใช้ชอื่ ว่า มหานิมติ เป็นบทพระนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในการเล่นที่โรงละคร&#13;
แห่งชาตินั้น ได้ใช้เพลงมหานิมิตเป็นเพลงเบิกโรง และมีการร�ำถวายประกอบการบรรเลงเพลงนี้ด้วย&#13;
หลังจากที่เล่นที่โรงละครแห่งชาติแล้ว อาจารย์เสรี หวังในธรรม ได้น�ำเพลงมหานิมิต ไปเล่นอีกครั้งในงาน&#13;
ทีร่ ฐั บาลจัดถวายเลีย้ งพระกระยาหารค�ำ่ แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ภูมพิ ลอดุลยเดชทีท่ ำ� เนียบรัฐบาล&#13;
		 เพลงทยอยนอกนั้น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานสัมภาษณ์&#13;
เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ว่า คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ&#13;
ได ้ ปรารภขึ้นว ่าปกติเพลงทยอยนอก ใช้แก่การเดิน ทางที่มีบรรยากาศและอารมณ์เศร ้า ครั้นเมื่อ&#13;
จะน�ำเพลงทยอยนอก เล่นในงานถวายพระพร จึงขอพระราชทานบทร้องที่เป็นการเดินทางเฉย ๆ&#13;
จึงได้ทรงพระราชนิพนธ์เนื้อร้องเพลงทยอยนอก ที่กล่าวถึงการเสด็จเยี่ยมพสกนิกรของพระบาทสมเด็จ&#13;
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
		 ส่วนเพลงลา ใช้เพลงปลาทอง ๓ ชั้น ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์บทร้องปลาทอง ส�ำหรับถวาย&#13;
พระพรชัยมงคลเพือ่ ให้เหมาะสมกับโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๕ รอบ ดังกล่าว อ่านรายละเอียด&#13;
ใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๒ - ๒๔๓.&#13;
๔๖&#13;
&#13;
102&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล&#13;
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช&#13;
&#13;
เนื่องในปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐&#13;
พระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี&#13;
ผองเผ่าไทยร่วมก�ำลังตั้งเป็นชาติ&#13;
แม้ต่างถิ่นประเพณีมีของตน&#13;
ก็พรักพร้อมน้อมมาในครานี้&#13;
เพราะยึดมั่นกตัญญูภูวนัย&#13;
ด้วยพระเกียรติเลิศล้นพ้นก�ำหนด&#13;
ทรงเกษมเปรมมนัสพิพัฒน์บุญ&#13;
		&#13;
&#13;
มีเอกราชชูเชิดบังเกิดผล&#13;
แม้ต่างคนต่างคิดต่างจิตใจ&#13;
ล้วนภักดีเกินพร�่ำขอค�ำไข&#13;
ผู้ครองแคว้นแผ่นไผทได้ด้วยคุณ&#13;
ด้วยพระทศพิธธรรมน�ำเนื่องหนุน&#13;
เด่นอดุลย์ร่มเย็นเป็นนิตย์เอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๐๔๗&#13;
&#13;
บทพระราชนิพนธ์บทนีพ้ ระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี&#13;
เพื่อน�ำไปเล่นในงานถวายพระพรชัยมงคลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญ&#13;
พระชนมพรรษา ๖๐ พรรษา ณ โรงละครแห่งชาติ ซึ่งสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์&#13;
อัครราชกุมารีทรงจัดถวายและทรงร่วมร�ำถวายพระพรด้วย เมื่อวันที่ ๓๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๐&#13;
๔๗&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 103&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ ๓ มกราคม ๒๕๓๑&#13;
&#13;
ครอบจักรวาล - สะสม&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงครอบจักรวาล&#13;
ครอบจักรวาล&#13;
มาวันนี้ดีใจได้ฉลอง&#13;
ถึงก�ำหนดหกรอบพระชนมา&#13;
เห็นเสด็จเที่ยวไปมาน่าสนุก&#13;
ทรงรวบรวมทุนทรัพย์นับเรี่ยไร&#13;
สะสม&#13;
&#13;
วันที่สามมกรามาบรรจบ&#13;
อันเป็นเอกเลิศยิ่งกว่าสิ่งดี&#13;
มาบันดาลพระพรบวรสุข&#13;
ดังพวกเรามุ่งหวังตั้งจิตดล&#13;
&#13;
เหล่าพวกพ้องเรานั้นล้วนหรรษา&#13;
เห็นพระพลานามัยดีก็ดีใจ&#13;
ทั้งช่วยเหลือเมื่อสุขพาแจ่มใส&#13;
ช่วยเด็กเล็กเด็กใหญ่ให้เปรมปรีดิ์&#13;
ขอนอบนบพระไตรรัตน์จรัสศรี&#13;
อื่นอันมีในหล้าทั่วสากล&#13;
เหล่าโรคร้ายภัยทุกข์จงไร้ผล&#13;
เป็นมงคลเบิกบานสราญเอย&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงกระบองกัน – รัว&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๔๘&#13;
&#13;
นา่ สงั เกตวา่ บทกลอนพระราชทานพรบทนเี้ รมิ่ ดว้ ยบรรยากาศสบาย ๆ สนกุ ๆ แตย่ งั คงเนอื้ หาเจาะจง&#13;
แก่ผู้ได้รับพระราชทาน ทั้งนี้เป็นเพราะหม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ โปรดการท่องเที่ยว “ทัวร์” กับ&#13;
พระสหายมากกว่าจะทรงดนตรีไทยเช่นเจ้านายในราชสกุลจิตรพงศ์องค์อนื่ ๆ ด้วยความแตกต่างดังกล่าวนี้&#13;
หม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์จึงทรงรับเป็นผู้จัดการเรี่ยไรเงินจากพระญาติบ้าง จากพระสหายบ้าง&#13;
ขนึ้ ทลู เกลา้ ฯ ถวายเพอื่ แบง่ เบาพระราชภาระเปน็ ประจำ� ทกุ เดอื น ทงั้ นี้ ไมน่ บั รวม “ของฝากจากตา่ งจงั หวดั ”&#13;
ภายหลังเสด็จรายการ “ทัวร์” ที่จะต้องมีมาทูลเกล้าฯ ถวายอยู่เนือง ๆ อ่านรายละเอียดใน มณีพลอย&#13;
ร้อยแสง..., หน้า ๒๔๙.&#13;
๔๘&#13;
&#13;
104&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้าดวงจิตร จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษาครบ ๘๐ ปี ๒๖ กันยายน ๒๕๓๑&#13;
&#13;
นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงโคมเวียน&#13;
นกกระจอกทอง&#13;
ขอถวายพระพรบวรสวัสดิ์&#13;
พวกผองเราผู้ร�ำลึกพระเมตตา&#13;
ใคร่ทดแทนพระคุณการุญนัก&#13;
เก็บดอกไม้หลายอย่างต่างต่างพันธุ์&#13;
น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
&#13;
กุหลาบหลายหลากมีมากยิ่ง&#13;
ดอกมะลิร้อยมาลัยอยู่ได้นาน&#13;
พุทธรักษาขอพระพุทธมารักษา&#13;
อีกดอกรักเราล้วนรักและภักดี&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงกระบองกัน - รัว&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
แปดสิบทัศนับเนื่องพระชันษา&#13;
ทรงเกื้อกุลหนุนมาแต่ปางบรรพ์&#13;
จึงชวนชักมวลมิตรไปสวนขวัญ&#13;
จัดแจกันถวายให้พระทัยส�ำราญ&#13;
ดอกงามจริงทัง้ ประทิน่ กลิน่ หอมหวาน&#13;
ถวายพระประกอบการงานพิธี&#13;
จตุพิธวราประเสริฐศรี&#13;
สนองพระคุณเต็มที่วันนี้เอย&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๔๙&#13;
&#13;
ราชสกลุ จติ รพงศไ์ ดพ้ รอ้ มใจกนั จดั งานฉลองพระชนั ษาถวาย หมอ่ มเจา้ ดวงจติ ร จติ รพงศ์ ความทราบ&#13;
ฝ่าละอองพระบาท สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ&#13;
รั บ เป็ น ที่ ป รึ ก ษาการจั ด งานและทรงร่ ว มเป็ น เจ้ า ภาพ ทุ ก ครั้ ง ที่ เ สด็ จ ฯ ไปทอดพระเนตรละคร&#13;
โดยเสด็จพระราชกุศลแก่มูลนิธิสิรินธร ณ ต�ำหนักปลายเนิน ทรงสังเกตเห็นว่าหม่อมเจ้าดวงจิตร&#13;
มักทูลเกล้าฯ ถวายเงินสมทบทุนแปลกกว่าผูอ้ นื่ คือ ทรงประดิษฐ์ธนบัตรทีจ่ ะทูลเกล้าฯ ถวายเป็นรูปต่าง ๆ&#13;
สวยงามสอดคล้องกับเรื่องราวของละครที่จัดแสดงในวันงาน จึงพระราชทานแจกันดอกไม้นานาชนิด&#13;
พรอ้ มกบั บทพระราชนพิ นธพ์ ระราชทาน ซงึ่ ถา่ ยทอดความหมายของดอกไมแ้ ตล่ ะชนดิ อา่ นรายละเอยี ดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๕.&#13;
๔๙&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙&#13;
&#13;
105&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์พระราชทานหม่อมเจ้ากรณิกา จิตรพงศ์&#13;
เนื่องในงานฉลองพระชันษา ๖ รอบ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๓๑&#13;
&#13;
มหาชัย - ตะลุ่มโปง - กราวร�ำ - ตระนิมิต - แขกลพบุรี&#13;
มหาชัย&#13;
&#13;
ขอพระพุทธานุภาพน�ำผล&#13;
ให้พระชนม์ยาวนานยั่งยืนไป&#13;
&#13;
ตะลุ่มโปง&#13;
&#13;
ขอพระธรรมานุภาพน�ำผล&#13;
ให้ทรงสุขทุกทิวาและราตรี&#13;
&#13;
กราวร�ำ&#13;
&#13;
ขอพระสังฆานุภาพน�ำผล&#13;
ขอให้ทรงสนุกสนานส�ำราญครัน&#13;
&#13;
ตระนิมิต&#13;
&#13;
วันประสูติหกรอบพระชันษา&#13;
เป็นบทกลอนบรรเลงเพลงอย่างเคย&#13;
&#13;
แขกลพบุรี ๓ ชั้น&#13;
พรรณไม้ดอกออกผกาช่างน่าชม&#13;
บ้างมีกลิ่นรวยรื่นหอมชื่นใจ&#13;
เปรียบบุปผาหลายอย่างต่างชนิด&#13;
ต่างความคิดต่างฐานาท่วงท่าที&#13;
&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลน้อยใหญ่&#13;
ถึงร้อยกว่าก็อยู่ได้แข็งแรงดี&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลเสริมศรี&#13;
สิ่งก่อกวนไม่มีมาประจัญ&#13;
ก่อเกิดสรรพมงคลแม่นมั่น&#13;
ทรงตีทุ้มทุกวันไม่ลืมเลย&#13;
ขอน�ำถ้อยมังคลามากล่าวเผย&#13;
เพื่อเฉลยความยินดีเปรมปรีดา&#13;
สีสวยสมแลงามตามวิสัย&#13;
แปลกกันไปแต่ล้วนเลิศประเสริฐดี&#13;
ดุจมวลมิตรที่ปรองดองดังน้องพี่&#13;
แต่ล้วนมีไมตรีจิตสนิทกัน&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑๕๐&#13;
&#13;
ถึงแม้ทางกลอนจะเป็นทางขนบ คือ อาราธนาคุณพระศรีรัตนตรัยมาปกป้องคุ้มครองและให้พร&#13;
แต่ได้ทรงแทรกความปรารถนาดีมีความหมายเจาะจงแก่หม่อมเจ้ากรณิกาไว้ในข้อความ “ทรงตีทุ้ม&#13;
ทุกวันไม่ลืมเลย” มูลเหตุของเรื่องนี้มีที่มาจากหม่อมเจ้ากรณิกา ทรงเริ่มหัดระนาดอย่างจริงจัง เมื่อ&#13;
เจริญพระชันษามากแล้ว คือ ๕๖ ปี หลังจากที่เคยทรงหัดและเลิกราไปตั้งแต่พระชันษา ๓๐ ปีกว่า&#13;
๕๐&#13;
&#13;
106&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�หม่อมเจ้ากรณิกาทรงระนาดทุ้ม ในงาน “วิศิษฏศิลปินปิ่นสยาม” การแสดงดนตรีไทย&#13;
โดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ เนื่องในโอกาสสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
ทรงเจริญพระชนมายุ ๕๕ พรรษา พุทธศักราช ๒๕๕๓&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงชื่นชมพระวิริยะอุตสาหะนี้มาก เนื่องจาก&#13;
เป็นสิ่งยืนยันได้อย่างดีว่าการเล่นดนตรีไทยนั้นไม่ขึ้นอยู่กับอายุ หากมีความตั้งใจจริงฝึกซ้อมอยู่สม�่ำเสมอ&#13;
ผลดีย่อมเกิดขึ้นได้แม้ว่าจะเริ่มเมื่ออายุมากแล้วก็ตาม บทพระราชนิพนธ์พระราชทานบทนี้ นอกจาก&#13;
ทรงแสดงความชื่นชมหม่อมเจ้ากรณิกาให้ปรากฏแล้ว ยังพระราชทานก�ำลังใจแก่หม่อมเจ้ากรณิกา&#13;
ในโอกาสอันส�ำคัญนี้ด้วย&#13;
		 ในวันงาน นอกจากน�ำบทพระราชนิพนธ์นขี้ บั ร้องประกอบการร�ำถวายพระพรแด่หม่อมเจ้ากรณิกา&#13;
แสดงหน้าที่นั่งแล้ว มีการเล่นดนตรีไทยต่อด้วยการบรรเลงเพลง เขมรละออองค์ และเพลง แขกลพบุรี&#13;
ส�ำหรับบทร้องแขกลพบุรี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์&#13;
ให้เป็นพิเศษ เน่ืองจาก ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ ครูดนตรีไทย กราบบังคมทูลว่า เนื้อร้องของเพลง&#13;
แขกลพบุรี มักจะมีแต่ความเศร้าโศก ขอพระราชทานเนื้อร้องใหม่ จึงได้พระราชทานบทร้อง แขกลพบุรี&#13;
เกี่ยวกับการชมสวนแทน อ่านรายละเอียดใน มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๔๗.&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 107&#13;
&#13;
�ฟังเพลงกวี&#13;
ขอเชิญฟังบทกวีที่สวนหลวง&#13;
ชมพรรณพฤกษ์ทั้งปวงพวงบุปผา&#13;
ยามสายัณห์พระพายชายพัดพา&#13;
ชื่นอุราฟังเสียงเพลงบรรเลงบ�ำเรอ&#13;
มธุรสพจนารถประกาศขับ&#13;
โสตสดับหลงใหลจนใจเผลอ&#13;
หลงว่าครู่ดูซีค�่ำเสียแล้วเออ&#13;
ได้เจอะเจอสังสรรค์ไม่ทันนาน&#13;
ถึงลาแล้วขออย่าให้ลาไปลับ&#13;
วันหน้ากลับตามสัญญาที่ว่าขาน&#13;
ร่วมบ�ำรุงสวนหลวงด้วยดวงมาน&#13;
ขอทุกท่านสุขสมอารมณ์ปอง&#13;
					&#13;
		&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒๕๑&#13;
		&#13;
ท�ำนอง : พรพิรุณ&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์บทกลอนนี้เพื่อทรงใช้&#13;
อ่านอ�ำลาในรายการอ่านบทกวีนิพนธ์ ประกอบแสง สี เสียง ในงานพรรณไม้งามอร่ามสวนหลวง ร.๙&#13;
เมื่อเดือนธันวาคม ปี พ.ศ. ๒๕๓๒ ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ สมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย&#13;
ได้ขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญไปประพันธ์ทำ� นองใส่เป็นเพลงในเทปชุด “มณีพลอยร้อยแสง”&#13;
๕๑&#13;
&#13;
108&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�อาศิรวาทราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย&#13;
&#13;
ชมดงกลาง - ลีลากระทุ่ม - สะสม&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงฉิ่ง - ลา&#13;
ชมดงกลาง&#13;
ครั้นถึงจึงลงจากรถา&#13;
บุปผชาติดาษผกามากมวล&#13;
นาฏกรฟ้อนร�ำท�ำดนตรี&#13;
จับบทละครขึ้นตอนใด&#13;
ลีลากระทุ่ม&#13;
&#13;
สะสม&#13;
&#13;
จรลีเข้ามาถึงในสวน&#13;
หลากล้วนบ�ำรุงผดุงใจ&#13;
บรรเลงดีจ�ำเรียงเสียงแจ่มใส&#13;
ก็เล่นได้จนเห็นเป็นเรื่องจริง&#13;
&#13;
วรรณศิลป์นาฏกรรมค่าล�้ำเลิศ&#13;
เล่นเรื่องโขนพระนางและยักษ์ลิง&#13;
ทั้งการช่างแต่เดิมของไทยนั้น&#13;
ปัจจุบันได้แบบอย่างข้างโบราณ&#13;
&#13;
ดุริยะเกิดความไพเราะเสนาะยิ่ง&#13;
เป็นขวัญมิ่งชาวประชามาช้านาน&#13;
มีสิบหมู่ด้วยกันท่านเล่าขาน&#13;
บังเกิดงานศิลปีที่น่าชม&#13;
&#13;
ได้ชื่นชมอุทยานและงานศิลป์&#13;
ร�ำลึกพระคุณทูนเทิดประเสริฐอุดม&#13;
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า&#13;
พระเกียรติคงด�ำรงอยู่คู่เขตคาม&#13;
&#13;
ตั้งเจตน์จินต์เป็นปัญญาพาสุขสม&#13;
พระบรมราชานุสรณ์ขจรนาม&#13;
ขัตติยราชาแห่งสยาม&#13;
ทุกโมงยามอนาคตยศยืนยง&#13;
&#13;
ปี่พาทย์ท�ำเพลงสาธุการ - รัว&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓๕๒&#13;
&#13;
กรมศิลปากรจัดการแสดงเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เนื่องในวัน&#13;
ศิลปินแห่งชาติ ณ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (อุทยาน ร.๒)&#13;
อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม จึงได้ขอพระราชทานบทร้องประกอบการแสดงชุดเบิกโรงในรูปของ&#13;
ละครใน เมื่อได้รับพระราชทานบทพระราชนิพนธ์แล้ว จึงขอให้ครูมนตรี ตราโมท เป็นผู้ก�ำหนดเพลง&#13;
และได้แสดงหน้าที่นั่ง เมื่อวันท่ี ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓ ณ อุทยาน ร.๒ อ่านรายละเอียดใน&#13;
มณีพลอยร้อยแสง..., หน้า ๒๒๓.&#13;
๕๒&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 109&#13;
&#13;
�จีนเด็ดดอกไม้ เถา&#13;
ชุนเทียนนอนได้ไปถึงเช้า&#13;
ค�่ำคืนเสียงฝนพัดมา&#13;
จะปล่อยร่วงไปไยเสียดายนัก&#13;
จงเด็ดดมรมย์รื่นชื่นหทัย&#13;
สุขล�้ำสัมพันธ์ฉันมิตร&#13;
ดอกไม้หลายหลากมากมี&#13;
จะเป็นจีนเป็นไทยใช่ใครอื่น&#13;
เด็ดผกาแทนใจผูกพัน&#13;
		&#13;
&#13;
ทุกแห่งเราได้ยินปักษา&#13;
ดอกไม้ร่วงไม่รู้ว่าเท่าใด&#13;
เพื่อนรักผู้มีจิตแจ่มใส&#13;
บุปผาคือน�้ำใจไมตรี&#13;
พาชีวิตเรืองรุ่งมุ่งเกียรติศรี&#13;
แต่ล้วนงามดีไม่แพ้กัน&#13;
จงชมชื่นผูกจิตสนิทมั่น&#13;
แบ่งปันประดับเรือนเตือนตาเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๓๕๓&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์หลังจากเสด็จกลับจากการเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนในเดือนเมษายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๓๓ เนื้อร้องจึงเกี่ยวกับสัมพันธไมตรีไทยจีน แล้วพระราชทานต้นฉบับลายพระหัตถ์เนื้อร้อง&#13;
พร้อมทั้งหมายเหตุแก่นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ตามที่ได้กราบบังคมทูลขอพระกรุณาก่อนที่จะเสด็จฯ&#13;
ไปจีน เพื่อขอพระราชทานน�ำไปขับร้องเนื่องในโอกาสวันคล้ายวันประสูติครบรอบ ๑๐๙ ปี สมเด็จเจ้าฟ้า&#13;
บริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในเดือนมิถุนายน นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล เล่าว่า&#13;
หมายเหตุตอนท้ายบทพระราชนิพนธ์มีความว่า สองบรรทัดแรก “เป็นค�ำแปลบทกวี ชื่อ “ชุนเสี่ยว”&#13;
ของกวีชอื่ เมิง่ ฮ่าว หราน (ค.ศ. ๖๗๘ - ๗๔๐) ที่กล่าวถึงคืนในฤดูชุนเทียน (ฤดูใบไม้ผลิ) ซึ่งอากาศดีท�ำให้&#13;
นอนสบายกว่าฤดูอื่น จึงหลับไปถึงเช้าโดยไม่ทราบว่าตอนกลางคืนระหว่างที่หลับไปนั้น มีลมฝนพัดมา&#13;
ทำ� ใหด้ อกไมท้ บี่ านในฤดใู บไมผ้ ลนิ นั้ รว่ งหลน่ เปน็ จำ� นวนมาก” และไดท้ รงคดั บทกวบี ทนนั้ ดว้ ยตวั อกั ษรจนี&#13;
พระราชทานพร้อมกับเนื้อร้อง นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล เล่าเกร็ดต่อว่า บทร้องอีก ๔ ค�ำกลอน&#13;
ต่อมานั้น ทรงพระราชนพิ นธต์ อ่ เตมิ ของกวจี นี เพอื่ ขมวดใหเ้ ขา้ กบั ชอื่ เพลง “จนี เดด็ ดอกไม”้ แลว้ รบั สงั่ วา่&#13;
“...เขียนไป ๆ แล้วเลย วกมาเป็นว่า ดอกไม้ทั้งหลายล้วนเป็นของดี ใช้เป็นเครื่องแสดงน�้ำใจไมตรีได้อย่าง&#13;
ดีเลิศ เลยกลายเป็นเด็ดดอกไม้แบ่งปันกัน เกิดเป็นสัมพันธไมตรีจีนกับไทยไปได้อย่างที่เห็นนี่แหละ...”&#13;
อา่ นรายละเอยี ดใน มณพี ลอยรอ้ ยแสง..., หนา้ ๒๒๕ - ๒๒๖.&#13;
๕๓&#13;
&#13;
110&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
สวัสดี แดร๊กคูล่า ผู้น่าทึ่ง&#13;
โลหิตดี มีพอหรือ ทุกเวลา&#13;
อันค้างคาว ยังอยู่ครบ หรือหมดสิ้น&#13;
ถ้าหิวเลือด เลือดฉัน นั้นอย่าเอา&#13;
&#13;
ฉันคิดถึง เธอจริง จึงมาหา&#13;
หรือขาดแคลน ดังประปา ที่บ้านเรา&#13;
ยังกลัวกลิ่น กระเทียม อยู่หรือเปล่า&#13;
ไขมันจะ อุดตันเข้า เส้นเลือดเธอ&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๓๗๕๔&#13;
ท�ำนอง : ประสิทธิ์ ช�ำนาญไพร&#13;
&#13;
พระราชนิพนธ์บทนี้มาจากหนังสือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นหลังจากเสด็จ&#13;
พระราชด�ำเนินกลับจากการเยือนประเทศโรมาเนีย ออสเตรีย ฮังการี เบลเยียม และสวิตเซอร์แลนด์&#13;
เมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ ในครั้งนั้น ได้เสด็จฯ ไปทอดพระเนตรปราสาทบราน (Bran) กรุงบูคาเรสต์&#13;
ประเทศโรมาเนีย ซึ่งถือกันว่าเป็นปราสาทแดร็กคูล่า อ่านรายละเอียดใน แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก (กรุงเทพฯ :&#13;
มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, ๒๕๓๗), หน้า ๕๗.&#13;
		 ตอ่ มา เมอื่ สำ� นกั งานคณะกรรมการวฒ&#13;
ั นธรรมแหง่ ชาตไิ ดจ้ ดั งาน “๖๐ ปี เลา่ ขานตำ� นานลกู ทงุ่ ไทย”&#13;
ในวันที่ ๑๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ได้อัญเชิญเพลงพระราชนิพนธ์&#13;
ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งยังไม่เคยเผยแพร่มาก่อน ๒ เพลง มาน�ำเสนอ&#13;
คือ เพลง “แดร๊กคูลา่ ผูน้ า่ รัก” และเพลง “ต�ำนานลอยกระทง” ซึง่ ครูพยงค์ มุกดา ศิลปินแห่งชาติ ประพันธ์&#13;
ท�ำนอง&#13;
๕๔&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 111&#13;
&#13;
�ทะเลหนาว&#13;
ทะเลด�ำแดนไกลดูใหญ่กว้าง&#13;
อยากโดดลงตรงกลางชลสาย&#13;
คลื่นซัดซ่ากระทบฝั่งดั่งท้าทาย&#13;
ให้ลงว่ายเริงร่าน่าส�ำราญ&#13;
		&#13;
ให้ผืนน�้ำโอบกายอย่างใกล้ชิด&#13;
เฉกเช่นมิตรเกื้อสุขทุกสถาน&#13;
ดิ่งออกไปไกลฝั่งยังเบิกบาน&#13;
ชื่นดวงมานอิสระประจักษ์ใจ&#13;
		&#13;
แต่ครั้งก่อนตอนมีนาย่างมาถึง&#13;
ครุ่นค�ำนึงแต่ท้องทะเลใส&#13;
สัมผัสน�้ำนี้ไม่เหมือนที่อ่าวไทย&#13;
เหตุไฉนทะเลหนาวคราวนี้เอย&#13;
		&#13;
		&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๗๕๕&#13;
ท�ำนอง : สง่า อารัมภีร์&#13;
&#13;
พระราชนิพนธ์บทนี้มาจากหนังสือ “แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก” เช่นเดียวกับเพลงแดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
อ่านรายละเอียดในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก..., หน้า ๙๗.&#13;
๕๕&#13;
&#13;
112&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ทะเลด�ำซึ่งเป็นที่มาของ “ทะเลหนาว”&#13;
ในหนังสือพระราชนิพนธ์แดร๊กคูล่าผู้น่ารัก&#13;
ครั้งเสด็จฯ เยือนโรมาเนีย ๑๗ มีนาคม ๒๕๓๗&#13;
“...ลงไปที่หาดทราย เก็บหอยซึ่งดูคล้าย ๆ&#13;
กับหอยแมลงภู่บ้าง หอยแครงบ้าง&#13;
น�้ำทะเลเย็นเจี๊ยบ เขาว่าประมาณ 7 - 8 ๐C&#13;
หน้าร้อนที่เขาว่ายน�้ำกันประมาณ 20 - 22 ๐C...”&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 113&#13;
&#13;
�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี&#13;
วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา - น�้ำลอดใต้ทราย - กล่อมพญา - กระบองกัน&#13;
ตระสันนิบาต - รัว&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
นี่ก็ล่วงร้อยพรรษาเวลาผ่าน&#13;
เพื่อก่อเกิดชีวิตจิตกายใจ&#13;
ยึดบรรพชนเป็นครูผู้ประเสริฐ&#13;
สมเด็จย่าแม่ฟ้าหลวงของปวงชน&#13;
&#13;
เป็นสัญญาณก�ำหนดบทบาทใหม่&#13;
อนาคตก้าวไกลด้วยมือคน&#13;
ดุจสายธารก่อเกิดเป็นโภชน์ผล&#13;
พระปณิธานเปี่ยมล้นพระเมตตา&#13;
&#13;
น�้ำลอดใต้ทราย&#13;
ภูเขาสูงแผ่นดินกว้างทางกันดาร&#13;
ชาวพื้นราบชาวคีรีศรีพนา&#13;
แพทย์อาสาทางไกลได้ช่วยชีวิต&#13;
คนเจ็บป่วยรวยจนพ้นทรมาน&#13;
&#13;
ห้วยละหานมิอาจกั้นการศึกษา&#13;
มีปัญญาคุณธรรมได้ท�ำงาน&#13;
คนทั่วทิศฟังเล่าค�ำกล่าวขาน&#13;
ใจสว่างกายสราญท�ำงานดี&#13;
&#13;
กล่อมพญา&#13;
&#13;
ขันติธรรมน�ำสติพระวิริยะ&#13;
โลกสรรเสริญพระนามาทั่วธาตรี&#13;
ถึงมิอาจจะเฝ้าใกล้ในชีวิต&#13;
ร�ำลึกแต่พระคุณธรรมล�้ำร�ำพัน&#13;
&#13;
กระบองกัน&#13;
&#13;
พระปัญญาอุตสาหะเป็นเกียรติศรี&#13;
ว่าทรงมีพระคุณหนุนอนันต์&#13;
เพราะทรงสถิตอยู่ห่างไกลในสวรรค์&#13;
เป็นแบบอย่างสร้างสรรค์ผืนไผท&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๔๓๕๖&#13;
&#13;
ในปี พ.ศ. ๒๕๔๓ รฐั บาลไดจ้ ดั งานเฉลมิ ฉลองครบรอบ ๑๐๐ ปี วนั คลา้ ยวนั พระราชสมภพสมเดจ็&#13;
พระศรีนครินทราบรมราชชนนี เพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติในต่างประเทศ ณ ส�ำนักงานสหประชาชาติ&#13;
นครเจนวี า สมาพนั ธรฐั สวสิ ระหวา่ งวนั ที่ ๑๕ ถงึ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ สำ� นกั งานใหญอ่ งคก์ ารยเู นสโก&#13;
กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส ระหว่างวันที่ ๒๓ ถึง ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ พิพิธภัณฑ์มนุษยชาติ&#13;
กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส ระหว่างวันที่ ๒๗ พฤษภาคม ถึง ๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๓ และมหาวิทยาลัย&#13;
๕๖&#13;
&#13;
114&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ซิมมอนส์ นครบอสตัน สหรัฐอเมริกา ระหว่างวันที่ ๒๙ กันยายน ถึง ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ การจัดงานดังกล่าว&#13;
ประกอบด้วยการจัดนิทรรศการพระกรณียกิจและพระประวัติ การสาธิตทางวัฒนธรรม และการสัมมนา&#13;
เทิดพระเกียรติ โดยในวันเปิดงานที่นครเจนีวาและกรุงปารีส สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม&#13;
ราชกุมารี ได้เสด็จฯ ไปทรงเป็นประธานในพิธีเปิดงาน ทรงร่วมบรรเลงและขับร้องบทพระราชนิพนธ์นี้&#13;
อ่านรายละเอียดใน “การจัดงานเฉลิมพระเกียรติครบรอบ ๑๐๐ ปี” วันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จ&#13;
พระศรีนครินทราบรมราชชนนี ณ นครบอสตัน, ที่มา : http//www.ryt9.com/s/ryt9/247959&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 115&#13;
&#13;
�เพลงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า&#13;
&#13;
มหาชัย-มหากาล&#13;
มหาชัย&#13;
&#13;
สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า&#13;
ทรงส่งเสริมการแพทย์ให้พัฒนา&#13;
งานฝีมือทอผ้าและปักไหม&#13;
โรงสีข้าวเป็นประโยชน์แก่ทุกคน&#13;
&#13;
มหากาล&#13;
&#13;
ร้อยห้าสิบปีวันพระราชสมภพ&#13;
กรณียกิจทรงปฏิบัติมาเนิ่นนาน&#13;
ยูเนสโกเฉลิมพระเกียรติให้โลกเห็น&#13;
ขอนอบนบพระศรีสวรินทร์ด้วยยินดี&#13;
&#13;
แผ่พระคุณอุ่นเกล้าทั่วแหล่งหล้า&#13;
พระราชทานการศึกษาให้ปวงชน&#13;
ผดุงศิลป์ชาวไทยเกิดเป็นผล&#13;
เกษตรกรรมก็ทรงสนพระทัยงาน&#13;
มาบรรจบครบปีที่สืบสาน&#13;
ดลบันดาลสุขประชาทั่วธาตรี&#13;
ให้ทรงเป็นคนของโลกยิ่งศักดิ์ศรี&#13;
แซ่ซ้องพระบารมีเป็นบทเพลง&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๕๕๗&#13;
&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี สมเด็จพระพันวัสสา&#13;
อัยยิกาเจ้า เนื่องในโอกาสวันพระราชสมภพครบ ๑๕๐ ปี วันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๕ ซึ่งองค์การ&#13;
การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ประกาศเชิดชูพระเกียรติคุณ&#13;
ให้เป็นบุคคลส�ำคัญของโลกด้านวิทยาศาสตร์ประยุกต์(สาธารณสุข) วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และ&#13;
มนษุ ยศาสตร์ ไดม้ งี านฉลองทสี่ ำ� นกั งานใหญข่ องยเู นสโกทกี่ รงุ ปารสี มกี ารจดั นทิ รรศการเทดิ พระเกยี รตแิ ละ&#13;
การแสดงทางวฒ&#13;
ั นธรรม (โขนและนาฏศลิ ป)์ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงขบั รอ้ ง&#13;
เพลงนี้ในวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๕ ต่อมาได้ทรงขับร้องในงานเฉลิมพระเกียรติวาระดังกล่าวและ&#13;
วาระครบรอบ ๑๒๐ ปีที่ทรงมีส่วนส�ำคัญในการจัดแสดงนิทรรศการ World’s Columbia ที่นครชิคาโก&#13;
พ.ศ. ๒๔๓๖ ซึ่งจัดขึ้นพร้อมนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติชื่อ Siam: The Queen and the White City&#13;
ที่ The Costume and Textile Gallery พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ นครชิคาโก วันที่ ๑๗ กันยายน&#13;
พ.ศ. ๒๕๕๖ อ่านรายละเอียดใน “ชาวไทยปลาบปลื้มสมเด็จพระเทพฯ เสด็จเปิดนิทรรศการที่ชิคาโก&#13;
ย้อนประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย - สหรัฐฯ”, VOA, ที่มา : http//www.voathai.com/a/hrh-inchicago-pt/1757367.html.&#13;
๕๗&#13;
&#13;
116&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 117&#13;
&#13;
�บทพระราชทานพรแด่ผู้มีมุทิตาจิต&#13;
&#13;
ขึ้นพลับพลา&#13;
ขึ้นพลับพลา ๒ ชั้น&#13;
		&#13;
คิดถึงวันผ่านไปเร็วนักหนา&#13;
อายุพาถึงหกสิบ นะเพื่อนเอ๋ย&#13;
แรงยังมีก้าวเดิน จิตเพลิดเพลิน&#13;
งานท�ำได้ แต่ต้องใจเย็น&#13;
จะขึ้นรถหรือเครื่องบิน&#13;
ลงเรือก็ได้ ไม่ยากเข็ญ&#13;
เยี่ยมเยียนทั่ว ทุกถิ่น&#13;
ทั้งเมืองไทยและเมืองนอก&#13;
ช่วยการอนามัย ช่วยการศึกษา&#13;
กสิกรรมรวมใจต้องให้ได้ผล&#13;
สุขกับงานศิลป์ ดุริยางค์ยินดี&#13;
ขอจงมีชัย&#13;
ท่านทั้งหลายที่มาอวยพร&#13;
ขอให้สุขสันต์ พร้อมมงคลพรทั้งสี่&#13;
พระคุณเอ๋ย&#13;
สุขภาพยิ่งพลัง ชั่วชีวี&#13;
ให้มีแต่ความรุ่งเรือง&#13;
เทพประทานพร&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๘๕๘&#13;
ทรงพระราชนพิ นธเ์ พลงนเี้ พอื่ พระราชทานพรและขอบใจชาวไทยทรี่ ว่ มกนั นอ้ มเกลา้ ฯ ถวายพระพร&#13;
ชัยมงคลในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ และพระราชทานแก่โครงการแสดงดนตรี&#13;
ไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ วงบ้านปลายเนิน ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ เป็นผู้บรรจุเพลง บทร้อง&#13;
ใช้เพลง ขึ้นพลับพลา ๒ ชั้น และต่อด้วยการบรรเลงเพลงหน้าพาทย์ เทพประทานพร&#13;
		 ทรงขับร้องครั้งแรกในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๘ ปี&#13;
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๘ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&#13;
และทรงขับร้องอีกครัง้ ในงาน “วิศษิ ฏศิลปิน” การแสดงดนตรีไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ ครัง้ ที่ ๘&#13;
ซึ่งกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม จัดขึ้นเมื่อวันที่ ๑๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘ ณ หอประชุม&#13;
ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย และได้ทรงระนาดเอกในการบรรเลงครั้งนี้ด้วย&#13;
๕๘&#13;
&#13;
118&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 119&#13;
&#13;
�เพลงภาษา&#13;
ฝั่งโขง&#13;
&#13;
ลาว&#13;
สวนดอกไม้บ้านข้าเจ้าอยู่เก่าแก่&#13;
จ�ำปาลาวจ�ำปาไทยน�ำไมตรี&#13;
โขงน�้ำใสเหมือนน�้ำใจเราไหลหลั่ง&#13;
ฟังเสียงแคนปากเว้าเข้าใจกัน&#13;
&#13;
เขมรเหลือง&#13;
&#13;
เขมร&#13;
&#13;
สาลิกาแก้วเอยอยู่บนยอดพฤกษา&#13;
คุยแจ้วแจ้วกับมวลมิตรจิตส�ำราญ&#13;
กระพือปีกร่ายร�ำท�ำจังหวะ&#13;
ขอเชิญเจ้ามาเล่นเป็นกันเอง&#13;
&#13;
ตลุ่มโปงจีน&#13;
&#13;
ฉันนิ่งนึกยิ้มหยุดไว้ไม่ตอบถ้อย&#13;
ฟ้าจรดดอยเหนือแดนดินถิ่นประชา&#13;
ดุจเกล็ดน�้ำฉ�่ำชื่นในโลกหล้า&#13;
ครั้นก้มหน้าคิดถึงบ้านนานเนาเอย&#13;
&#13;
แขก&#13;
&#13;
มาได้เจอสุขยิ่งจริงจริงนะ&#13;
วันนี้เป็นวันนัดแข่งเรือพาย&#13;
เมื่อวานแข่งนกเขาเราสนุก&#13;
ตรีมอกาเซะขอบคุณที่มาตาม&#13;
&#13;
120&#13;
&#13;
กินผลไม้นานารสหอมหวาน&#13;
ล้วนเบิกบานปากขยับขับเป็นเพลง&#13;
ไม่เลยละฟ้อนอยู่ดูเหมาะเหม็ง&#13;
ร่วมบรรเลงเพลงไทยให้เราเอย&#13;
&#13;
จีน&#13;
&#13;
ถามว่ามาอยู่ไยในไพรพฤกษ์&#13;
กลีบดอกท้อเกลื่อนธาราพาไหลลอย&#13;
แสงจันทร์ส่องพรายสว่างที่กลางพื้น&#13;
เงยหน้ามองเดือนส่องท้องนภา&#13;
&#13;
แขกกะเร็ง&#13;
&#13;
ดอกจ�ำปางามแท้หลากหลายสี&#13;
น�ำสิ่งดีมังคลามาแบ่งปัน&#13;
โขงสองฝั่งร่วมจิตร่วมคิดฝัน&#13;
ความสัมพันธ์ช่วยเหลือเกื้อกูลเอย&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
สลามะสวัสดียังมิสาย&#13;
เรือกอและมีลวดลายระบายงาม&#13;
ลองกองผลไม้สุกมีล้นหลาม&#13;
ได้มีความสบายใจไร้ทุกข์เอย&#13;
&#13;
�ญี่ปุ่น&#13;
&#13;
ญี่ปุ่นฉะอ้อน&#13;
&#13;
ปลานิลใครใครก็รู้จัก&#13;
เพิ่มโปรตีนให้คนไทยได้อยู่ดี&#13;
อยู่เนิ่นนานปลานิลกลายเป็นสีแดง&#13;
เรียกว่าปลานิลแดงดูแปลกตา&#13;
&#13;
กินไม่เบื่อเนื้อดีนักเป็นศักดิ์ศรี&#13;
จักรพรรดิญี่ปุ่นถวายหลายปีมา&#13;
เหมือนทับทิมส่องแสงงามนักหนา&#13;
บางคนว่าปลาทับทิมน่าชิมเอย&#13;
ตะลุง&#13;
&#13;
ชาตรีตะลุง&#13;
&#13;
จะกล่าวถึงขุนมารพาลหุนหัน&#13;
ค้างค่าส่วยติดไว้ตั้งเป็นกอง&#13;
เจ้าบ้องตันครั่นคร้ามให้ขามจิต&#13;
รีบเสาะหาสิ่งของอย่างว่องไว&#13;
ฝรั่ง&#13;
&#13;
ฝรั่งยีแฮม&#13;
&#13;
เมืองเอ๋ยเมืองฝรั่ง&#13;
แต่ครั้งนี้ร้อนยิ่งกว่าทุกคราว&#13;
พัดลมไฟฟ้ามีแต่ที่พิพิธภัณฑ์&#13;
ไปยืมมาใช้ใช้ได้แต่ไม่เคย&#13;
&#13;
มาหลายครั้งแปลกใจไม่ยักหนาว&#13;
อากาศอ้าวหายใจไม่ออกเลย&#13;
เขาเก็บกันเอาไว้ดูเฉยเฉย&#13;
เออได้เย้ยฝรั่งร้อนผ่อนคลายเอย&#13;
มอญ&#13;
&#13;
พญาล�ำพอง&#13;
&#13;
พระอาทิตย์ชิงดวงเป็นเพลงร้อง&#13;
พี่ที่รักจากไปใจร้าวราน&#13;
คนตายแล้วนั้นหนาจึงลาจาก&#13;
เราต่างรักใครก็เห็นเป็นส�ำคัญ&#13;
&#13;
ไทยน้อย&#13;
&#13;
โกรธบ้องตันน่าชังทั้งสิบสอง&#13;
จะมาลองดีกับกูให้รู้ไป&#13;
ปรึกษากันไม่รู้คิดจะหนีได้&#13;
เอาใหญ่ใหญ่เพื่อถวายเจ้านายเอย&#13;
&#13;
เป็นท�ำนองส�ำเนียงมอญฟังอ่อนหวาน&#13;
ช่วยกลับบ้านมากินข้าวเคล้าเคลียกัน&#13;
เราต้องพรากทั้งยังมีชีวีมั่น&#13;
ยังไม่ทันอ�ำลามาจากเอย&#13;
&#13;
ไทย&#13;
&#13;
ที่บ้านฉันนั้นมีตุ๊กแกใหญ่&#13;
ร้องตักตักตั๊กแกเสียงดังจริง&#13;
โบราณว่าตับแก่ตุ๊กแกร้อง&#13;
ช่วยกินตับฉันจะได้สบายกายา&#13;
&#13;
มันอยู่บนต้นไม้กิ่งใบงามยิ่ง&#13;
ต้องหยุดนิ่งนับว่าร้องกี่ครา&#13;
เสียงดังก้องเรียกให้งูมาหา&#13;
เรื่องเล่านี้จริงไหมหนาน่ารู้เอย&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 121&#13;
&#13;
�ญวนทอดแห&#13;
&#13;
ญวน&#13;
&#13;
ขนมเบื้องญวนที่กินในวันนี้&#13;
อร่อยดีแป้งทั้งบางทั้งกริบกรอบ&#13;
คนที่ท�ำต้องมีความรู้รอบ&#13;
ฉันนั้นชอบขนมเบื้องญวนชวนมาชิม&#13;
ไส้ถั่วงอกกับกุ้งสับปรุงรสเลิศ&#13;
อาจาดเกิดรสเปรี้ยวกินให้อิ่ม&#13;
คือน�้ำส้มกับแตงกวาน่าลองลิ้ม&#13;
เราอาจจิ้มขนมเบื้องเครื่องว่างเอย&#13;
(สร้อย) จี่เอ๋ยจี่ จี่เอ๋ยจี่ ขนมเบื้องวันนี้ อร่อยดี น่ากิน&#13;
&#13;
อะโก&#13;
&#13;
พม่า&#13;
ที่ย่างกุ้งชเวดากองทองอร่าม&#13;
เรื่องเล่าต้นพุทธกาลเนิ่นนานมา&#13;
ถึงอินเดียพระพุทธองค์ทรงสั่งสอน&#13;
บรรจุไว้ตะโก้งใจสบาย&#13;
&#13;
ยะวาเก่า&#13;
&#13;
มหาธาตุลือนามทั่วทิศา&#13;
นายวาณิชชาวพม่ามาสองนาย&#13;
ก่อนลาจรได้พระเกศธาตุจึงผันผาย&#13;
ตราบวันนี้คนทั้งหลายบูชาเอย&#13;
&#13;
ชวา&#13;
&#13;
นคระเกรอตาคมะคัมภีร์ชวา&#13;
อาณาจักรมัชฌปาหิตฤทธิไกร&#13;
อมาตย์คชะมทะปัญญายง&#13;
ทั้งสถาปัตยกรรมล�้ำราคา&#13;
&#13;
สรรเสริญราชาผู้เป็นใหญ่&#13;
เป็นแดนชัยเรืองอ�ำนาจในชวา&#13;
ชื่อยังคงอยู่เป็นสถานศึกษา&#13;
ศาสนาพุทธพราหมณ์งามใจเอย&#13;
ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๕๘๕๙&#13;
&#13;
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงแนวพระราชด�ำริ&#13;
ในการทรงพระราชนิพนธ์ “เพลงภาษา” ทั้ง ๑๒ เพลงไว้ดังนี้&#13;
		“ลาว แนวคิดจากเพลงลาว ๒ เพลง คือดวงจ�ำปา (คือลั่นทม) พรรณนาถึงความคิดถึงบ้านเกิด&#13;
เมืองนอนกับเพลงโขงสองฝั่ง พรรณนาถึงความสัมพันธ์ที่ควรรักษาไว้&#13;
เขมร แนวคิดจากเพลงเด็กเขมรทีพ่ ดู ถึงนกสาลิกาทีก่ นิ ผลหวายคุยกับเพือ่ น ขยับปีก ปากร้องเพลง&#13;
จีน แนวความคิดจากบทกวีของหลี่ไป๋ กวีจีนสมัยราชวงศ์ถัง เมื่อ ๑,๒๐๐ กว่าปีมาแล้ว&#13;
ประกอบด้วยบทกวีสองบท บทแรกกล่าวถึงอารมณ์ที่สืบเนื่องกับลัทธิเต๋าที่เห็นความส�ำคัญ&#13;
ของธรรมชาติ ความสุข บทที่สองกล่าวถึงความรู้สึกคิดถึงบ้านเกิดที่ต้องจากไป&#13;
		 แขก เนือ่ งจากเพลงส�ำเนียงแขกทีใ่ ช้ในเพลงไทยมักเป็นแขกมาเลย์ จึงนึกถึงชีวติ ทีภ่ าคใต้ทนี่ ยิ มใช้&#13;
ภาษามาเลย์พื้นเมือง นิยมแข่งเรือพายที่เรียกว่าเรือกอและ ชาวบ้านยังนิยมเล่นประชันเสียง&#13;
นกเขา และมีผลไม้หลากหลายที่มีชื่อเสียงที่สุดคือ ลองกอง&#13;
๕๙&#13;
&#13;
122&#13;
&#13;
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย&#13;
&#13;
�		 ญี่ปุ่น น�ำเพลงที่แต่งไว้ในตับเกษตรกษัตริย์เรื่องปลานิล และต่อด้วยเรื่องปลานิลที่กลายพันธุ์&#13;
เป็นสีแดง&#13;
		 ตะลุง ล้อเพลงกราวตะลุง&#13;
ฝรั่ง ไปเมอื งฝรงั่ แลว้ มนั รอ้ น หงดุ หงดิ มาก ครงั้ หนงึ่ ถงึ กบั ไปหาพดั ลม ไดพ้ ดั ลมเกา่ ๆ จากพพิ ธิ ภณ&#13;
ั ฑ์&#13;
มอญ แผลงจากเนื้อหาภาษามอญของเพลงพระอาทิตย์ชิงดวง&#13;
ไทย ได้แรงบันดาลใจจากตุ๊กแกที่ร้องให้ฟังทุกวัน&#13;
		 ญวน ชอบขนมเบื้องญวน ที่จริงไส้เขาต้องใส่มะพร้าวขูดและอะไรอีกเยอะแยะจ�ำไม่ได้ ได้แค่กิน&#13;
		 พม่า เรื่องเล่าว่า ตปุสสะ ภัลลิกะ นายวาณิชสองคนได้ไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ขณะนั้นยังไม่มีพระสงฆ์&#13;
พวกเขาจึงถือแต่พระพุทธ และพระธรรม เรียกว่าทเววาจิก ได้รับพระเกศธาตุ น�ำไปบรรจุไว้&#13;
ในเจดีย์ชเวดากอง&#13;
		 ชวา มแี นวความคดิ จากคมั ภรี ช์ วาเรอื่ ง Nagarakretagama (ถอดเปน็ ไทยนา่ จะเปน็ นครกฤตาคม)&#13;
สรรเสริญพระเจ้าฮะยัมวุรุกแห่งอาณาจักรมัชฌปาหิต ซึ่งเจริญรุ่งเรืองมาก มหาอ�ำมาตย์&#13;
ที่ทรงคุณความรู้ชื่อ Gajamada หรือ Gadja Madah มหาวิทยาลัยชั้นน�ำของอินโดนีเซีย&#13;
ในปัจจุบัน ในเมืองยอกยาการ์ต้ามีชื่อตามท่านผู้นี้”&#13;
				 บทพระราชนิพนธ์เพลงภาษานี้ พระราชทานวงบ้านปลายเนิน เพือ่ น�ำไปขับร้องบรรเลง&#13;
ในการแสดงดนตรีไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพ&#13;
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ ๒ เมษายน ๒๕๕๙&#13;
ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย วันที่ ๒๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๙&#13;
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ไดท้ รงระนาดเอก เพลงภาษา ไทย ญวน&#13;
พม่า และชวา ร่วมกับวงบ้านปลายเนินด้วย&#13;
&#13;
ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี&#13;
&#13;
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 123&#13;
&#13;
�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
      <file fileId="15120" order="3">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/f8c42f20575e756fa7440b6f09910993.pdf</src>
        <authentication>9e449396d0e46423d5fec1b5d3a25488</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227858">
                    <text>ส่วนที่ ๕ 	บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรีในรายการ
แสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสวันสถาปนา
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม
ขณะที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงศึกษาระดับ
ปริญญาตรีที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๐) นอกจาก
ทรงศึกษาวิชาการต่าง ๆ แล้ว ยังทรงเป็นสมาชิกชมรมดนตรีไทย ทั้งของคณะอักษรศาสตร์
และของสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)
หลังจากทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากคณะอักษรศาสตร์ ใน พ.ศ.
๒๕๒๐ แล้ว ในฐานะศิษย์เก่า เสด็จฯ ไปทรงร่วมงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วันที่ ๒๖ มีนาคม เสมอ และในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๙ มีพระมหากรุณาธิคุณ
ทรงรับเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของโครงการดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ๖๐
์ และนับตั้งแต่
พ.ศ. ๒๕๓๐ เมื่อจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเริ่มจัดการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์๖๑
ทรงมีส่วนร่วมส�ำคัญในการจัดการแสดงมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง
และบทแสดงประกอบบทร้อง ทรงอ�ำนวยการแสดง ทรงเครื่องดนตรีต่าง ๆ เช่น ระนาดเอก
ซอด้วง ร่วมกับวงดนตรีไทย “วงบ้านปลายเนิน” และ “วงสายใยจามจุรี” แห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย บางครั้งมีวงดนตรีสากล “CU Band” สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ร่วมบรรเลงในลักษณะวงสังคีตพัฒนาตามแนวพระราชด�ำริอีกด้วย
บทร้องทีน่ ำ� มารวบรวมในส่วนนี้ เป็นบทพระราชนิพนธ์ซงึ่ โปรดเกล้าฯ พระราชทาน
วงสายใยจามจุรี ส�ำหรับบรรเลงในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยปีต่าง ๆ
ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๒ ถึง พ.ศ. ๒๕๕๙ มีจ�ำนวนทั้งหมด ๑๐ บท

วิศิษฏศิลปิน, ที่มา : www.wisithsilapin.org/biography/2530
สูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐, ๑๘ ธันวาคม ๒๕๓๐ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๐
๖๑

124

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒

นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย - กระบองกัน
นกกระจอกทอง
ถึงจะอยู่ที่ไหนในหล้าโลก
ชาวจุฬาพี่น้องพ้องผูกพัน

จะเงียบเหงาเศร้าโศกหรือสุขสันต์
ด้วยมุ่งมั่นอุดมการณ์เนิ่นนานมา

น�้ำลอดใต้ทราย
เจ็ดสิบสองปีเห็นเป็นประจักษ์
เมื่อคราใดได้ประสบพบพักตรา

เราล้วนรักจามจุรีนี้หนักหนา
ยังปลื้มเปรมอุรามิเว้นวาย

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ขอเชิญฟังเพลงเสนาะเพราะจับจิต พร้อมมวลมิตรไม่หมางเมินเหินห่างหาย
ดวงใจรวมเป็นหนึ่งแน่แม้ไกลกาย
ก่อความหมายส�ำคัญวันนี้เอย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒๖๒

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองขึ้นเป็น
การเฉพาะ พระราชทานเพื่อเป็นบทร้อง ในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาส
เฉลิมฉลองครบรอบ ๗๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๒

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 125

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖

แสนค�ำนึง เถา
สามชั้น

วงเครื่องสายสนองค�ำล�ำน�ำร้อง  
วงปี่พาทย์ดุริยะกระชั้นรับ  
เสียงเพลงเตือนยามท่องไปในแหล่งหล้า  
ว่าใจมีเพื่อนรักให้พักพิง  

สองชั้น

คิดถึงคราเมื่อเยาว์วัยอยู่ใกล้ชิด  
ร่วมเรียนรู้วิทยาก้าวหน้าไกล
ได้เห็นสิ่งหลากหลายมากมายนัก  
ได้พานพบถ้วนทั่วทั้งชั่วดี  

ชั้นเดียว

วันพรุ่งนี้จะเป็นอย่างไรเล่า  
ประสบการณ์เป็นครูคู่วิชา
มาวันนี้มาส�ำราญอย่างเก่าก่อน  
มาบรรเลงเพลงเก่าเราเล่นกัน  

		

ท่วงท�ำนองส�ำเนียงเสียงขานขับ
จังหวะจับใจเหมาะไพเราะจริง
สุดขอบฟ้าตามตะวันอันสูงยิ่ง
อย่าเกรงกริ่งท้อแท้แม้ทุกข์ใจ
มิตรสนิทแสนสนุกสุขไฉน
พาชีวิตมาได้ถึงยามนี้
ไม่รู้จักก็รู้ได้ไปทุกที่
ต้องพิเคราะห์แนววิถีด้วยปัญญา
ความมั่นใจพาเราให้แกร่งกล้า
อาจแก้ไขปัญหาสารพัน
มาพักผ่อนส�ำรวลพาสรวลสันต์
ฉลองวันมงคลชนชื่นชม
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖๖๓

เพลง แสนค�ำนึง เถา นี้ ของเดิมเป็นเพลงเก่า ท�ำนอง ๒ ชั้น ส�ำเนียงลาวเข้าคู่กันมากับ
เพลงลาวต้อยตริ่ง ในปี พ.ศ. ๒๔๘๓ หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ได้น�ำท�ำนอง ๒ ชั้น
ดังกล่าวมาปรับและประดิษฐ์ขึ้นเป็นเพลงเถา ใช้บทร้องจากตอนหนึ่งของเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน
ตั้งชื่อว่า เพลงแสนค�ำนึง เถา
		 สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงพระราชนพิ นธบ์ ทรอ้ งขนึ้ ใหมเ่ ปน็ การเฉพาะ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้วงสายใยจามจุรี น�ำไปขับร้องในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์
เนื่องในโอกาสฉลอง ๘๖ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๓

126

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐

อาหนู - อาซิ้ม
อาหนู เถา
สามชั้น
		
อาหนูน้อยน้อย  
ไม่กระจ่างทางสุนทรที่ซ่อนเร้น  
ฉันยังเด็กเล็กอยู่ที่ครูสอน
ทั้งรับขับล�ำเพลงดนตรี  
ขออภัยในอักษรกลอนประเทียบ  
เอ็นดูได้เป็นครูอาหนูเอย  

ค่อยบรรเลงท�ำเพลงเล่น
ฟังก็เป็นเพลงได้แต่ไม่ดี
ปัญญาก็อ่อนลืมเลือนเชือนวิถี
จะหาที่เพราะยากล�ำบากใจ
ยังไม่เรียบร้อยแน่เชิญแก้ไข

(บทร้องของเก่า)
สองชั้น
เจ้าสาวสาวสาวสาวรุ่นใหม่  
ขับร้องซ้องเสียงหวาน
พากเพียรขยันแต่เด็ก  
ครูสอนจนได้ดี  

เจ้าเติบใหญ่ทางเพลงเล่นช�ำนาญ
มีปฏิภาณเชิงกวี
อาหนูเล็กน�ำเกียรติศรี
ได้ดีมีวัฒนธรรม

ชั้นเดียว
	    เก่งกาจศาสตร์ศิลป์เรืองนาม       กิริยาก็งามหน้าคมข�ำ
มีชื่อระบือไกล
เล่นได้ทั้งปี่พาทย์มโหรี  
ใครได้ฟังพอใจ  
สาวคล่องว่องไวน่าชม
(บทร้องพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 127

�ระบ�ำอาซิ้ม
		
อาซิ้ม สาว สาว สาวสวยฉลาด  
นุ่งปังลิ้นแลงามหรู  
อาหนูวิ่งไปมา  
ซนอย่างนี้เดี๋ยวส่ง   

ท�ำขนมผักกาดเลี้ยงอาหนู
หูใส่ต่างหูเพชรดี
ซิ้มว่า “อั๊วผะลื้อซี้”
ส่งไปเล่นงิ้วเอย

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงประดิษฐ์ท่าร�ำ)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐๖๔

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “ทุกปีเมื่อถึงวันที่ ๒๖ มีนาคม บรรดานิสิตเก่า คณาจารย์ และบุคลากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จะมาร่วมกันบรรเลงฉลองในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ตกลงกันว่า
จะเล่นเพลงอาหนู เถา อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ผู้ควบคุมวงปรารภว่า บทเพลงอาหนู เถา ที่ใช้กันอยู่
ไม่สอดคล้องกันเป็นเรื่องเป็นราว จึงให้ข้าพเจ้าปรุงขึ้นใหม่
		 เมือ่ พิจารณาดู ข้าพเจ้าเห็นว่า บทเดิมอัตราสามชัน้ ดีอยูแ่ ล้ว ว่าด้วยเรือ่ งเด็กเพิง่ หัดเรียนดนตรี ยังไม่เก่ง
จึงแต่งใหม่แต่บทสองชั้นและชั้นเดียวว่า อาหนูเป็นเด็กใฝ่รู้ เมื่อโตขึ้น ได้ครูดี จึงเป็นคนเก่งและดีพร้อม
		 เมื่อแต่งบทเสร็จ ได้ไปลองต่อซ้อมกันที่วังคลองเตย มีผู้ปรารภว่า มีอาหนูแล้วน่าจะมีอาซิ้มด้วย
ข้าพเจ้าจึงแต่งบททีว่ า่ ด้วยอาซิม้ ว่า อาซิม้ สาว สวยและแถมยังฉลาด ท�ำขนมผักกาดเก่ง อาซิม้ เป็นแม่ครัว
กิตติมศักดิ์ ร�่ำรวยจึงนุ่งปังลิ้น ใส่ตุ้มหูเพชร มีอาหนูเล็ก ๆ ซนมาก วิ่งไปวิ่งมาอยู่ในครัวขณะก�ำลังท�ำขนม
อาซิ้มเวียนหัวจึงดุว่า เดี๋ยวตีตายเลย เป็นภาษาจีนแต้จิ๋วอย่างที่ได้ยินกันบ่อย ๆ แล้วยังขู่ส�ำทับอีกว่า
จะจับตัวส่งไปเล่นงิ้ว
		 สมัยก่อนผู้ใหญ่ชอบขู่เด็กว่า ถ้าวิ่งซนท�ำอะไรแผลง ๆ ออกนอกลู่นอกทางจะถูกจับไปเล่นงิ้ว
หรือจะถูกซีอุยจับไปกินตับ
		 เมื่อแต่งบทเสร็จ ข้าพเจ้าจึงคิดท่าร�ำ คิดปรึกษากับอาจารย์สิริชัยชาญท�ำเพลงใส่ และอ�ำนวยการ
ทั่วไป เช่น การออกแบบและจัดท�ำเครื่องแต่งกาย เป็นต้น จนส�ำเร็จเป็นระบ�ำอาซิ้มปนอาหนู อย่างที่
จะได้ชมกัน เป็นอันสิ้นต�ำนานระบ�ำอาซิ้มแต่เพียงนี้”
		 อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รรายการแสดงดนตรีไทย ปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๔

128

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒

แขกขาว เถา
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบัง
แขกขาว เถา
(ฉากในทุ่งหญ้าเชิงเขา มีวัวแบบแขกสักตัวสองตัว อาจจะใช้โฟมหรือไม้อัดเขียน
ภาพระบายสีตั้งเอาไว้)
ข้าแต่ องค์พระ กฤษณราช   ปรมาตมัน อันพิสุทธิ์ ไพศาล
เจ้ามหา ภารตยุทธ สุดชาญ
องค์นารายณ์ อวตาร บันดาลพร
พรั่งพร้อม สาวสอางค์ นางโคปี  
ผู้ภักดี โควินทะ อดิศร
นางราธา ยอดอนงค์ องค์อรชร  
วสันต์งาม ร�ำฟ้อน ตามท�ำนอง
โกกิลา แจ้วส�ำเนียง เสียงไพเราะ
กับขลุ่ยผิว สอดเสนาะ เฉลิมฉลอง
มธุกา ชมผกา  อัมพากรอง  
สายลมต้อง กายา  พาภิรมย์
(พระกฤษณะโปรดการทรงขลุ่ย จะต้องไปหาขลุ่ยแขกมา โควินทะเป็นพระนาม
ของพระกฤษณะ  โกกิลาคือนกกาเหว่า มธุกรคือผึ้ง อัมพาคือมะม่วง)
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี
(สาวเลี้ยงโค) ใส่ส่าหรีหรือคาวาซามีสีอ่อน ๆ หลาย ๆ สี
ระบ�ำอาบัง
(แขกขายถั่วนุ่งโธตีสีขาว มาจากเมืองแขก แต่ก่อนเป็นแขกเลี้ยงวัวแต่ไม่ประสบ
ความส�ำเร็จในชีวิต จึงมาเมืองไทยประกอบอาชีพแขกขายถั่ว)
ท�ำนอง สาวนาคอยคู่ ของบุปผา   สายชล ในเรื่องมนต์รักลูกทุ่ง (แต่ตัดลงมา
ไม่เหมือนทีเดียว)
โอ ชีวิตนั้นหนาอยู่มาใจเศร้า
อาบังแสนเหงาเศร้าทรวงระทม
เคย มีวัวมากหลายไว้ใช้รีดนม
แต่วัวนอนซมแล้งหญ้าไม่มี
ออกไปตายดาบหน้า
มาเมืองไทยก็ดี
คิดว่าจะมีข้าวกิน
มา อยู่ที่จุฬาฯ มุ่งมาหางาน
จิตใจสราญขายถั่วนานา
มีพวกนิสิตมาหา
จะมาซื้อถั่วหรือ
ถั่วบังลือชื่อถูกอนามัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 129

�เด็กว่าถั่วนั้นน่ากิน
บัง  ช่วยร�ำและร้องท�ำนองเพลง

จะซื้อทั้งสิ้นถ้าบังตกลง
เพลงอินเดียไม่เคยฟัง

อาบังบอกว่า “โอเค อัจช่า” แล้ววางโต๊ะถั่วที่ตอนแรกทูนไว้บนหัว เต้นเพลงแขก
เอาโต๊ะตีแทนกลอง สักพักเด็กบอกว่า “พอที จะซือ้ ถัว่ แล้ว” บังโคลงหัวร้องต่อ เอาโต๊ะทูนหัว
อย่างเดิม เดินไปท�ำท่าบ๊ายบาย
(เข้ามาใหม่เพื่อขายถั่ว)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒๖๕
ภูมิหลัง
ศาสนาพราหมณ์มคี วามเชือ่ ทีอ่ ยูร่ วมกันไปหลายอย่างตัง้ แต่เชือ่ เทพเจ้าหลายองค์
(polytheism) เชื่อพระเจ้าองค์เดียว (monotheism) และเชื่อว่ามีธรรมะหรือสภาวะ
ที่เป็นสากล (monism) ได้แก่ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลกล้วนมีสภาวะแท้จริงอย่างเดียวกัน
สภาวะเช่นนี้ที่อยู่ในสิ่งต่าง ๆ เรียกว่าอาตมัน สภาวะสากล โดยรวมเรียกว่าปรมาตมัน
พระกฤษณะเป็นบุคลาธิษฐานของปรมาตมัน ตามเรื่องว่าพระกฤษณะเติบโตในหมู่บ้านคน
เลี้ยงโค ความภักดี การโหยหาของนางราธาสาวเลี้ยงโคต่อพระกฤษณะเป็นการแสดงถึง
ความปรารถนาของมนุ ษ ย ์ (อาตมั น ) ที่ จ ะเป ็ น อั น หนึ่ ง อั น เดี ย วกั น กั บ พระผู ้ เ ป ็ น เจ ้ า
(ปรมาตมัน) ตามแนวภักติโยคะ คืออาศัยความภักดีเพื่อบรรลุความเป็นจริง (ปรมาตมัน)
วรรณคดีคีตาโควินทะแสดงภาพวสันตฤดู (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอก
ออกใบมีสสี นั งดงาม ส่งกลิน่ ดึงดูดเหล่าภมรแมลงผึง้ ให้มาดอมดม อากาศเย็นสบาย มีลมจาก
ทางใต้พัดโบก นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะเป่าขลุ่ย เหล่าสาวเลี้ยงโคเริงระบ�ำ
อันเป็นการแสดงถึงการที่อาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ข้าพเจ้าแต่งบทระบ�ำอาซิ้ม บรรดาผู้ร�ำชอบกันมาก มาปรารภว่า เมื่อมี
ระบ�ำอาซิ้มน่าจะมีระบ�ำอาบัง จึงได้คิดบทระบ�ำอาบัง เป็นเรื่องแขกขายถั่วขึ้นมา
		 เนื้อความในบทเป็นเรื่องแขกขายถั่ว เมื่อสมัยเรียนหนังสืออยู่ที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ตอนเย็นเลิกเรียน รอรถมารับ มีแขกขายถั่วเป็นแขกอพยพนุ่งโธตีสีขาว มีอุปกรณ์ขายถั่ว
ท�ำเป็นเหมือนโต๊ะตัวย่อม ๆ ข้างบนแบ่งเป็นช่องใส่ถั่วชนิดต่าง ๆ รวมทั้งช่องใส่เกลือ ต้นหอมหั่นปน
พริกสด เป็นเครื่องปรุง โต๊ะถั่วนี้ใช้เทินศีรษะเดินร้องขายไปตามที่ต่าง ๆ ก็ได้ซื้อรับประทานเป็นประจ�ำ
๖๕

130

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�อยู่มาวันหนึ่งไม่ซื้อ อาบังก็เซ้าซี้ให้ซื้อ จึงได้บอกว่า ขอให้อาบังร้องเพลงก่อนจึงจะซื้อ อาบังเริ่มต้น
ร้องเพลง เคาะโต๊ะแทนกลองเป็นจังหวะ จนกระทั่งรถมารับก็ไม่ยอมเลิก ขึ้นรถไปแล้วอาบังก็ยังร้องเพลง
มีโต๊ะถั่วเทินศีรษะเดินไปอย่างสบายอารมณ์
		 ส่วนเรื่องท�ำนองเพลงนั้นได้พยายามเสาะหาเพลงแขกที่นิยมกันในยุค พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๒๐
มาฟังอยู่หลายเพลง ส่งให้ครูสิริชัยชาญ (ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ) เลือก ครูฟังแล้วแต่งเพลงขึ้นใหม่
ตามแนวเพลงเหล่านั้น แล้วปรารภว่า มีแต่เรื่องเล่นสนุกควรจะแต่งอะไรที่เป็นเรื่องเป็นราวบ้าง จึงได้เกิด
ด�ำริจนแต่งบทเพลงแขกขาว เถา ขึ้นใหม่
		 บทเพลงแขกขาวนี้ เนือ้ ความเป็นเรือ่ งพระกฤษณะกับนางโคปี ท่านหญิงไอ หม่อมเจ้าหญิงกรณิกา
จิตรพงศ์ ตรัสเล่าให้ฟังว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงพระด�ำริ
จะทรงพระนิพนธ์ละครเรื่องพระกฤษณะตามนัยวรรณคดี สันสกฤต เรื่อง คีตาโควินทะ อันเป็นเรื่อง
พระกฤษณะกับนางโคปี มีนางราธาเป็นหัวหน้าในเรื่อง ทรงพระด�ำริให้มีระบ�ำนางโคปีอยู่ด้วย
		 ข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะด�ำเนินตามรอยพระบาท แต่งเรื่องคีตาโควินทะ แต่เป็นเรื่องยืดยาวต้องใช้เวลา
เมื่อจะแต่งบทเพลงแขกขาวใหม่จึงเห็นเป็นโอกาสเหมาะที่จะแต่งเป็นเรื่องพระกฤษณะกับนางราธา
และเหล่านางโคปี
		 เรื่องราวของพระกฤษณะกับนางราธาและนางโคปีทั้งหลายนี้ มีผู้ตีความว่าเป็นบุคลาธิษฐานของ
การที่มนุษย์ต้องการจะกลับไปสู่พระผู้เป็นเจ้า หรือสภาวะหลุดพ้นอันสูงสุด ศาสนาพราหมณ์มีความเชื่อ
เรื่องพระเจ้าหรือสภาวะอันสูงสุดอยู่หลายแบบ มักเชื่อรวม ๆ กันไป มีตั้งแต่การนับถือเทพเจ้าหลายองค์
ถึงเทพเจ้าใหญ่องค์เดียว ความเชื่ออันประกอบอยู่ในเชิงปรัชญาที่แพร่หลายที่สุดคือ เชื่อว่ามีสภาวะ
อันจริงแท้เป็นสากลไม่แปรปรวน สถิตในทุกสิ่ง เรียกว่า พรหมัน หรือ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลก
ล้วนมีแก่นสาร หรือสภาวะนี้อย่างเดียวกัน สภาวะเช่นนี้ที่อยู่แยก ๆ กันเรียกว่าอาตมัน
		 เมื่อตีความเรื่องราวของพระกฤษณะกับเหล่านางโคปี พระกฤษณะคือ ปรมาตมัน ตามต�ำนาน
พระกฤษณะทรงเจริญวัยในหมู่คนเลี้ยงโค ความภักดี ความโหยหาพระกฤษณะของนางราธาและ
นางโคปี คือความปรารถนาของมนุษย์ (อาตมัน) ที่จะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพระผู้เป็นเจ้า หรือ
สภาวะอันจริงแท้สูงสุดที่เรียกว่า ปรมาตมัน ตามแนวคิดเรื่องภักติโยคะ คือ การอาศัยความจงรักภักดี
เพื่อบรรลุความจริงแท้ (ปรมาตมัน)
		 บทเพลงแขกขาวนี้ ด� ำ เนิ น ความตามส่ ว นหนึ่ ง ของวรรณคดี สั น สกฤต เรื่ อ ง คี ต าโควิ น ทะ
พรรณนาเรื่องราวในฤดูวสันต์ (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอกออกใบมีสีสันงดงามดึงดูดให้
เหล่าภมรแมลงผึ้งมาดอมดม อากาศเย็นสบายมีลมพัดมาจากทางใต้ นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะ
ทรงขลุ่ยท่ามกลางเหล่านางโคปีที่มาเริงระบ�ำ อันเป็นการแสดงว่าอาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
		 ท�ำนองเพลงระบ�ำนางโคปีทา้ ยเพลงแขกขาวนี้ ใช้ทำ� นองเพลงแขกจริง ๆ ในภาพยนตร์แขกเรือ่ งหนึง่
มาปรับให้เข้ากับการร่ายร�ำ เมื่อคิดท่าร�ำเสร็จบรรดาผู้ที่เคยร�ำระบ�ำอาซิ้มยอมแพ้ เพราะท่าร�ำต้องใช้
เรี่ยวแรงนัก จึงให้บรรดาลูกหลานมาร�ำแทน
		 หมดต�ำนานเพลงแขกขาว เถา ระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบังแต่เพียงเท่านี้”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 131

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๓ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓

ตับนางซิน ตอนท�ำครัว
ดนตรีท�ำเพลง ฝรั่งครุ่นคิด
ริลลาแปลง
แสนสงสารนางซินเดอริลลา
แต่ก่อนจ้างแม่ครัวก็ไล่ไป
นางซินเป็นคนที่มีความรู้
เธอชอบท�ำกับข้าวมานานปี
สวนฝรั่ง

ในสวนมีผลฟักทองยักษ์
แต่ก่อนแม่เคยสอนไว้ได้ฝึกปรือ
ฝานฟักทองผัดกับหอมหัวใหญ่
เติมน�้ำซุปเบลนเดอร์ปั่นหอมน่าซด

ครัวฝรั่ง

ผีฝรั่ง

132

มีแม่เลี้ยงมารยาเอาแต่ได้
บังคับลูกเลี้ยงท�ำให้จะได้ฟรี
ยังเรียนอยู่จุฬาถึงปีสี่
เอ๊ะ! จะท�ำอะไรดีอวดฝีมือ
กลางแปลงผักจะท�ำซุปไม่ดีหรือ
เพราะนี่คือต�ำราเลิศประเสริฐรส
ใส่เนยเค็มตั้งไฟจนสุกหมด
ใส่หม้อตั้งเตาก�ำหนดกุ๊กเชี่ยวชาญ

พอเดือดใส่ครีมแล้วยกจากเตาได้
เป็นอันเสร็จรู้สึกแสนเบิกบาน
แต่คืนนั้นมีเลี้ยงในวังใหญ่
ลูกแม่เลี้ยงเอารถไปไม่เหลือเงา

โรยพริกไทยผงลูกจันทน์ในอาหาร
ทุกคนชอบรับประทานซุปของเรา
นางซินก็อยากไปพร้อมกับเขา
ได้แต่เศร้าเว้าวอนท่านผีเรือน

ผีเรือนคิดเสกฟักทองเป็นรถทรง
ฟักทองท�ำซุปไปแล้วผีลืมเตือน
จะใช้กล้วยทั้งเครือมาทดแทน
หนูในครัวเสกเป็นควายได้ดังจินต์

ใช้ฟักเขียวก็คงจะไม่เหมือน
จึงเอ่ยเอื้อนอย่างรอบคอบตอบนางซิน
เสกเป็นเกวียนมั่นแม่นพาผายผิน
อึ่งอ่างยินกูว่ารีบมาไว

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สีนวลแปลง

ช่วยขับเกวียนให้ถึงวังก่อนรถเก๋ง  
กิ้งก่าที่ไต่อยู่บนต้นไทร
กูจะบอกผีป่ามหามิตร
ช่วยลากเกวียนหยุดรถเก๋งท�ำอ�ำพราง

ต้องรีบเร่งดั้นด้นไปจนได้
เป็นคนใช้และเป็นเพื่อนเดินทาง
สิงสถิตอยู่บนยอดต้นกร่าง
จะเป็นอย่างที่หวังตั้งจิตเอย

ดนตรีท�ำเพลง จุฬาเดิน
วงซียูแบนด์ท�ำเพลง เดินจุฬา
		
๖๖

ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓๖๖

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายถงึ ทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
		 “ครั้งหนึ่งเคยแสดงดนตรีเพลงอาหนูมีผู้ปรารภว่าอยากร่วมแสดงแต่อายุมากแล้วไม่เหมาะ
ที่จะเป็นอาหนู ขอให้จัดระบ�ำอาซิ้ม เมื่อจัดแล้ว คนดูชอบใจ จึงขอให้จัดระบ�ำอาบัง ครู (ดร.สิริชัยชาญ
ฟักจ�ำรูญ) มีความเห็นว่าน่าจะจัดแสดงเรื่องที่มีเนื้อหามากกว่าเรื่องตลกจึงให้ประพันธ์เนื้อร้องเพลง
แขกขาว เถา เพลงส�ำเนียงแขก ข้าพเจ้าจึงน�ำเรื่องพระกฤษณะกับนางโคปี แสดงภาพธรรมชาติที่งดงาม
ความรักของมนุษย์และความภักดีที่ลึกซึ้งมาแต่ง ปีนี้เห็นควรจัดเพลงส�ำเนียงฝรั่ง เพราะส�ำเนียงจีน
ส�ำเนียงแขกจัดมาแล้ว
		 เนือ้ หาเรือ่ งฝรัง่ มีมาก คิดไว้หลายเรือ่ งแต่แต่งไม่ออก จนวันหนึง่ ต้องไปงานปริญญา ต้องนัง่ รถนาน
อยู่สักหน่อยจึงแต่งเรื่องนางซิน นั่งไปกลับเสร็จพอดี ข้าพเจ้ากังวลอยู่แต่ว่า แต่งไปก็เป็นแนวตลกตาม
ความถนัด
		 ในเรื่องนี้แม่เลี้ยงใจร้ายให้นางซินท�ำครัว นางซินพอใจมาก สวนครัวหลังบ้านมีฟักทอง นางซิน
จงึ ทำ� ซปุ ฟกั ทอง เรมิ่ ตงั้ แตเ่ กบ็ ฟกั ทองมาผดั กบั หอมหวั ใหญใ่ สเ่ นย ใสเ่ กลอื เมอื่ สกุ เตมิ นำ�้ ซปุ ใสเ่ บลนเดอร์
(เครื่องปั่นไฟฟ้า) เมื่อละเอียดดีแล้ว ใส่หม้อต้มโรยพริกไทยกับผงลูกจันทน์ (nutmeg) ที่จริงต้องใส่ครีม
กับน�้ำมันเม็ดฟักทองสักเล็กน้อยด้วย
		 นางซินอยากไปงานแต่ไม่มีรถไป จึงไปขอผีเรือนเพราะนางซินคนนี้ไม่มีแฟรี่กอดมาเดอร์ ผีเรือน
จะเสกรถทรงก็ไม่ได้เพราะฟักทองท�ำซุปไปแล้ว สวนครัวหลังบ้านมีกล้วยทัง้ เครือ รูปร่างเครือกล้วยเหมือน
เกวยี นไมเ่ หมอื นรถ จะเทยี มมา้ กไ็ มเ่ หมาะ ผเี รอื นจงึ ตอ้ งเสกสตั วต์ า่ ง ๆ เปน็ ควายเทยี มเกวยี น คนขบั เกวยี น
คนรับใช้ รถแม่เลี้ยงไปก่อนนานแล้ว ผีเรือนจึงต้องติดต่อขอผีป่าเพื่อนสนิทให้ช่วยฉุดรถไว้ให้เกวียน
ไปถึงวังก่อน อาจารย์สิริชัยชาญบรรจุเพลง มีทั้งที่เป็นเพลงเดิมและแต่งใหม่เป็นส�ำเนียงฝรั่ง”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๓ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓ ณ หอประชุม อาคาร ๓
คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 133

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔

เกษตร - กษัตริย์
น�้ำ ดิน พืช สัตว์ ประมง
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครบ ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔
น�้ำ

ธาราชล

เมื่อลมฝนบนฟ้าพัดมาแล้ว
ยามแห้งแล้งไร่นาน่ากังวล
ชลประทานหลายแห่งแบ่งสรรน�้ำ
เมื่อน�้ำน้อยใช้น�้ำได้ดั่งจินดา

ดลพสุธา

พืชผ่องแผ้วแล้วผลิดอกออกเป็นผล
พระราชทานสายฝนด้วยวิทยา
แก้มลิงตามกันน�้ำท่วมมีคุณค่า
เป็นหลักของชีวาพืชสัตว์คน
ดิน

ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน
ทั้งดินเปรี้ยวดินเค็มและดินทราย
ปุ๋ยคอกปุ๋ยหมักมีค่าอดุลย์

ไร่นาระเริง

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ
ดินก้อนแข็งทรงแก้ได้ช่วยอุดหนุน
พัฒนาเจือจุนบุญของไทย
พืช

มองเห็นแนวนาข้าวเขียวขจี
ข้าวออกรวงเก็บเกี่ยวกันว่องไว
ทั้งพืชไร่พืชสวนล้วนส่งเสริม
ทรัพย์บุคคลเนื่องนับทรัพย์แผ่นดิน

134

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

กสิกรยินดีได้หว่านไถ
ที่สูงท�ำขั้นบันไดได้เก็บกิน
พระราชด�ำริริเริ่มเพิ่มพูนสิน
เลี้ยงชีวินได้ด้วยหมั่นขยันงาน

�สัตว์

บันเทิงกาสร

ฟาร์มโคนมนั้นหรือคือของใหม่
ผลิตภัณฑ์นมนี้หนาน่ารับประทาน
ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ
ทั้งเป็ดไก่สัตว์นานาสารพัน

เว้าวอนมัจฉา

ประมง

ปลานิลนั้นใครใครก็รู้จัก
เพิ่มโปรตีนให้คนไทยได้อยู่ดี

เหมราช

ที่ชาวไทยได้เรียนเพียรสืบสาน
ธาตุอาหารอุดมนิยมกัน
ได้หารือปศุสัตว์เขาจัดสรร
สิ่งทั้งนั้นเกิดเพราะพระบารมี

กินไม่เบื่อเนื้อดีนักเป็นศักดิ์ศรี
จักรพรรดิญี่ปุ่นถวายหลายปีมา

ถวายพระพร

กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔๖๗

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงที่มาของ
บทร้องนี้ไว้ดังนี้ “เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๗ รอบ ข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ประพันธ์
บทเพลงเฉลิมพระเกียรติและถวายชัยมงคล เพื่อบรรเลงในวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ข้าพเจ้า
จงึ เลอื กยกพระราชกรณยี กจิ ดา้ นสง่ เสรมิ การเกษตรใหป้ ระชาชนอยดู่ กี นิ ดมี ากลา่ ว การสง่ เสรมิ การเกษตร
ต้องอาศัยปัจจัยต่าง ๆ อาทิเช่น น�้ำดี ดินดี และพันธุ์พืช สัตว์ ปลาที่ดี รวมทั้งเทคนิคในการเพาะปลูก
เลยี้ งสตั ว์ การแปรรปู และการคา้ การตลาด วธิ กี ารเหลา่ นี้ เปน็ เรอื่ งยดื ยาวเกนิ กวา่ ทจี่ ะจดั เปน็ การแสดงดนตรี
ซึ่งเป็นงานศิลปะ จึงเลือกแต่บางประเด็นมากล่าว คุณครู ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ ได้บรรจุเพลงและ
ประพันธ์ขึ้นใหม่ด้วย คุณครูท่านผู้หญิงวราพร ปราโมชฯ ได้ประดิษฐ์ท่าเต้นร่วมกับคุณครูนาฏศิลป์ไทย
ดนตรีใช้เครื่องสากล ร่วมกับเครื่องไทยเช่นที่เคยท�ำมาเมื่อปีที่แล้ว
		 เริ่มที่เพลงพระราชนิพนธ์สายฝน ข้าพเจ้าขอให้มีการเบิกโรงเมขลารามสูรประกอบ เนื้อเพลง
กล่าวถึงการแก้ฝนแล้งด้วยการท�ำฝนเทียม สร้างโครงการชลประทานเพ่ือหาน�้ำและป้องกันน�้ำท่วม เช่น
การสร้างแก้มลิง
๖๗

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 135

�		 เรื่องที่สองคือ ดิน ถึงประเทศไทยจะถือว่าเป็นเมืองที่ดินด�ำน�้ำชุ่ม แต่เมื่อมีประชากรมากขึ้น
ที่ดินเหมาะสมก็ลดน้อยลง ต้องใช้วิธีแก้ไขบ�ำรุงดินประการต่าง ๆ เช่น การใส่ปุ๋ย การให้น�้ำ การปลูก
หญ้าแฝก
		 การปลกู พชื เชน่ การปลกู ขา้ ว มที งั้ การทำ� นา ทำ� ขา้ วไรใ่ นทสี่ งู แตก่ ม็ วี ธิ ที ำ� นาขนั้ บนั ได ซงึ่ ใหผ้ ลผลติ
ดีกว่าการท�ำไร่พืชชนิดอื่น ๆ การท�ำสวน ปลูกผลไม้ ปลูกผัก ทุกอย่างต้องอาศัยพันธุ์ดีที่เหมาะสม
		 การเลี้ ย งสั ต ว ์ มี ห ลายเรื่ อ งที่ ค วรน� ำ มากล ่ า ว การท� ำ ฟาร ์ ม โคนมเป ็ น งานที่ พ ระบาทสมเด็ จ
พระเจา้ อยหู่ วั ทรงรเิ รมิ่ เพอื่ ใหค้ นไทยมโี อกาสดมื่ นมสดทเี่ ปน็ ประโยชนแ์ กร่ า่ งกาย แปรรปู นมเปน็ ผลติ ภณ
ั ฑ์
ได้หลายอย่าง ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ และส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์อีกหลายอย่าง เช่น เป็ด ไก่ ไก่ฟ้า แพะ
แกะ หมู คัดพันธุ์ที่ดี เหมาะสมกับท้องถิ่น
		 พูดเรื่องการประมง เรื่องเด่นที่ทราบกันทั่วคือการเพาะพันธุ์ปลานิล (Tilapia nilotica) ซึ่งสมเด็จ
พระจักรพรรดิญี่ปุ่นครั้งยังด�ำรงพระยศเป็นมกุฎราชกุมารถวายมา ภายหลังบางส่วนกลายพันธุ์เป็น
ปลานลิ แดงหรอื ปลาทบั ทมิ ทจี่ รงิ ยงั มพี ระราชกรณยี กจิ เรอื่ งการประมงอกี หลายอยา่ ง เชน่ ศกึ ษาปลากระโห้
บันไดปลา (fish ladder เป็นทางให้ปลาอพยพย้ายถิน่ ได้ตามวงจรชีวติ เมือ่ มีสงิ่ ก่อสร้างขวางกัน้ เช่น มีเขือ่ น)
พันธุ์ปลา และสัตว์น�้ำอื่น ๆ ข้าพเจ้าเกรงว่าการแสดงจะยาวเกินครึ่งชั่วโมงจึงจบด้วยการถวายชัยมงคล
ในตอนนี้ ตอนปลานิล ดนตรีพยายามใส่เสียงเป็นญี่ปุ่นเข้าผสม”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

136

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�“กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ”

“ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ”

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 137

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕

พระผู้ให้
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ
พระผู้ให้

(To Give without Discrimination ให้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง)
สมเด็จพระนางเจ้าผู้ปกเกศ   ทรงพระเมตตาเห็นเป็นที่ตั้ง
“ให้ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง”  
ผู้คนทั้งหลายเหล่าเท่าเทียมกัน
ทั้งคนไทยคนลี้ภัยเข้ามาพึ่ง  
ทรงนึกถึงช่วยได้ไม่เดียดฉันท์
เลือกสิ่งดีมอบให้เป็นส�ำคัญ  
มุ่งแบ่งปันความสุขแก่ทุกคน

เจ็บไข้รักษา

(อโรคยา ปรมา ลาภา ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ)
ถึงจะเป็นธรรมดาในหล้าโลก   แก่เจ็บตายเป็นทุกข์โศกทุกแห่งหน
ทรงส่งหมอตรวจรักษาประชาชน  
ผู้ทุพพลได้ไปโรงพยาบาล
ตั้งแผนกคนไข้ได้ไถ่ถาม  
คอยติดตามส่งต่อบริหาร
ทั้งผู้ป่วยญาติผู้ป่วยช่วยจัดการ  
ยังมีฐานข้อมูลไว้ไม่ลืมเลือน

วิทยารวมใจ

(การรู้หนังสือคืออนาคต)
ทรงเน้นให้ทุกผู้รู้หนังสือ
เพื่อฝึกปรืออ่านเขียนไม่คลาดเคลื่อน
พระราชทานค่าใช้จ่ายเป็นรายเดือน
แผนกนักเรียนเป็นเสมือนผู้ปกครอง
ทรงตั้งศาลารวมใจให้หลายแห่ง  
ห้องสมุดเป็นแหล่งรวมคนทั้งผอง
มาสังสรรค์อ่านหนังสือให้ช�่ำชอง  
ได้ความรู้คิดท่องจ�ำจงดี

138

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ขานไขอาชีวะ

(ฝึกอาชีพต่าง ๆ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษ)
ความมั่นคงทางอาหารในประเทศ กสิกรทุกเขตต้องมีที่
ทรงตั้งฟาร์มตัวอย่างแสดงวิธี  
ทั้งแปรรูปตลาดมีให้คนดู
บางคนนั้นมีที่ดินน้อย  
แต่ไม่ถอยสร้างชีวิตจิตใจสู้
ศิลปกรรมหัตถกรรมน�ำเชิดชู  
เป็นความรู้ของคนไทยแต่ไรมา

ศิลปหัตถกรรม

ทั้งเครื่องเงินเครื่องทองของคู่ชาติ
ย่านลิเภาอยู่ในสวนยางพารา  
น�ำมาสานเป็นหีบหมากงามประเทือง  
ทั้งป่านศรนารายณ์งามละออ  

ล�ำน�ำทอผ้า

งานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและทอผ้า
ย้อมด้วยสีธรรมชาติยิ่งอดุลย์  
ศิลปยังมีอีกหลายอย่าง  
ไม่อาจเล่าด้วยติดเรื่องเวลา  

ช่างฉลาดท�ำเครื่องถมอันมีค่า
โบราณหาจากไหนได้เพียงพอ
ทรงยักเยื้องเป็นกระเป๋าดูดีหนอ
คนประดิษฐ์ไม่ท้อทรงการุณย์
ทั่วเทศาทรงรับสนับสนุน
ทรงเจือจุนเรื่องตลาดทั่วโลกา
ผ่องไพสิษฐ์ทุกทางอุดมค่า
ล้วนเป็นการรักษาสมบัติไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 139

�ปวงข้าฯ ถวายพระพร
เห่เอยมิ่งมงคล  
ขอพระไตรรัตนา  
หากทรงประสงค์ใด  
พระชนม์ยั่งยืนยง  
ห่างโรคไข้ไกลทุกข์  
ปวงภัยไม่พ้องพาน  
สิริศักดิ์จงประสิทธิ  
สิริภาพเพิ่มทวี  

เฉลิมพระชนมพรรษา
ปวงเทวามาคุ้มองค์
ประสิทธิได้ดังประสงค์
ขอให้ทรงพระสราญ
ทรงสบสุขเกษมศานต์
ปวงประชาล้วนภักดี
สิริฤทธิพิพิธศรี
สิริวีร์วรชัย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕๖๘

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงทีม่ าของบทร้องนี้
ไว้ดังนี้ “ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เฉลิมพระเกียรติ
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ด้วยการถวายเหรียญเซเรส (Ceres Medal) เหรียญนี้
เป็นเหรียญสูงสุดที่ FAO มอบให้สตรีที่มีบทบาทส�ำคัญที่ท�ำให้เกิดความม่ันคงทางอาหารและการพัฒนา
อย่างยั่งยืน เซเรส เป็นเทพธิดาแห่งการเกษตรของโรมัน คติพจน์พระราชทานที่จารึกในเหรียญว่า
To Give without Discrimination (ให้โดยไม่เลือกที่รักที่ชัง) ซึ่งหมายถึง การช่วยเหลือทุกคน
ไม่ว่าเป็นคนไทย ชาวต่างประเทศผู้ประสบภัย สิ่งที่จะต้องเป็นสิ่งที่ดีที่สุดเท่าที่จะสรรหามาได้
๖๘

พระราชกรณียกิจที่ยกมาเป็นส่วนน้อย มีดังต่อไปนี้
		 ด้ า นการรั ก ษาพยาบาล สมั ย ที่ เ ริ่ ม ทรงงาน มี ค นเป็ น จ� ำ นวนมากที่ ยั ง ต้ อ งพึ่ ง การรั ก ษา
แบบพื้นบ้านเพียงอย่างเดียว ทรงจัดหน่วยแพทย์พระราชทาน มีการสัมภาษณ์คนที่จ�ำเป็นต้องรักษา
ในโรงพยาบาล มีประวัติผู้ป่วย ประวัติครอบครัว มีใบส่งตัวเข้าโรงพยาบาล ช่วยเหลือเรื่องการเดินทาง
ช่วยเหลือความเดือดร้อนทางเศรษฐกิจและสังคมของบุคคลเหล่านั้น มีเจ้าหน้าที่แผนกคนไข้เป็นผู้ดูแล
เมื่อเข้าโรงพยาบาลแล้ว ยังมีอาสาสมัครเยี่ยมไข้ ระหว่างที่ยังไม่ได้เข้าโรงพยาบาลก็มีบ้านพักคนไข้
ให้อยู่รวมทั้งญาติของคนไข้ด้วย
		 ในชุมชนที่ห่างไกล โปรดเกล้าฯ ให้มีการฝึก “หมอหมู่บ้าน” ให้ดูแลสุขภาพอนามัยของชาวบ้าน
ด้วยกันก่อนพบแพทย์
		 ด้านการศึกษาและการพระราชทานทุนการศึกษา ทรงมีพระราชด�ำริว่า คนเราควรจะอ่านออก
เขียนได้เพือ่ ทีจ่ ะหาความรูเ้ พิม่ เติม มีคนจ�ำนวนมากทีเ่ รียนหนังสือแล้วไม่ได้อา่ นเขียนจึงลืมไป แต่กอ่ นเคย
ทรงสอนผู้ไม่รู้หนังสือด้วยพระองค์เองด้วย พระราชทานทุนการศึกษานักเรียนให้เรียนต่อได้สูงตาม
ความสามารถของเขามาหลายสิบปีจนผู้ที่ได้รับพระราชทานทุนส�ำเร็จการศึกษาเรียนจบ ได้งานท�ำเป็น

140

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ประโยชน์แก่ชาติบ้านเมือง การพระราชทานทุนการศึกษาก็มิได้สักแต่ว่าส่งเงินไปช่วย แต่จะมีเจ้าหน้าที่
แผนกนักเรียนคอยติดต่อ ถามสารทุกข์สุกดิบ คอยแก้ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น แม้เรียนจบแล้วถ้ามี
ปัญหาอะไร ทางแผนกจะช่วยเหลือโดยตลอด
		 ศาลารวมใจที่ ก ล ่ า วถึ ง นั้ น เป ็ น แหล ่ ง เรี ย นรู ้ ที่ มี ห นั ง สื อ และสื่ อ ต ่ า ง ๆ สมั ย ก ่ อ นเราช ่ ว ยกั น
หาเรื่องที่มีประโยชน์มาย่อ เขียนด้วยภาษาง่าย ๆ เขียนตัวโต ๆ หาภาพประกอบ (สมัยนั้นยังไม่มี
คอมพิวเตอร์) คัดเลือกชาวบ้าน ๓ คน มาเป็นผู้ดูแลศาลารวมใจ ชาวบ้าน ๓ คนนี้ได้รับการฝึก
อบรมด้านการดูแลหนังสือเหมือนเป็นบรรณารักษ์ ผู้ดูแลสุขภาพชาวบ้าน ใช้ยาสามัญประจ�ำบ้านได้
มีหน้าที่รายงานกิจการศาลารวมใจให้เจ้าหน้าที่ในวัง นอกจากนั้นศาลารวมใจยังเป็นที่ส�ำหรับฝึกอาชีพ
หรือชาวบ้านมานัดพบและเปลี่ยนความรู้ความคิดกันด้วย
		 ด้านอาชีพ มุ่งให้ประชาชนมีงานท�ำ มีรายได้เลี้ยงครอบครัว มีอาหารพอเพียง มีเงินส่งบุตรหลาน
เล่าเรียน งานหลักของชนบทไทยคือการเกษตร นอกฤดูเพาะปลูกชาวบ้านจะมีเวลาทอผ้า ทั้งผ้าฝ้าย
และผ ้ า ไหม บางแห ่ ง ปลู ก ฝ ้ า ยเอง แต ่ ส ่ ว นใหญ ่ ซื้ อ จากท ้ อ งตลาด ส ่ ว นไหม ชาวบ ้ า นปลู ก หม ่ อ น
เลี้ยงไหมเองแบบดั้งเดิมตามบ้าน ทรงแนะน�ำให้ใช้ไหมไทยพื้นเมือง เพราะถึงเส้นใยจะสั้นกว่าพันธุ์
ต่างประเทศ แต่ทอแล้วจะได้ผ้าเนื้อดี ย้อมสีติดดี และสวมใส่สบาย ท�ำให้ในปัจจุบันยังสามารถรักษา
พันธุกรรมของไหมไทยเอาไว้ได้ ย้อมเส้นไหมด้วยสีที่ขายตามท้องตลาดก็มี สีธรรมชาติก็มี ทรงส่งเสริม
การย้อมผ้าสีธรรมชาติเพราะจะให้สีสวยงาม กลมกลืน เป็นที่นิยมของตลาด ทรงส่งเสริมการใช้ผ้าไทย
ตัดเป็นเสื้อผ้าสวมใส่ท�ำให้ชาวบ้านมีรายได้ดี การปักผ้าใช้เทคนิคแบบไทยด้วยไหมน้อย (ไหมเส้นบาง
อยู่ชั้นในสุดของรังไหม) ย้อมสีเอง ปักเป็นรูปต่าง ๆ เช่น เรื่องในวรรณคดี เรื่องชีวิตความเป็นอยู่ของ
ประชาชน รูปสัตว์ เป็นต้น
		 เครื่องเงินเครื่องทองใช้เทคนิคต่าง ๆ เช่น เครื่องถม คร�่ำ เป็นการรักษาสมบัติวัฒนธรรมไทยไว้
เครอื่ งจกั สาน เชน่ จกั สานไมไ้ ผ่ หวาย ยา่ นลเิ ภา สานปา่ นศรนารายณ์ บางทกี ใ็ ชเ้ สน้ เงนิ สาน เหมอื นสานไมไ้ ผ่
หรือน�ำปีกแมลงทับมาสาน หรือตกแต่งเครื่องประดับต่าง ๆ ดูแปลกตาเพราะปีกแมลงทับมีหลายสี
ดูเหมือนเลื่อม นอกจากนั้นมีการปั้นตุ๊กตาชาววัง เครื่องปั้นดินเผา เซรามิก เครื่องกระเบื้อง การเขียนภาพ
แบบไทย เนื้อเรื่องจากวรรณคดีไทย แสดงวิถีชีวิตไทย การแกะสลักไม้และหินสบู่ เป็นต้น
		 พระราชกรณียกิจเหล่านี้เกิดขึ้นด้วยพระราชด�ำริโดยตรง มุ่งให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชน
ทั้งด้านสุขภาพ การศึกษา การหารายได้ การฝึกให้มีช่างฝีมือแขนงต่าง ๆ ให้ประกอบสัมมาชีพ
และรักษาศิลปวัฒนธรรมไปพร้อม ๆ กัน กิจการทั้งหลายนี้ทรงติดตามดูแลพิจารณาผลงานอย่างใกล้ชิด
มีการปรับปรุงแก้ไข ไม่เคยทรงย่อท้อ พระราชทานรางวัลเป็นก�ำลังใจ แม้ทุก ๆ เรื่องต้องใช้เวลานาน
แต่ก็ส�ำเร็จเป็นประโยชน์ต่อบุคคลผู้เกี่ยวข้อง และแก่ประเทศโดยรวมอย่างแท้จริง”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทย ปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 141

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖

หม่องปอกกะเยี่ยง
(ถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง)
เพลงรัวพม่า

กลางพม่าใหญ่
นักศึกษาชื่อหม่องปอกกะเยี่ยง
เพื่อนร่วมชั้นล้วนเรียนจบไปตั้งนาน
ครูเรียกปอกกะเยี่ยงเข้ามาสั่ง
แล้วท่องบ่นปฏิบัติให้ดีดี
ไปให้ถึงที่

หนึ่งเดินไปเรื่อยก็จะถึงซึ่งที่หมาย
สามอย่าหลับให้ความคร้านพาลชักชวน
อยากได้เห็นเมืองตะโก้งเมืองหลวงใหญ่
ไม่มีเงินเดินไปเรื่อยเอื่อยเฉื่อยนาน

ราชินีเฉิดฉาย

สองต้องถามมากหลายให้ครบถ้วน
จบกระบวนกะเยี่ยงลาท่านอาจารย์
เปิดหูตาเที่ยวไปก่อนกลับบ้าน
ถึงตะโก้งเป็นสถานมหานคร

เพลงพิณ

เมืองนี้ปกครองโดยราชินี
เหล่าขุนนางประกาศให้ราษฎร
ปอกกะเยี่ยงลิงโลดโดดเข้าสู้
ถามมากมากจึงเป็นใหญ่ได้อยู่วัง

142

ชอบหลีกเลี่ยงการเรียนไม่เขียนอ่าน
แกก็เบื่ออยากกลับบ้านไปสักที
เจ้าจงฟังคาถาพาสุขี
ทั้งชีวีสามข้อก็พอควร

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ราชาล้วนสิ้นชีวีเมื่อเรียงหมอน
อภิเษกเสียก่อนจะได้บัลลังก์
คิดถึงค�ำของครูที่สอนสั่ง
เขาแต่งตั้งให้เป็น “คิง” ดีจริงเรา

�อุบายราชา

เพลงพิณ

ยามค�่ำขึ้นแท่นบรรจถรณ์
ราชินีหลับแล้วหม่องจึงเอา
ปอกกะเยี่ยงหลบอยู่หลังเสาใหญ่
พญานาคเลื้อยเข้ามาจนถึงทาง

นาคาสิ้นฤทธิ์

จึงขบกัดปล่อยพิษคิดพิฆาต
แสนดีใจนาคามาหลงกล
รุ่งขึ้นชาวประชาสุขหทัย
ราชินีเรียกมหาดเล็กเข้ามา
ให้ตั้งพันเหรียญเป็นค่าแล่
ส่วนกระดูกราชินีตั้งใจจินต์
พระนางเต็มไปด้วยความเคียดแค้น
หวังผูกใจพระราชาพาตราตรึง

พลังจิตดีแล

ปอกกะเยี่ยงหลงว่าภรรยารัก
นางว่าตอบผิดมีอยู่หนึ่งทาง
ปริศนาว่าพันหนึ่งถูกช�ำแหละ
ส่วนกระดูกนั้นหนานางคนรัก

มะตะแบพม่า

ต้นกล้วยซ่อนรอราชินีเข้า
กล้วยมานอนแทนตัวเขาข้างพระนาง
ราชินีหลับไปเกือบรุ่งสาง
ที่เขาวางกล้วยไว้นึกว่าคน
ปอกกะเยี่ยงไล่ฟาดนาคเกือบป่น
วิ่งออกไปไม่ทันยลนางโศกา
พระราชาอยู่ได้ไม่ถูกฆ่า
หาพรานแล่หนังพญานาคินทร์
เย็บหมอนแค่ร้อยเหรียญทั้งหมดสิ้น
ท�ำเป็นปิ่นปักเกศาพาคะนึง
ค่อยวางแผนที่ใครคาดไม่ถึง
พระนางจึงชวนให้ตอบค�ำถามนาง
ดีใจนักไม่คิดอางขนาง
ต้องฆ่าทิ้งศพวางอนาถนัก
ถ้าเย็บแปะแค่ร้อยเห็นประจักษ์
ท�ำปิ่นปักศีรษะไว้ดูให้ดี

เพลงเร็วพม่า

จะกล่าวถึงพ่อแม่แม้แก่เฒ่า
ว่าลูกรักอภิเษกราชินี
รีบดั้นด้นแนวป่ามาตะโก้ง
จึงเข้าหลบร่มไม้กันสองคน

ก็ได้ยินคนเล่าทั่วทุกที่
เป็นพระองค์ทรงศรีในบัดดล
เห็นที่โล่งชายบุรีมีไม้ผล
จะกินข้าวแต่ท�ำหล่นใต้ต้นจัน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 143

�รัวพม่า
(อีกาสองผัวเมียบินลงมาจิกข้าวที่สองตายายท�ำหล่นและบินขึ้นไปคุยกันบนต้นจัน)
เสภาเลซอง
อีกาตัวเมีย : ข้าวนี้อร่อยดี
              
ดัง่ ภักษาราชันย์

มากินซีมาแบ่งปัน
พรุ่งนี้เราอาจอดตาย

อีกาตัวผู้ :
             

พรุ่งนี้พลันจะวางวาย
กินร่างกายพระราชา

หม่องปอกกะเยี่ยงนั้น
พวกเราก็สบาย

อีกาตัวเมีย : ท�ำไมเขาจะมอดม้วย?
อีกาตัวผู้ :
ปอกกะเยี่ยงไม่รู้ว่า
ฉันเองแอบไปรู้

ก็เป็นด้วยเรื่องปัญหา
ค�ำตอบนั้นเป็นฉันใด
เป็นเรื่องงูตัวโตใหญ่

อีกาตัวเมีย : เธอรู้ได้อย่างไร?
อีกาตัวผู้ :
รอจิกนัยนา

ฉันอยู่ในห้องราชินี
แห่งพญาจอมนาคี

อีกาตัวเมีย : จะจิกท�ำไมนี่?

144

อีกาตัวผู้ :

จะมาให้เธอลิ้มลอง

อีกาตัวเมีย : โอ้พ่อสุดที่รัก
เราคงได้สมปอง

แสนดีนักไม่มีสอง
ตอนนี้ค�่ำควรกลับรัง

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เพลงเร็วพม่า
(แล้วพากันบินไป)
ซวยมองพราว

แปลกแท้พ่อแม่ฟังเข้าใจ
จึงรีบเร่งเข้าไปข้างในวัง
ถึงรุ่งเช้าออกมหาสมาคม
ได้ตอบถ้อยราชินีดีทุกค�ำ

ดาวกระจ่าง

ราชินีตกตะลึงไม่คาดคิด
วันนี้เราคงจะต้องตาย
ปอกกะเยี่ยงเป็นคนที่ใจกว้าง
ไม่เข่นฆ่าแม้นางช่างสามานย์

สว่างธรรมา

ครั้นเมื่อพระองค์ได้ทรงราชย์
อุปถัมภ์ข้าเฝ้าเหล่าเสนี
ทั้งพ่อค้าวาณิชย์คิดการค้า
เกษตรกรหว่านไถไม่ล�ำเค็ญ

นาฬิกาพม่า - ไทย

นกพูดได้ลูกเราคงมีหวัง
เล่าความดังได้ยินจากนกด�ำ
ปอกกะเยี่ยงภิรมย์ยิ้มด้วยข�ำ
ไม่เพลี่ยงพล�้ำสักนิดจิตสบาย
คร้ามดวงจิตพรั่นฤทัยใจหาย
ด้วยแพ้พ่ายพนันพระภูบาล
เมื่อเห็นนางหวาดกลัวก็สงสาร
แต่เนรเทศดัดสันดานคนอัปรีย์
ถือธรรมะประกาศทศวิถี
ปวงประชายินดีด้วยอยู่เย็น
น�ำเงินตราเข้าแผ่นดินสิ้นความเข็ญ
เจริญเป็นสุขสันต์นิรันดร์เทอญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๖๖๙

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
		 “เมื่อครั้งก่อน ๆ ได้จัดแสดงเพลงส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่งไปแล้ว คราวนี้จึงอยากลองท�ำเพลง
อีกสักภาษา จึงลองท�ำเพลงส�ำเนียงพม่า ตามที่เคยบรรเลงมา บทร้องเพลงพม่าส่วนใหญ่มาจากเรื่อง
ราชาธิราช อยากจะเปลี่ยนเรื่อง นึกขึ้นมาได้ว่าตอนเด็ก ๆ ได้อ่านนิทานพม่ามีเรื่องหม่องปอกกะเยี่ยง
ชอบค�ำพูด (ซึ่งเป็นค�ำสอนของครู) ว่าถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง จึงน�ำเรื่องมาเล่าดังนี้
		 หมอ่ งปอกกะเยยี่ งเปน็ นกั เรยี นเกยี จครา้ น ในทสี่ ดุ ครสู อนบทเรยี นใหป้ ฏบิ ตั สิ ามขอ้ คอื ประการแรก
ถ้าเดินเรื่อยไป (ไม่ย่อท้อเสียก่อน) ก็จะถึงปลายทาง ประการที่สองให้รู้จักถามมาก ๆ (รู้จักหาความรู้)
ประการที่สาม ไม่หลับใหล (ไม่เกียจคร้าน และคอยระวังตัว) ทั้งสามข้อนี้จะท�ำให้ประสบความส�ำเร็จ
ในนิทานโบราณมีหลายเร่ืองที่ครูที่ให้คาถาเพียงข้อเดียว หรือสามข้อแก่ศิษย์ แสดงว่าการเป็นครูท่ีดี
๖๙

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

145

�จะตอ้ งรวู้ า่ ศษิ ยแ์ ตล่ ะคนควรสอนอยา่ งไร และศษิ ยท์ ฟี่ งั คำ� สอนครแู ละรจู้ กั นำ� คำ� สอนมาประยกุ ตใ์ หเ้ ขา้ กบั
สถานการณ์ มักจะประสบความส�ำเร็จ
		 เขาเดินไปเรื่อยก็ไปถึงเมืองตะโก้ง ปัจจุบันคือเมืองย่างกุ้ง ถามผู้คนแถวนั้นได้ความว่าเมืองนี้มีแต่
พระราชินี ไม่มพี ระราชา เพราะพระราชาล้วนแต่สนิ้ พระชนม์เมือ่ อยูก่ บั พระราชินี พวกขุนนางประกาศหา
อาสาสมัครมาเป็นพระราชา ปอกกะเยีย่ งไม่กลัว สมัครเป็นพระราชา เมือ่ เข้าห้องบรรทม หม่องปอกกะเยีย่ ง
รอให้พระราชินีหลับไปก่อนและเอาต้นกล้วยมาวางไว้แทนตัว ส่วนตนเองไม่หลับใหล ไปยืนหลบอยู่
หลังเสา ใกล้เวลารุ่งสางมีพญานาคเลื้อยเข้ามาขบต้นกล้วยที่หม่องปอกกะเยี่ยงวางลวงไว้ นึกว่าเป็นคน
หม่องปอกกะเยี่ยงจึงเอาดาบฟันพญานาคจนตาย แล้วออกไปจากห้องด้วยความดีใจ ไม่ทันเห็นพระราชินี
ร้องไห้โศกเศร้าที่พญานาคซึ่งเป็นคู่รักตาย คนมักจะสงสัยว่าคนกับพญานาคซึ่งเป็นสัตว์จะเป็นคู่รัก
กันได้อย่างไร ก็ต้องตอบว่าในเรื่องนิทานพื้นบ้านมักมีเรื่องที่คนกับสัตว์โดยเฉพาะอย่างยิ่งพญานาคเป็นคู่
สงั วาสกนั หรอื อาจจะอธบิ ายไดว้ า่ พระราชนิ มี คี รู่ กั เปน็ ชนเผา่ ทมี่ พี ญานาค หรอื งตู วั โต ๆ เปน็ สตั วส์ ญ
ั ลกั ษณ์
หรือที่เรียกว่า totem
		 ผู้อ่านรวมทั้งผู้ประพันธ์ (ซึ่งไม่ทราบว่าเป็นผู้ใด) เห็นว่าพระราชินีเป็นคนใจร้าย ให้คู่รักสังหาร
“สามี” ไปไม่รู้กี่คนแล้ว แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า ถึงการฆ่าคนเป็นสิ่งไม่ดี แต่คนที่มีคู่รักอยู่แล้ว และถูก
คลุมถุงชนกับใครต่อใครมากหน้าหลายตาอาจเคืองแค้น และหาทางออกแบบนี้
		 พระราชินีเรียกมหาดเล็กมาสั่งให้จ้างนายพรานมาแล่หนังพญานาคให้เงินค่าแล่ ๑,๐๐๐ เหรียญ
และให้เย็บเป็นหมอนให้ค่าจ้าง ๑๐๐ เหรียญ ส่วนกระดูกพญานาคพระนางท�ำเป็นปิ่นปักผม
		 เช้าขึ้น พระราชินีชวนหม่องปอกกะเยี่ยงเล่นตอบปริศนา พระนางถามว่า “พันหนึ่งถูกช�ำแหละ
เย็บร้อยหนึ่ง กระดูกท�ำปิ่นปักผม” คืออะไร ถ้าตอบไม่ได้จะต้องถูกประหารชีวิต ถ้าตอบได้พระนาง
จะเป็นฝ่ายถูกประหาร
		 เป็นบุญของหม่องปอกกะเยีย่ งทีพ่ อ่ แม่ทราบข่าวว่า ลูกได้เป็นพระราชา จึงเดินทางมาหา เมือ่ มาถึง
นอกเมื อ งตะโก้ ง ก็ ไ ปหยุ ด กิ น ข้ า วใต้ ต ้ น ไม้ ท� ำ ข้ า วหก อี ก าสองผั ว เมี ย ลงมากิ น ข้ า วและคุ ย กั น ว่ า
หม่องปอกกะเยี่ยงจะถูกประหารเพราะไม่รู้ค�ำตอบปริศนา แต่อีกาตัวผู้รู้เพราะแอบบินเข้าไปในห้อง
พระราชินี แล้วเฉลยปริศนาให้อีกาตัวเมีย พ่อแม่ฟังเข้าใจ เรื่องแบบนี้ก็ปรากฏอยู่มากในนิทานพื้นบ้าน
มีหลายเรื่องที่เป็นการตอบปริศนาเหมือนในเรื่องนี้
		 พ่อแม่เข้าเมืองไปบอกหม่องปอกกะเยี่ยง ในวันรุ่งขึ้นหม่องปอกกะเยี่ยงตอบค�ำถามได้ทุกข้อ
พระราชินีกลัวมาก หม่องปอกกะเยี่ยงสงสารจึงไม่ประหาร เพียงแต่ให้เนรเทศไป
		 เรื่องจบลงว่าหม่องปอกกะเยี่ยงขึ้นครองราชย์แล้วปกครองแผ่นดินโดยธรรม ประชาชนก็เป็นสุข
สืบไป ข้าพเจ้านึกถึงพระสูตรในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง พ.ศ. ๒๕๒๕ เล่ม ๙ ชื่อกูฏทันตสูตร
ทีฆนิกาย สิลขันธวรรค สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมเทศนาโปรดกูฏทันตพราหมณ์
เรื่องพระเจ้ามหาวิชิตราชในอดีตกาลทรงปกครองบ้านเมืองโดยธรรม พระราชทานเมล็ดพันธุ์พืช และ
สัตว์แก่เกษตรกร เงินทุนแก่พ่อค้า และเบี้ยเลี้ยงเงินเดือนรางวัลแก่ข้าราชการที่ดี ท�ำให้บ้านเมืองร่มเย็น
ไม่มีโจรผู้ร้าย จึงน�ำมาย่อเติมไว้ท้ายเรื่อง
		 นิทานพื้นบ้านเช่นนี้ เล่ากันมาแต่โบราณเพื่อสร้างความบันเทิงและมีคติธรรม แต่อาจมีความ
ไม่สมเหตุผลอยู่บ้าง ผู้อ่านและผู้ฟังจึงควรพิจารณาให้เห็นความจริงถ่องแท้ จึงจะเกิดปัญญาตามควร”
		 อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รในรายการแสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

146

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๗ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗

ไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส
ขุนบรม

ลุงมาป้าชู

คุณลุงมาคุณป้าชูอยู่กระท่อม
ลูกสามคนรักใคร่ใจกลมเกลียว
ขยันท�ำไร่นาสวนผสม
แต่ยังมีที่ว่างหว่างต้นตาล

ละว้า

หนู เล็ก กลาง ใหญ่
หนูเล็กว่าหนูอยากปลูกต้นมะม่วง
หนูกลางว่าต้นมะยมออกผลทุกปี
พี่หนูใหญ่ใครใครก็เชื่อถือ
ว่ามะม่วงที่ตลาดมีผลโต

ฉับแกละ

มันออกผลเป็นพวงอร่อยจริงนี่
รสเปรี้ยวจี๋ดองไว้ได้หลายโล
เป็นคนเก่งเลื่องลือดีอักโข
ราคาถูกตั้งแผงโชว์อยู่ริมทาง

ไผ่รวกมาแรง

ถ้าอยากกินซื้อเขาเอาดีกว่า
ท่านมีมากยังส่งให้น้องหนูกลาง
พวกเราจงปลูกไผ่รวกกันเถิด
หน่อรสอร่อยหนูใหญ่เคยได้ยิน

ฉิ่งฉาบ

ที่แวดล้อมด้วยภูผาพนาเขียว
มือถือเคียวจอบกระบุงมุ่งแต่งาน
บุปผชาติน่าชมกลิ่นหอมหวาน
เขาต้องการปลูกอะไร “อะไรดี?”

ส่วนมะยมปู่ย่าที่บ้านล่าง
พี่เห็นวางอยู่ตรงนั้นไม่ทันกิน
แสนประเสริฐอาจขายได้ทรัพย์สิน
จะไปบ้านลุงอินขอกล้ามา

ทานตะวันแซง
เมื่อปลูกไผ่แล้วยังมีที่เหลือ
หนูกลางได้เมล็ดที่ซื้อหา

ตรงแปลงมะเขอื ปลกู ทานตะวนั ไวข้ า้ งหนา้
ไม่นานนักบุปผาออกดอกงาม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 147

�ล�ำปางเล็ก

เสียงแข็งยโส

ทานตะวันยโสและโอหัง
ผู้มาก่อนเมื่อไรจะโตตาม

มาทีหลังโตกว่าน่าเหยียดหยาม
มันเอ่ยถามถากถางไผ่ร้ายจริงจริง
ขี้โม้คุยโว

สร้อยล�ำปาง

ไผ่สังเวชทานตะวันว่าขี้โม้
กลีบสีเหลืองใบสีเขียวงามทุกสิ่ง

มันคุยโวเมามัวตัวงามยิ่ง
ไม่ฟังค�ำไผ่ติงเอาเสียเลย

ร้องโฮกลางฝน

แขกไทร

อีกไม่นานหน้าฝนดลมาถึง
พายุพัดฟ้าร้องก้องกว่าเคย
ทานตะวันต้านลมฝนไม่ไหว
ใบก็เหี่ยวน่าร้องไห้ใจมืดมน

กระบอกทอง

ในคืนหนึ่งมิใช่ฝนตกเฉยเฉย
เหมือนจะเย้ยพรรณพฤกษาอย่ามาทน
จึงล้มไปกลีบเหลืองหายกลางสายฝน
ไม่มีคนไม่มีผึ้งพึงใจตอม

ได้ผลหน่อไผ่

ฝ่ายไผ่รวกได้น�้ำก็แตกใบ
มีหน่อเล็กรสดีอยู่รอบล้อม

รากแผ่กว้างต้นสูงใหญ่กว่ากระท่อม
เหมือนเป็นจอมรุกขชาติที่ดาษดง

ใฝ่เรียนจ�ำเริญ

พรรณไม้ในสวน
คุณลุงมาจึงสอนลูกลูกทุกคน
พืชโตเร็วอาจอยู่ได้ไม่มั่นคง
อย่างพวกหนูเป็นเด็กยังเล็กอยู่
จะมั่นคงมีเกียรติศรีดีดั่งใจ

ปลูกไม้ต้นจงจ�ำไว้อย่าใหลหลง
พืชโตช้ายืนยงวงศ์ไผ่ไพร
ค่อยค่อยเพียรเรียนรู้จนเติบใหญ่
เปรียบไผ่รวกพันธุ์ไม้ในสวนเรา
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗๗๐

๗๐

ดังนี้

148

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�		 “หลายปีมาแล้วทีข่ า้ พเจ้าได้แต่งบทร้องส�ำหรับวงดนตรีสายใยจามจุรมี าหลายครัง้ บทเพลงเหล่านี้
มีส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่ง และพม่า มาถึงปีนี้ไม่ทราบว่าจะท�ำเพลงญวน เขมร มอญ หรือลาวดี ยังคิดไม่ออก
พอดีวันหนึ่งหันไปเจอหนังสือเล็ก ๆ เล่มหนึ่ง...
		 เมื่ออาจารย์ประคอง เทวกุล ณ อยุธยา เกษียณอายุในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ได้พิมพ์หนังสือเล่มหนึ่ง
เพื่อแจกมิตรสหาย ชื่อว่านิทานคุณธรรมจากไผ่รวก โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องจาก
พระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โรงเรียน
อุทัยวิทยาคม เมื่อยังรับราชการ อาจารย์เป็นกรรมการโครงการนี้และให้เด็ก ๆ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑
เขียนนิทานเกี่ยวกับไผ่รวก พืชพื้นเมืองจังหวัดอุทัยธานีที่มีคุณประโยชน์หลายอย่าง อาจารย์รวบรวม
เรอื่ งได้ ๔๐๘ เรอื่ ง แตไ่ ดค้ ดั มาพมิ พเ์ พยี ง ๒๐ เรอื่ ง ขา้ พเจา้ จงึ ดดั แปลงเรอื่ งของ ด.ช. ปทั รพงษ์ หลวงชยั
ชั้น ม. ๑/๙ ปีการศึกษา ๒๕๔๕ เรื่องไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส มาเขียนเป็นบทกลอนเพื่อแสดงเป็น
เพลงตับอย่างที่เคย
		 เรือ่ งย่อคือชายผูห้ นึง่ มีบตุ รสามคน ครอบครัวนีป้ ลูกแปลงพืชผัก และไม้ดอกสวยงามแล้วยังมีทวี่ า่ ง
เขาถามลูก ๆ ว่าต้องการปลูกไม้ยืนต้นอะไร ลูกคนเล็กอยากปลูกมะม่วง ลูกคนกลางอยากปลูกมะยม
แต ่ ลู ก คนโตอยากปลู ก ไผ ่ ร วก อธิ บ ายเพิ่ ม เติ ม ว ่ า มะม ่ ว งมี ข ายราคาถู ก อยู ่ แ ล ้ ว มะยมบ ้ า นปู ่ มี ม าก
ย่าเก็บมาให้เสมอ ไผ่รวกหายาก หน่อไม้รสชาติดี ขายได้ราคาดี เมื่อปลูกใหม่ ไผ่รวกยังเล็ก เมื่อปลูกแล้ว
แตกใบช้า ๆ ลูกคนกลางได้เมล็ดทานตะวันมา เห็นยังพอมีที่จึงปลูก ไม่นานก็ออกดอกกลมใหญ่ มีสีเหลือง
สวยงาม มันโอ้อวด เยาะเย้ยไผ่รวกว่า มันมาทีหลังแต่โตเร็วกว่า ดอกสวย หันรับแสงตะวันได้ แต่ไผ่รวกว่า
โตอย่างมั่นคงดีกว่า วันหนึ่งฝนตกแรง มีลมกรรโชก ทานตะวันรากตื้นก็ล้มลง ท�ำให้ใบแห้งเหี่ยว ผีเสื้อ
และแมลงพากันบินผ่านไป ทานตะวันรู้สึกเจ็บปวด ใบไม่ปรุงอาหาร รากก็ไม่ดูดน�้ำ จึงตายไป ส่วน
ไผ่แตกใบอ่อน ล�ำต้นสูง รากแผ่กว้างหยั่งลึก ลูกคนกลางปรารภกับพ่อว่า ทานตะวันอยู่ได้ไม่นาน
พ่อว่า ทานตะวันเป็นพืชล้มลุก มีอายุเพียงฤดูเดียว แต่ไผ่เป็นไม้ยืนต้น ช่วงแรกโตช้าแต่อายุยืน มองดู
แล้วจะได้คติธรรมว่า สิ่งที่มั่นคงต้องใช้เวลาสร้างสมมากกว่าสิ่งที่ฉาบฉวย ต้นไม้สองต้นที่มาขึ้นเคียงกัน
ท�ำให้เรารู้ความจริงของโลกมากขึ้น
		 ข้าพเจ้าต้องขออภัยที่ไม่ได้ขออนุญาตอาจารย์ประคอง หรือ ด.ช.ปัทรพงษ์ หวังว่าทั้งสองจะไม่ว่า
อะไรเพราะที่แต่งเล่นเพื่อให้ความบันเทิงแก่ผู้เล่นดนตรีและผู้ชมเท่านั้น” อ่านรายละเอียดในสูจิบัตร
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๗ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗ ณ หอประชุมคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 149

�บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙

นเรนทราทิตย์: วีรกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม

(กษัตริย์นเรนทราทิตย์ทรงสืบสายจากราชวงศ์ที่เรืองอ�ำนาจ)
เขมรเหลือง

พนมปราสาท

บรรพตเพลิงพนมรุ้งรุ่งสง่า
มีปราสาทบนภูผาอ่าวิจิตร
รูปสลักหินนานาพาพึงพิศ
ดังทวยเทพนฤมิตให้ชีวิน
กษัติรย์นเรนทราทิตย์อิทธิศักดิ์
สืบสายวงศ์จอมจักรล�้ำศาสตร์ศิลป์
ปกครองรัฐสร้างสุขทั่วธรณิน
ศัตรูยินพระนามครั่นคร้ามองค์
(งามพระโฉมเป็นที่พึงใจของเหล่าสตรี)

เขมรชมพู

สิริพิลาส

งามพระองค์ทรงโฉมสิริพิลาส
กวีปราชญ์ลิขิตฉันท์อันสูงส่ง
เหล่าสตรีพิศวาสผูกจิตจง
ล้วนลุ่มหลงละห้อยหาพระภูบาล
มหากวีประจงประดิษฐ์กาพย์
ชนทั้งผองฟังแล้วทราบด้วยค�ำหวาน
แต่สตรีเพียงประสบได้พบพาน
เพียงแว่บผ่านก็ซึ้งตรึงตรูตา
งามยิ่งจันทร์วันเพ็ญเด่นแสงโสม
ส่องโพยมคนอื่นใดก็ไร้ค่า
ราชะงามยิ่งด้วยวิทยา
จึงรักษาแสงจันทร์ไว้ให้อยู่ดี
(ทรงห้าวหาญคล่องแคล่วในการศึก ท�ำสงครามเพื่อธรรมะ)

150

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ชาตินาคี

เขมรแดง

พระห้าวหาญในการศึกฮึกสง่า
เปรียบประดุจลีลาเจ้านาคี
ด้วยพระขรรค์บั่นเศียรคชาชาติ
เศียรช้างศึกคึกคนองล่องลอยไกล
ศีรษะสารในยุทธดุจมีจิต
ศัตรูเห็นช้างถูกบั่นด้วยช�ำนาญ

สุดใจ

กรซ้ายขวาไวว่องคล่องทุกที่
เลื้อยเคลื่อนแคล่วในวิถีพงพีไพร
ของเหล่าราชศัตรูผู้ยิ่งใหญ่
บันเทิงในมหรรณพแลส�ำราญ
ท้องสมุทรคือโลหิตสีแดงฉาน
ก็ลนลานกลัวภัยต่อนคร

สุดใจไพรี
ทรงแผลงศรต้องไพรีศีรษะขาด เศียรผงาดสู่นภาในสมร
แล้วตกลงทั้งสิ้นในดินดอน
ด้วยอัปสรสาปส่งให้ลงพลัน
ว่ายังคิดถึงชู้คู่ชีวาตม์
จะมาปองหมายมาดสาวสวรรค์
จงกลับสู่อ�ำนาจพระราชัน
พระองค์นั้นพุ่งสว่างดังอัคคี
ทรงท�ำศึกเพื่อผดุงมุ่งธรรมา
เพื่อสันติปวงประชาเป็นสุขศรี
ทั้งแดนตนแดนริปูได้อยู่ดี
ทุกเผ่าพันธุ์ในธาตรีได้อยู่เย็น
(ทรงเป็นผู้มีวิทยาและมีตบะโยคะ)

เขมรพวง ๒ ชั้น
องค์พระนเรนทราทิตย์

ผู้มีตบะโยคะ
ผู้ทรงสิทธิจอมฤษินิรุกต์เด่น

- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
เวทางคะไวยากรณ์ทรงจัดเจน
ดังทรงเป็นพระศิวะผู้ทัดจันทร์
บนสถูลไศละรมยะคีรี
พฤกษาศรีโดยรอบเป็นขอบขัณฑ์
- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
ในคูหามืดมนพ้นอนันต์
โยคะยังแสงตะวันให้รุ่งเรือง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 151

�เขมรพวง ชั้นเดียว
ด้วยพระทัยลุ่มลึกกว่าสมุทร
เพลิงเอารวะผุดงามกระเดื่อง
ให้พ้นน�้ำจึงสว่างพร่างประเทือง
ตามที่เรื่องจารึกก�ำหนดมา
(กล่าวสรุป ถึงเป็นวีรกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ก็จะถูกลืมด้วยเวลา)
วีรกษัตริย์

ซาระยัง

เรื่องนเรนทราทิตย์นริศราช
งามพระรูปกาจสงครามกิจพารา
ถึงมหากวียอเกียรติศักดิ์
กว่าพันปีล่วงมาเป็นเวรกรรม

เชิป เชิป

ปริวัติอักษร

ข้าพากเพียรเรียนมาแต่ยังน้อย
จึงปริวัติอักษรบนหินทราย
ส�ำเนียงขอมส�ำเนียงเขมรเล่นให้เพราะ
ขอบคุณผู้มาร่วมบรรเลง

		

๗๑

ด้วยพระชาติยิ่งยงพระพงศา
ทั้งวิทยาทั้งพระคุณอดุลธรรม
ศิลาทรายจ�ำหลักเป็นความข�ำ
ศิลาเก่าก็ซ�้ำทรุดท�ำลาย
ความรู้ยังด้อยแต่ใคร่ทราบความหมาย
มาบรรยายเป็นเสียงส�ำเนียงเพลง
โสตเสนาะเพื่อสุขใจใช่อวดเก่ง
ฟังวังเวงค�ำนึงถึงโบราณ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๙๗๑

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
		 “ใน พ.ศ. ๒๕๑๙ ข้าพเจ้ายังศึกษาอยู่ชั้นปีที่ ๔ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ข้าพเจ้าสนใจศึกษาจารึกปราสาทหินพนมรุ้งที่กรมศิลปากรพบใหม่ ดร.อุไรศรี วรศะริน เป็นผู้สอน
ในชั้นแรกมุ่งหมายเพียงเพื่อรวบรวมข้อมูลตีพิมพ์ในวารสารทางวิชาการเล่มใดเล่มหนึ่ง
		 ต่อมาเมื่อเข้าศึกษาที่บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ
ดิศกุล ทรงแนะน�ำว่าควรศึกษาด้านจารึกและประวัติศาสตร์ศิลปะ น�ำมาวิเคราะห์ประกอบกันจะเป็น
ข้อมูลที่สมบูรณ์เกี่ยวกับปราสาทหินพนมรุ้ง ข้าพเจ้าเห็นชอบกับพระด�ำรินี้ แต่เนื่องว่าเวลาศึกษามีไม่พอ
จึงจ�ำกัดลงเฉพาะด้านจารึก

152

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�		 จารึกปราสาทพนมรุง้ ทีส่ ำ� คัญทีส่ ดุ ทีศ่ าสตราจารย์เซเดส์แปลไว้ครึง่ หลักกับครึง่ หลังทีก่ รมศิลปากร
พบนั้น สวมกันได้พอดี ข้าพเจ้าจึงแปลใหม่ วิธีการแปลค่อนข้างซับซ้อนเพราะหินแตกไป และตัวอักษร
ลบเลอื นทำ� ใหแ้ ปลไดไ้ มค่ รบ เนอื้ หาไมช่ ดั เจน ตอ้ งตคี วามสนั นษิ ฐานเอามาก ลกั ษณะการประพนั ธเ์ ปน็ ฉนั ท์
ชนิดต่าง ๆ ได้แก่ วสันตดิลก อุปชาติ อินทรวิเชียร อุเปนทรวิเชียร มาลินี โศลก และอารยา มีโวหาร
ลึกซึ้ง เนื้อหาของกวีนิพนธ์นี้เป็นเรื่องของกษัตริย์ทรงพระนามว่า นเรนทราทิตย์ ซึ่งทรงสืบเชื้อสายจาก
ราชสกลุ วงศอ์ นั ยงิ่ ใหญ่ มพี ระรปู โฉมงดงามเปน็ ทเี่ สนห่ าของเหลา่ สตรี ทรงเปน็ กวผี เู้ ปน็ เลศิ เปน็ ผมู้ ปี ญ
ั ญา
และความรู้ ทรงเป็นผู้แกล้วกล้าในสงคราม ในที่สุดได้ศึกษาหลักธรรมะในศาสนาพราหมณ์ไศวนิกาย
พวกปาศุปตะ บ�ำเพ็ญพรตอันแก่กล้า
		 ดูลักษณะอักษรน่าจะเป็นสมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๑๒ ช่วงสุดท้ายมีการบอกศักราชเทียบเป็น
คริสต์ศักราชได้ว่าเป็น ค.ศ. ๑๑๕๒ ตรงกับปลายรัชกาลพระเจ้าสูรยวรมัน หรือหลังสมัยสูรยวรมัน
เพียงเล็กน้อย มีบุคคลชื่อหิรัณยะ สร้างรูปเคารพของบิดาชื่อ นเรนทราทิตย์ เป็นทอง หลังจาก
นเรนทราทิตย์ล่วงลับไปแล้ว
		 ในจารึกสันสกฤตมีชื่อ “สถูลาทริ” หรือ “สถูลไศละ” ซึ่งตรงกับภาษาเขมรว่า พนมรุ้ง
		 พ.ศ. ๒๕๒๐ ข้าพเจ้าได้ไปที่ปราสาทพนมรุ้งที่อ�ำเภอนางรอง (ปัจจุบันเป็นอ�ำเภอเฉลิมพระเกียรติ)
จังหวัดบุรีรัมย์เป็นครั้งแรก ผู้อธิบายคือ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้ายาใจ จิตรพงศ์ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า
สุภทั รดิศ ดิศกุล และนายปิแอร์ ปิชาร์ด สถาปนิกชาวฝรัง่ เศส ยิง่ ท�ำให้ขา้ พเจ้าสนใจงานนีเ้ พิม่ ขึน้ นอกจาก
ความนา่ สนใจดา้ นโบราณคดแี ละภาษาแลว้ สภาพภมู ศิ าสตรภ์ เู ขาไฟเกา่ ทำ� ใหส้ ถานทแี่ หง่ นนี้ า่ พศิ วงยงิ่ นกั
		 หลังจากศึกษาส�ำเร็จใน พ.ศ. ๒๕๒๑ แล้ว ข้าพเจ้าใคร่ที่จะศึกษาประวัติศาสตร์ศิลปะในปราสาท
หินพนมรุ้ง และกวีนิพนธ์ในศิลาจารึกในละเอียดขึ้น แต่ก็ไม่มีเวลาจึงเว้นไม่ได้ท�ำต่อตามประสงค์
		 ในระยะหลังข้าพเจ้าได้แต่งบทประพันธ์เพื่อบรรจุเพลงส�ำเนียงต่าง ๆ เช่น ส�ำเนียงจีน ส�ำเนียงฝรั่ง
ส�ำเนียงแขก ส�ำเนียงพม่า และทั่ว ๆ ไป มีความคิดจะเล่นเพลงส�ำเนียงเขมรบ้าง เมื่อไม่นานมานี้
ได้ไปท�ำงานด้านส่งเสริมการเกษตรในจังหวัดสุรินทร์ ชาวบ้านในโครงการเล่นกันตรึมให้ฟัง ไพเราะ
จับใจยิ่งนัก จึงมานึกถึงพระเจ้านเรนทราทิตย์พระองค์นี้ เขียนเป็นบทเฉลิมพระเกียรติ แต่ไม่ใช้เฉพาะ
ข้อความในจารึก อาศัยจินตนาการของตนเอง ไม่หวังให้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ตั้งใจเพียงสร้าง
ความพึงพอใจแก่ตนเอง ผู้ร่วมงานและผู้ชมการแสดงเท่านั้น”
		 อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 153

�154

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ส่วนที่ ๖ บทพระราชนพิ นธถ์ วายราชสดดุ พี ระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้
เจ้าอยู่หัว ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙ พระราชทานชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เมือ่ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับ
ปริ ญ ญาโทจากมหาวิ ท ยาลั ย ศิ ล ปากรแล ้ ว ทรงเข ้ า รั บ ราชการในต� ำ แหน ่ ง อาจารย ์
ส ่ ว นการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า ในเดื อ นธั น วาคม พ.ศ. ๒๕๒๓
ทรงเกษี ย ณอายุ ร าชการเมื่ อ วั น ที่ ๑ ตุ ล าคม พ.ศ. ๒๕๕๘ พระยศสุ ด ท ้ า ยทรงเป ็ น
พลเอกหญิง ต�ำแหน่งทางวิชาการ ศาสตราจารย์ และต�ำแหน่งฝ่ายบริหาร ผู้อ�ำนวยการ
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า หลังจาก
ทรงเกษียณอายุราชการ ยังคงทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อย
พระจุ ล จอมเกล ้ า ซึ่ ง มี พ ระบรมราชโองการโปรดเกล ้ า ฯ แต ่ ง ตั้ ง ใน พ.ศ. ๒๕๕๓
และทรงเป็นอาจารย์พิเศษที่กองวิชาประวัติศาสตร์มาจนถึงปัจจุบัน
ตั้งแต่ช่วงแรกของการทรงรับราชการ ขณะทรงด�ำรงพระยศพันตรีหญิง และ
ยังทรงสอนอยูท่ กี่ องวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์ ทรงพระเมตตาสนับสนุนชมรมดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อย กรมนักเรียนนายร้อย รักษาพระองค์ และทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์ชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย ในปีแรกนี้เอง พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องถวาย
ราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว พระราชทานชมรมดนตรี ไ ทย
นักเรียนนายร้อย ขับร้องบรรเลงออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก ช่อง ๕
ในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม อีกทั้งมีพระมหากรุณาธิคุณทรงดนตรีร่วมกับวงดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อยด้วย
ตลอด ๓๕ ปีแห่งการทรงรับราชการ ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงดนตรี
ร ่ ว มกั บ วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยเช ่ น นี้ ต ่ อ เนื่ อ งทุ ก ป ี ส ่ ว นใหญ ่ ท รงระนาดเอก
มีบางปีที่ทรงซอด้วง คือปี พ.ศ. ๒๕๒๕ บางปี นอกจากทรงดนตรีแล้ว ยังทรงขับร้องด้วย
ได้แก่ พ.ศ. ๒๕๒๕, ๒๕๒๗, ๒๕๒๘, ๒๕๒๙ และ ๒๕๔๖ ทั้งนี้ก่อนที่จะบรรเลงเพลง
เพื่อบันทึกแถบวีดิทัศน์ส�ำหรับออกอากาศในวันที่ ๒๓ ตุลาคม จะทรงฝึกซ้อมร่วมกับ
วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยทุ ก ครั้ ง การบรรจุ เ พลงและควบคุ ม การฝ ึ ก ซ ้ อ มนั้ น
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ครูดนตรีไทยถวายงานระยะแรกจนถึง พ.ศ. ๒๕๓๘ คือ
คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ ระยะต่อมาจนถึงปัจจุบัน คือ อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

155

�หลังทรงเกษียณอายุราชการ ยังมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ พระราชทาน
บทขับร้องส�ำหรับวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙ แต่ระหว่างเตรียมการทีจ่ ะทรงฝึกซ้อม
ร่วมกับวงดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเพือ่ บันทึกแถบวีดทิ ศั น์ออกอากาศนัน้ พระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคตในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
กิจกรรมในปีนี้ จึงต้องระงับไป
บทพระราชนิพนธ์ในส่วนที่ ๖ ซึง่ ทรงพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙
มีทั้งหมด ๓๖ บท (ยังไม่ได้บันทึกและเผยแพร่ ๑ บท) เนื้อหาแสดงความส�ำนึกและ
ร�ำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ครองราชย์
พ.ศ. ๒๔๑๑ - ๒๔๕๓) ทีม่ ตี อ่ ประเทศชาติดา้ นการพัฒนาประเทศ ทรงยกพระราชกรณียกิจ
ส�ำคัญเป็นตัวอย่าง ขณะเดียวกันก็ทรงกล่าวถึงผลที่มีถึงปัจจุบัน ตลอดจนทรงกล่าว
เชื่ อ มโยงเหตุ ก ารณ ์ สถานการณ ์ ห รื อ บริ บ ทใหม ่ ที่ เ กิ ด ขึ้ น เช ่ น การย ้ า ยโรงเรี ย น
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าจากกรุงเทพฯ ไปจังหวัดนครนายก (พ.ศ. ๒๕๒๙) กระแส
โลกาภิวตั น์ (พ.ศ. ๒๕๕๑) เนือ่ งจากทรงพระราชนิพนธ์ในฐานะข้าราชการโรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า จึงทรงกล่าวถึงนักเรียนนายร้อย การทหารและความมัน่ คงของชาติอยูเ่ สมอ
พระราชกรณียกิจส�ำคัญในการพัฒนาประเทศในรัชกาลที่ ๕ ที่ทรงกล่าวถึงไว้ใน
บทพระราชนิพนธ์ เช่น
การคมนาคม

สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล
			
การสื่อสาร
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน
		

156

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
(พ.ศ. ๒๕๔๕)
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
(พ.ศ. ๒๕๔๕)

�การประปา

สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ 
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง
		
การปกครอง
ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย
					

ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
(พ.ศ. ๒๕๕๒)
การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
(พ.ศ. ๒๕๕๕)

หากวันปิยมหาราชในปีใด ตรงกับวาระหรือปีครบรอบของพระราชกรณียกิจส�ำคัญ
ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ก็ทรงพระราชนิพนธ์ถงึ พระราชกรณียกิจนัน้
ได้แก่ ครบ ๑๐๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๔๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๔๐ ครบ ๑๐๐ ปี
(พ.ศ. ๒๕๕๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๔๕๐ ครบ ๑๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๕)
การประกาศตัง้ กระทรวงต่าง ๆ อย่างเป็นทางการ ทีเ่ รียกว่า การปฏิรปู การปกครอง พ.ศ. ๒๔๓๕
ครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ในไทย และการตั้งโรงเรียนหลวงส�ำหรับราษฎร
พ.ศ. ๒๔๒๗ ตัวอย่างของบทพระราชนิพนธ์ในลักษณะนี้ เช่น
เมื่อครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ครั้งแรกที่โรงทหารหน้าหรือ
ศาลาว่าการกลาโหม (กระทรวงกลาโหมในปัจจุบนั ) ในไทย พ.ศ. ๒๔๒๗ และการตัง้ โรงเรียน
หลวงส�ำหรับราษฎรแห่งแรกในปีเดียวกัน ซึ่งทรงเปรียบว่ามี “ไฟปัญญา” เกิดขึ้นในไทย
ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ดังนี้
ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย
				

(พ.ศ. ๒๕๕๗)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 157

�เมื่อครบ ๑๑๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๘) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง
ออกพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔ ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท เมื่อวันที่ ๑ เมษายน
พ.ศ. ๒๔๔๘ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า
ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์
				

(พ.ศ. ๒๕๕๘)

พระราชกรณี ย กิ จ ด ้ า นการทหาร พระองค ์ ท รงกล ่ า วถึ ง พระมหากรุ ณ าธิ คุ ณ
ที่ พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว ทรงมี ต ่ อ นั ก เรี ย นนายร ้ อ ยในฐานะ
องค์ผพู้ ระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขณะเดียวกัน ทรงแทรกค�ำเตือน
นักเรียนนายร้อยให้ส�ำนึกในหน้าที่เมื่อส�ำเร็จการศึกษาออกรับราชการ คือ การปกป้อง
ประเทศชาติ เพื่อตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณ ดังบทพระราชนิพนธ์ความตอนหนึ่งว่า
แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
ยังจงรักจอมนริศอดิศร
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร.
				
ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม
					

(พ.ศ. ๒๕๓๑)
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา
(พ.ศ. ๒๕๔๔)

บทพระราชนิพนธ์วนั ปิยมหาราชล่าสุด พ.ศ. ๒๕๕๙ ตรงกับครบ ๑๒๐ ปี พระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งกรมป่าไม้ นอกจากทรงพรรณนาถึง
สาเหตุและผลส�ำคัญของการสถาปนากรมป่าไม้แล้ว ทรงพระราชนิพนธ์เตือนใจทหาร
ด้วยว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติเป็นหน้าที่ของทหารด้วยเช่นกัน ดังความว่า

158

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี

เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนคุณพระองค์จอมราชันย์

							

(พ.ศ. ๒๕๕๙)

เนื้อหาของบทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดีเป็นเรื่องเหตุการณ์ส�ำคัญต่าง ๆ
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังนั้นบทพระราชนิพนธ์ในส่วนนี้
จึงไม่ได้เป็นเพียงบทร้องถวายราชสดุดี แต่เป็นประวัติศาสตร์ไทยในรัชสมัยพระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วย นอกจากนั้นยังแสดงพระราชด�ำริเรื่องต่าง ๆ
และพระอัจฉริยภาพด้านวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เป็นอย่างดี

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 159

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๔
ทองย่อน

สรวมชีพบรรดาข้าพระบาท
ระลึกถึงพระคุณด้วยภักดี
ทรงก่อตั้งหน่วยทหารชาญฉกาจ
ธ�ำรงไทยให้สถิตนิจนิรันดร์

มอญแปลง

เพื่อให้เหล่าชาวไทยใจหาญ
คือโรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
อันพระคุณอุ่นเกศบังเกิดเกล้า
ร่วมพลังตั้งใจสามัคคี

สร้อยเพลง

ถึงคราครบรอบสวรรคต
กอปรกรณีย์ตามพระปณิธาน
พระสถิตย์สถานพิมานมาศ
ขอพระเกียรติพระยศยืนยง

160

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

อภิวาทประณตบทศรี
พระบารมีมากล้นพ้นร�ำพัน
เพื่อป้องชาติร่วมแรงแข็งขัน
ได้สร้างสรรค์ชาติรัฐพัฒนา
โปรดเกล้าพระราชทานสถานศึกษา
เสริมปัญญาเรียนอาวุธยุทธวิธี
ทุกคนเฝ้าร�ำลึกไว้ไม่หน่ายหนี
สร้างความดีมุ่งสัตย์ขจัดพาล
ขอก�ำหนดดวงจิตอธิษฐาน
เพื่อชาติผ่านพ้นภัยได้ด�ำรง
เป็นปิยมหาราชสูงส่ง
พิทักษ์พงศ์ผองไทยสถาพร

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๕
ฟ้าคะนอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระพุทธเจ้าเหล่าทหาร
ศิระกรานอัญชลิตอดิศัย
สมเด็จพระปิยราชภูวนัย  
ปัญจมราชัยจักรีวงศ์
ด้วยส�ำนึกพระกรุณาประชาราษฎร์
เกื้อกูลชาติให้อุดมสมประสงค์
แดนสยามบ�ำราศภัยได้ด�ำรง  
ยั่งยืนยงด้วยพระประศาสโนบาย
เทพทอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
การคุ้มแคว้นแดนดินถิ่นเรานี้
จะต้องมีนักรบสบใจหมาย
จึงทรงตั้งสถานฝึกชาญชาย  
สืบเชื้อสายผู้กล้ามาแต่บรรพ์
อันพวกเราเอาใจใฝ่นุสรณ์  
จะราญรอนไพรินสิ้นเขตขัณฑ์
จะมุ่งเรียนให้รู้จริงทุกสิ่งอัน  
จะตั้งจิตสมานฉันท์สามัคคี
หกบท

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
หวังสนองพระคุณวิบุลย์ยิ่ง
ทุกทุกสิ่งโดยเสด็จบทศรี
เพื่อรักษาอาณาประชาชี  
สมกับที่วางพระราชหฤทัย
ตุลาที่ยี่สิบสามสวรรคต  
ขอประณตมั่นท�ำตามค�ำไข
พระสถิตทิพย์สถานพิมานใด  
ปวงข้าบาทน้อมใจจงรักเทอญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

161

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๖
เวสสุกรรม

น้อมถวายบังคมบรมบาท
พระคุณคุ้มครองไผทให้ร่มเย็น
ถึงเสด็จสู่ฟ้าสุราลัย
ว่าไทยคงเป็นไทยไม่คลอนแคลน

กระบี่ลีลา

เป็นบุญตัวได้เล่าเรียนพากเพียรฝึก
อยู่โรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
ด้วยจิตมั่นกตัญญูเป็นที่ตั้ง
ปกป้องชาติศาสนาถาวรนาน

มอญร้องไห้

วันที่ยี่สิบสามตุลาคม
กุศลใดได้สร้างทางใจกาย
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เทอดพระเกียรติพระนามนฤบดี

162

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ปิยราชเปี่ยมพระยศปรากฏเห็น
พระเดชเด่นกระเดือ่ งด้าวทัว่ ทุกแดน
นานเท่าใดใจตรึกร�ำลึกแม่น
พระปรีชาพาแคว้นวัฒนา
เป็นนักรบจบศึกเกริกแกร่งกล้า
การศึกษาบรมนาถพระราชทาน
อ้างสัจจังเป็นหลักสมัครสมาน
ประกอบการด้วยภักดีมิรู้คลาย
กรประนมดวงจิตอุทิศถวาย
มนะหมายสนองพระบารมี
ปิยมหาราชเจ้าธ�ำรงศรี
พิทักษ์ไทยธรณีนิรันดร์เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๗
น�้ำลอดใต้ทราย  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้องน�ำ)
ปัญจมราชบวรขจรยศ
พระคุณยิ่งปรากฏลือเลื่องหล้า
พระปิ่นรัฐกษัตริย์เจ้าจักรา
พระเมตตามากล้นพ้นร�ำพัน
เสด็จด�ำเนินประพาสทั่วแคว้นเขต
ไทยประเทศเจริญสุขทุกสิ่งสรรพ์
เพื่อทวยราษฎรพระพิทักษ์ยุติธรรม์
เสมอกันทั่วหน้าประชาชน
ปีนตลิ่ง    (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ทรงผดุงพลกล้ามารานรบ
ปวงข้าบาทได้ศึกษามาทุกคน

ให้ชาญศึกเจนจบทั่วพหล
ให้อดทนแข็งแรงแกร่งปัญญา

กราวน�ำ    (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ขออภิวาทบาทบงสุ์โดยจงรัก
จะปกป้องชาติน�ำสวัสดิ์วัฒนา

ตั้งสัจจะแน่นหนักมุ่งอาสา
เป็นมาลัยสักการ์บูชาองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 163

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๘
สรภัญญะ  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
พระเอยพระทรงภพ
เลอเลิศลบทั้งภพไตร
ปิยมหาราชาชัย
ดิลกหล้าวิบูลย์บวร
ปวงข้าสามิภักดิ์
สมัครมั่นสโมสร
ส�ำนึกคุณนิรันดร
ดุจจะพร้องพรรณนา
ยามเมื่อสยามประเทศ
ประสบเหตุภัยพาลา
ศัตรูผู้วิหิงสา
หมายครองถิ่นแผ่นดินเรา
ทรงปฏิรูปปกครองรัฐ
สุขพิพัฒน์ทุกข์บรรเทา
เป็นกระทรวงทบวงเนา
ดังปัจจุบันสมัยกาล
สมิงทองมอญ    (นักเรียนนายร้อย ขับร้อง)
ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
สาธารณูปโภคพยาบาล
ทรงร�ำลึกถึงการป้องกันชาติ
ทรงจัดทัพแข็งขันป้องกันเมือง
พระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อย
เป็นแหล่งฝึกนายทหารเชี่ยวชาญเชาว์

การศึกษาแผนใหม่อันไพศาล
บริหารเศรษฐกิจให้รุ่งเรือง
ให้แคล้วคลาดคงอยู่ฟูเฟื่อง
ให้ต่อเนื่องฝึกฝนไพร่พลเรา
ได้ต่อสร้อยพระนามจุลจอมเกล้า
ปวงข้าพระพุทธเจ้าเรียนวิชา

เสมอ       (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
จึงบังคมก้มแทบยุคลบาท
ถวายธูปประทีปมาศมวลบุปผา
พร้อมประพฤติยึดมั่นในสัจจา
จะรักษาชาติไทยให้ถาวร

164

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๙
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงขับร้องร่วมกับวงดนตรีไทย และทรงระนาดเอกในวงเป็นครั้งแรก)
เห่

เห่เอยพระปิยราช
เลื่องพระเกียรติลือพระนาม
ปวงข้าพระพุทธเจ้า
แทบเบื้องพระบาทา
ด้วยใจจงรัก
เพื่อสรรค์สร้างงาน
กิจการโรงเรียนนายร้อย
ปรับปรุงมั่งก้าวไกล

ครอบจักรวาล

เพื่ออนาคตดีที่แม่นมั่น
เพื่อสร้างนายทหารเชี่ยวชาญชัย
จังหวัดนครนายกเขาชะโงก
มีพร้อมสรรพทั้งวิชากีฬาดี

เต่ากินผักบุ้ง

ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
ขอปวงไทยจงสวัสดิ์วัฒนา
ยี่สิบสามตุลาคมศกนี้
ผู้สถิตพิมานทิพด�ำรง

บรมนาถจอมสยาม
เกริกพระคุณบุญประชา
น้อมเกล้าสิรสา
ตั้งจิตมั่นสักการ
จึงสมัครเป็นทหาร
คุ้มประเทศบ�ำรุงไทย
จึงค่อยขยายใหญ่
ย้ายออกไปจากพระนคร
ต้องบุกเบิกสร้างสรรค์โรงเรียนใหม่
ให้พอในกองทัพรบอรี
เป็นมงคลดลโชคสมศักดิ์ศรี
ให้สมที่พระราชทานพระนามา
บันดาลสิ่งประเสริฐเลิศล�้ำค่า
คู่ดินฟ้าคงเป็นไทยให้ยืนยง
ก้มเกศกราบภูบดีสูงส่ง
ดังจ�ำนงจิตมั่นกตัญญุตาเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

165

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๐

ทัพบกรุกรบ
สองชั้น
เที่ยวต้น

บรรพไทยใจกล้ามารวมชาติ
ถึงยามศึกฮึกสู้จู่ประจัญ
จ�ำเนียรกาลล่วงถึงซึ่งสมัย
จอมกษัตริย์ที่ห้ารัชกาล

เที่ยวกลับ ในครั้งนั้นมีประเด็นที่เป็นเหตุ
เพื่อนบ้านเราล้วนแต่อัปรา
ด้วยอ�ำนาจพระปรีชาอันยิ่งยอด
เร่งวิวัฒน์พัฒนาทุกวิธี
ชั้นเดียว
เที่ยวต้น

วางระบบปกครองของทหาร
จปร. คือเชื้อสายแห่งปวงพล

เที่ยวกลับ น้อมร�ำลึกองค์พระราชทานก�ำเนิด
เทอดพระนาม จปร. ค่าอนันต์

166

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เป็นเอกราชสามัคคีมีสุขสันต์
ยามสงบเพียรหมั่นมุ่งการงาน
นครใหญ่กรุงเทพฯ มหาสถาน
พสกขานจุลจอมเกล้าจอมราชา
ต่างประเทศล�้ำละเมิดเกิดปัญหา
ตกเป็นข้าอาณานิคมไปนานปี
ทรงน�ำไทยอยู่รอดมีเกียรติศรี
บ้านเมืองดีอาจสู้ผู้ผจญ
รู้ระบอบเชี่ยวชาญด้านพหล
สืบนุสนธิ์นักรบไทยในปัจจุบัน
โดยชูเชิดเกียรติยศปรากฏสรรพ์
ให้ยืนยงคู่พงศ์พันธุ์ผองเผ่าไทย

�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 167

�168

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๑
ตวงพระธาตุ

เทอดพระคุณจอมราชามหากษัตริย์ สยามินทร์ปิ่นรัฐยิ่งใหญ่ (รับ)
ปัญจมราชเจ้าของชาวไทย
ยากหาใครเปรียบด้วยพระคุณา (รับ)

แขกลพบุรี ๒ ชั้น
จะยกเรื่องยอพระเกียรติมากล่าวอ้าง เป็นแนวทางให้ปรากฏยิ่งยศฐา
เพื่อส่งเสริมปสาทะสร้างศรัทธา
ให้นำ� พากิจบ้านเมืองรุ่งเรืองดี (รับ)
แขกลพบุรี

สุดใจ

ทรงแบ่งหน้าที่ที่ส�ำคัญ
ภูมิภาคท้องถิ่นทุกธานี
ปวงประชาเสมอภาคร่วมช่วยชาติ
ต่างเรียนรู้วิชาสารพัน

เป็นกระทรวงพร้อมกันยิ่งศักดิ์ศรี
บริหารทุกที่ทั่วถึงกัน
เพราะทรงเลิกไพร่ทาสจึงสุขสันต์
โอกาสศึกษานั้นของราษฎร (รับ)

แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น

ยังจงรักจอมนริศอดิศร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น (รับ)
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร. (รับ)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 169

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๒
พม่าฉ่อย

ความเจริญที่เราเห็นว่าเป็นเลิศ
ความผาสุกทุกเขตประเทศไทย
ก้าวหน้าไปต้องให้ดีที่รากฐาน
ครั้งพระจุลจอมเกล้าทรงปกครอง

สามเส้า

พวกเราล้วนส�ำนึกในดวงจิต
ด้วยได้มาเป็นทหารตามกระบวน
ว่านี่เป็นสถาบันทรงสรรค์สร้าง
เรารุ่นหลังตั้งสัจจาพยายาม

สี่บท ๒ ชั้น

สามัคคีมีวินัยใจซื่อตรง
ใฝ่ใจรู้ปฏิบัติราชการ
ขอถวายบังคมบรมบาท
ใจยึดมั่นธรรมะกตเวที

170

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ได้บังเกิดพัฒนาขึ้นมาได้
ความภูมิใจในแว่นแคว้นดินแดนทอง
เป็นของพระราชทานแก่เราผอง
ตามครรลองระบอบธรรมที่สมควร
มุ่งอุทิศกายใจให้ทั่วถ้วน
“จปร.” คนทั้งมวลรู้จักนาม
ถือประโยชน์กว้างขวางทั่วสยาม
จะประพฤติด�ำเนินตามปณิธาน
รักษาชาติให้ยืนยงโลกกล่าวขาน
ช่วยผู้ทุกข์ให้เบิกบานด้วยปรานี
สมเด็จพระปิยราชยิ่งศักดิ์ศรี
ชั่วชีวีร�ำลึกนึกพระคุณ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๓
ดอกไม้ไทร ๒ ชั้น
ดอกไม้ไทยกลิ่นรื่นชื่นนาสา
หอมตามลมพัดไปไม่เคยทวน
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
โบราณท่านมักเปรียบเทียบความดี
กลิ่นไม่คลายไม่หมองมัวชั่วนิรันดร์
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
ตระนิมิต

ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
ทรงสร้างคนเพื่อสร้างชาติให้ยิ่งยง
แหล่งศึกษาทุกระดับรับทั่วถ้วน
นักเรียนนายร้อยเป็นหลักชัยเชี่ยวชาญ

ดอกไม้ไพร ๒ ชั้น
มาบัดนี้บ้านเมืองรุ่งเรืองโรจน์
จปร. ก็เจริญด�ำเนินไกล
ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
มุ่งกอบเกียรติแท้จริงสิ่งดีงาม

ตามพระพายร�ำเพยพาอยู่ในสวน
แม้หลากล้วนต่างสีมีหลายพันธุ์
ดุจมาลีหอมมากหลากสีสัน
ถึงทวนลมกลิ่นสุคันธ์ยังอยู่คง

ราชกิจพระทรงชัยผู้สูงส่ง
จึงทรงบ�ำรุงวิชาการ
ให้เลิศล้วนพลเรือนและทหาร
ด�ำเนินงานปกป้องชาติพ้นภัย
เราร่วมกันสร้างประโยชน์ผองไทยได้
ผองพวกเรารักษาไว้ซึ่งพระนาม
ข้าจะสู้ทุกสิ่งไม่เข็ดขาม
มีแต่ความมงคลชนนิยม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 171

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๔
ชมดง

ด�ำเนินตามมรรคาภูผาใหญ่
พฤกษาชาติดาษดาพนาวัน
พอย่างก้าวสู่เขตเกษตรกิจ
มีทั้งไร่นาสวนล้วนตระการ

กระบอก

มาถึงบุรีใหญ่ในประเทศ
ทั้งบ้านเมืองเรืองรุ่งทั่วมณฑล
การผลิตอุตสาหกรรมดีลํ้าเลิศ
บรรพชนพัฒนามาพร้อมมูล

ตะลุ่มโปง

สมเด็จพระปิยมหาราช
จึงเราชาว จปร. พร้อมเพรียงกัน
มุ่งพิทักษ์สมบัติไทยให้ยืนยง
เป็นเครื่องหมายความจงรักประจักษ์ตา

172

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

มีโตรกวารีไหลเป็นชั้นหลั่น
บ้างผลิดอกออกสุคันธ์ชวนชื่นบาน
แหล่งชีวิตสร้างสรรค์ธัญญาหาร
กสิกรเชี่ยวชาญในงานตน
นคเรศลํ่าครรลองท้องถนน
เศรษฐกิจพาณิชย์ผลก็เพิ่มพูน
วิทยาประเสริฐไม่สิ้นสูญ
ได้เกื้อกูลเราไทยในปัจจุบัน
ปฏิรูปประเทศชาติทรงสร้างสรรค์
ส�ำนึกมั่นในหน้าที่ที่มีมา
ได้ด�ำรงต่อไปให้ก้าวหน้า
ชั่วดินฟ้าแน่วแน่แต่นี้ไป

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๕
บุหลัน

โล้

เห็นเวลาผ่านมาเป็นล�ำดับ
เมื่อสมเด็จพระปิยมหาราชา
ถือเป็นจุดเริ่มนามสยามใหม่
ทั้งส่วนกลางภูมิภาคปรับปรุงดี

เนิ่นนานนับถึงศตพรรษา
สถาปนาหลายกระทรวงในช่วงนี้
ให้บ้านเมืองทันสมัยทุกท้องที่
ครบรอบปีพัฒนาอย่างสากล

เปรียบชีวีผองไทยดุจสายธาร
ระยะไกลผันแปรแต่สายชล
อุทกธาร “สยามใหม่” ในร้อยปี
อาทิเช่นการทหารได้ส่งเสริม

รินไหลผ่านผาแก่งทุกแห่งหน
ยังเปี่ยมล้นสองฝั่งเหมือนดั่งเดิม
ยังเกิดมีกิจการงานริเริ่ม
ให้พูนเพิ่มเป็นก�ำลังระวังเมือง

แขกวรเชษฐ

น�ำประสิทธิภาพกองทัพไทย
เพื่ออนาคตของชาติที่รุ่งเรือง
จปร. เรารุ่นใหม่ไวเร่งรุด
ที่หล่อเลี้ยงรักษาธรณิน

การศึกษาจัดไว้ได้ต่อเนื่อง
ได้ประเทืองประโยชน์แท้แก่แผ่นดิน
ปณิธานประดุจกระแสสินธุ์
ดังจงจินต์ตั้งมั่นจรรโลงไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 173

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๖
นางนาค ๒ ชั้น
น้อมเศียรเกล้าจิตมั่นอัญชลี
แด่พระจุลจอมเกล้าเจ้าเขตแคว้น
เป็นเวลาร้อยปีที่ผันผ่าน
ยุคสมัยที่งานกาลพารา

ยึดธรรมะกตเวทีอย่างแนบแน่น
เพื่อตอบแทนพระคุณยิ่งบุญญา
ยังเล่าขานต่อเนื่องเรื่องหนักหนา
เปลี่ยนแปลงมาเพราะเมืองไทยมีไพรี

ช้างประสานงา ๒ ชั้น
มหาอ�ำนาจชาติใหญ่ในโลกกว้าง
เพื่อการเมืองเศรษฐกิจคิดราวี
ก�ำลังเรายังด้อยน้อยกว่าเขา
ต้องสูญเสียบอบช�้ำจ�ำต้องทน

หาหนทางเพิ่มอาณาหาศักดิ์ศรี
แผ่นดินที่เราอยู่สุขทุกทั่วคน
แต่พากเพียรสู้เอาให้เป็นผล
เพื่อชาติตนเพื่อรักษาประชาไทย

ครอบจักรวาล ๒ ชั้น
สมเด็จพระปิยมหาราช
เพื่อเหล่าราษฎร์อยู่รอดอย่างปลอดภัย
พวกเราเหล่านักเรียนนายร้อย
คุ้มครองชาติคอยปกป้องจากผองพาล

ปฏิรูปประเทศชาติเป็นอย่างใหม่
ทหารพลเรือนได้ราชการ
คนรุ่นใหม่ที่คอยสร้างสืบสาน
ดังพระราชปณิธานภูวนัย

174

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๗
ตุ๊กตา ๒ ชั้น

ใครอยู่ได้ในโลกกว้างอย่างโดดเดี่ยว
ปัจจุบันถึงอยู่ไกลข้ามขอบฟ้า
ทั้งการเมืองสังคมเศรษฐกิจ
อ�ำนาจเทคโนโลยีมีมากครัน

ไม่ข้องเกี่ยวกับผู้ใดในแหล่งหล้า
ยังเดินทางไปมาได้ถึงกัน
ทุกขั้นตอนชีวิตแปรเปลี่ยนผัน
ต้องแข็งขันให้ทันโลกจึงโชคดี

ทยอยญวน ๒ ชั้น
ร�ำลึกองค์สยามมินทร์แผ่นดินห้า
มหาอ�ำนาจต่างวัฒนธรรมประเพณี
เพื่อป้องกันอันตรายมากรายบ้าน
ทั้งปรับปรุงตามแบบแผนของเราเอง

ทรงรักษาอธิปไตยไว้ศักดิ์ศรี
มาราวีรอบสยามน่าขามเกรง
ปฏิรูปทุกด้านอย่างรีบเร่ง
เกณฑ์ทหารฝึกให้เก่งคุ้มแผ่นดิน

เทพรัญจวน ๒ ชั้น
ตั้งหลักสูตรนายทหารให้การศึกษา
รักษาเอกราชได้ดังจงจินต์
บัดนี้กาลล่วงเกินศตวรรษ
จะพัฒนาอยู่ทุกเมื่อเพื่อเมืองไทย

รู้วิชาเทียมฝรั่งทั้งหมดสิ้น
แห่งองค์พระสยามมินทร์ภูวนัย
ยังยืนหยัดตามพระองค์ประสงค์ได้
ด�ำรงอยู่คู่โลกใหม่ปลอดภัยเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 175

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๘
แขกโหม่ง

อิสระเสรีมีความหมาย
ในโลกใหม่ประเทศได้พัฒนา
รัชสมัยพระพุทธเจ้าหลวง
ปฏิรูปปกครองรัฐจัดครบครัน

เทวาประสิทธิ์
พระราชทานให้ทุกคนพ้นเป็นทาส
พร้อมส่งเสริมการศึกษาพารุ่งเรือง
มาจนถึงคนไทยในปัจจุบัน
ทรัพยากรมนุษย์มีวิธี
สะสม

อย่าปล่อยให้คนไทยไปเป็นทาส
เพื่อสังคมมีพลังดังตั้งใจ
นักเรียนทหารได้พระนามเป็นแหล่งเรียน
สร้างเสรีแก่แผ่นดินถิ่นที่เนา

176

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ชนทั้งหลายทุกแห่งแสวงหา
เสรีภาพผองประชายิ่งส�ำคัญ
สยามก้าวหน้าโชติช่วงทั่วเขตขัณฑ์
วางรากฐานเจริญมั่นให้บ้านเมือง
เพื่อมาร่วมช่วยชาติให้ฟูเฟื่อง
มีความรู้เป็นเครื่องเสริมสิ่งดี
ต่างรู้สึกตรงกันในทุกที่
พัฒนาคือศักดิ์ศรีของคนไทย
ร่วมสรรค์สร้างปัญหาราษฎร์ให้แจ่มใส
เศรษฐกิจก้าวไกลด้วยมือเรา
จะพากเพียรให้สมพระนาม  “จุลจอมเกล้า”
เพื่อผองเผ่าเกรียงไกรในโลกใหม่เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๙
การเวก ๒ ชั้น

บรรพชนคนไทยในครั้งก่อน
ท�ำไร่นาค้าขายหมายร่วมแรง
ถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
พระปิยมหาราชาชัย

นกขมิ้น ๒ ชั้น

ทรงน�ำชาติอยู่รอดปลอดวิกฤต
ชาติจักรวรรดินิยมมาบีฑา
ปฏิรูปการปกครองภูมิภาค
คมนาคมติดต่อสะดวกดี

นํ้าลอดใต้ทราย ๒ ชั้น
พัฒนาการเกษตรเป็นพื้นฐาน
เศรษฐกิจก่อประโยชน์อเนกอนันต์
สมเด็จพระนวมินทร์ปิ่นรัฐชาติ
ขอพระเดชเบญจมราชทรงธรรม

สร้างบ้านเกิดเมืองนอนเป็นหลักแหล่ง
อย่างเข้มแข็งป้องกันถิ่นแผ่นดินไทย
องค์พระจอมสยามินทร์นราศัย
ทั้งภพไตรเคารพนบบุญญา
น�ำชีวิตเป็นอิสระกันทั่วหน้า
มิอาจล่วงเข้ามาสู่บุรี
วางฐานรากกระทรวงสมศักดิ์ศรี
การศึกษาจัดให้มีเท่าเทียมกัน
โดยเกื้อกูลชลประทานมาจัดสรร
สืบต่อถึงปัจจุบันชนจดจ�ำ
ทรงครองราชย์กาญจนาภิเษกฉน�ำ
ทรงน้อมน�ำให้ไทยคงด�ำรงนาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 177

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๐
จีนแส

เป็นเวลาร้อยปีนี้แล้วหนา
ที่ต่างชาติคุกคามสยามเรา
พลีชีพจับอาวุธรุดเข้าสู้
ก�ำลังน้อยจะปราชัยให้ต้องตรม

แต่แผ่นดินที่ห้าพระจุลจอมเกล้า
จะมุ่งเข้ามองหาอาณานิคม
ก็ล่วงรู้ว่าศึกใหญ่ไม่เหมาะสม
พึงนิยมใช้ปัญญามาช่วยกัน

มอญแปลง

เปิดประเทศเสด็จออกไปโลกกว้าง ด�ำเนินการทางทูตาสมานฉันท์
ยุโรปไทยเหล่าผู้น�ำก่อสัมพันธ์
ไมตรีมั่นร่วมจิตคิดพัฒนา

เห่

พระเสด็จโดยแดนชล
“มหาจักรี” มี
จากไทยไปตะวันตก
คงทรงเหนื่อยเมื่อยล้า
จากไทยเดือนเมษา
อิตาลีได้เยือนถิ่น
ออสเตรียฮังการี
โปแลนด์เสด็จไป
อังกฤษและเยอรมัน
เบลเยียมก็ไปตาม
ฝรั่งเศสสเปนประเทศ
กลับถึงไทยธันวา

เหมราช

ประเทศสยามยืนยงคงเสรี
ทุกธานีที่พระเสด็จเยือน
ชาว จปร. พวกเราทั้งหลายนี้
จะด�ำเนินตามรอยพระบาทา

178

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ทรงเรือต้นงามสดศรี
เกียรติก้องทุกพารา
ท่องอุทกไกลนักหนา
เห็นแต่ฟ้าและมหาสินธุ์
พฤษภาดลแผ่นดิน
เมืองสวิตเซอร์แลนด์ไกล
รัสเซียนี่ประเทศใหญ่
สวีเดนเดนมาร์กงาม
เนเธอร์ลันด์ได้เยี่ยมยาม
ก�ำหนดหมายได้คิดมา
โปรตุเกสดีนักหนา
เป็นเวลากว่าแปดเดือน
เปิดกว้างไกลไม่เคยมีเสมอเหมือน
ล้วนติดเตือนชื่นชมพระปรีชา
ต่างล้วนมีจิตมาดปรารถนา
พัฒนารักษ์ไทยในปัจจุบัน

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๑
ฝรั่งร�ำเท้า

ความรู้คู่เปรียบด้วย
สุจริตคือเกราะบัง
ปัญญาประดุจดัง
กุมสติต่างโล่ป้อง

ก�ำลัง กายเฮย
ศาสตร์พ้อง
อาวุธ
อาจแกล้วกลางสนาม

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
แขกเจ้าเซ็น

สมเด็จพระปิยมหาราช
ความรู้คือพลังอันอุดม
ความซื่อสัตย์สุจริตประเสริฐสุด
อกุศลคนชั่วที่รอนราน

ดอกไม้ไทร

ต้องฝึกฝนตนให้มีปัญญา
สติดังโล่ทองป้องกายี
ถึงประสบทุกข์เพียงใดไม่ย่อท้อ
ข้าบาทขอระลึกคุณอุ่นกายใจ

พระราชทานราโชวาทไว้เหมาะสม
พึงนิยมศึกษาพาเชี่ยวชาญ
เหมือนเกราะบังอาวุธอาจต่อต้าน
วิกฤตกาลผ่านพ้นด้วยคนดี
ดังศัสตราอาจชักใช้ได้เร็วรี่
จึงจะมีสวัสดิ์พิพัฒน์ชัย
(โอ้พระคุณอุ่นเกล้าชาวไทย)
คุณสมบัติทั้งสี่ข้อควรสู้ได้
คุ้มชาวไทย จปร. ขอกราบองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 179

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๒
การเวก ๒ ชั้น

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
พัฒนาการทหารให้รุ่งเรือง
ทั้งไพร่พลเกณฑ์หัดถนัดรบ
นายทหารเชี่ยวชาญการราญรอน

กระบี่ลีลา

มาจนถึงพระภูมินทร์แผ่นดินนี้
การทหารเป็นเรื่องสนพระทัย
ส่งเสริมการป้องเขตคามตามอารักษ์
ทั้งพัฒนาอย่างรอบคอบกอปรเกื้อกูล

พญาสี่เสา

ถึงก�ำหนดปีนี้ปีมงคล
เหล่าโรงเรียนนายร้อยตามนิยม
ขออ�ำนาจพระไตรรัตน์จรัสหล้า
จตุรพิธพรขลังยั่งยืนยง

180

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พระเป็นเจ้ายิ่งพระคุณหนุนน�ำเนื่อง
นามกระเดื่องผู้รักษาธานีนคร
ยามสงบฝึกต่อไม่ย่อหย่อน
สถาปนาโรงเรียนสอนแต่เยาว์วัย
ดุจพระอัยกาธิบดีผู้เป็นใหญ่
ให้น�ำชาติก้าวไกลยิ่งไพบูลย์
เพื่อพิทักษ์อธิปไตยไม่ให้สูญ
ให้เพิ่มพูนผลิตผลชนชื่นชม
เฉลิมพระชนม์หกรอบพรรษาสม
ยิ่งอุดมด้วยจงรักภักดีองค์
ขอบุญญาพระจุลจอมฯ น้อมประสงค์
ขอให้ทรงพระเจริญเนิ่นนานปี

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๓
ฝรั่งร�ำเท้า

มีเพียรประดุจได้
มากประมาณโกฏินับ
เป็นพื้นภาคภูมิรับ
ความสุขสมบัติล้วน

ขุมทรัพย์
ไป่ถ้วน
การรํ่า เรียนนา
เสร็จได้โดยเพียร

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
นํ้าลอดใต้ทราย
พระราชนิพนธ์สมเด็จพระจุลจอมเกล้า
ว่ามีเพียรดุจได้ทรัพย์มณีกาญจน์
ผู้ใดใฝ่เรียนรู้ครูสอนสั่ง
อันความสุขสมบัติมหัศจรรย์
บังใบ

เหล่านายร้อยเรียนทหารชาญศึกษา
ทั่วประเทศกล่าวขานนานจ�ำเนียร
ลุถึงวันปิยมหาราช
เราทั้งผองตั้งความเพียรในจิตใจ

พระราชทานโอวาทเราไว้หลายสถาน
มากประมาณก�ำหนดสรรพนับโกฏิพัน
ต้องระวังเพียรต่อไปไม่เหหัน
ทุกสิ่งสรรพ์ส�ำเร็จเสร็จด้วยเพียร
ได้ฝึกกายและปัญญาการอ่านเขียน
ว่าโรงเรียนเทิดพระนามเลิศหลักชัย
ประชาชาติล้วนประนมบังคมไหว้
รักษาไทยให้คงอยู่คู่ฟ้าดิน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 181

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๔
แขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น
สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง
เสด็จประพาสตามสถลตามชลไกล
ทอดพระเนตรชาวบ้านร้านตลาด
เยี่ยมเกษตรกรขยันหมั่นท�ำกิน

ทรงเป็นห่วงหัวเมืองทั้งน้อยใหญ่
ชนบทแนวไพรในแผ่นดิน
เหล่าพ่อค้าสามารถก่อทรัพย์สิน
ทั่วท้องถิ่นมีทุกข์หรือสุขดี

แขกมอญบางช้าง ๒ ชั้น
การเสด็จประพาสต้นคนไม่รู้
ข้าราชการภูมิภาคบรรดามี
พอพระทัยใครบ้างอย่างเป็นมิตร
พระต�ำหนักเรือนต้นในพระนคร

จะได้ดูความจริงทุกพื้นที่
ป้องพาราปรานีราษฎร
ได้ผูกจิตเชื้อเชิญสโมสร
ได้พักผ่อนฟังค�ำน�ำเหตุการณ์

แขกไทร ๒ ชั้น
ยี่สิบสามตุลามาก�ำหนด
ถึงเป็นกาลเวลามาเนิ่นนาน
ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม

พระจอมราชย์สวรรคตละสังขาร
ควรสืบสานพระราชกิจพินิจตาม
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา

182

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕
มอญโยนดาบ ๒ ชั้น
การเดินทางในบ้านเราแต่เก่าก่อน
ต้องบุกป่าฝ่าดงลงนาวา
สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล
จีนแส ๒ ชั้น

ทั้งเหนือใต้ติดต่อไปได้สะดวก
ทางรถไฟทางถนนหนด�ำเนิน
รักษาความมั่นคงเอกราช
การติดต่อท�ำได้แม้ไกลกาย

ระหกระเหิน ๒ ชั้น
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน
เพราะพระคุณพระปิยอธิราช
นักเรียนนายร้อยทุกชีวี

การสัญจรไปไหนนานนักหนา
บางครั้งคราไม่รอดไม่ปลอดภัย
พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
ทุกหมู่พวกล้วนแซ่ซร้องสรรเสริญ
ถึงเขาเขินต่างนครสัญจรสบาย
ดังพระทัยมุ่งมาดได้สมหมาย
สื่อสารหลายวิธีมีใช้กัน
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
ข้าพระบาทได้เรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
จึงล้วนมีจิตมั่นกตัญญู

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 183

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๖
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๕๐ ปี วันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
องค์การยูเนสโกประกาศเฉลิมพระเกียรติให้ทรงเป็นบุคคลดีเด่นของโลก
สาขาการศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ มานุษยวิทยา พัฒนาสังคม และการสื่อสาร
นางครวญ   (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระบ�ำเรอบรมบาท
พระบ�ำรุงเลี้ยงหล้าสามัญ
พึ่งพระเดชาเป็นผาสุก
เป็นสุขทุกวันนิรันดร
พระองค์ทรงธรรมทศพิธ
ขาดเข็ญเย็นเกล้าชาวบุรี

องค์ไทธิราชรังสรรค์
เหมือนฉัตรกั้นร่มเกศประชากร
นฤทุกข์ภิญโญสโมสร
อวยพรพูนเพิ่มพระบารมี
สุจริตบ�ำรุงกรุงศรี
ยินดีด้วยพระเดชทุกเขตเอย

(บทละครพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องนิทราชาคริต)
เพลงกล่อมพญา  (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงระนาดเอก)
ร้อยห้าสิบปีสมภพมหาราช
ด้วยร�ำลึกพระกรุณาฝ่าละออง
ให้ประเทศยืนยงด�ำรงมั่น
ทั้งผูกมิตรสัมพันธ์ทั่วธรณิน

184

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ข้าพระบาท จปร. ขอฉลอง
จักสนองราชการงานแผ่นดิน
ช่วยสร้างสรรค์ประชาคมอุดมสิน
ดังภูมินทร์ประสงค์ทรงน�ำทาง

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๗
เนือ่ งในโอกาสวันพระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ครบ ๑๑๗ ปี
ค�ำหวาน

ถึงปีวอกสองพันห้าร้อยสี่สิบเจ็ด
เพ็ญพระคุณหนุนอาทรนิกรประชา
ขอพระชนม์ดลนานประสานสุข
ประสงค์ใดทรงสมหวังดังถ้อยค�ำ 

ลมหวล

ร�ำลึกองค์พระปิยมหาราช
เรื่องหน้าที่ที่มีมาแต่ช้านาน
ทรงตั้งโรงเรียนนายทหารเชี่ยวชาญวิทย์
ร้อยสิบเจ็ดปีได้ฝึกก�ำลังพล

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
ขอพระองค์ทรงสถานพิมานเทพ
คุ้มครองไทยให้ยืนยงคงจ�ำเนียร
สุรศักดิ์ประสิทธิ์พิพิธเพริศ
สุรฤกษ์เบิกโชคเชิดชีวี

องค์สมเด็จฯ เฉลิมพระชนมพรรษา
ดุจมารดากอปรการุญด้วยคุณธรรม
ทรงห่างภัยไกลทุกข์ไม่กรายกล�้ำ
พระไตรรัตน์น้อมน�ำหทัยสราญ
ข้าพระบาทยังยึดมั่นพระบรรหาร
เป็นทหารต้องรักษาประชาชน
ปฏิบัติสรรพกิจล้วนเป็นผล
ทั่วทุกคนภูมิใจได้มาเรียน
ได้สุขเสพทิพยบพิตรสถิตเสถียร
ประชาไทยไม่แปรเปลี่ยนความภักดี
สุรฤทธิเลอเลิศก่อเกิดศรี
สุรชัยไพรีมิเทียบทาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 185

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๘
น�้ำลอดใต้ทราย
การศึกษาในสยามประเทศนี้
เสมอภาคไม่ว่าจะเป็นใคร
จุดมุ่งหมายคือให้ประพฤติชอบ
ทั้งต�ำแหน่งราชการสารพัน
สะสม

นี่คือพระปณิธานพระผ่านเผ้า
ในพระนครภูมิภาคทุกมณฑล
ทั้งประถมมัธยมทุกระดับ
ฝึกหัดครูเขียนหนังสือแต่งต�ำรา

กล่อมพญา

ข้าพระพุทธเจ้าเหล่านักเรียน
ด้วยส�ำนึกพระคุณอุ่นชีวี
กราบถวายบังคมองค์พระทรงฤทธิ์
พระปิยมหาราชเลิศบวร

186

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

จะต้องท�ำให้ดีให้จงได้
จะต้องให้โอกาสก้าวเท่าเทียมกัน
ได้ประกอบสัมมาชีพทางสร้างสรรค์
ทั้งประชาสามัญก่อกิจตน
จุลจอมเกล้าทรงสร้างอย่างเป็นผล
ประชาชนหญิงชายได้วิชา
จนครบสรรพจนถึงขั้นอุดมศึกษา
พัฒนาคนไทยให้รู้ดี
นายร้อยเพียรเรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
เผยพจีตั้งสัจจะประนมกร
ผลกุศลอุทิศอดิศร
เสวยฟ้าสถาพรอุดมเทอญ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๙
เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ ครบ ๖๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต้น
ครั้งที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
เทวาประสิทธิ์

เศวตฉัตรพิพัฒน์ชาติพิเชียรโชติ
ด้วยคุณะบารมีศรีนครา
หกสิบปีที่พระองค์ทรงสืบสาน
ครองแผ่นดินโดยธรรม์พรรณราย

มหาชัย

สุดใจ

กอปรประโยชน์ผืนไผทไปทั่วหล้า
ถึงทุกข์ร้อนผ่อนพาให้พอคลาย
พระปณิธานพระปิยะพระฦ สาย
เกริกก�ำจายจรัสผลชนเสรี

เวลาเลยล่วงมาถึงศตวรรษ
ครั้งที่สองประพาสต้นคนเปรมปรีดิ์
กรุงเทพถึงก�ำแพงเพชรตามก�ำหนด
เป็นหลักฐานแท้จริงไม่ยักเยื้อง

พระจุลจอมจอมรัฐเฉลิมศรี
ลงเรือไปหลายที่หลายถิ่นเมือง
พระราชนิพนธ์ทรงจดไว้หลายเรื่อง
ได้ประเทืองปัญญาน่าสนใจ

ชาว จปร. ส�ำนึกในพระคุณ
พร้อมอ�ำนาจกตัญญุตาจอมราชัย
ขอพระองค์ผู้ทรงเสวยสวรรค์
ให้ครองราชย์ยั่งยืนชื่นพระชนม์

พระการุณย์อันประดุจสุรีย์ไข
คุ้มครองไทยจากพาลส�ำราญกมล
ได้ป้องกันพระเจ้าอยู่หัวทั่วแห่งหน
อีกหกสิบปีดลทรงพระเจริญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 187

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๐
เนือ่ งในโอกาสทีพ่ ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เสด็จประพาสยุโรปครัง้ ที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๘๐ พรรษา
นกกระจอกทอง
เมื่อร้อยปีมีทุกข์เข็ญเป็นปัญหา
ท�ำสัญญาไม่เป็นธรรมล�ำบากนัก
ก�ำลังทหารยังขาดระบบครบความรู้
การปกครองไม่ยืนยั่งดังจ�ำนง

ต่างชาติมามีอ�ำนาจราชศักดิ์
ต้องพิทักษ์อธิปไตยไทยธ�ำรง
แม้ยอมสู้จนชีวิตเป็นผุยผง
พระจึงทรงเร่งพัฒนาให้กล้าไกร

แขกมอญบางช้าง
สิบปีก่อนเสด็จประพาสตะวันตก
ด�ำเนินงานการทูตแบบอย่างไทย
พระราชนิพนธ์ที่ได้เห็นเป็น “ไกลบ้าน”
ทั้งการเมืองวัฒนธรรมดังใจจินต์

สองสี่ห้าศูนย์เสด็จยกกลับไปใหม่
ผูกมิตรกับชาติใหญ่เพื่อแผ่นดิน
คนรุ่นหลังได้อ่านก็ทราบสิ้น
ได้เยือนถิ่นห่างไกลไปด้วยกัน

พญาสี่เสา

ถึงปีนี้มีเหตุเภทภัยบ้าง
ด้วยจิตใจเอื้อเอ็นดูรู้แบ่งปัน
อสีติพรรษะพระจอมรัฐ
เหล่านักเรียนนายร้อยกรองถ้อยค�ำ 

188

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เราต้องสร้างความแกร่งทั้งแข็งขัน
เพื่อสร้างสรรค์สังคมชื่นชมธรรม
ขอพระองค์เฉลิมฉัตรนานฉน�ำ 
เป็นล�ำน�ำบูชาองค์ทรงพระเจริญ

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๑
ช้างประสานงา
สืบแต่ครั้งโบราณเนิ่นนานมา
พระธรรมศาสตร์ยุติธรรมส�ำคัญนัก
สืบต่อมามีชนคนต่างแดน
ต้องการสิทธินอกอาณาน่ากลัวภัย
ทองย่อน

สมเด็จพระปิยมหาราช
เพราะอาญากระทบเหล่าชาวนาคร
ครบร้อยปีเมื่อสองห้าห้าสิบเอ็ด
คนรุ่นหลังได้ต่องานตระเตรียม

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ในยุคนี้เรียกว่าโลกาภิวัตน์
เราเป็นไทยต้องพากเพียรเรียนน้อมน�ำ 
วันปิยมหาราชเวียนบรรจบ
ด้วยกตัญญุตาคุณาดุล

พระมหากษัตริย์ไทยทรงใช้หลัก
เพื่อพิทักษ์ปวงชนเหล่าคนไทย
มาสู่แคว้นสยามเขตเทศเหนือใต้
ต่อเอกราชเป็นเรื่องใหญ่พึงสังวร
ทรงประกาศกฎหมายอาญามาใช้ก่อน
สิบเอ็ดปีคลายเดือดร้อนเท่าเทียม
ความส�ำเร็จเป็นประโยชน์อย่างยอดเยีย่ ม
กฎหมายไทยได้เต็มเปี่ยมความเป็นธรรม
ทุกชาติรัฐต้องก้าวไปไม่ตกต�่ำ 
และจดจ�ำส�ำนึกพระการุณย์
จปร. นอบนบต่อเนื่องหนุน
เทิดพระนามเทิดพระคุณเป็นบุญญา

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 189

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๒
น�้ำลอดใต้ทราย
สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ 
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง
คลองเชียงรากขุดมาถึงพระนคร
น�้ำสะอาดป้องกันโรคสิ้นกังวล
ครอบจักรวาล

สะสม

190

ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
คลองสามเสนสูบกรองก่อนจึงได้ผล
อนามัยบุคคลพัฒนา

อีกประการที่ควรน�ำมากล่าว
พระราชบัญญัติบัญชีคนในพารา
ทั้งเกิดตายออกเข้าเราต้องรู้
ความมั่นคงด�ำรงชาติปราศผองภัย

เป็นเรื่องราวกฎหมายดีมีคุณค่า
ส�ำมะโนครัวประชาทั่วแดนไทย
เพื่อช่วยดูแลทุกข์สุขของคนได้
เป็นพื้นฐานงานใหญ่ในปัจจุบัน

ถึงครบรอบศตวรรษในปีนี้
จปร. ขอรวมจิตคิดร่วมกัน
ถึงแม้มีอุปสรรคอยู่หนักหนา
พร้อมความสัตย์ครองธรรมล�้ำท�ำนอง

ก็ยังมีกิจที่ควรสร้างสรรค์
สติมั่นใช้ปัญญามาไตร่ตรอง
จะหาญกล้าแข็งแกร่งแรงผยอง
เพื่อสนองพระเมตตาชั่วฟ้าดิน

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๓
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๐๐ ปี วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เขมรโพธิสัตว์

พระลบ
ฝนตกพร�ำซ�้ำเห็บเป็นกราวกราว
ถิ่นทางหว่างไศลใกล้วิถี
น�้ำแข็งลาดดาษขาวยาวเป็นทิว

ไฉนหลบหมอกมัวเพราะกลัวหนาว
สโนขาวปลิวเกลื่อนเหมือนนุ่นปลิว
แถววารีพุลั่นเป็นควันฉิว
ลมพัดพริ้วโอ้ตะวันทิ้งฉันเอย

(พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ที่นอร์เวย์)
เขมรเป่าใบไม้

ร้อยปีล่วงดวงสุริยะละขอบฟ้า
คงพระยศยิ่งพระคุณบุญอนันต์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
แหล่งศึกษาอบรมเหล่าคนดี

เขมรพวง

ตั้งจิตมั่นกตัญญุตาธรรม
ตามพระบรมราโชวาทประภาษไว้
ขอพระวิญญาณสถิตเสวยสวรรค์
พระปิยมหาราชประเสริฐดล

มืดทั่วสากลโลกพาโศกศัลย์
คงพระนามลือลั่นทั่วธานี
ขอทูนเทอดพระนามเอาเป็นเกียรติศรี
ยุทธวิธีทั้งวิชาก้าวหน้าไกล
จะขอน�ำความมั่นคงไทยให้ได้
เกิดโชคชัยประชาสุขทั่วทุกคน
ด้วยพระบุญญาบรรพ์ผดุงผล
ยิ่งกุศลน้อมบูชาสยามินทร์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 191

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๔
ทองย่อน

วรรณศิลป์ยินถ้อยร้อยภาษา
ทั้งรสท่ารสค�ำรสส�ำเนียง
บรรณภพให้ข้อมูลพูนความรู้
คุณธรรมด�ำริได้ตริตรอง

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
สมเด็จพระปิยมหาราช
พระราชนิพนธ์ล�้ำลิขิตนิตย์อนันต์
นิทราชาคริตเรื่องจากเมืองแขก
พระราชพิธีสิบสองเดือนเป็นแบบงาน
แขกต่อยหม้อ

วงศ์เทวราชละครนี้ที่ตลก
เรื่องอื่นใดไม่มีดีทดแทน
ทุกทุกเล่มที่เราได้ติดตาม
ขอน้อมเศียรด้วยมั่นกตัญญุตา

192

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พรรณนาด้วยคารมอุดมเสียง
รสความเคียงเรียงศัพท์รับท�ำนอง
หนังสือเป็นเช่นครูเราทั้งผอง
คอยลิ้มลองหลากอารมณ์ได้ชมกัน
ทรงเป็นปราชญ์อักษรบวรสวรรค์
สารพันความหมายหลายประการ
เงาะป่าแปลกเรื่องเงาะป่ามาเล่าขาน
พระราชนิพนธ์ไกลบ้านท่องต่างแดน
โคลงสุภาษิตหยิบยกธรรมถึงแก่น
พระราชวิจารณ์มั่นแม่นเป็นต�ำรา
ล้วนได้ความคิดนึกการศึกษา
วันปิยมหาราชนี้เอย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๕
เนื่องในโอกาสครบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศตั้งกระทรวงขึ้นอย่างเป็นทางการ เมื่อ ๑ เมษายน ๒๔๓๕
สิงโตเล่นหาง

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย
เหตุประชากรเพิ่มเติมกว่าเก่า
เอกภาพด้วยเทศาภิบาลนี้

ลาวพุงด�ำ

ให้ร่มเย็นเป็นมิตรประชาราษฎร์
การศึกษาร่วมใจไปทุกงาน
กระทรวงเกษตรเสริมเกษตรและพาณิชย์
ขุดคูคลองปรับปรุงนาฉมาดล

มาร์ชสีนวล

กลาโหมช่วยปกครองป้องประเทศ
จนปัจจุบันทหารเป็นเช่นหน่วยกลาง
ร้อยยี่สิบปีถึงซึ่งวันนี้
พระจุลจอมเกล้าเราเคารพอภิวันทน์

การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
จักรวรรดินิยมเข้าจากหลายที่
เพื่อศักดิ์ศรีความมั่นคงยืนยงนาน
ช่วยสร้างชาติประชาเปรมเกษมศานต์
เพิ่มคุณภาพ “ธรรมการ” น�ำใจคน
คอยดูแลกสิกิจทุกแห่งหน
เก็บภาษีพืชผลให้ถูกทาง
รักษาเขตเป็นประกันได้สรรค์สร้าง
คอยจัดวางระเบียบได้ไม่ขัดกัน
จปร. ภักดีไม่แปรผัน
ด้วยสุจริตมั่นมุ่งแต่คุณ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 193

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๖
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี สภากาชาดไทย
โยสลัม ๒ ชั้น

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบหก
ศึกรุกแดนหน่วงหนักจักช่วงชิง
ยอมสูญเสียชีวารักษาเขต
บ้างบาดเจ็บล้มหายตายจากไป

สยามตกในอันตรายยิ่ง
ทหารมิอาจอยู่นิ่งต้องป้องภัย
เพื่อราชการเพื่อประเทศสละได้
เสียทั้งกายทั้งใจให้ร้าวราน

เวสสุกรรม ๒ ชั้น
เกิดสภาอุณาโลมแดงท�ำหน้าที่
พระพุทธเจ้าหลวงพระราชทาน
ได้เปลี่ยนนามเป็นสภากาชาดไทย
มนุษยธรรมเห็นประจักษ์หลักสากล

ดูแลเหล่าเสนีย์ทหารหาญ
พระราชูปถัมภการเพื่อปวงชน
องค์การใหญ่กอปรประโยชน์รงุ่ โรจน์ผล
ไม่ล�ำเอียงช่วยทุกคนด้วยเป็นกลาง

ต้นวรเชษฐ์ ๒ ชั้น
ประสบภัยยากจนคนเจ็บป่วย
บรรเทาทุกข์บ�ำรุงสุขทุกทิศทาง
เราควรรู้พระราชกรณียกิจ
วันปิยมหาราชในปีนี้

กาชาดช่วยทั่วไปไม่เลือกข้าง
ช่วยเสริมสร้างอุดหนุนคุณความดี
รัชกาลที่ห้าทรงสิทธิ์ยิ่งศักดิ์ศรี
ทุกวิถีจะด�ำเนินเดินตามธรรม

194

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 195

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๗
สามเส้า ๒ ชั้น

ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร

แขกไทร ๒ ชั้น

ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี

ขึ้นพลับพลา

โรงเรียนนายร้อยที่เรามาเรียนความรู้
คือความเจริญความสุขของผองไทย
ยี่สิบสามตุลาข้ากราบกราน
ด้วยกตัญญุตาเป็นอาจิณ

ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย
ทั้งศิษย์ครูมุ่งมั่นท�ำให้ได้
ถวายองค์ทรงชัยนครินทร์
พระภูบาลปัญจมราชเลิศศาสตร์ศลิ ป์
กตเวทินโดยเป็นพลเมืองดี

พ.ศ. ๒๔๒๗ เริม่ ใช้ไฟฟ้าในประเทศไทย และในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว เริ่มพัฒนาการศึกษาอย่างจริงจัง

196

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรไี ทยนกั เรยี นนายรอ้ ย เพอื่ ขบั รอ้ งบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๘
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๑๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔
ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท ในวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๘
สร้อยสนตัด

อันคนเราเกิดมาหล้าโลกนี้
รักษาสิทธิชีวิตจิตและกาย
แต่ครั้งก่อนมีทาสจ�ำนวนมาก
ทั้งเป็นหนี้ต้องมาเป็นข้าช่วงใช้

สารถี ๒ ชั้น

ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์

กล่อมพญา ๒ ชั้น
ทรงเตรียมการเลิกทาสเป็นระบบ
เราจึงไม่มีสงครามจนล่มจม
ทรงจัดการศึกษามารองรับ
เราทหารควรสนองฝ่าธุลี

อิสระความเสรีมีความหมาย
ไม่เอาตนไปขายให้ร้าวใจ
ถูกกวาดต้อนมาจากที่ไหนไหน
ลูกเกิดใหม่ทาสตามพ่อต่อกันมา
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์
มีการครบเกษียณทาสตามเหมาะสม
เลิศอุดมด้วยสันติวิธี
ทั้งอาชีพพร้อมสรรพทุกวิถี
รักษาความเสรีไทยเป็นไท

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 197

�บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงสถาปนากรมป่าไม้
สี่บท ๒ ชั้น

แลดูพฤกษชาติที่ดาษป่า
ล�ำต้นล้วนใหญ่โตมโหฬาร
ป่าเป็นที่อาศัยสัตว์ใหญ่น้อย
ทั้งเสือร้ายกลิ่นสาบกระจายไกล

หกบท ๒ ชั้น

บริษัทฝรั่งใหญ่มีหลายเจ้า
ขอสัมปทานตัดซุงมุ่งมากัน
สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

แปดบท ๒ ชั้น

ได้ควบคุมการตัดไม้ให้มีหลัก
เมื่อตัดแล้วปลูกทดแทนเป็นอย่างดี
เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ทั้งกิ่งใบสาขาแผ่ไพศาล
ออกดอกบานมีผลงามตามริมธาร
กวางเป็นร้อยลิงชะนีหมีตัวใหญ่
โขลงช้างไพรพลายพังยังเห็นมัน
เห็นป่าไม้ของเราดีจริงนั่น
ไม่รู้ทันอันตรายจะเบียดเบียน
ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี
เพื่อพิทักษ์ไพรพนัสทุกวิถี
เพิ่มชีวีป่าไม้ให้อยู่ยง
ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนพระคุณพระองค์จอมราชันย์

“เป็นเรื่องเตือนใจว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติซึ่งเป็นสมบัติของชาติ เช่น
ทรัพยากรป่าไม้ ก็ถือว่าเป็นหน้าที่ของทหาร”
หมายเหตุ: ไม่ได้บันทึกแถบวีดิทัศน์ออกอากาศเนื่องจากในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคต

198

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ภาคผนวก

��เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย
ดนตรีไทยดูเหมือนจะพัวพันกับชีวติ ประจ�ำวันของข้าพเจ้าตัง้ แต่เกิดมา พอเกิดเขา
ก็ประโคม เวลาสมโภชเขาก็ประโคมอะไรกันอีก
ในระหว ่ า งที่ ยั ง เล็ ก ๆ อยู ่ พี่ เ ลี้ ย งก็ ต ้ อ งร ้ อ งเพลงเห ่ ก ล ่ อ มอย ่ า งที่ ช าวบ ้ า น
เห่กล่อมลูกเขากัน คุณหลวงสรรสารกิจ หัวหน้ากองมหาดเล็กในตอนนั้นได้น�ำบทเห่กล่อม
พระบรรทมอย่างที่ใช้กล่อมเจ้านายสมัยโบราณมาให้ใช้กล่อม แต่ปรากฏว่าพี่เลี้ยง (ซึ่งเป็น
พยาบาลมิใช่นักร้องอาชีพ) ก็ร้องไม่ค่อยเป็น และเขาเล่าว่า ข้าพเจ้าไม่ชอบ ร�ำคาญ
เพราะยืดยาดนัก ฟังไม่เข้าใจ เลยต้องร้องเพลงสามัญ เช่น แมวเอ๋ยแมวเหมียว เพลงร้อง
ธรรมดา ๆ จ�ำพวกลาวดวงเดือน เขมรไทรโยค หรือจนชั้นเพลงเห่เรือ ก็เป็นที่ชอบใจของ
ข้าพเจ้ามากกว่า
ครั้นโตขึ้นพอรู้ความ จ�ำได้ว่าได้ฟังดนตรีไทยเป็นครั้งคราวในเวลาโดยเสด็จ
พระราชด�ำเนินไปในพิธหี ลวงต่าง ๆ ทีต่ อ้ งมีการบรรเลงปีพ่ าทย์ประกอบ เช่น เวลาทรงบาตร
ดูเหมือนเขาจะตีเพลงช้าเวลางานในวัง พอพระจะเทศน์ก็เล่นสาธุการ พอเทศน์เสร็จจะเป็น
กราวร�ำหรือจะมีอะไรอีกก็ไม่รู้ไม่แน่ใจ งานถวายผ้าพระกฐินตอนพระไปครองผ้าก็ตี
สาธุการอีก
อันที่จริงในตอนนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่ได้สนใจดนตรีไทยนักหรอก รู้สึกแต่เพียงว่า
เป็นของจ�ำเป็นต้องมีเสียงเพลงอย่างนี้เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ของงาน ก็งานอะไรก็มีอย่างนี้
ทั้งนั้นนี่
อีกอย่างหนึง่ ทีพ่ อจะกล่าวในทีน่ ไี้ ด้คอื “เปิงพรวด” หมายถึงพวกทีแ่ ต่งตัวสีแดงใน
งานพระราชทานเพลิงศพตีกลองซึง่ มีตอี ยูส่ องจังหวะ จังหวะหนึง่ ใช้ตใี นงานพระศพเจ้านาย
หรือบุคคลชั้นสูงมาก ๆ อีกจังหวะที่เรียกกันว่า “สามไม้หนี สี่ไม้ไล่” นั้นใช้ตีงานศพ
คนที่ส�ำคัญรอง ๆ ลงมา (ในงานที่เสด็จพระราชด�ำเนินพระราชทานเพลิงศพ) สิ่งที่ท�ำให้
ข้าพเจ้านับ “เปิงพรวด” ว่าเป็นดนตรีไทยนั้น เพราะว่ามีคนหนึ่งเป่าปี่ เพลงที่ใช้เป่านั้น
จนบัดนี้ข้าพเจ้ายังไม่ทราบว่าเป็นเพลงเฉพาะ หรือเพียงเป่าให้เกิดเสียงโหยหวนเยือกเย็น
แต่คงจะเป็นอย่างแรกมากกว่าเพราะเห็นเป่ากี่ครั้ง ๆ ก็เหมือนกันหมด

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 201

�สิง่ อืน่ ๆ นอกนีท้ ขี่ า้ พเจ้าได้ฟงั ทีจ่ ะนับว่าเป็นดนตรีไทยได้กไ็ ม่มอี ะไรมาก ทีน่ กึ ออก
ตอนนี้มีแต่เสียงบัณเฑาะว์ แตรสังข์ อย่างนี้เป็นต้น
ในตอนเด็ก ๆ นี้ เคยรู้สึกอยากเล่นดนตรีไทยอยู่นิดหน่อย คือเห็นระนาดเอกวาง
อยู่รางหนึ่งก็ตรงรี่เข้าไปจะตี แต่มีคนห้ามอ้างว่าเครื่องดนตรีไทยเป็นของมีครู ไปท�ำเล่น ๆ
เหมือน เปียโน กีต้าร์ ไม่ได้ ถ้าไปเล่นเข้า ครูอาจจะบันดาลให้มีอันเป็นไปอะไรได้ก็เลย
ไม่ได้เล่น เครื่องดนตรีอีกอย่างหนึ่งที่เห็นแล้วอยากเล่นคือซอสามสาย ซึ่งได้เห็นที่จุฬาฯ
นี้เอง (แล้วติดใจเลื่อมใสคนสีเป็นอันมาก)
ก่อนที่ข้าพเจ้าจะเล่นดนตรีไทยนั้นเป็นระยะที่เพลงประเภทลูกทุ่งก�ำลังเฟื่องฟู
ข้าพเจ้าได้ฟังแล้วรู้สึกติดอกติดใจมาก เพราะหลาย ๆ เพลงที่แสดงถึงชีวิต และอารมณ์
ของคนไทยได้เป็นอย่างดี ความสนใจติดตามฟังและการร้องเพลงลูกทุง่ นับได้วา่ เป็นแนวทาง
ในการที่จะมาเรียนและชอบดนตรีไทย (เดิม) ในระยะต่อมา
ก่อนเรียนดนตรีไทยข้าพเจ้าไม่รจู้ กั พวกเครือ่ งดนตรีไทยเลยก็จริง แต่กร็ จู้ กั ท�ำนอง
เพลงไทยหลายเพลงจากเพลงที่ร�ำละคร ที่ส�ำคัญที่สุดคือเพลงที่ร้องในชั่วโมงภาษาไทย
ของ อาจารย์ก�ำชัย   ทองหล่อ อาจารย์ก�ำชัยหรือที่เราถนัดเรียกว่า ครูก�ำชัย มากกว่า
มีวิธีสอนภาษาไทยให้เด็กสนุก คือ แทนที่จะให้นั่งแปลศัพท์ในวรรณคดีเฉย ๆ ก็ให้พวกเรา
หัดร้องร�ำท�ำเพลง อ่านหนังสือบทกลอนเข้าท�ำนองต่าง ๆ ตั้งแต่หัดสวดกาพย์พระไชยสุริยา
ไปจนกระทั่ ง ร ้ อ งเพลงไทยง ่ า ย ๆ เช ่ น นางนาค แขกบรเทศ เขมรปากท ่ อ ป ี น ตลิ่ ง
ช้างประสานงา สร้อยเพลง ฯลฯ เวลาชัว่ โมงอ่านไทย ถ้าใครอ่านท�ำนองเสนาะ ขับเสภา ร้อง
หุ่นกระบอก ตลอดจนเพลงต่าง ๆ ที่เหมาะสมได้ ก็เป็นก�ำไร คือได้คะแนนเพิ่ม ข้อนี้
ท�ำให้เด็ก ๆ ได้ความรู้ด้านดนตรีไทย ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมความเป็น
ชาติไทย ในตอนนี้ขอแทรกข้อเสนอแนะส�ำหรับการสอนดนตรีขั้นชั้นประถมศึกษาต้นว่า
จากประสบการณ์ของข้าพเจ้า การสอนดนตรีช้ันประถมต้นที่บางโรงเรียนเอาเพลงจาก
หลักสูตรชั้นอนุบาลมาสอนนั้นเป็นการดูถูกภูมิปัญญาของเด็กมากทีเดียว และอีกอย่างหนึ่ง
เพลงอนุบาลมักจะดัดแปลงจากเพลงฝรัง่ มิได้มปี ระโยชน์ในการช่วยสอนความรักชาติแก่เด็ก
มิได้เป็นความรู้ติดตัวแก่เด็กเลย เพลงไทยที่เป็นหลักสูตรของเดิมจะดีกว่า เพราะนอกจาก
จะส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ในการแต่งโคลงกลอน ยังช่วยให้เด็กรู้จักวรรณคดีที่ตัดตอน
มาเป็นเนื้อเพลงโดยไม่ต้องล�ำบากท่องล�ำบากจ�ำ ได้ข้อคิดในการด�ำเนินชีวิตจากสุภาษิต
และคติในเนื้อเพลงด้วย

202

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ตอนที่อยู่ชั้นมัธยมปีที่ ๒ ทางโรงเรียนเริ่มให้มีการหัดดนตรีไทย ข้าพเจ้าอยากหัด
ดนตรีไทยมากอยู่แล้วเพราะเพิ่งเลิกเรียนดนตรีสากลไปใหม่ ๆ เลยเลือกเรียนซอด้วง
เพราะที่โรงเรียนมีแต่เครื่องสาย ไม่มีระนาดซึ่งเป็นของชอบ ครูที่สอนคือ ครูนิภา  อภัยวงศ์
และครูจินดา   สิงหรัตน์ ซอมีอยู่แล้วเป็นซองาที่มีคนน้อมเกล้าฯ ถวายในงานฉลอง
รัฐธรรมนูญสิบกว่าปีมาแล้ว ต่อมา พระสุจริตสุดา ท่านเห็นข้าพเจ้าสีซอด้วงจึงเอา
ซอเก่าของ พระยาราชภักดี (โค   สุจริตกุล) มาซ่อมให้ข้าพเจ้าสี ข้าพเจ้าใช้แต่ซอของ
คุณพระมาจนทุกวันนี้ ในตอนแรกครูให้สีสายเปล่า สายทุ้ม และสายเอกจนคุ้น แล้วก็ต่อ
ต้นเพลงฉิง่ ๓ ชัน้ โดยการต่อทีละ ๔ ตัวโน้ต ตอนหลัง ๆ เรียนไปนานแล้วครูถงึ ได้อนุญาตให้ใช้
โน้ตตัวเลข เพลงทีต่ อ่ หลังจากต้นเพลงฉิง่ มีเพลงจระเข้หางยาว ตวงพระธาตุ นกขมิน้ เป็นต้น
ตั้งแต่เรียนดนตรีไทย เลยเกือบจะเลิกฟังเพลงอย่างอื่นหมด เที่ยวหาแผ่นเสียงเพลงไทย
มาฟังในโอกาสที่มีงาน เคยเชิญวงของ ครูเทวาประสิทธิ์ พาทยโกศล และครูไพฑูรย  ์
กิตติวรรณ มาบรรเลง นั่งฟังไปมาเกิดติดใจครูไพฑูรย์จึงขอเรียนด้วย ตั้งแต่นั้นก็ได้เรียน
พิเศษกับครู แต่ก็ยังไม่ได้เลิกเรียนที่โรงเรียน เป็นคนเดียวในรุ่นที่เรียนดนตรีไทยจนจบ
ม.ศ.๕ จึงเป็นคนอาวุโสที่สุดในวง ตอนนี้เวลามีงานโรงเรียน เผลอ ๆ ข้าพเจ้าก็ยังไปเล่น
กับเด็ก ๆ เวลาฉากยังไม่เปิด
กับครูไพฑูรย์ ก็เรียนร้องเพลงด้วย เรียนกับครูไพฑูรย์สนุกดี ครูคนเดียวเล่นได้
ทั้งวง แล้วมีเรื่องอะไรสนุก ๆ เล่าเยอะ พอถึงหน้ามะปราง ครูปอกมะปรางริ้วแบบต่าง ๆ
บางทีครูกท็ ำ� ห่อหมกมาให้รบั ประทาน เวลาไปหัวหินครูกไ็ ปด้วย บางทีขา้ พเจ้าก็ตอ่ เพลงกับ
อาจารย์ภาวาส  บุนนาค เวลาอยู่หัวหิน นราธิวาส อาจารย์ภาวาสเคยชวนครูเทียบไปค้าง
ด้วย ก็ชอบไปฟังครูเป่าปี่ ตอนอยูห่ วั หินครูไพฑูรย์เคยเอาลูกศิษย์ไปด้วยแล้วเล่นกัน เคยเชิญ
วงของมณฑลทหารบกที่ ๑ ซึ่ ง ก็ เ ป ็ น ลู ก ศิ ษ ย ์ ค รู ไ พฑู ร ย ์ แ ละนั ก ดนตรี เ คยไปเล ่ น
ในวังเวลามีงาน และวงเสริมมิตรซึ่งเป็นวงของ คุณเสริม  ศาลิคุปต์ คุณเสริมยังท�ำเทปเพลง
ต่าง ๆ ที่ชอบให้เยอะแยะ บางครั้งก็รวมวงจากคนในวังไกลกังวล (หัวหิน) คนเล่นมาจาก
หลายหน่วย เช่น มหาดเล็ก ต�ำรวจทางหลวง กรมวัง ฯลฯ ครูไพฑูรย์ก็เล่นด้วย มีอยู่วันหนึ่ง
คนในวงหายไป ตามตัวก็ไม่พบ ได้ความว่านักดนตรีไปช่วยงานบวชนาคหมด ที่เล่า ๆ
มาเป็นเรื่องอดีต เดี๋ยวนี้จะเล่นอย่างนี้อีกก็ไม่มีเวลา
ดนตรีไทยนี้เล่นแล้วติดจริง ๆ สบโอกาสเม่ือไรก็ต้องไปฟัง แต่ก่อนอธิบายได้ว่า
ชอบเพราะชาตินิยม หลัง ๆ นี้ ชอบเพราะฟังแล้วสนุกตื่นเต้น มีทุกรส

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 203

�ตอนเข้าจุฬาฯ ก็ได้เข้าร่วมชมรมดนตรีไทย เล่นซอด้วงตามเดิม ทั้งลองหัดเล่น
เครื่องดนตรีอีกหลายอย่าง ได้เรียนร้องเพลงไทยกับอาจารย์เจริญใจ   สุนทรวาทิน
อาจารย ์ เ จริ ญ ใจช ่ ว ยให ้ ก� ำ ลั ง ใจในการร ้ อ งเพลง ท� ำ ให ้ เ กิ ด ความมั่ น ใจในตั ว เองมาก
ความที่ไปต่างจังหวัดบ่อย ๆ ท�ำให้ไม่ค่อยได้ไปชมรมฯ แต่งานไหว้ครู ถือว่าเป็นของส�ำคัญ
ข้าพเจ้าไหว้ครูอยู่ ๒ แห่งคือที่บ้านครูเทวาฯ โดยการส่งพุ่มไปที่บ้านครู (ก็ยังส่งอยู่ทุกปี)
และที่จุฬาฯ ตั้งแต่อยู่จุฬาฯ มาสองปี ครูสอน   วงฆ้อง เป็นประธานในพิธีไหว้ครู พูดถึง
ครูสอนแล้ว ท�ำให้มานึกดูว่า ในระยะเพียง ๒-๓ ปีนี้ วงการดนตรีไทยได้สูญเสียครู
ถึง ๔ ท่าน ครูเทวาประสิทธิ์ ครูละเมียด จิตตเสวี ครูสอน แล้วยังเสีย คุณหลวงไพเราะ
อีก แต่ถ้าใครได้ฟังดนตรีไทย ๒๐๐ คน ของครูประสิทธิ์ ถาวร แล้วไซร้ ย่อมจะมีความรู้สึก
ว่าดนตรีไทยมิได้ถอยหลังหรือหยุดนิง่ อยูก่ บั ที่ ดนตรีไทยก้าวหน้า ยังมีการสืบต่อเปลีย่ นแปลง
เข้ากับชีวิตปัจจุบัน ดนตรีไทยไม่มีสลายเพราะความดี ความเหมาะสมกับชีวิตไทย สมดัง
บทกลอนที่ ม.ล.ขาบ  กุญชร ท่องในตอนต้นรายการ “ดนตรีไทยไร้รสหรือ” ทางวิทยุ ท.ท.ท.
นานมาแล้ว

“ดนตรีไทยนั้นมิใช่ไร้รสชาติ
โสตประสาทยินแล้วแว่วสุขสม
ดุจดังได้ทิพย์ชลามาประพรม
คลายอารมณ์ที่ขุ่นข้องหม่นหมองเอย”

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๕๗ - ๒๖๑.

204

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า
คณะผู้จัดท�ำหนังสือเล่มนี้ได้เคยถามข้าพเจ้าถึงสาเหตุในการที่ข้าพเจ้าแต่ง
เนื้อร้องเพลงต่าง ๆ ที่ได้รวบรวมเขียนไว้ในหนังสือเล่มนี้ว่ามีความเป็นมาอย่างไร
เหตุไรจึงแต่งขึ้น จึงจะขอเล่าความไว้ในที่นี้ว่า ในตอนเริ่มต้น เพลงแรกที่แต่งเป็น
เพลงลูกทุ่งชื่อว่าเพลงส้มต�ำ ขณะนั้นข้าพเจ้าเรียนอยู่ในชั้นมัธยมต้นที่โรงเรียนจิตรลดา
ตอนนัน้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั จะเสด็จพระราชด�ำเนินทรงดนตรีทมี่ หาวิทยาลัย
ศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร ขณะเตรียมรายการเพลง ข้าพเจ้าก็บ่นขึ้นว่า จะร้องเพลง
อะไรก็มีคนอ่ืนจองไว้แล้ว จ�ำจะต้องแต่งเพลงเสียเอง ความทราบถึงพระเนตรพระกรรณ
ก็มพี ระราชกระแสลงมาว่า ให้ขา้ พเจ้าแต่งเพลงส�ำหรับร้องเองเพลงหนึง่ ข้าพเจ้าในขณะนัน้
มีงานอดิเรก คือการท�ำอาหาร ส้มต�ำเป็นของทีเ่ ด็ก ๆ ท�ำรับประทานเองได้งา่ ย ๆ จึงเอาต�ำรา
ท�ำส้มต�ำมาว่าให้คล้องจองกัน ใส่ท�ำนองเพลงลูกทุ่งตามที่เคยได้ยินจากพี่ ๆ ถาปัดจุฬาฯ
พอซักซ้อมกับตนเองได้ดีแล้วก็ไปแจ้งกับครูแมนรัตน์ที่วง อ.ส.ว่า คราวนี้จะมีเพลงใหม่
ให้คอยฟังและดนตรีต้องคอยเล่นตามเอาเอง ถึงวันจริง ปรากฏว่าค�ำร้องและท�ำนอง
ก็เข้ากับดนตรีได้เป็นอย่างดี สร้างความครื้นเครงพอสมควร ในภายหลังก็มีผู้ขอไปสร้าง
ภาพยนตร์ เรื่องเป็นอย่างไรข้าพเจ้าก็มิได้ติดตามดู
หลังจากนั้นข้าพเจ้าก็เลิกแต่งเพลง จนมาถึงเมื่อไม่นานมานี้ เมื่อพวกเราเหล่า
นักดนตรีไทยก�ำลังตั้งวงสนทนากันถึงเรื่องการแสดงดนตรี นักร้องชายผู้หนึ่งเอ่ยขึ้นมาว่า
เขาชอบเพลงสุรินทราหู เพราะท�ำนองเพลงไพเราะเย็น ๆ เรียบ ๆ ฟังไม่มีเบื่อ เสียอยู่แต่ว่า
บทร้องว่า “น้องเป็นหญิงยากจริงจริงจะให้เห็น” เป็นเนื้อของผู้หญิง ซึ่งเขาจะร้องก็ไม่ค่อย
จะเต็มปากเต็มค�ำ ขอให้ขา้ พเจ้าช่วยแต่งเนือ้ เพลงเป็นบทผูช้ ายสักหน่อย จะได้นำ� ไปร้องกัน
ข้าพเจ้ากลับมาย้อนคิดว่า คงจะน่าขบขันดีถ้าผู้ชายมานั่งร้องอยู่ว่า “ถ้าตัว
ของน้องนั้นเป็นผู้ชาย...” บทร้องเพลงสุรินทราหูที่ใช้กัน ยังมีอีกบทที่ตัดมาจากกลอน
เสภาขุนช้างขุนแผน ตอนที่พลายแก้วลานางพิมไปหาแม่ ความตั้งแต่

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 205

�“ใจหายพ่อพลายมาลาจาก
อกจะพรากเสียด้วยร้างเสน่หา
ยามดึกจะร�ำลึกทุกเวลา
เคยมาชวนพิมให้พาที
ที่นอนน้องจะเย็นเมื่อยามหนาว
อกร้าวใจน้องหมองศรี
ดังพระกาลมาผลาญชีวี
ตั้งแต่นี้น�้ำตาจะนองตา”
(บทนี้ไม่ค่อยแพร่หลาย ได้ยินร้องอยู่แต่ที่วงของคุณครูไพฑูรย์ กิตติวรรณ ซึ่งเป็น
ผู้ต่อเพลงให้ข้าพเจ้า) เป็นอันว่าจะร้องบทไหนก็มีแต่บทของผู้หญิง ข้าพเจ้าจึงพยายาม
แต่บทชายขึน้ แต่กไ็ ม่สำ� เร็จเพราะบทเดิมซึง่ แปลงจากกลอนเสภาตอนนางศรีมาลาร�ำพันถึง
พลายงามนัน้ ไพเราะกลมกลืนกับท�ำนอง โดยเฉพาะในท่อนที่ ๓ ท�ำนองและบทร้องมีลกั ษณะ
การเปลี่ยนอารมณ์ที่เข้ากันสนิท ยากที่แต่งใหม่ให้เทียบเท่าได้
ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงลองแต่งเนื้อเพลงอื่นไปพลาง ๆ ได้แต่งเพลงเต่ากินผักบุ้ง ซึ่งเป็น
เพลงลาส่งท้ายในการบรรเลง พร้อมกันนั้นได้แต่งกลอนที่ตอนต้นกับตอนท้ายชักจาก
เนือ้ ร้อง (บทพระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยูห่ วั ) เพลงพญาโศก อาจารย์
เจริญใจ สุนทรวาทิน ได้ใส่ท�ำนองเป็นเพลงลมพัดชายเขา กล่อมนารีและสร้อยเพลง ต่อมา
นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ได้น�ำไปออกรายการวิทยุพล ๑ ตอนกลางคืน คืนวันอาทิตย์
เพลงต่อมาที่แต่งคือเพลงเต่าเห่ ใช้ร้องเป็นเพลงกล่อมสอนเด็ก ๆ ก�ำเนิดเพลงนี้
มีอยู่ว่า อาจารย์ศรีวิโรจน์ เปี่ยมปิติ อาจารย์ฝ่ายกิจกรรมนิสิตที่คณะ ได้ออกความเห็นว่า
น่าจะลองจัดรายการดนตรีไทยให้เด็กที่คณะเราเล่น เลือกเอาเพลงง่าย ๆ แล้วช่วยกัน
ใส่เนื้อร้องให้เป็นที่สนุกสนาน ยังไม่ทันได้เตรียมการประการใด ก็พอดีเกิดเหตุการณ์ต่าง ๆ
ในบ้านเมือง พอดีกับที่อาจารย์ล้มป่วยลง ก็เลยมิได้จัดการอะไรจนทุกวันนี้ ข้าพเจ้า
ได้แต่แต่งเพลงเต่าเห่นี้ มีใจความเป็นการกล่อมเด็กให้นอน พร้อมกับสั่งสอนให้เป็นคนดี
แล ้ ว น� ำ ไปออกวิ ท ยุ ร ายการของคุ ณ หมอพู น พิ ศ โดยมี อ าจารย ์ เ จริ ญ ใจเป ็ น ผู ้ ร ้ อ ง
พี่จ้อ (จันทรา สุขวิริยะ) เป็นลูกคู่ ภายหลังชมรมดนตรีไทยจุฬาฯ น�ำมาเล่นประกอบการร�ำ
ของชมรมนาฏศิลป์

206

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เพลงต่อจากเพลงเต่าเห่ ข้าพเจ้าแต่งเพลงลมพัดชายเขาเถา ปฐมเหตุของเพลงนี้
คือเมื่อเรียนวิชาวรรณคดีกับดนตรีไทยของอาจารย์เด่นดวง พุ่มศิริ อาจารย์ให้การบ้าน
เป็นการแต่งบทร้องเพลงเถาสักเพลง โดยให้มีใจความด�ำเนินเรื่องอย่างช้า ๆ ในท่อนที่
เป็นสามช้ัน ถึงสองชั้น ให้เนื้อความกระชับเข้า ครั้นถึงชั้นเดียวให้ใช้ค�ำพูดที่ฟังดูเป็น
การรวบรัดสรุปความ รวดเร็วเข้ากับจังหวะเพลงชั้นเดียว ซึ่งมีความรวดเร็วกระฉับกระเฉง
ข้าพเจ้าก็ได้ลองแต่งดูและใส่ท�ำนองเพลงลมพัดชายเขาเถา ภายหลังเมื่อส่งให้อาจารย์
เจริญใจแล้วอาจารย์ก็น�ำมาใส่เพลง สมิงทองกับจ�ำปานารี ซึ่งเป็นเพลงในอัตราสองชั้น
ที่มีความไพเราะทีเดียว และได้น�ำออกรายการคุณหมอพูนพิศ ต่อมาวงเสริมมิตรได้ไป
ใส่ท�ำนองเป็นลมพัดชายเขาเถาทางเปลี่ยน (ของครูเฉลิม บัวทั่ง)
เพลงไทยอีกสองเพลงที่ข้าพเจ้าได้ใส่เนื้อ คือ ปลาทองเถา และอกทะเล ซึ่งเป็น
เพลงประเภทเพลงลาทั้งคู่ ธรรมดาอาจารย์เจริญใจจะเป็นผู้ร้องเพลง แต่เที่ยวนี้ข้าพเจ้า
ขอให้พี่จ้อลองร้อง ซึ่งเขาบ่นว่ายากกว่าบทร้องปกติ เพลงอกทะเลอาจารย์เป็นผู้ร้อง
ออกวิทยุ แต่วันที่ออกโทรทัศน์รายการสังคีตภิรมย์นั้น แต่แรกข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะร้องเอง
พอดีไม่สบาย จึงขอเป็นคนสีซอด้วงและให้พี่จ้อท�ำหน้าที่เป็นผู้ขับร้อง เพลงปลาทองเถา
แต่งในขณะนั่งเครื่องบินออกจากไทยไปอิหร่าน ส่วนอกทะเล แต่งริมทะเลจริง ๆ ที่หัวหิน
อันที่จริงแล้วข้าพเจ้าออกจะแต่งเพลงลามากเกินไป คงจะเป็นเพราะข้าพเจ้าชอบ
เพลงที่มีการร้องและดนตรีรับนั่นเอง ดูในเนื้อเพลงที่แต่งขึ้น เพลงปลาทองดูเหมือน
จะเป็นการลาจากกันไปเลย เต่ากินผักบุง้ ลาไปนาน แต่กค็ งจะได้พบกัน แต่เพลงอกทะเลนัน้
เป็นการลาค่อนข้างจะเบิกบาน คือดึกแล้วก็ขอให้พักผ่อนนอนหลับเป็นปรกติ
เมื่ อ ก ่ อ นงานฉลองปริ ญ ญา เพื่ อ นที่ เ ป ็ น กรรมการจั ด งานผู ้ ห นึ่ ง ได ้ ม าวานให ้
แต่งเพลงส�ำหรับน้อง ๆ ร�ำอวยพรพวกเราในงาน ตอนแรกข้าพเจ้าก็ร้องลั่นว่า ท�ำไมจะมา
ให้แต่งอวยพรตัวเอง เขาก็บอกว่าเอาเถอะจะได้เร็ว ๆ จึงแต่งเป็นเพลงใส่ทำ� นองขึน้ พลับพลา
และแขกบรเทศ
นอกจากนั้นเพลงสากลที่ได้น�ำบทไปใส่ท�ำนอง มีเพลงดุจบิดามารดร ท�ำนองโดย
ม.ล.พวงร้อย อภัยวงศ์ และเพลงที่กล่าวถึงพลเอก อรุณ ทวาทะศิน ท�ำนองโดย อาจารย์
แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ เรื่องของเพลงที่แต่งขึ้น คงจะยุติแต่เพียงเท่านี้
ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๖๕ - ๒๖๙.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 207

�ลูกทุ่งกับเพลงไทย
เมื่อวันที่ ๒๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๒ นายสกุล ศรีพรหม รัฐมนตรีช่วยว่าการ
กระทรวงศึกษาธิการ และคณะผู้จัดงาน “กึ่งศตวรรษเพลงลูกทุ่ง” ได้น�ำศิลปินเพลงลูกทุ่ง
จ�ำนวนมากมาพบข้าพเจ้าเพือ่ รับรางวัลเกียรติคณ
ุ เพลงลูกทุง่ ดีเด่น หลังจากนัน้ อีก ๔ วันต่อมา
ตรงกับเวลาค�่ำวันเสาร์ที่ ๒๖ เดือนเดียวกัน ข้าพเจ้าก็ติดตามรายการโทรทัศน์ถ่ายทอด
รายการแสดงเพลงลูกทุ่งท่ีคัดแต่เพลงเอกมาแสดง ๕๐ เพลง รู้สึกว่าเป็นรายการพิเศษ
แม้จะหยุดถ่ายทอดมาเสนอข่าวตอนสองทุ่ม ก็เปิดวิทยุกรมประชาสัมพันธ์ฟังต่อ โทรทัศน์
จบข่าวแล้ว กลับไปชมการถ่ายทอดต่ออีก รู้สึกอิ่มใจมาก อดไม่ได้ที่จะร้องเพลงตามไปด้วย
ดูจนจบรายการนึกว่าจะได้ฟังอีกหลายเพลงที่ชอบ แต่ไม่ได้ฟัง มาอ่านข้อก�ำหนดในการ
คัดเลือกเพลงดีเด่นทีหลังจึงได้ทราบว่าเพลงลูกทุ่งที่ได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เขาไม่นับมาพิจารณาด้วย นับว่าน่าเสียดายเพราะบางเพลงที่มาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เป็นเพลงที่ดีไม่แพ้เพลงที่คิดท�ำนองขึ้นใหม่ หากจะนับก็คงได้หลายเพลงทีเดียว
เพลงลูกทุ่งมีวิวัฒนาการมาเพียง ๕๐ ปี ถ้าจะเปรียบกับเพลงพื้นบ้านทั่ว ๆ ไป
และเพลงไทยแล้ว นับว่าเพลงลูกทุ่งมีอายุน้อยมาก แต่ท�ำไมเพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลาย
เป ็ น ที่ ติ ด อกติ ด ใจคนทุ ก เพศทุ ก วั ย ได ้ ม ากมายทั่ ว ประเทศ เข ้ า ถึ ง ใจคนฟ ั ง ได ้ เ ร็ ว กว ่ า
เพลงไทยสากลและเพลงไทยเสียอีก เป็นเรื่องที่น่าสนใจมากทีเดียว
ข้าพเจ้าติดตามเพลงลูกทุ่งมาเพียง ๒๐ ปีเศษ โดยเฉพาะในระยะที่เรียกว่า
“ยุคทองของลูกทุ่ง” แล้ว ตอนนั้นข้าพเจ้าเป็นนักเรียนชั้นมัธยมต้น มีเพื่อนวัยเดียวกัน
กลุ่มใหญ่ชอบฟังเพลงลูกทุ่งด้วยกัน เมื่อว่างจากการเรียนก็จะหลบมุมไปฟังวิทยุแล้ว
จดเนื้อ หรือบางทีก็หาหนังสือบทเพลงลูกทุ่งมาร้องกันเล่น ๆ สมัยนั้นเทปบันทึกเสียง
ยังไม่แพร่หลาย รายการลูกทุง่ ในโทรทัศน์กไ็ ม่คอ่ ยจะมี ข้าพเจ้ามักจะเอาฉิง่ ติดไปในกระเป๋า
หนังสือเพื่อใช้ตีจังหวะ เรารู้จักนักร้องลูกทุ่งทุกคน จ�ำเพลงลูกทุ่งได้เป็นร้อย ๆ เพลงทีเดียว
(ถ้าเรียนหนังสือแล้วจ�ำง่ายอย่างนี้คงจะดีแน่) ถึงจุดนี้เองท�ำให้นึกได้ว่า เนื้อเพลงและ
ท� ำ นองเพลงลู ก ทุ ่ ง นั้ น จ� ำ ง ่ า ย ร ้ อ งตามได ้ ง ่ า ย เข ้ า ใจง ่ า ย จึ ง ได ้ เ ปรี ย บเพลงไทยและ
เพลงพืน้ บ้าน นอกจากนัน้ เพือ่ นข้าพเจ้าบางคนนิยมนักร้องทีม่ าจากจังหวัดของตนเป็นพิเศษ
นี่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ว่า นักร้องเพลงลูกทุ่งที่เสียงเพราะร้องเพลงดีนั้นมาจากทุกทิศ

208

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�ทัว่ ประเทศ ร้องเพลงด้วยเสียงและลีลาทีม่ าจากบ้านเดิมของตน เรียกได้วา่ พูดภาษาเดียวกัน
เมือ่ เป็นอย่างนีแ้ ล้ว ท�ำไมเพลงลูกทุง่ จะไม่เป็นทีย่ อมรับทัว่ ประเทศอย่างกว้างขวาง ก็เพราะ
คนบ้านเดียวกันพูดภาษา ส�ำเนียงเดียวกันนั่นเอง
เวลาเสด็จพระราชด�ำเนินแปรพระราชฐานไปนราธิวาส เวลาเช้า ๆ เราจะเปิด
วิทยุฟังเพลงลูกทุ่งที่ฟังประจ�ำคือวิทยุ ๙๑๒ ก.ร.ป.กลาง ช่ือรายการลูกทุ่งพัฒนา เวลา
๖.๓๐ นาฬิกา ผู้จัดรายการจะเปิดเพลงตามที่ผู้ฟังเขียนขอไป แถมบอกด้วยว่าเพลงนั้น
ใครขอให้แก่ใคร สลับด้วยข่าวราชการ เช่น วันนี้หน่วยแพทย์พระราชทานจะไปท�ำการ
ตรวจโรคที่ใด บางทีก็มีข่าวรับสมัครเข้าท�ำงาน หน่วยงานฝึกอาชีพเคลื่อนที่ งานประกวด
พืชผักผลไม้ การแข่งเรือกอและ ประชันนกเขา ไปจนถึงแนะน�ำให้ประกอบคุณงามความดี
ต่าง ๆ พวกเราที่ตามเสด็จก็ขอเพลงกับเขาบ้าง ใช้วิธีโทรศัพท์ขอโดยตรงและมอบให้บุคคล
ต่าง ๆ ที่เราคุ้นเคยทั้งนอกและในวัง ใช้นามว่า “ป้าช้าง” บางทีก็มีคนขอให้ “ป้าช้าง”
มีกระเซ้าเย้าแหย่กนั ด้วยเพลงทีม่ คี ารมคมคาย เช่น “ช้างชือ่ น้อย ชือ่ จิบ๊ จ๊อยแต่ตวั เบ้อเร่อ...”
เป็นต้น ตอนหลัง ๆ ต่อมาผู้จัดรายการชักรู้ว่าหมายถึงใคร ถึงกับออกอากาศใช้ค�ำว่า
“ท่านป้าช้าง” สนุกดี และนีก่ เ็ ป็นความดีอกี ข้อหนึง่ ของเพลงลูกทุง่ ทีก่ อ่ ให้เกิดความสนุกสนาน
ได้อย่างรวดเร็ว ในเวลาอันสั้นก็ได้หัวเราะยิ้มแย้มกันแล้ว เพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลายมาก
สังเกตได้ว่าเวลาเกิดสถานการณ์อะไรก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องปากท้อง ฝนตก
ฟ้าร้อง น�้ำท่วม ตลอดจนเหตุการณ์ทางการเมืองทั้งนอกและในประเทศ เพลงลูกทุ่ง
ก็จะออกมาใหม่ทันสมัยกับข่าวนั้นทันที ราวกับเป็นสมุดบันทึกเหตุการณ์เหล่านั้น เนื้อร้อง
เพลงลูกทุ่งมักจะสะท้อนภาพชีวิตจริงของคน ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ การเกิดสงคราม
ปัญหาเศรษฐกิจและการเมืองได้เป็นอย่างดี ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เข้าใจและจ�ำง่าย ฟังแล้ว
ไม่ต้องแปลความหมาย เหนือไปกว่านั้น เพลงลูกทุ่งยังสรรหาค�ำที่กระทบกระเทียบเปรียบ
เปรย มีส�ำนวนกระแนะกระแหนเจ็บ ๆ คัน ๆ มาเสนอได้หลายรูปแบบ เรียกได้ว่าเข้าถึงใจ
คนฟังในเวลาอันรวดเร็ว คุณสมบัติในข้อที่ว่าสามารถบันทึกเหตุการณ์ได้ดีนี้เอง เป็น
คุณสมบัติพิเศษที่เพลงชนิดอื่นท�ำได้ไม่ดี และมีความหลากหลายเท่าเทียมกับเพลงลูกทุ่ง
คุ ณ สมบั ติ ข ้ อ นี้ ข องเพลงลู ก ทุ ่ ง คื อ การถ ่ า ยทอดรู ป แบบมาจากเพลงพื้ น บ ้ า นนั่ น เอง
ขณะเดียวกันเพลงไทยแท้ ๆ ก็ขาดคุณสมบัติในข้อนี้ ข้าพเจ้าจึงเห็นว่า ประวัติศาสตร์
สังคมไทยนั้นได้ปรากฏอยู่ในเพลงลูกทุ่งไม่น้อยทีเดียว

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 209

�ตัวอย่างที่สนับสนุนข้อความข้างต้นนั้นมีเท่าที่นึกออก เช่น
เพลงที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ เช่น
ลาน้องไปเวียดนาม
อพยพ
น�้ำท่วม

ไวพจน์
ค�ำรณ
ศรคีรี

เพชรสุพรรณ
สัมปุณณานนท์
ศรีประจวบ

เพลงบันทึกเหตุการณ์ที่ยุคปัจจุบันไม่มีให้เห็นแล้ว แต่ข้าพเจ้ายังติดใจในส�ำนวน
เพลงไม่หายก็คือ เพลง “แม่ค้าตาคม” ของศรคีรี ศรีประจวบ ซึ่งเดี๋ยวนี้ เรือด่วนบ้านแพ
ดูเหมือนจะเลิกไปแล้ว แต่เพลงนี้บันทึกเรื่องเก่าไว้ดีทีเดียว อีกเพลงหนึ่งแสดงให้เห็นถึง
ความคิดเก่า ๆ เรื่องตัดไม้ท�ำลายป่า ซึ่งปัจจุบันนี้ไม่เป็นที่ยอมรับไปแล้ว แต่ก็มีบันทึก
ในเพลงลูกทุ่งชุด ต.ช.ด. ว่า
หากทางการยังไม่เรียกตัวพี่กลับ
มีเสียมสักหอบ มีจอบสักหาบ จะถางให้ราบหมดดอย
แล้วปลูกถั่วงา อยู่กับขวัญตา แม่เนื้อกลอย
จะถางดงป่าดอย สร้างวิมานชายแดน...
เพลงที่เกี่ยวกับชีวิต เศรษฐกิจและสังคม ก็มีมากมายหลายเพลง เช่น
จักรยานคนจน
เด็กท้องนา
ขันหมากมาแล้ว
เก็บเงินแต่งงาน
ไม้เรียว
ไอ้หนุ่มตังเก

ยอดรัก
ละอองดาว
ยงยุทธ
เมืองชัย
เสรีย์
ไพรวัลย์

สลักใจ
โสธรบุญ
เชี่ยวชาญชัย
สมบัติเจริญ
รุ่งสว่าง
ลูกเพชร

เมือ่ ยังเรียนชัน้ มัธยม คราวหนึง่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั เสด็จพระราชด�ำเนิน
ทรงดนตรีที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ข้าพเจ้าจะต้องร้องเพลง ความที่เคยชินกับ
เพลงลูกทุ่ง นึกท�ำนองแหล่ได้แล้ว นึกถึงส้มต�ำอิสาน ก็เข้าครัวถามป้า ๆ ให้แน่ใจว่า
ใส่อะไรกันบ้างจะได้ครบเครื่อง แล้ววันนั้นก็ได้เพลงลูกทุ่งชื่อ “ส้มต�ำ” ออกมาร้องได้ เป็นที่

210

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�สนุกสนานกันมาก ต่อมาก็มีคนมาขอเอาไปใช้ในภาพยนตร์ไทยเรื่องหนึ่ง ก็ให้ไป ท�ำให้
มีความภูมิใจว่าเราก็มีส่วนร่วมอยู่กับเพลงลูกทุ่งเหมือนกัน
เมือ่ ข้าพเจ้าเติบโตขึน้ ได้ฟงั เพลงอย่างพินจิ พิเคราะห์มากขึน้ กว่าเดิม ทัง้ ได้รำ�่ เรียน
ดนตรีไทยจากท่านผู้รู้ต่าง ๆ ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ก็ได้เห็นความจริงว่า นักร้องลูกทุ่งนั้นที่ดีมากคือ
การร้องเพลงด้วยเสียงแท้และร้องเต็มเสียงอย่างชัดถ้อยชัดค�ำ ข้อนี้เป็นที่ทราบกันแล้วว่า
ถ้าเสียงไม่ดีจริง ก�ำลังไม่ดีจริง จะเป็นนักร้องลูกทุ่งที่ดีได้ยาก เหมือนนักร้องเพลงไทยที่ดี
ต้องร้องให้เต็มเสียงเช่นเดียวกัน
อีกประการหนึ่ง ลีลาการขับร้องเพลงลูกทุ่ง คือการเอื้อนเสียง นักร้องลูกทุ่งทุกคน
มีวิธีเอื้อนเสียงให้อารมณ์แบบพื้นบ้านที่ไพเราะน่าฟัง แตกต่างไปจากเพลงไทยอย่างชัดเจน
เป็นแบบอย่างของลูกทุ่งแท้ ๆ หากน�ำวิธีเอื้อนที่ใช้ในเพลงไทยไปใช้กับเพลงลูกทุ่งแล้ว
เพลงนั้นจะขาดรสความเป็นลูกทุ่งทันที ในทางกลับกัน จะน�ำเอื้อนลูกทุ่งไปใช้ในเพลงไทย
ก็ไม่ดีเช่นกัน
เพลงลูกทุ่งดี ๆ หลายเพลงได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่ามีทั้งที่ใช้ท�ำนองเดิม
ตลอดทั้งเพลง และที่น�ำเค้าโครงเพลงเก่ามาดัดแปลงขึ้นใหม่ นับว่าช่วยเป็นสะพานเชื่อม
ให้ของเก่าต่อกับของใหม่ หากบอกว่ามาจากของเก่าชื่ออะไรด้วย คนรุ่นใหม่ก็จะได้เรียนรู้
เรื่องเพลงเก่าไปพร้อมกัน ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ เพลงนกแล มาจาก ลาวต้อยตริ่ง
เพลงรักจางที่บางปะกง ที่สดใส รุ่งโพธิ์ทองร้อง มาจากเพลงแขกมอญบางขุนพรหม
๒ ชั้น เพลงหนุ่มนารอนาง ของไวพจน์ เพชรสุพรรณ มาจากเพลงลาวล�ำปาง เพลงลูกทุ่ง
เสีย่ งเทียน ของชินกร ไกรลาศ ก็มาจากเพลง ลาวเสีย่ งเทียน ที่ได้แบบมาจากเพลงไทยแล้ว
แต่งเติมเปลี่ยนแปลงไปบ้างก็มีเพลงยอยศพระลอ ของชินกร ไกรลาศ (เพลงนี้ร้องเกริ่น
ส�ำเนียงลาวคล้ายกับเกริ่นลาวครวญ แต่ไม่ใช่ แล้วน�ำเพลงลาวกระทบไม้เข้ามาต่อ) ที่ได้มา
จากเพลงของเด็กเป็นเพลงไทยพื้นบ้านก็มี ที่ท�ำไว้ดีก็คือเพลงอ้อนจันทร์ ศรชัย เมฆวิเชียร
ขับร้อง ฯลฯ
เพลงลูกทุ่งมีความคล้ายคลึงกับเพลงไทยคือ การออกภาษา ลูกทุ่งมีเพลงภาษา
มากมาย จะเกินกว่าเพลงสิบสองภาษาของเก่าด้วยซ�ำ้ เพลงลูกทุง่ จะร้องออกภาษาได้ชดั เจน
ดี ไม่ว่าจะเป็นส�ำเนียงแขก พม่า ฝรั่ง จีนเผ่าต่าง ๆ รวมทั้งส�ำเนียงไทยทุก ๆ ภาค ก็มีให้ฟัง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 211

�มากมาย ฟังเมื่อใดก็รู้ว่าเป็นส�ำเนียงภาคนั้น ด้วยเหตุนี้จึงได้รับความนิยมสูงทั่วไปหมด
เรียกได้ว่าสามารถเข้าถึงชุมชนน้อยใหญ่ทั่วประเทศได้เป็นอย่างดี
สิ่งส�ำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ท�ำให้เพลงลูกทุ่งเข้าถึงประชาชนทุกภาคทุกเพศทุกวัย
ได้ก็คือ ภาษาที่นักแต่งเพลงน�ำมาใช้เป็นภาษาที่เรียบง่าย ไม่ต้องเสียเวลาคิดก็เข้าใจทันที
ในขณะที่บทร้องเพลงไทยมาจากวรรณคดี ฟังแล้วยังไม่รู้เรื่อง เพราะคนฟังจะต้องศึกษา
วรรณคดีมาก่อน เพลงลูกทุ่งจึงฟังง่าย จะขอยกตัวอย่างเช่น
ยมบาลเจ้าขา : โลกมนุษย์แย่ที่สุดแทบทนไม่ไหว จะหนีไปไหนก็หนีไม่พ้น
เมื่อก่อนนี้เคยเห็นแต่ผีหลอกคน เดี๋ยวนี้ชอบกลเจอแต่คนหลอกผี
เข้าเวรรอ :
ติว่าพี่จน เจ้าโจนหนี แล้วเศรษฐีเป็นไง
เขาหลอกเขาชม จนสมฤทัย เขาหลอกเขาลวง โอ๊ยแม่พวงมาลัย
เอ่อเอ๊ย มันสะใจไหมน้อง
คุณนายโรงแรม : จะจ้างสักพัน ฉันก็ไม่หันไปมอง ถึงเธอจะใส่ทอง เส้นโตเท่าโซ่รถไฟ
ความง่ายของเนื้อร้องเพลงลูกทุ่งนั้น ใช้ความเปรียบที่เห็นได้ชัดเจน และหาก
จะเป็นเรื่องตัดพ้อต่อว่าแกมประชดประชันด้วยแล้ว ใช้คารมคมคายฟังง่ายเข้าใจง่าย
เจ็บ ๆ คัน ๆ ดีนัก ส�ำหรับที่มีผู้กล่าวว่าภาษาเพลงลูกทุ่งบางอย่างไม่สุภาพนั้น ก็มีบ้าง
เป็นธรรมดา เพราะเหตุว่าเพลงลูกทุ่งมีมากมายหลายหมื่นเพลง ย่อมต้องมีที่ไม่งามอยู่บ้าง
ข้าพเจ้าว่าเมื่อไม่ชอบ ก็อย่าไปฟังของเขาก็แล้วกัน
เพลงลูกทุ่งนั้นร้องกันตั้งแต่เด็กเล็กจนคนสูงอายุก็ชอบ แต่เพลงไทยนั้นเด็กมัก
ฟังไม่รู้เรื่องเพราะยากเกินไป เมื่อไม่มีปัญหาเรื่องอายุและการศึกษาเข้ามาเป็นก�ำแพงกั้น
เพลงลูกทุ่งจึงเจริญงอกงาม และเป็นที่ยอมรับของประชาชนทั่วทั้งประเทศอย่างง่ายดาย
และรวดเร็ว ทั้งนี้อาจจะมีสื่อคือ วิทยุ โทรทัศน์ แถบบันทึกเสียง การประชาสัมพันธ์
การคมนาคมที่ ส ะดวกเป ็ น เครื่ อ งช ่ ว ย จึ ง ท� ำ ให ้ เ พลงลู ก ทุ ่ ง ออกไปสู ่ ชุ ม ชนที่ ห ่ า งไกล
ทุกแห่งหนโดยใช้เวลารวดเร็ว

212

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

�เท่าที่บรรยายมานี้ พอจะสรุปว่าเพลงลูกทุ่งมีความดีหลายประการ คือ
๑. เป็นหลักฐานข้อมูลทางประวัติศาสตร์สังคมของประเทศ
๒. เป็นที่รวมของภูมิปัญญา และทรัพย์สินทางปัญญาของชาวบ้าน
๓. เป็นเพลงที่เรียบง่าย คือ เข้าใจง่าย ร้องง่าย จ�ำง่าย
๔. สามารถเข้าถึงสังคมทุกชั้น กระจายได้กว้างไกลถึงชนบททุกแห่ง
๕. มีความเป็นไทยทั้งในเรื่องของภาษา ท�ำนองและการขับร้อง
ในขณะเดียวกัน เพลงลูกทุ่งก็มีปัญหาในเรื่องอายุ คือ มีอายุสั้น และบางครั้ง
แข่งขันกันผลิตออกมาจนเกินความต้องการ ท�ำให้ต้องแข่งกันในด้านธุรกิจการค้า จึงเกิด
การขาดทุนเสียหาย เป็นเรื่องที่น่าเสียดาย
ท้ายที่สุด เรื่องท�ำให้เกิดความเสียหาย หากพิจารณาโดยทั่วไปแล้ว ไม่คิดว่า
เพลงลูกทุ่งมีความเสียหายร้ายแรงอันใด ที่น่าสนใจควรจะกล่าวไว้ในที่นี้ก็คือ การที่น�ำ
เพลงไทยไปบรรเลงปนกับเครื่องดนตรีสากลของผู้เชี่ยวชาญการดนตรีบางกลุ่ม มีการใช้มือ
หรือไม้ตีขิมเอื้อมเข้าไปดีดหรือตีที่สายเปียโนนั้น เป็นการไม่สมควรอย่างยิ่ง ข้าพเจ้า
เห็นมากับตา เพราะคนที่รักดนตรี ถนอมเครื่องดนตรี แล้วจะไม่ท�ำเช่นนั้นเด็ดขาด อาจจะ
เป็นเพราะเห็นว่าเปียโนที่ใช้บรรเลงนั้นไม่ใช่ของตนเอง เมื่อใช้เครื่องดนตรีของทางราชการ
ที่สั่งซื้อมาด้วยราคานับล้านบาทก็ปฏิบัติเอาตามอ�ำเภอใจ เป็นข้อเสียที่ไม่อาจจะให้อภัยได้
สรุปว่าเพลงลูกทุง่ เป็นสมบัตทิ างวัฒนธรรมของชาติ ทีค่ วรรักษาไว้เช่นเดียวกับ
เพลงไทยประเภทอื่น ๆ
พระต�ำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๕๓๒

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “ลูกทุ่งกับเพลงไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๙๗ - ๓๐๐.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 213

��รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙
บทพระราชนิพนธ์ ใน

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

คณะที่ปรึกษา
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.

ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ
รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ

คณะบรรณาธิการ
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.
๘.

ภาพประกอบ

พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
พันเอก จิระ เหล่าจิรอังกูร
ร้อยเอก ไพบูลย์ คล้ายมุข
ร้อยเอกหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
รองศาสตราจารย์สุรพล สุวรรณ
นายกรรชิต จิตระทาน

๑. คุณชญานุตม์ อินทุดม กองงานในพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
๒. นายกรรชิต จิตระทาน ผูอ้ ำ� นวยการส�ำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

��รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227837">
                <text>รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ  : รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227838">
                <text>พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงรับราชการ&#13;
เป็นอาจารย์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ระหว่าง พ.ศ. 2523 - 2558 พระยศทางทหารสุดท้ายก่อนทรงเกษียณอายุราชการคือ พลเอกหญิง (อัตราจอมพล) ตำแหน่งทางวิชาการคือ ศาสตราจารย์ ตำแหน่งทางบริหารคือ ผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา และผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า (พ.ศ. 2553- ปัจจุบัน) เนื่องจากปีที่ทรงเกษียณอายุราชการ ตรงกับวาระโอกาส ฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เมษายน 2558 โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าจึงขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดพิมพ์บทพระราชนิพนธ์สำคัญเพื่อเฉลิมพระเกียรติรวม 2 เล่ม ได้แก่ รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ: รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย และ สายธารแห่งประวัติวิทยา: รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เมื่อพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับราชการนอกจากทรงสอนแล้ว ยังมีพระราชกรณียกิจอีกนานัปการที่ก่อเกิดคุณูปการใหญ่หลวงหลายด้านแก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและชุมชนจังหวัดนครนายกพระราชกรณียกิจสำคัญด้านหนึ่งที่ต่อเนื่องตลอดการทรงรับราชการคือ ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทยถวายราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าเพื่อขับร้องและบรรเลงดนตรีไทยเนื่องในวันปิยมหาราช 23 ตุลาคม เริ่มทรงพระราชนิพนธ์พระราชทานครั้งแรกปีพุทธศักราช 2524  และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานเป็นประจำทุกปีมาจนถึงปัจจุบัน รวม 36 บท &#13;
บทพระราชนิพนธ์จำนวน 36 บทนี้ เป็นชุดที่ใหญ่ที่สุดในงานพระราชนิพนธ์&#13;
บทร้องเพลงไทยและเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์แสดงถึงการทรงงานที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าอย่างเอาพระทัยใส่ และมีคุณค่ายิ่ง ใน 4 ด้าน ได้แก่ เนื้อหาพระราชดำริ วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ ทั้ง 4 ด้านนี้แสดงถึงพระอัจฉริยภาพในพระองค์ได้เป็นอย่างดียิ่ง ในแง่เนื้อหาและพระราชดำริ ทรงพรรณนาเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการปฏิรูปบ้านเมืองด้านต่าง ๆ ตามพระราชดำริหรือมุมมองของพระองค์ที่มีต่อประวัติศาสตร์ไทยในห้วงเวลาดังกล่าว ส่วนในแง่วรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ การทรงพระราชนิพนธ์ด้วยร้อยกรองเพื่อใช้ขับร้อง ซึ่งต้องให้สอดคล้องกับทำนองดนตรีไทยนั้น แสดงถึงพระอัจฉริยภาพด้านศิลปะแห่งการแต่ง คือวรรณศิลป์ และศิลปะแห่งการดนตรี คือดุริยางคศิลป์ได้อย่างดีโดยเฉพาะด้านดุริยางคศิลป์นั้น นอกจากพระองค์ทรงกำหนดเพลงหรือร่วมบรรจุเพลงกับครูดนตรีไทยแล้ว ยังทรงบรรเลงดนตรีร่วมกับชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเป็นประจำทุกปีอย่างต่อเนื่องเช่นกัน หรือบางปีทรงขับร้องด้วย นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้แก่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตลอดจนวงวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ของไทย</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227839">
                <text>เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า เจ้าฟ้า กรมสมเด็จพระ, 2498-</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227840">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227841">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227842">
                <text>2018</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227843">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227844">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy Copyright of Chulachomklao Royal Military</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227845">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227846">
                <text>pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227847">
                <text>th</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227848">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227849">
                <text>9786168035405</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227850">
                <text>2018</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="92">
            <name>Alternative Title</name>
            <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227851">
                <text>รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช 2510-2559</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="102">
            <name>Date Valid</name>
            <description>Date (often a range) of validity of a resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227852">
                <text>2023-12-10</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227853">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227854">
                <text>Chulachomklao Royal Military</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227855">
                <text>เพลง--ไทย</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227856">
                <text>Songs--Thailand</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227861">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="9399">
        <name>พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</name>
      </tag>
      <tag tagId="9398">
        <name>พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี</name>
      </tag>
      <tag tagId="9397">
        <name>เพลงพระราชนิพนธ์</name>
      </tag>
      <tag tagId="9400">
        <name>เพลงไทย</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="10172" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15115">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/dc5445cdfc8d36a88cb3bbf41176c6c4.pdf</src>
        <authentication>c76af12bdc39be6176bd43aab0893fb8</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227813">
                    <text>ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง
และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖

พลเอกหญิง ศ.ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๖

�ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง
และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖

พลเอกหญิง ศ.ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๖

�พระราชปรัชญาและวิธีการทางประวัติศาสตร์
วิธีการทางประวัติศาสตร์เป็นวิธีการศึกษาเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้วในอดีต
โดยจะต้องมีจุดประสงค์ชัดเจนว่า จะศึกษาอะไร เพื่ออะไร ตั้งคำถามหรือตั้งชุดคำถาม
ไว้เพื่อเป็นแนวทางการศึกษาอย่างมีประเด็น …บางครั้งอาจจะมีการตั้งสมมติฐาน (ใช้
การสันนิษฐานคาดคะเนตอบคำถามไว้ล่วงหน้าตามข้อมูลเบื้องต้นที่มีอยู่ หรือทฤษฎีที่
มีมาก่อน) เพื่อพิสูจน์ว่าถูกต้องหรือไม่
การศึกษาเรื่องราวในอดีตจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพึ่งหลักฐาน เพื่อให้ได้ข้อมูล
หรือข้อสนเทศที่จะนำมาใช้ในการศึกษาวิจัย การหาข้อมูลมีได้หลายวิธี อาจใช้การอ่าน
หลักฐานที่เป็นเอกสารลายลักษณ์ การสัมภาษณ์ การสังเกต การสำรวจพื้นที่ร่องรอยที่
เกิดเหตุ ตรวจดูสิ่งของเครื่องใช้ ภาพแผนที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับหัวข้อที่เราจะศึกษาค้นคว้า
การหาข้อมูลหรือหลักฐาน ควรหาหลักฐานให้ได้มากที่สุดและหลากหลาย เพื่อ
ตรวจสอบ ตรวจทานกันและกัน ให้มั่นใจว่าจะจำลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง
ข้อผิดพลาดทางประวัติศาสตร์ (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุ่ง
ค้นคว้าหลักฐานประเภทเดียว มองไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะ
ทำให้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำหนักน่าเชื่อถือ
ส่ ว นหนึ่ ง จากพระราชนิ พนธ์คำสอน ๓๐ เมษายน ๒๕๕๖ หั ว ข้ อ เรื่อง
“ไทยกั บ เพื ่ อ นบ้ า น : จุ ด มุ ่ ง หมายและขอบเขตการศึ ก ษา และวิ ธ ี ก ารทาง
ประวัติศาสตร์” วิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ไทย : ไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน
(HI 4106) สายธารแห่งประวัติวิทยา รวมบทพระราชนิพนธ์คำสอน ณ โรงเรียน
นายร้อยพระจุล จอมเกล้า ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จัดพิมพ์เพื่อ
เฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ ๒ เมษายน ๒๕๕๘
2

�สารบัญ
หน้า
พระราชปรัชญา

2

สารบัญ

3

โครงการสัมมนา

4

กำหนดการ

9

คำกราบบังคมทูลของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

11

คำกราบบังคมทูลรายงาน การสนับสนุนโครงการหอจดหมายเหตุ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ในพระราชดำริ ฯ
ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
13
พระราชนิพนธ์
“ย่ำแดนมังกร : พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เยือนจีนมากกว่า 50 ครัง้ ”
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

15

ความเป็นมาของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ :
พระราชดำริและพระราชประสงค์
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

24

คู่มือการใช้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
รศ.ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะวิจัย

32

คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิด

50

ภาคผนวก

51

�โครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี
เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖
เรื่อง
“ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๖

ชื่อโครงการ การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จ
พระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุ
ครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จาก
มุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ ครั้งที่ ๖”
หัวหน้าโครงการ พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ที่ปรึกษาโครงการ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้อำนวยการส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้อำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สถาบันผู้จัดสัมมนา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
งบประมาณ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
๑. หลักการและเหตุผล
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี ทรงเข้ารับราชการเป็นอาจารย์ประจำ ส่วนการศึกษา โรงเรียน นายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตั้งแต่
4

�ปี พ.ศ. ๒๕๒๓ ปัจจุบันพระองค์ทรงดำรงพระยศพลเอกหญิง ตำแหน่ง ศ.เกียรติคุณ ทรงเป็นผู้บัญชาการพิเศษ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และทรงเป็นอาจารย์พิเศษ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า วิชาที่ทรงร่วมสอนได้แก่ วิชาไทยศึกษา วิชาประวัติศาสตร์ไทย วิชาประวัติศาสตร์
เอเชียตะวันออก วิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ วิชาเอเชียใต้ วิชาประวัติศาสตร์สหรัฐอเมริกา วิชา
ประวัติศาสตร์ยุโรป วิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ และวิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี ทรงเป็น “ทูลกระหม่อมอาจารย์” ของนักเรียนนายร้อยมานานมากกว่า ๔๐ ปีแล้ว ในช่วง
ยาวนานนี้พระองค์ทรงทุ่มเทให้กับการสอนและนักเรียนนายร้อยอย่างทรงมิรู้จักเหน็ดเหนื่อย ทรงให้ความรั ก
ความเมตตากับนักเรียน ทรงรักที่จะเรียนรู้และทรงพัฒนาตนเองอยู่เสมอ รวมถึงทรงรักในชีวิตครูอย่างแท้จริง
ซึ่งแสดงถึงพระวิริยะอุตสาหะและพระปรีชาญาณของพระองค์ท่านอย่างสำคัญยิ่ง เพื่อการพัฒนาศักยภาพของ
ผู้เรียนไปสู่การเป็นคนมีมุมมองกว้างและเข้าใจสรรพสิ่ งเชิงสร้างสรรค์บนฐานความรู้ที่ถูกหลักวิชา ที่เป็นผลมา
จากการรู้จักประยุกต์ใช้ความรู้วิชาประวัติศาสตร์อย่างชาญฉลาด คือการเน้นการเรียนรู้และฝึกฝนวิธีการนำ
เนื้อหาความรู้ทางประวัติศาสตร์ เพื่อการพัฒนาคนในมิติต่างๆ ทั้งด้านรู้จักคิด รู้จักอภัยและรู้จักทบทวนตนเอง
เสมอ เพื่อให้ปัจจุบันมีความมั่นคงและสันติ และเพื่ออนาคตที่ดีงามยั่งยืน
นอกจากพระราชกิจด้านการเรียนการสอนแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นแบบอย่างอันประเสริฐ ของ
“ทหารวิชาการ” โดยทรงสนับสนุนการวิจัย การบริการทางวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมอย่าง
สม่ำเสมอ และในการดำเนินการด้านนี้ พระองค์ทรงมีพระราชดำริดำเนินโครงการหอจดหมายเหตุของกองวิชา
ประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งต่อมาได้รับพระราชทาน
นามใหม่ว่า “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๖๕ เพื่อรวบรวมและจัดเก็บ
เอกสารที่เกี่ยวกับประเทศไทยจากกองจดหมายเหตุของต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส
รัสเซีย เยอรมันและจีน ทั้งนี้ นอกจากพระองค์ทรงมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัยของ
อาจารย์โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าแล้ว ยัง ทรงมีพระราชประสงค์เปิดบริการให้นักวิชาการ อาจารย์
นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผู้สนใจสามารถค้นอ่านและนำเอกสารดังกล่าวไป
ใช้ได้อย่างทั่วถึง
ในการนี้ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้ดำเนินการตามพระราชดำริ โดยการจัดสัมมนาทาง
วิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติและแนะนำเอกสารของโครงการหอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร. ใน
พระราชดำริฯ หรือ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” มาแล้วหลายครั้ง
ครั้งแรก เรื่อง “๗๐ ปีแห่งการสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่ ๒: ไทยจากเอกสารกองจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๐
พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘
ครั้งที่ ๒ เรื่อง “๑๒๐ ปีแห่งความสัมพันธ์ระหว่างราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมองของเอกสาร
รัสเซีย สหรัฐอเมริกา และนักวิชาการไทย-รัสเซียศึกษา” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๒ พรรษา
๒ เมษายน ๒๕๖๐
5

�ครั้งที่ ๓ เรื่อง “๗๐ ปี สงครามเกาหลี จากมุมมองของเอกสารเกาหลี จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย และ
สหรัฐอเมริกา” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๕ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๓ และครบรอบ ๔๐ ปีแห่ง
การทรงสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ครั้งที่ ๔ เรื่อง “๕๔ ปี การก่อตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน: มุมมอง
จากเอกสารหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศและนั ก วิ ช าการอาวุ โ ส” ในโอกาสทรงเจริ ญ พระชนมายุ ค รบ
๖๖ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๔
ครั ้ ง ที ่ ๕ เรื ่ อ ง“ไทยกั บ อิ น โดจี น สมั ย ประชาคมอาเซี ย น: มุ ม มองจากเอกสารหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศของเพื่อ นบ้ านและชาติม หาอำนาจ และนักวิชาการ” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุ ค รบ
๖๗ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๕ ณ ศูนย์การประชุมศรีโคตรบูรณ์ มหาวิทยาลัยนครพนม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน
๒๕๖๕
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีคณะอาจารย์และนิสิตนักศึกษามาใช้ บริการบ้าง
แล้ว อาทิ คณาจารย์ นิสิตปริญญาโทและเอกจากภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
และคณะอาจารย์ แ ละนั ก ศึ ก ษาปริ ญ ญาโทและเอกจากภาควิ ช าประวั ต ิ ศ าสตร์ คณะศิ ล ปศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และคณะอาจารย์และนิสิตนักศึกษาจากสถาบันการศึกษาอื่นๆ อีก ไม่น้อยกว่า ๓๐
แห่งทั่วประเทศในปี พ.ศ. ๒๕๖๕
เพื่อเฉลิมพระเกียรติ ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ จึงเห็นควรจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เรื่อง
“ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖” ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๖
ทั ้ งนี ้ เพื่ อเป็ นการสื บสานและต่ อยอดพระราชดำริ ในการนำเอกสารสำคั ญของไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศกลับมาจัดเก็บและให้ประชาชนไทยสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์อย่างทั่วถึง และ
เพื่อการเผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของพระองค์ ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์
บนฐานความรู ้ม านานมากกว่ า สี ่ท ศวรรษแล้ว และเพื ่ อ เป็ น การแนะนำ “หอจดหมายเหตุต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์” ในพระราชดำริของ พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรม
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี อย่างเป็นทางการเป็น ครั้งที่ ๖ สำหรับเป็นแหล่งข้อมูล
ค้นคว้าและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ พร้อมกันนี้เพื่อเป็นการแสดงความสำนึกใน
พระมหากรุณาธิคุณพ้นพรรณนาที่ทรงมีต่อโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและวงวิชาการ และการสืบสาน
การศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ที่พระองค์พระราชทานไว้แก่นักเรียนนายร้อยว่า “รู้จักอดีต เข้าใจปัจจุบัน และ
ก้าวทันอนาคต”
๒. วัตถุประสงค์
๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ และ
6

�เพื่อเผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของพระองค์ ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์
บนฐานความรู้มานานกว่าสี่ทศวรรษแล้วให้เป็นที่ประจักษ์แก่สังคมไทย
๒. เพื่อเป็นการแนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ในพระราชดำริของ
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช
กุมารี อย่างเป็นทางการเป็นครั้งที่ ๖ สำหรับเป็นแหล่งข้อมูลค้นคว้าและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติศาสตร์ ไทย
สมัยใหม่ให้แก่นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจ
๓. เพื่อให้นักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็นกับอาจารย์ ข้าราชการและนักเรียนนายร้อยอย่างกว้างขวางฉันมิตร
๔. เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ ต่างประเทศใน
ประเทศต่างๆ มาจัดเก็บไว้ในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และงานเขียนสร้างสรรค์ความรู้
ใหม่ๆ เพื่อเผยแพร่ให้ชาวไทยทั่วไปสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ไทยดังกล่าวได้อย่างทั่วถึง
๓. วัน เวลา และสถานที่จัดสัมมนา
วันพฤหัสบดีที่ ๒๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๖ เวลา ๐๗.๐๐-๑๒.๐๐ น.
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
๔. รายการสัมมนา
๐๗.๓๐-๐๘.๓๐ - ลงทะเบียน
๐๘.๓๐
- พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จถึงกองวิชาประวัติศาสตร์
ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
๐๙.๐๐
- เสด็จไปยังห้องเรียน ๒๐๖
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยเอกสารฯ ทูลเกล้าฯ
ถวายหนังสือประกอบการสัมมนา
- ผู้บญ
ั ชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงค์การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เบิกคณะบุคคลเข้ารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
๐๙.๑๐
- ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กล่าวถึงที่มาของการ
สนับสนุน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศในอนาคต
7

�๐๙.๒๐-๑๐.๐๐ - พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จาก
มุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง”
๑๐.๐๐-๑๐.๓๐ - พัก อาหารว่าง
๑๐.๓๐-๑๒.๐๐ - การสัมมนาเรื่อง “การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖ : ภาพรวมของเอกสาร การจัดเก็บและ
การให้บริการ และวิธีการค้นคว้าเบื้องต้นและก้าวหน้า” วิทยากร ๔ ท่าน
๑. พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยเอกสารฯ
๒. นางสาวรัชฎา เสนอคำ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
๓. รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
๔. นางสาวกนกวรรณ บัวงาม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
พันโท ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย ผู้ดำเนินรายการ
๑๒.๐๐-๑๓.๓๐ - อาหารกลางวัน
ผู้เข้าร่วมการสัมมนา
นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอกจากมหาวิทยาลัย จำนวน
๑๒๐-๑๕๐ คน
ข้าราชการ อาจารย์และนักเรียนนายร้อย รร.จปร. ข้าราชการของทบ. วช. และหน่วยอื่นๆ
จากกรุงเทพฯ จำนวน ๑๐๐ คน
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
๑. ได้เผยแพร่ต้นแบบ (Idol) ความเป็น “ทหารวิชาการ” ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จ
พระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่มีลักษณะก้าวหน้าและ
สร้างสรรค์บนฐานความรู้มานานมากกว่าสี่ทศวรรษแล้วให้เป็นที่ปรากฏแก่สังคมไทย
๒. ได้ เ ผยแพร่ ก ารดำเนิ น การของ “หอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ ” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี สำหรับเป็นแหล่งข้อมูลค้นคว้าและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่
โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ สมัยสงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น แก่นักวิชาการ นิสิต
นักศึกษาและผู้สนใจ ที่สามารถเข้ามาใช้บริการในโอกาสต่อไป
๓. ได้แลกเปลี่ยนความรู้และแหล่งข้อมูลสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยสงครามโลกฯ
สงครามเย็ น และยุ ค หลั ง สงครามเย็ น ซึ ่ ง จะเป็ น ประโยชน์ ต ่ อ นั ก วิ ช าการ นิ ส ิ ต นั ก ศึ ก ษาและถื อ เป็ น
ความก้าวหน้าของการศึกษาวิจัยเชิงลึกในขั้นต่อๆ ไป
8

�กำหนดการการสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖
เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วันพฤหัสบดีที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๖
---------------------------------๐๗.๓๐ นาฬิกา
๐๘.๓๐ นาฬิกา

๐๙.๐๐ นาฬิกา

๐๙.๑๐ นาฬิกา

๐๙.๒๐ นาฬิกา

๑๐.๐๐ นาฬิกา

- ลงทะเบียน
- พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
เสด็จถึงกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- เสด็จเข้าห้องทรงงาน ชั้น ๒
- เสด็จไปยังห้องเรียน ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน์บนเวที
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ ทูลเกล้าฯ ถวายหนังสิอ
ประกอบการสัมมนา
- ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงค์การจัดสัมมนาทางวิชาการ เบิกผู้มีอุปการคุณและวิทยากรเข้ารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเขิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
- ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน
โครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ในอนาคต
- พลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของ
ผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง”
- เสด็จออกจากห้อง ๒๐๖ ไปยังห้องทรงงาน
- ทรงพักพระอิริยาบถ
9

�๑๐.๓๐ นาฬิกา

๑๑.๕๐ นาฬิกา
๑๒.๐๐ นาฬิกา

- เสด็จไปยังห้อง ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน์
- ทรงร่วมการสัมมนาเรื่อง “การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖ : ภาพรวมของเอกสาร การจัดเก็บและการ
ให้บริการ และวิธีการค้นคว้าเบื้องต้นและก้าวหน้า” โดยวิทยากร ๔ ท่าน
๑. พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยเอกสารฯ
๒. นางสาวรัชฎา เสนอคำ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
๓. รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
๔. นางสาวกนกวรรณ บัวงาม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
พันโท ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย ผู้ดำเนินรายการ
- ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กราบบังคมทูลรายงานสรุป
และขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาฯ
- เสด็จออกจากห้อง ๒๐๖
- ฉายพระฉายาลักษณ์ร่วมกับคณะกรรมการจัดงานสัมมนา และวิทยากร
(จำนวน ๓ ชุด)
- ประทับรถยนต์พระที่นั่งออกจากกองวิชาประวัติศาสตร์
----------------------------------

10

�คำกราบบังคมทูลรายงาน
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๓ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๖
โดยผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท ไกรภพ ไชยพันธุ์ ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผู้ร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็น
ประธานการสัมมนาวิชาการ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่
เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖” ใน
วันนี้
ปีพุทธศักราช ๒๕๖๖ โครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” กองวิชาประวัติศาสตร์
ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท ได้รับการสนับสนุนจาก
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ เป็นปีที่ ๓ และได้พัฒนาขึ้นไปอีกระดับหนึ่ง วันนี้จึงนับเป็นวันแห่งความภาคภูมิใจของ
ปวงข้าพระพุทธเจ้าที่ได้ร่วมมือกันจัดงานสัมมนาทางวิชาการขึ้นอีกครั้ง นับเป็นการสนองพระราชดำริและพระมหา
กรุณาธิคุณอย่างเป็นรูปธรรม
การสัมมนาวิชาการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ ๔ ประการ คือ
ประการที่ ๑ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๘ พรรษา
วันที่ ๒ เมษายน ที่ผ่านมา และครบ ๔๓ ปีแห่งการทรงสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า อีกทั้งเพื่อ
เผยแพร่ต้นแบบความเป็น “ทหารวิชาการ” ของใต้ฝ่าละอองพระบาท ที่มีลักษณะก้าวหน้าและสร้างสรรค์ บน
ฐานความรู้มานานกว่าสี่ทศวรรษ ให้เป็นที่ประจักษ์แก่สังคมไทย
ประการที่ ๒ เพื่อแนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” สำหรับเป็นแหล่งค้นคว้า
ข้อมูลและการทบทวนองค์ความรู้ของประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจ
ประการที่ ๓ เพื่อให้นักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยน
ความรู้ ความคิดเห็นกับอาจารย์ ข้าราชการ และนักเรียนนายร้อยอย่างกว้างขวางฉันมิตร
ประการสุดท้าย เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศในประเทศต่างๆ มาจัดเก็บไว้ในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และงานเขียน
11

�สร้างสรรค์ความรู้ใหม่ๆ เพื่อเผยแพร่ให้ชาวไทยทั่วไปสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ไทยดังกล่าวได้
อย่างทั่วถึง
บัดนี้ ได้เวลาอันสมควรแล้ว ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ผู้ให้การสนับสนุน และ
วิทยากร เข้ารับพระราชทานของที่ระลึก ดังนี้
ศาสตราจารย์ เ กี ย รติ ค ุ ณ ดร. นายแพทย์ สิ ร ิ ฤ กษ์ ทรงศิ ว ิ ไ ล อดี ต ปลั ด กระทรวงการอุ ด มศึ ก ษา
วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง ผู้ทรงคุณวุฒิ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
นางสาวรัชฎา เสนอคำ วิทยากร สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน วิทยากร มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม วิทยากร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ลำดับต่อไป ข้าพระพุท ธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการ
สำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กราบบั ง คมทู ล รายงานการสนั บ สนุ น โครงการ “หอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์” และการสนับสนุนการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทย จากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศในอนาคต และกราบบังคมทูลเชิญใต้ฝ่าละอองพระบาททรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร:
พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง ” ตามลำดับต่อไป
พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

12

�คำกราบบังคมทูลถวายรายงาน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
การเปิดตัวของ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ครั้งที่ ๖
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
วันพฤหัสบดีที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๖
ณ กองประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มีความปลาบปลื้มเป็นล้นพ้นในการ
ร่วมสนับสนุนการดำเนินงานอันทรงคุณค่าต่อประวัติศาสตร์และประเทศชาติเพื่อสืบสาน
พระราชดำริ ข องใต้ ฝ ่ า ละอองพระบาทและต่ อ สำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยการสนับสนุน “โครงการการวิจัยเอกสาร
สำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ” เพื่อมุ่งสืบสาน
โครงการหอจดหมายเหตุในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท ตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2563
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และคณะ เป็นผู้ดำเนินการซึ่ง โครงการการวิจัย
เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศนี้ ถือว่าเป็น
โครงการสำคั ญ ที ่ แ สดงให้ เ ห็ น ถึ ง “นวั ต กรรมต้ น แบบของการค้ น คว้ า รวบรวม จั ด เก็ บ
เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ” โดยผ่านกระบวนการ
ค้นคว้า รวบรวม จัดเก็บเอกสารต่างประเทศที่ มีความสำคัญและทรงคุณค่าต่อประวัติศาสตร์
ของไทย เพื่อนำมาบรรจุไว้ในระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการ
13

�เผยแพร่ เ อกสารประวั ต ิ ศ าสตร์ ไ ทยจากหอจดหมายเหตุ ต่ างประเทศทั ่ วโลกให้ แก่ ผ ู ้ สนใจ
และพัฒนา สร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ให้มีความสมบูรณ์และทันสมัย
ยิ่งขึ้น ซึ่งปัจจุบันได้มีการรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลจากเอกสารและแปลงเป็นเอกสารดิจิทัล
และนำมาวิเคราะห์ จัดหมวดหมู่บรรจุลงใน “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์” จำนวนกว่า 300,000 แผ่น และการดำเนินงานในปีพุทธศักราช 2566 ได้มีการ
จัดทำคำอธิบายชุดรับข้อมูลหรือ meta data ตามมาตราฐานสากลจำนวนมากกว่า 6,000
รายการ เพื่อให้ชุดข้อมูลดังกล่าวสามารถระบุรายละเอียด แหล่งข้อมูล และมีคำอธิบายทำให้
ผู้ใช้ข้อมูลสามารถทราบได้ว่าข้อมูลมาจากที่ใดมี รูปแบบอย่างไร และสะดวกในการสืบค้นและ
ใช้ประโยชน์ในการจัดทำบัญชี ข้อมูลของประเทศ เกิดการเปิดเผยเชื่ อมโยงและแลกเปลี่ยน
ร่วมกับเครือข่าย เช่น สำนั ก หอจดหมายเหตุ แ ห่ ง ชาติ แ ละห้ อ งสมุ ด มหาวิ ท ยาลั ย ต่ า งๆ
นอกจากนี้เอกสารต่างประเทศที่ได้ มีการรวบรวมได้มีการเผยแพร่ไปสู่ผู้สนใจใน
วงกว้าง อีกทั้งได้จัดทำสรุปเป็นบทความเชิงวิเคราะห์จากมุมมองทางเอกสารของแต่ละแห่ง
และนำเสนอในการจัดสัมมนาของโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าเป็น ประจำทุกปี ทั้งนี้ใน
การดำเนินการขั้นถัดไปของโครงการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จาก
หอจดหมายเหตุต่างประเทศจะดำเนินการจัดทำเอกสารเข้าสู่ระบบใหม่ตามมาตรฐานสากล
รวมทั้งมีการแปล การวิจัยเชิงลึก พัฒนางานเขียนสร้างสรรค์ และให้บริการความรู้แก่ผู้สนใจ
เอกสารดังกล่าวต่อไป
ในนามของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์
วิ จ ั ย และนวั ต กรรม รู ้ ส ึ ก สำนึ ก ในพระมหากรุ ณ าธิ ค ุ ณ ของใต้ ฝ ่ า ละอองพระบาท
ที่ได้ทรงริเริ่มโครงการอันเป็นประโยชน์ต่อพสกนิกรชาวไทย และขอร่วมสืบสานพระราชดำริ
ดั ง กล่ า ว เพื ่ อ ให้ น ำไปสู่ ก ารมี แ หล่ ง ข้ อ มู ล อั น ทรงคุ ณ ค่ า ทางปั ญ ญาและหลั ก ฐานทาง
ประวัติศาสตร์ที่สำคัญต่อประเทศและชาวไทยนับรุ่นสู่รุ่นสืบไป
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

14

�ย่ำแดนมังกร : พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เยือนจีนมากกว่า 50 ครั้ง
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
วันนี้จะบรรยายเน้นเรื่องจีน เพราะประเทศในเอเชียตะวันออกที่ได้ไปล่าสุด คือ จีน อาจมีเรื่องมาเล่า
ได้บ้าง
ปกติมักจะเดินทางไปจีนในเดือนเมษายน เพราะเป็นช่วงที่โรงเรียนปิด ออกไปได้โดยไม่เสียเวลาสอน
แต่ครั้งนี้ทางสภาวิทยาศาสตร์จีน แจ้งมาว่าการไปดูงานสถานีตรวจวัดอนุภาคนิวทริโนใต้ดินเมืองเจียงเหมิน
(ภาษาอังกฤษเรียกว่า Jiangmen Underground Neutrino Observatory : JUNO) เป็นโครงการความ
ร่วมมือนานาชาติระดับโลกมีประเทศ 16 ประเทศเข้าร่วม มีภารกิจตรวจจับและศึกษาอนุภาคนิวทริโน ช่วงต้น
เดือนมิถุนายนเป็นช่วงที่เหมาะสมที่สุด จึงเตรียมตัวไปช่วงนี้ (1 มิถุนายน ถึง 6 มิถุนายน ค.ศ. 2023)
นิวทริโนเป็นอนุภาคที่มีมาก แต่มีขนาดเล็กมองไม่เห็น ทั้งมีในโลกนีแ้ ละมาจากนอกโลก มี 3 ชนิด
อิเล็กตรอนนิวทริโน มิวออนนิวทริโน และเทานิวทริโน แต่ก่อนนี้เชื่อกันว่าไม่มีมวลแต่ปัจจุบันว่ามีมวลแต่
น้อยมาก เมื่อหกปีกว่ามาแล้ว ได้ไปสถาบันฟิสิกส์พลังงานสูง (IHEP) ที่ปกั กิ่ง เห็นว่าควรร่วมมือกัน ไทยได้รับ
หน้าที่สร้างระบบขดลวดลดทอนสนามแม่เหล็กที่รบกวนงานวิจัย หน่วยงาน 3 หน่วยงานของไทยจึงร่วมกัน มี
สถาบันวิจัยดาราศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี การทดลองอยู่ใต้ดินลึก
700 เมตร นอกจากนักวิทยาศาสตร์แล้ว นักศึกษาปริญญาเอกมีโอกาสเข้าร่วมโครงการด้วย ไทยเองไม่มีโอกาส
ทำโดยลำพัง
ที่มณฑลกวางตุ้งได้ไปดูอีกหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์ยาจีนโบราณ จะเห็นว่ายาจีนโบราณนั้นจะ
มาจากจีนตอนใต้มากกว่าทางเหนือ ที่ไปดูพิพิธภัณฑ์ยาจีนโบราณนั้น เพราะที่จังหวัดอุทัยธานีมีร้านยาจีนชื่อ
ฮกแซตึ๊ง ไม่มีใครใช้ประโยชน์ ทายาทจึงเอามายกให้ เตรียมทำพิพิธภัณฑ์ยาจีนเพื่อการศึกษาของชุมชน โดย
ร่วมมือกับ กศน. และร้านยาจีนในเยาวราช ช่วยอยู่
พิพิธภัณฑ์ยาจีนโบราณประกอบด้วย ห้องนิทรรศการ ห้องประวัติศาสตร์ทางการแพทย์ ห้องการ
แพทย์แผนจีน สมุนไพรหลิ่งหนาน คือแถบแม่น้ำจูเจียง สมุนไพรทางทะเล ห้องการฝังเข็ม การบำรุงสุขภาพ
เป็นต้น
เรื่องของยาจีนเป็นเรื่องน่าศึกษา มีวารสารน่าสนใจคือ วารสารการแพทย์แผนจีนในประเทศไทย
(Thailand Journal of Traditional Chinese Medicine)

15

�บริเวณที่ขายเครื่องปั้นดินเผา อยู่ในเขตสือวาน (Shiwan) เมืองโฝซาน (Foshan) ซึ่งได้รับขนานนาม
ว่า “เมืองหลวงแห่งเครื่องปั้นดินเผาของสาธารณรัฐประชาชนจีนตอนใต้” เคยไปนานแล้ว คราวนี้หาเครื่อง
ปั้นดินเผาเพื่อหาเครื่องประดับบอนไซ เขตนี้มีชื่อเสียงมากเพราะช่วงที่ชนชาติมองโกลเข้ามารุกรานสมัยซ่งใต้
ช่างปั้นมีฝีมือจากทางเหนือมาอยู่บริเวณนี้
มีบริษัทใหญ่ชอื่ โฝซาน นิวสือวานอาร์ติสติก เซรามิคจำกัด มีการผลิตเครื่องปั้นดินเผา มีช่างระดับ
ศิลปินแห่งชาติทำงานอยู่มาก ปั้นรูปเกี่ยวกับธรรมชาติ บุคคลมีชื่อในนิยายปรัมปรา และประวัติศาสตร์
ตัวอย่าง รูปจงขุย เป็นผู้ปราบผี ที่จริงเป็นคนเก่ง แต่สอบรับราชการไม่ได้เพราะหน้าตาน่าเกลียด
เขาผิดหวังจึงฆ่าตัวตาย เจ้านรกเห็นว่าเป็นผีที่เก่งจึงให้เป็นเจ้าแห่งผี ใช้อำนาจคุ้มครองจักรพรรดิ
รูปตั๊กม้อ จีนกลางเรียก ต๋าหมอ ภาษาสันสกฤตเรียกว่า พระโพธิธรรม เป็นพระภิกษุมหายานผู้ก่อตั้ง
นิกายฉาน (เซ็น) หรือ Dhyana ในประเทศจีน
บริเวณนี้เคยมีดินคุณภาพดี แต่ในปัจจุบันใช้จนหมดแล้ว ต้องซื้อดินจากที่อื่นๆ
ได้ไปที่ตลาดที่ขายเครื่องปั้นดินเผาทั่วๆ ไป
เรื่องกำเนิดพรรคคอมมิวนิสต์จีนเมื่อ 102 ปีมาแล้ว
เมื่อสองปีที่แล้วเป็นวันครบ 100 ปีพรรคคอมมิวนิสต์จีน คิดว่าจะนำเรื่องนี้มาเล่าให้นักเรียนฟัง แต่หา
ภาพไม่ทัน ในสมัยก่อนความเป็นมาเรื่องนี้ได้อ่านจากหนังสือ The Search for Modern China ของ
Jonathan Spence (ถึงแก่กรรมแล้ว เมื่อ ค.ศ. 2021)
ปีนี้ (ค.ศ. 2023) ได้ไปหอนิทรรศการประวัติศาสตร์พรรคคอมมิวนิสต์จีนที่สร้างขึ้นในโอกาสเฉลิม
ฉลองครบรอบ 100 ปีแห่งการสถาปนาพรรคคอมมิวนิสต์จีน ค.ศ. 1921-2021 ตั้ง อยู่ ณ บริเวณสวนโอลิมปิก
ปักกิ่ง ใกล้สถานที่สำคัญระดับชาติ เช่น สนามกีฬาแห่งชาติปักกิ่ง (สนามกีฬารังนก) พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยีแห่งชาติจีน พิพิธภัณฑ์ศิลปะจีน สร้างเสร็จใน ค.ศ. 2021 ประธานาธิบดีสีจิ้นผิงให้ความสำคัญ
แก่การสร้างหอนิทรรศการนีม้ าก การออกแบบหอทำให้เหมาะกับสถานการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์ เช่น มีเสา
28 ต้น หมายถึงพรรคคอมมิวนิสต์สถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนหลังจากผ่านสงครามนองเลือด 28 ปี
การแสดงแบ่งเป็น 4 ส่วน ได้แก่
1) การสถาปนาพรรคคอมมิวนิสต์จีน
2) การสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน
3) การปฏิรูปและเปิดประเทศ และการเริ่มต้นพัฒนาระบอบสังคมนิยมทีม่ ีอัตลักษณ์แบบจีน
4) การเข้าสู่ยุคสังคมนิยมที่กินดีอยู่ดี และการเริ่มต้นการพัฒนาเป็นประเทศสังคมนิยมทีท่ ันสมัยอย่าง
รอบด้าน
มีการแสดงวัตถุต่างๆ ภาพถ่าย เอกสาร และสิ่งมีค่าหายากอื่นๆ

16

�นิทรรศการที่ดเู กี่ยวกับเรื่องยุคที่ประเทศตะวันตกล่าอาณานิคม ราว ค.ศ. 1840 จีนเป็นสมัยราชวงศ์ชิง
ครึ่งหนึ่งของประเทศเป็นประเทศราช อีกครึ่งเป็นสังคมศักดินา จีนต้องทำสนธิสัญญาที่ไม่เท่าเทียมกับประเทศ
ตะวันตก เช่น สนธิสัญญานานกิง (หนานจิง) จีนต้องยกเกาะฮ่องกงให้อังกฤษ (สนธิสัญญาจริงอยู่ที่ไต้หวัน) ค.ศ.
1839-1860
ประเทศตะวันตกรุกรานจีน คนจีนที่รวมตัวกัน เป็นกลุ่มต่อสู้ เรียกว่ากบฏนักมวย หรือ Boxer
Rebellion ภาษาจีนว่าอีเ้ หอถวน ยุ่นต้ง แต่สู้ตะวันตกไม่ได้ต้องเสียค่าปรับ ต้องออกพันธบัตรเพื่อหาเงิน
มีแผนที่ประเทศจีนที่เขียนรูปสัตว์ต่างๆ กำลังจะขย้ำจีน เปรียบเป็นประเทศต่างๆ
ประชาชนต่อสู้ ไท่ผิงเทียนกว๋อ
สนธิสัญญาหม่ากวน ใน ค.ศ. 1895 คนจีนเรียกว่าเป็นข้อตกลงแห่งความอัปยศของชาวจีน มีชื่อเรียก
อีกอย่างว่าชิโมโนเซกิ ตัดไต้หวันให้ญี่ปุ่น คนจีนโกรธหลี่หงจาง ขุนนางที่ราชวงศ์ชิงส่งไปเจรจา
มีการปฏิวัติกฎหมาย
การปฏิวัติซินไฮ่ (Xinhai Geming) ใน ค.ศ. 1911 เป็นการปฏิวัติโค่นล้มราชวงศ์ชิง ผู้นำคือ
ดร.ซุนยัดเซ็น เป็นหมอ
หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 มีการประชุมทำสนธิสัญญาแวร์ซายส์ สำหรับจีนเป็นความอัปยศเพราะ
ดินแดนที่เยอรมันยึดครองควรกลับเป็นของจีน แต่กลับยกให้ญี่ปุ่น ประชาชนมีพวกมหาวิทยาลัยปักกิ่งนำตั้ง
กระบวนการ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1919 คนสำคัญมี ไช่หยวนเผย์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยปักกิ่ง เฉินตู๋ซิ่ว
หลี่ต้าเจา (มาร์กซิสต์คนแรกของจีน) หูชื่อ (Hushi ซึ่งเป็นลูกศิษย์ของ John Dewey ที่มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย)
นักเขียนที่มีชื่อคือหลู่ซุ่น ที่เขียนเรื่อง A Madman’s Diary มีการออกนิตยสาร La Nouvelle Jeunesse
การก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์จีนตอนแรกจัดที่เขตเช่าฝรั่งเศสที่เซี่ยงไฮ้ เริม่ ประชุมหารือกันในเดือน
กรกฎาคม ค.ศ. 1921 แต่ทราบว่ารัฐบาลส่งสายลับมาดูจึงไปจัดในเรือ ไปประชุมกันอีกหลายที่ เช่น ปักกิ่ง อู่ฮั่น
ฉางชา กว่างโจว เป็นต้น
วันที่ 7 สิงหาคม ประชุมทหาร
ประธานเหมาเจ๋อตงนำลุกฮือที่หูหนาน และเจียงซี ต่อมาจัดที่กว่างโจว ไม่ค่อยประสบความสำเร็จ
ต่อมาคิดว่าใช้วิธีการแบบโซเวียตไม่ได้ ต้องใช้ยุทธศาสตร์แบบจีน
สมาชิกพรรคบางคนไปประชุมที่มอสโก เป็นครั้งเดียวที่ไปประชุมต่างประเทศ มีรูปของสีจิ้นผิงตอนไป
เปิดหอนิทรรศการที่รัสเซีย
ส่วนที่ 2
หวงเหอซ่ง เป็นเพลงสรรเสริญแม่น้ำหวงเหอ
ประธานเหมาเจ๋อตงไปจิ่งกังซาน คิดเรื่องชนบทล้อมเมืองโดยใช้อาวุธ ผู้ปฏิบัติงานมีประธานเหมาเจ๋อตง และจูเต๋อ ค.ศ. 1928 ตั้งกองทัพแดง

17

�ค.ศ. 1931 ญี่ปุ่นรุกรานจีน สงครามปลดปล่อย รบกัน 14 ปี ตั้งฐานทัพ มี 700 กว่าแห่ง ใน ค.ศ.
1936 สีจ้งซุน พ่อของสีจิ้นผิงก็เป็นบุคคลสำคัญในพรรคคอมมิวนิสต์ (จึงเรียกพวกที่มีพ่อเป็นคนสำคัญในพรรค
ว่าเป็นเจ้าชายน้อย princelings มีหลายท่านด้วยกัน เช่น โป๋ซีไหล เป็นลูกโป๋อีโป้)
การเดินทางไกล Long March (Chang zheng) ค.ศ. 1934-1935 กองทัพเดินทางลำบากมาก เช่น
ข้ามแม่น้ำที่คลื่นแรงด้วยสะพานโซ่ ปีนเขาหิมะ ทหารเสียชีวิตมาก
ซุนยี่ (Zunyi) เป็นชัยชนะของพรรค และกองทัพแดง เป็นเมืองในมณฑลกุ้ยโจว ประธานเหมาคุมทั้ง
พรรคและกองทัพ ค.ศ. 1935
ส่วนที่ 3 ไม่ได้ดูเพราะไม่มีเวลา ขึ้นไปชั้นบนตอนที่ 4 เป็นยุคสาธารณรัฐประชาชนจีนเลย
วันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 เวลาประมาณบ่ายสามโมง ที่จัตรุ ัสเทียนอันเหมิน กรุงปักกิ่ง ประธานเหมา
เจ๋อตงประกาศปลดแอก เจี่ยฟ่าง (Jie fang) ที่ดแู ล้วรู้สึกตลกดีคือมีเสื้อของประธานเหมาเจ๋อตงที่แต่งในวันนั้น
เขาว่าเป็นของจริงแต่ตัวเล็กนิดเดียว ประธานเหมาเจ๋อตงที่เห็นในภาพตัวโต ไกด์อธิบายว่า เสื้อตัวนี้เมื่อไม่ใช้
แล้ว ประธานเหมาเจ๋อตงยกให้ลูกน้องซึ่งตัวเล็ก เขาก็เลยเอาไปทำให้ตัวเล็ก
สงครามเกาหลี (ค.ศ. 1950-1953) ค.ศ. 1951 เกาหลีเหนือขอให้จีนช่วย แสดงปืนที่ใช้เวลานั้นจริงๆ
เกาหลีใต้มีสหรัฐอเมริกาช่วย (ตอนนั้นไทยอยู่ฝ่ายสหรัฐอเมริกา) มีจดหมายคิมอิลซุงประธานาธิบดีเกาหลีเหนือ
ที่ขอความช่วยเหลือจากจีน จีนส่งทหารไป 300,000 คน เหมาอั้นอิงลูกประธานเหมาเจ๋อตงก็ถึงแก่กรรมใน
การรบครั้งนี้ ประธานเหมาเจ๋อตงเก็บเสื้อผ้าของเขาไว้เป็นที่ระลึก
การปฏิรูปที่ดิน สำเร็จ ค.ศ. 1952
เอกสารกฎหมายเกี่ยวกับการแต่งงาน
เรื่องทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
รถที่จีนสร้างใน ค.ศ. 1958 ชื่อรถหงฉี (แปลว่าธงแดง) ใช้ในพิธีต้อนรับแขกและสวนสนาม (ตอนเยือน
จีนครั้งแรก ค.ศ. 1981 ได้นั่ง) รถที่ผลิตในจีนอีกแบบหนึ่งชื่อ “ตงเฟิง” (ลมตะวันออก) ยังผลิตอยู่
ค.ศ. 1959 พบบ่อน้ำมันทางตะวันออกเฉียงเหนือของจีน (ที่ต้าชิ่ง) นายหวังจิ้นจี เป็นผู้พบ
พวกนักเรียนนอกชาวจีนกลับมาสร้างคุณูปการให้แก่ชาติ
เรื่องจรวด อวกาศ การแพทย์ บุคคล เช่น เหลยเฟิง (เป็นทหารในกองทัพปลดแอก ทำประโยชน์ต่างๆ)
ประวัติวีรบุรุษต่างๆ เป็นวิดโี อ
ค.ศ. 1971 จีนเข้ามาเป็นสมาชิกสหประชาชาติแทนไต้หวัน
Gang of Four (Si ren bang) กลุ่มการเมืองของพวกประธานเหมาเจ๋อตง มีอำนาจช่วงการปฏิวัติ
วัฒนธรรม (ค.ศ. 1966-1976) (ไม่มีใครแน่ใจว่าเป็นคำสั่งของประธานเหมาหรือพวกนี้วางแผนกันเอง เมื่อ
เติ้งเสี่ยวผิงขึ้นมามีอำนาจ นายกรัฐมนตรีคนเก่าคือหัวโก๊ะฝงก็ลดอำนาจลง)
ค.ศ. 2008 จีนเป็นเจ้าภาพมหกรรมกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน

18

�60 ปี สาธารณรัฐประชาชนจีน ใน ค.ศ. 2009 ประธานาธิบดีหูจิ่นเทาตรวจแถวทหาร
จีนยุคใหม่
วันที่ 15 พฤศจิกายน ค.ศ. 2012 เลือกเลขาธิการใหญ่ของพรรค และประธานกรรมาธิการการทหาร
ส่วนกลางของพรรค สีจิ้นผิงได้ดำรงตำแหน่งสำคัญทั้งสอง
ความฝันจีน (Zhongguo Meng) เป็นการสร้างสังคมที่ดีขึ้น คืนพลังชาติ การพัฒนา การดำรงชีวิต
ของประชาชน ความมั่งคั่ง การสร้างสังคมที่ดีกว่า และการเสริมกำลังทหาร เยาวชนควรกล้าฝันและทำงานเพื่อ
เติมเต็มฝัน มีส่วนให้ชาติกลับมีชีวิตอีกครั้ง เป็นการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ผู้นำเยี่ยมประชาชนที่ยากจน
หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง อีไต้อีลู่
เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2015 ได้รับคัดเลือกเป็นเจ้าภาพโอลิมปิกฤดูหนาวใน ค.ศ. 2022
ความสามารถทางการทหาร
มีการจำหน่ายแสตมป์
การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ภูเขาเขียว แม่น้ำใส ภูเขาทอง แม่น้ำเงิน
ค.ศ. 2016 มีการประชุมเต็มคณะ ครั้งที่ 6 มีสีจิ้นผิง เป็นผู้นำ (core leader) ปฏิบัติงาน
ค.ศ. 2017 สมัชชาครั้งที่ 19 เห็นความสำคัญของชนบทก่อน
ประชุม Asian Civilization
การมอบรางวัลในโอกาสของสาธารณรัฐประชาชนจีน ครบ 70 ปี เมื่อ 29 กันยายน ค.ศ. 2019 (จะเล่า
รายละเอียดต่อไป)
การพัฒนาด้านการเกษตร
การสำรวจ ใช้ยานอวกาศฉางเอ๋อ 5 จรวดฉางเจิ้ง 5 (Long March)
ใต้ทะเลลึก เรือดำน้ำเฟิ่นโต้วเจ่อ (Fendouzhe) เก็บ samples จากใต้น้ำมา
เทียนเวิน่ 1 ยานอวกาศไปดาวอังคาร เดินทางไป ค.ศ. 2020-2021
จู้หรง (เป็นชื่อเทพแห่งไฟ) ยานสำรวจศึกษาดาวอังคาร ค.ศ. 2021
เรือบรรทุกเครือ่ งบินซานตง (Shandong)
รถไฟความเร็วสูงฟู่ซิง (Fuxing) หรือชื่อเต็มคือ ฟู่ซิงห้าว (Fuxing Hao)
สถานีอวกาศเทียนกง มีนักบินอวกาศที่เป็นพลเรือน และนักบินอวกาศหญิงขึ้นไปปฏิบัติงานด้วย
ชีวิตยุคใหม่
ค.ศ. 1921-1949
ค.ศ. 1978 ปฏิรูป
ค.ศ. 2012 ประชุมสมัชชา

19

�ค.ศ. 2021 พรรคคอมมิวนิสต์ครบ 100 ปี
หม้อ 3 ขา - ฉลองพรรคคอมมิวนิสต์ครบ 100 ปี
FAST (Five-hundred-meter Aperture Spherical Telescope) เป็น radio telescope อยู่ใน
กุ้ยโจว (เคยไปเมื่อวันที่ 11 เมษายน ค.ศ. 2017 และมีการร่วมมือกัน)
เรื่องการรับอิสริยาภรณ์ รัฐมิตราภรณ์ สรุปจาก China Daily วันจันทร์ที่ 30 กันยายน ค.ศ. 2019
สีจิน้ ผิง ให้อิสริยาภรณ์แก่วีรบุรุษ และบุคคลตัวอย่าง
เหรียญแห่งชาติ และอื่นๆ เป็นเหรียญที่มอบให้บุคคลทีใ่ ช้การปฏิบัติงานแสดงความยิ่งใหญ่มาจากคน
ธรรมดาๆ
ประธานาธิบดีสีจิ้นผิงกล่าวสุนทรพจน์ ขอให้สมาชิกพรรคและประชาชนทั้งประเทศมุ่งมั่นทำงานหนัก
เหมือนกับวีรบุรุษ และบุคคลตัวอย่างที่ได้รับรางวัลระดับชาติ
สีจิ้นผิงซึ่งเป็นเลขาธิการใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และประธานกรรมาธิการการทหารส่วนกลาง
ของพรรค กล่าวในพิธีมอบเหรียญเชิดชูเกียรติ
ชาวจีนและชาวต่างประเทศ 42 รายได้รับเกียรติเนื่องจากการทำงานเพื่อจีนในห้วงเวลา 70 ปี คนที่
ได้รับการเชิดชูเกียรติ เช่น “บิดาแห่งข้าวพันธุ์ผสม” หยวนหลงผิง และผู้ที่ได้รับรางวัลโนเบลถูโยวโยว ผู้ที่พบ
ยาอาเทมิสซินิน ป้องกันโรคมาลาเรีย
สีจิ้นผิงแสดงความยินดีต่อวีรบุรุษ และบุคคลตัวอย่างที่ได้รับเหรียญแห่งสาธารณรัฐและการขนานนาม
เกียรติยศ และมิตรชาวต่างชาติที่รับเหรียญรัฐมิตราภรณ์ บุคคลเหล่านี้เป็นผู้ทำงานให้พรรคและประเทศชาติ
สีจิ้นผิงกล่าวว่า ความดีของบุคคลเหล่านี้จะจารึกอยู่ในประวัติศาสตร์สืบไป
เมื่อประชาชนเคารพและชมเชยวีรบุรุษจะมีวีรบุรุษมากขึ้น พรรคและรัฐจะต้องให้ความสำคัญแก่บุคคล
เหล่านี้
“ในวันนี้ เราให้เกียรติวีรบุรุษ และบุคคลตัวอย่างซึ่งมีมาตรฐานความซื่อสัตย์ มุ่งมัน่ และอ่อนน้อม
ถ่อมตน”
สีจิ้นผิงกล่าวว่า บุคคลเหล่านี้ซื่อสัตย์ต่อพรรคและประชาชน ตั้งใจทำงานหนักในงานที่สำคัญสำหรับ
พรรคและประชาชนด้วยความอ่อนน้อม ทำงานธรรมดาๆ ไม่ได้ต้องการชื่อเสียงหรือผลประโยชน์ส่วนตัว
“พวกวีรบุรุษและบุคคลตัวอย่างแสดงด้วยการกระทำว่าความยิ่งใหญ่มาจากเรื่องธรรมดาๆ ด้วยอุดมการณ์และความเชื่อจึงทำงานอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย คนธรรมดาๆ อาจจะมีชีวิตที่พิเศษ งานธรรมดาอาจ
ประสบความสำเร็จที่พิเศษ”
สีจิ้นผิงกระตุ้นให้ผู้รับเกียรติให้สร้างอิทธิพลต่อผู้อื่นด้วยความเชื่อมั่น เขายังกล่าวว่า “เรายังขอบคุณ
อย่างจริงใจต่อผู้ที่รับเหรียญมิตรภาพ หรือรัฐมิตราภรณ์ที่สนับสนุนให้จีนพัฒนาก้าวหน้า” และเสริมว่าชาวจีน

20

�ตั้งใจร่วมงานกับประชาชนทุกชาติ สร้างชุมชนที่มีอนาคตร่วมกัน เพื่อให้มนุษยชาติและโลกนี้เป็นสถานที่สุข
สบายยิ่งขึ้น
นายหวงซูหัว หัวหน้าผู้ออกแบบเรือดำน้ำนิวเคลียร์รุ่นแรกของจีน เป็นผู้แทนผู้ได้รับเหรียญสาธารณรัฐ
หรืออิสริยาภรณ์แห่งชาติจีนกล่าวว่า เหรียญนี้ไม่เป็นเกียรติของเขาคนเดียวแต่เป็นของทุกคนที่ทำงานร่วมกัน
“ผมและผู้ร่วมงานอุทิศชีวิตเพื่อชาติ ไม่มีอะไรที่จะต้องเสียใจ” คนปรบมือกันใหญ่
เจ้าหญิงไทย มหาจักรีสิรินธรกล่าวแทนผู้รับเหรียญรัฐมิตราภรณ์ว่า เราทั้งหกเป็นมิตรแท้ของจีนอยาก
อุทิศตนเพื่อสร้างมิตรภาพระหว่างประเทศของตนและจีน
“ระยะทางไม่สามารถแยกเพื่อนแท้ที่จะใกล้ชิดกัน แม้จะอยู่หา่ งกันเป็นพันๆ ไมล์” เป็นการอ้างบทกวี
จีนของจางจิ่งหลิง สมัยราชวงศ์ถัง (ค.ศ. 618-907)
แนวคิดต่างๆ เรื่องจีน
แนวคิดของ จอร์จ เยียว (George Yeo) เป็นอดีตนักการเมืองสิงคโปร์ เคยเป็นรัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงการต่างประเทศของสิงคโปร์ระหว่าง ค.ศ. 2004-2011 เคยทำงานในกระทรวงกลาโหมได้รับยศเป็น
พลจัตวา เคยทำงานบริษัท Kerry Logistics Network เคยอยู่ในกลุ่มฟื้นฟูมหาวิทยาลัยพุทธศาสนาโบราณ คือ
มหาวิทยาลัยนาลันทา ในแคว้นพิหาร อินเดีย
จากปาฐกถาเรือ่ ง China in Europe’s Future and Europe in China’s Future ที่แสดงเมื่อ
วันที่ 23 พฤษภาคม ค.ศ. 2023 ที่ European University Institute (ฟังจาก YouTube) จอร์จ เยียวพูดว่า
สื่อมวลชนตะวันตกว่าจีนดูแลปัญหาโควิดแย่มาก ที่จริงแล้วทำได้ดี เศรษฐกิจของจีนก็พอจะไปได้ คนตายไม่ได้
มากกว่าที่อื่น (ข้อมูล WHO) มีวิกฤตการณ์ห่วงโซ่อุปทาน คือขั้นตอนการผลิต ทุกสมัยมีโรคระบาด แต่จีนมี
วัฒนธรรมที่ทนทานต่อสู้ได้ เป็นวัฒนธรรม 2,000 ปี ยุโรปมีกฎหมายโรมันที่สืบทอดกันมา จีนมีปรัชญา
กฎหมายหลายอย่าง วัฒนธรรมยุโรปมีหลากหลายแม้ในเรือ่ งศาสนา จีนใช้เวลาที่มีปัญหาโควิดสร้างสรรค์ เช่น
ทำรถไฟฟ้า 5G สมัยนี้ไม่ได้ใช้หลักของ Marxist - Leninist ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 บาทหลวงเจซูอิตมาที่จีน
Matteo Ricci บาทหลวงชาวอิตาเลียนมาช่วยจีนเรื่องที่จักรพรรดิสนพระทัย เช่น ดาราศาสตร์ เรื่องนาฬิกา
และปฏิทิน เรือ่ งคณิตศาสตร์ ได้แก่ เรขาคณิตของยูคลิด บาทหลวงแปลเป็นภาษาจีน และแปลงานคลาสสิกจีน
เป็นภาษาละติน เป็นการประสมประสานระหว่างวัฒนธรรม
จีนกับตะวันตกมีความสัมพันธ์กัน ชาวจีนก็ได้ไปเรียนและทำงานในยุโรป หลังสงครามโลกครั้งที่ 1
ชาวจีนจะผิดหวังกับสิ่งที่เกิดขึ้นจากสนธิสัญญาแวร์ซายส์ นำสู่กระบวนการ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1919
มาในระยะหลังจีนประสบความสำเร็จทางเศรษฐกิจ ที่เรียกว่า The Rise of China (Zhongguo
Jueqi)
แนวคิดของ เควิน รัดด์ (Kevin Rudd) นักการทูต และนักการเมือง เคยเป็นนายกรัฐมนตรีออสเตรเลีย
ศึกษาด้านเอเชียศึกษา วิชาเอกภาษาจีน เคยไปศึกษาที่ไต้หวัน หนังสือเล่มล่าสุดคือ The Avoidable War :

21

�The Dangers of a Catastrophic Conflict between the US and Xi Jinping’s China, 2022
เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกากับจีน วิธีการจัดการการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจทั้งสองเพื่อ
หลีกเลี่ยงความขัดแย้งที่อาจจะมีผลเป็นความหายนะ
ศัพท์ที่ใช้หลายครั้งในหนังสือนี้คือ Thucydides Trap กล่าวถึง Peloponnesian War ระหว่าง
เอเธนส์กับสปาร์ตา ในยุคหลังใช้อธิบายความขัดแย้งทางการทหารที่อาจจะเกิดได้ระหว่างสหรัฐอเมริกากับจีน
อาจจะมาจากปัญหาขัดแย้งทางเศรษฐกิจ เรื่องไต้หวัน เรื่องสงครามไซเบอร์ เกาหลีเหนือ เรื่องทะเลจีนใต้
เรื่องสิทธิมนุษยชนในซินเกียง ทิเบต ฮ่องกง
หนังสือนี้กล่าวว่า ผู้นำจีนยังศึกษา Marxism - Leninism (เรื่องนี้ไม่ทราบว่าใช้หลักนี้ในการบริหาร
ประเทศอยู่หรือเปล่า เป็นหลัก Material Dialectical Analysis คือ Thesis, Antithesis ออกมาเป็น
Synthesis เมือ่ สมัยก่อนมีละคร 5 แผ่นดิน คือสังคมบุพกาล สังคมทาส สังคมฟิวดัลหรือศักดินา สังคมนายทุน
ต่อไปจะเป็นสังคมคอมมิวนิสต์)
หนังสืออีกเล่มที่น่าสนใจคือ เรื่อง Chip War ของ Chris Miller พิมพ์ ค.ศ. 2022 Part 7 China’s
Challenges หนังสือเล่มนี้กล่าวถึงการต่อสู้เพื่อควบคุมสิง่ ที่สำคัญที่สุดของโลกอย่างหนึ่งคือ เทคโนโลยีไมโครชิป สหรัฐอเมริกากับจีนขัดแย้งกันเพิ่มขึ้นทุกที โลกสมัยใหม่ต้องพึ่งไมโครชิปทั้งด้านการทหาร เศรษฐกิจ
ขีปนาวุธ ไมโครเวฟ สมาร์ตโฟน ต้องใช้ semiconductor จีนต้องนำเข้ามากกว่าน้ำมัน (จีนน่าจะผลิตไมโครชิปให้ได้เองมากกว่านี้หรือไม่)
The China Questions 2 Critical Insights into US- China Relations edited by Maria
Adelele Carrai, Jennifer Rudolph and Michael Szonyi, 2022 เล่มที่หนึ่งเคยนำมาสอนนักเรียนแล้ว
เป็นเรื่องสั้นๆ ในประเด็นต่างๆ
Fragile Cargo China Wartime Race to Save the Treasures of the Forbidden City
ของ Adam Brookes, 2022 เล่าเรื่องในระหว่างสงครามตั้งแต่ ค.ศ. 1933 กองทำญี่ปุ่นกำลังจะบุกจีน
ผู้อำนวยการพระราชวังหลวง (กู้กง ที่ฝรั่งเรียกว่า Forbidden City) เกรงว่าของมีค่าในวังจะถูกทำลายจึงย้าย
ของไปไว้ในถิ่นห่างไกลทุรกันดาร)
China After Mao the Rise of a Superpower ของ Frank Dikotter, 2022 จีนเปลี่ยนแปลง
จากประเทศยากจนในทศวรรษ 1970 มาเป็นมหาอำนาจในทุกวันนี้ ใช้เอกสารต่างๆ ในหอจดหมายเหตุที่ยัง
ไม่เคยมีใครใช้ บางส่วนเป็นเอกสารลับ เหตุการณ์หลังสมัยประธานเหมาเจ๋อตงในประเทศจีน หลายฝ่ายเห็นว่า
เป็นความมหัศจรรย์ทางเศรษฐกิจ (economic miracle) จีนเปิดประเทศและกลายเป็นมหาอำนาจโลก จีน
ทำอย่างไรเมื่อมีปัญหาเศรษฐกิจใน ค.ศ. 2008 จีนมีปญ
ั หากับโลกตะวันตกมากขึ้น

22

�Accidental Conflict America, China, and the Clash of False Narratives ของ
Stephen Roach, 2022 ในสี่ปีนี้อเมริกาและจีนเกิดสงครามการค้า สงครามเทคโนโลยี และเหมือนกับเป็น
สงครามเย็นยุคใหม่ เป็นอันตรายต่อทั้งสองประเทศ ควรพยายามแก้ไข
นักข่าวจีนที่มาสัมภาษณ์ 5 มิถุนายน ค.ศ. 2023 ให้หนังสือที่น่าสนใจมา 3 เล่ม พิมพ์ในเดือน
พฤษภาคม ค.ศ. 2023
จับจ้องมองจีน Thai People in China เปิดชีวิตคนไทยในแดนมังกร
จับจ้องมองจีน China Talk คุยศาสตร์นา่ รู้ สังคม เศรษฐกิจ การลงทุน เทคโนโลยี นวัตกรรม ฯลฯ
ทั้งไทยและจีน
จับจ้องมองจีน China Thai Special สัมผัสวิถีประเพณีและวัฒนธรรมของไทยและจีนไปด้วยกัน
เมื่อวันอังคารที่ 25 กรกฎาคม ค.ศ. 2023 ได้ไปที่สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ 98 (องค์การ
มหาชน) เปิดอาคารปฏิบัติการเครื่องโทคาแมค และกดปุ่มปล่อยพลาสมาจากเครือ่ งโทคาแมคครั้งแรกใน
ประเทศไทย และในอาเซียน เราไปรับชิ้นส่วนที่ประเทศจีน วันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 2018 แต่ทมี่ าติดตั้งช้า
ไปเพราะปัญหาโควิด-19
ที่ไทยทำยังเป็นแม่เหล็กขดลวดธรรมดา ที่จีน และที่ ITER (International Nuclear Fusion
Research and Engineering) หน่วยงานนานาชาติอยู่ที่ฝรั่งเศส ใช้ตัวนำยิ่งยวด superconductor ต่อไป
ไทยจะทำและออกแบบเอง อีกสัก 5-7 ปี ใช้ superconductor เช่นเดียวกัน
ที่ ITER ว่าจะเดินเครื่อง ค.ศ. 2025 ที่จริงประมาณ ค.ศ. 2027 ไทยส่งนักวิจัยระดับปริญญาเอก และ
หลังปริญญาเอกไปอบรมแล้ว เป็นเรื่องการผลิตพลังงานในลักษณะของดวงอาทิตย์ มีมหาวิทยาลัยเข้าร่วม 21
แห่ง ขณะนีใ้ ช้ประโยชน์ในแง่ต่างๆ เช่น อุตสาหกรรมยานยนต์สมัยใหม่ อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ
การเกษตรและเทคโนโลยีชีวภาพ ฯลฯ

23

�ความเป็นมาของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ :
พระราชดำริและพระราชประสงค์
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
“ตั้งแต่เรียนปริญญาตรีข้าพเจ้าได้ศึกษาเรื่องการใช้ข้อมูลเอกสาร ที่มีทั้งเอกสารชั้นต้นที่
ตีพิมพ์แล้ว เอกสารชั้นต้นที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์ และเอกสารชั้นรองที่มีนักวิจัยค้นคว้าเอกสารชั้นต้น
แล้ ว มาตี ค วามเขี ย นเป็ น บทความหรื อ หนั ง สื อ อาจารย์ ใ ห้ พ วกเราได้ ใ ช้ เ อ กสารชั ้ น ต้ น ที่
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ จะเขียนเรื่องใดก็ใช้แฟ้มของกระทรวงที่เกี่ยวข้อง เมื่อเข้ามาทำงานที่
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ได้รับมอบหมายให้สอนวิชาประวัติศาสตร์ไทยก็ต้องใช้เอกสาร
ในลักษณะเดียวกันนี้
นอกจากเอกสารที่มีอยู่ในประเทศไทยแล้ว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไว้ที่
หอจดหมายเหตุในต่างประเทศไม่น้อย…”
(พระราชนิพนธ์คำนำ “70 ปีแห่งการสิ้นสุดสงครามโลกครัง้ ที่ 2:
ไทยจากเอกสารจดหมายเหตุต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ
ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุ่น ตุรกี และจีน” 31 สิงหาคม 2558)
บทนำ
“…นอกจากเอกสารที่มีอยู่ในประเทศไทยแล้ว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไว้ที่หอจดหมายเหตุใน
ต่างประเทศไม่น้อย…” ตามพระราชนิพนธ์คำนำนี้ สะท้อนพระราชดำริและพระราชประสงค์ของพลเอกหญิง
ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในเรื่องการ
รวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ และต่อมาเป็นที่มาของการดำเนินการโครงการ
หอจดหมายเหตุ ข องกองวิ ช าประวั ต ิ ศ าสตร์ ส่ ว นการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายร้ อ ยพระจุ ล จอมเกล้ า (โครงการ
หอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร ในพระราชดำริฯ) หรือก็คือ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์” ที่พระองค์ทรงริเริ่มและดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องตลอดสามทวรรษ ทั้งในการรวบรวม จัดเก็บและ

24

�เผยแพร่เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ตั้งแต่ พ.ศ. 2534-35 เป็นต้นมาจนถึง
ปัจจุบัน
ผลการดำเนินการของโครงการหอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร ในพระราชดำริฯ ในรอบสามทศวรรษ
ที่ผ่านมา และได้รับพระราชทานนามว่า “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ” เมื่อปี 2565 นั้น
ถือได้ว่าเป็นการริเริ่มที่ท้าท้ายและสร้างสรรค์พื้นฐานที่สำคัญให้แก่คนไทยและสังคมไทยอย่างดียิ่ง เนื่องจากในการ
ทบทวนวรรณกรรมหรือการสำรวจงานที่เกี่ยวข้อง ยังไม่พบว่ามีงานเขียนงานศึกษาที่เกี่ยวข้องหรือจัดอยู่ ใน
ลักษณะเดียวกันกับโครงการนี้มาก่อน ทั้งด้านการรวบรวมและจัดเก็บตัวเอกสารต่างประเทศ และด้านการนำ
เอกสารดังกล่าวไปใช้ประโยชน์หรือการประยุกต์ใช้ในทางต่างๆ เช่น ด้านการเรียนการสอน การวิจัยในเชิงลึกทาง
ประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ การจัดงานสัมมนาทางวิชาการ และการเปิดให้บริการความรู้และเผยแพร่เอกสาร
สำคัญจากต่างประเทศแก่นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจทั่วไป สามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลดังกล่าว
ทางห้องสมุด online หรือห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์
ในโอกาสที่พระองค์ทรงริเริ่มและดำเนินการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ”
ครบรอบ 30 ปีในปี 2565 และในปี 2566 นี้ ทางโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ได้ร่วมจัดงานสัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราช
เจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 68 พรรษา 2
เมษายน 2566 เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีน
มากกว่า 50 ครั้ง และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 6” ผู้เขียนในฐานะ
ที่มีโอกาสเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งในโครงการดังกล่าวและต่อเนื่องตลอดมา เนื่องจากทรงส่งเสริมและสนับสนุนให้
ผู้เขียนไปค้นคว้าเอกสารของหอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA) ณ กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. มาแล้วหลาย
ครั้ง ตั้งแต่ปี 2538 เป็นต้นมา ทั้งยังทรงสนับสนุนให้มีการจัดงานสัมมนาทางวิชาการเพื่อนำเอกสารต่างประเทศ
เผยแพร่แก่ผู้สนใจ ตั้งแต่ปี 2558-ปัจจุบัน จึงขอนำประสบการณ์และความรู้ที่พอมีอยู่บ้างมาเล่าสู่กันฟัง ผ่านการ
เสนอบทความสั้นๆ เพื่อแนะนำพระราชกรณียกิจของทูลกระหม่อมอาจารย์ กับโครงการนี้ ที่มีประโยชน์มหาศาล
ต่อทั้งนักเรียนนายร้อย อาจารย์และผู้สนทั่วไป
การแนะนำนี้มีวัตถุประสงค์ สำคัญคือ เพื่อการสืบสานพระราชดำริและพระราชประสงค์ของพระองค์ใน
การรวบรวม จัดเก็บและเผยแพร่เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง
ต่อไป ทั้งในด้านการรวบรวม จัดเก็บ นำเสนองานในการสัมมนาทางวิชาการ การแปล การวิจัยในเชิงลึกต่อไป
รวมทั้งการสัมมนากลุ่มย่อยและการให้บริการความรู้ทางเอกสารต่างประเทศแก่อาจารย์ นิสิตนักศึกษาและผู้สนใจ
25

�ทั่วไป และการเปิดให้บริการทางห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ของห้องสมุด กปศ.สกศ.รร.จปร และการนำเสนอบทความ
นี้จะได้กล่าวเล่าถึงความเป็นมาของ“หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นการปูพื้นความรู้
ความเป็นมาและการดำเนินการที่ผ่านมา
ในฐานะทรงเป็นองค์ผู้ บริหารของกปศ.สกศ.รร.จปร ทูลกระหม่อมอาจารย์ ทรงมีพระราชดำริในการ
ดำเนินการโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ตั้งแต่ พ.ศ. 2534-35 เป็นต้นมา เพื่อ
รวบรวม จั ด เก็ บ และเผยแพร่ เ อกสารที ่ เ กี ่ ย วกั บ ประเทศไทยจากหอจดหมายเหตุ ข องต่ า งประเทศ เช่ น
สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมันและจีน ทั้งนี้นอกจากทรงมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการ เรียนการ
สอนแก่นักเรียนนายร้อย และการวิจัยของอาจารย์โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าแล้ว พระองค์ทรงยังมีพระ
ราชประสงค์เปิดบริการให้แก่นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก รวมถึงประชาชน
ผู้สนใจทั่วไปสามารถเข้าถึง อ่านและใช้เอกสารดังกล่าวได้สะดวก
ในด้านการสนับสนุนการเรียนการสอนแก่นักเรียนนายร้อย และการวิจัยของอาจารย์โรงเรียนนายร้อยพระ
จุลจอมเกล้านั้น ผลงานที่เด่นของโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ที่เคยทำมาแล้ว
เช่น ได้เน้นการค้นคว้าและรวบรวมเอกสารชั้นความลับ ระดับความลับมาก- ลับสูงสุด-ลับที่สุด (Top secret) ที่
ได้รับการเปิดเผยให้อ่าน หรือเป็นเอกสารที่ปลดความลับแล้ว (declassified documents) จำนวนหนึ่งจากหอ
จดหมายเหตุต่างประเทศของจีน เยอรมนี ฝรั่งเศส รัสเซีย สหรัฐอเมริกา และอังกฤษ เพื่อเป็นตัวอย่างประกอบการ
เรียนการสอน สำหรับการเปิดเผยความรู้และข้อมูลทางประวัติศาสตร์ของไทยในเหตุการณ์สมัยสงครามโลกครั้งที่
2 และสมัยสงครามเย็นให้มีความก้าวหน้า มีความรู้ใหม่ๆ ที่ทันสมัยและใช้เป็นบทเรียนสำหรับสังคมไทยได้
ดังตัวอย่างเช่น กรณีองค์ความรู้และบทเรียนจากแนวทางการบริหารจัดการกับชาติมหาอำนาจที่ผ่านมา
เช่น นโยบายการทูตนำการทหาร ยังคงสะท้อนความรักชาติและความชาญฉลาดของผู้นำไทยบนเวทีโลก และเป็น
ประโยชน์ต่อสังคมไทยในปัจจุบันและอนาคต โดยเฉพาะยุทธศาสตร์และยุทธวิธีในการรักษาชาติบ้านเมืองและแนว
ทางการพัฒนาประเทศให้มั่นคง
สำหรับในด้านการเปิดบริการให้แก่นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก
รวมถึงประชาชนผู้สนใจทั่วไปสามารถเข้าถึง อ่านและใช้เอกสารดังกล่าวได้สะดวกนั้น มีการดำเนินการหลายด้าน
ด้วยกัน เช่น การจัดเก็บข้อมูลเข้าสู่ระบบใหม่ที่ทันสมัย เพื่อเปิดให้บริการแก่ผู้สนใจทั่วไป การให้บริการความรู้แก่
อาจารย์และนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ ทั้งระดับปริญญาตรี โทและเอก ในลักษณะการสัมมนากลุ่มย่อย
และหรือการบรรยายพิเศษ และการจัดงานสัมมนาทางวิชาการประจำปี เป็นต้น
26

�ภายหลังจากมีการรวมรวมและจัดเก็บเอกสารต่างประเทศในระยะหนึ่งแล้ว จึงทำให้มีเอกสารดังกล่าว
เพิ่มขึ้นทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ซึ่งปัจจุบันมีจำนวนเอกสารต่างประเทศ ประกอบด้วยเอกสารจากเกาหลี จีน
ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี ตุรกี พม่า เวียดนามและออสเตรเลีย ประมาณ 3 แสนแผ่น ส่วน
ใหญ่เป็นเอกสารของหอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (US National Archives, USNA หรือ National
Archives &amp; Records Administration, NARA) และมีข้อมูลสำคัญ ข้อมูลใหม่ที่เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาวิจัย
สำหรับนักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาและประชาชนผู้สนใจทั่วไป ในการนี้ทูลกระหม่อมอาจารย์ทรงมีพระราช
ประสงค์เผยแพร่ข้อมูลสำคัญนี้ไปสู่ผู้สนใจในวงกว้างขึ้น โดยเฉพาะนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาด้านประวัติศาสตร์
รวมทั ้ ง แวดวงทางมนุ ษยศาสตร์แ ละสัง คมศาสตร์ จึ ง เป็ น ส่ ว นสำคั ญ ที ่น ำไปสู ่ก ารสัมมนาทางวิ ช าการตาม
พระราชดำริฯ ตั้งแต่ปี 2558 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน
ในการจัดสัมมนาทางวิชาการตามพระราชดำริฯ นี้ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และหน่วยงาน
ภายนอก เช่น สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้เคยร่วมจัดสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ และแนะนำ
เอกสารของโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” อย่างเป็นทางการมาแล้วหลายครั้ง
ครั ้ ง แรกเรื ่ อ ง “70 ปี แ ห่ ง การสิ ้ น สุ ด ของสงครามโลกครั ้ ง ที ่ 2: ไทยจากเอกสารกองจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสเจริญพระชนมายุ 60 พรรษา 2
เมษายน 2558 ครั้งที่ 2 เรื่อง “120 ปีแห่งความสัมพันธ์ระหว่างราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมองของเอกสาร
รัสเซีย สหรัฐอเมริกา และนักวิชาการไทย-รัสเซียศึกษา” ในโอกาสเจริญพระชนมายุ 62 พรรษา 2 เมษายน 2560
และครั้งล่าสุด เรื่อง “70 ปี ไทยกับสงครามเกาหลี” เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2563 และทูลกระหม่อมอาจารย์ทรง
มีพระเมตตาและพระมหากรุณาธิคุณยิ่งฯ เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธานและทรงบรรยายพิเศษ เรื่อง
“หน่ ว ยบรรเทาทุ ก ข์ ส ภากาชาดไทยในสงครามเกาหลี ” และในงานนี ้ ม ี ผ ู ้ เ ข้ า ร่ ว มสั ม มนาจำนวน 250 คน
ประกอบด้วยนักวิจัย นักวิชาการ อาจารย์ นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผู้สนใจ จาก
23 สถาบันซึ่งเป็นสถาบันการศึกษา 15 แห่งและสถาบันเอกชน 8 แห่ง
วัตถุประสงค์ของการจัดงานสัม มนาทางวิชาการทุกครั้ง นี้ ก็เพื่อให้นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและ
ประชาชนชาวไทยทั่วไปมีโอกาสเข้าถึงแหล่งข้อมูลสำคัญเหล่านี้ได้อย่างทั่วถึง และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ใน
การพัฒนาความรู้ ความคิดอ่านต่อไปในทิศทางที่ถูกที่ควร เพื่อเป็นพื้นฐานที่สำคัญของการพัฒนาคุณภาพของ
ประชากร สังคมและประเทศชาติต่อไปอย่างมั่นคง
ดังนั้น การนำรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
กลับมาสู่สังคม ตามการดำเนินการของโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อนำ
27

�เอกสารสำคัญดังกล่าวมาเผยแพร่และใช้ประโยชน์ในการพัฒนาความรู้ความคิดอ่านสำหรับ เยาวชน นักเรียนนาย
ร้อย นิสิตนักศึกษา อาจารย์และนักวิชาการ รวมถึงประชาชนผู้สนใจทั่วไป จึงถือเป็นเรื่องพื้นฐานที่น่าสนใจยิ่งของ
ประชาคมในแวดวงวิชาการประวัติศาสตร์ การศึกษาและการพัฒนาประเทศบนฐานความรู้ให้มั่นคงสืบต่อไป
การดำเนินการและความต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน
ในปัจจุบัน การดำเนินการของโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ยังคงมีมา
อย่างต่อเนื่อง และทูลกระหม่อมอาจารย์ทรงยังเป็นแกนกลางสำคัญในการขับเคลื่อนการดำเนินการดังกล่าว แม้ว่า
ทรงเกษียณอายุราชการแล้วก็ตาม แต่พระองค์ยังคงทรงให้การส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนากิจกรรมต่างๆ ที่ทรง
ริเริ่มและวางรากฐานไว้อย่างต่อเนื่องตลอดมา และพระองค์ยังคงทรงจะสนับสนุนต่อไปในอนาคต พระองค์ทรง
เน้นไว้ก่อนเกษียณอายุราชการ ความตอนหนึ่งว่า “…สิ่งที่เราทำมาเป็นประโยชน์คุ้มค่า ถึงข้าพเจ้าจะเกษียณอายุ
ราชการแล้ว ก็คิดจะเป็นอาสาสมัครโครงการนี้ต่อไป” (พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ “ข้อมูล
จดหมายเหตุ ” ใน 70 ปี แ ห่ ง การสิ ้ น สุ ด สงครามโลกครั ้ ง ที ่ 2: ไทยจากเอกสารจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุ่น ตุรกี และจีน” 31 สิงหาคม 2558)
นอกเหนือจากทรงดำเนินการตามพระราชภารกิจด้านการให้บริการทางวิชาการอย่างมุ่งมั่นแล้ว พระองค์
ยังทรงมีพระราชประสงค์กระตุ้นให้นักวิชาการรุ่นใหม่ มีการต่อยอดจากเอกสารสำคัญที่นำกลับมาจากต่างประเทศ
ต่อไปในทางการศึกษาวิจัย เพื่อขยายองค์ความรู้ในเชิงประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ประวัติศาสตร์การเรียนการสอนทาง
การทหาร และสร้างความรู้ใหม่ๆ ทางประวัติศาสตร์ไทยและความสัมพันธ์ไทยกับประเทศต่างๆ อีกด้วย เพราะการ
ทรงริเริ่มโครงการด้านการให้บริการทางวิชาการต่างๆ นั้น ก็คือการวางรากฐานสำคัญของการพัฒนาทางวิชาการ
ทางการศึกษาวิจัยต่อไปให้กับอาจารย์ นิสิ ตนักศึกษาและผู้สนทั่วไปสามารถนำองค์ความรู้ทั้งจากหลักวิชาการ
งานวิจัยเดิมและข้อมูลใหม่ๆ จากเอกสารสำคัญจากต่างประเทศดังกล่าวไปพัฒนาต่อไป “เพื่อให้ความรู้วิชาการ
งอกเงยขึ้นมาอีก” และพระองค์ยังคงทรงเป็นกำลังหลักในเรื่องนี้ต่อไปแม้ว่าพระองค์ทรงเกษียณแล้วก็ตาม
ดังความอีกตอนหนึ่งที่พระองค์ทรงกล่าวไว้ เมื่อปี 2558 ความว่า
“ข้าพเจ้าดีใจที่มีนักศึกษาสถาบันต่างๆ เริ่มมาใช้เอกสารที่เราไปรวบรวมมาตั้งแต่เมื่อ 20 ปี
มาแล้ว และจะพยายามรวบรวมมาเพิ่มเติมอีก ในครั้งนี้ได้จัดการประชุมวิชาการเรื่องเอกสารจดหมายเหตุ
เป็นครั้งแรก นอกจากความร่วมแรงร่วมใจในกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระ
จุลจอมเกล้าแล้ว ยังได้รับความสนับสนุนจากอาจารย์ นักศึกษา และผู้รู้ภายนอกอีกหลายท่านที่ช่วยส่ง
บทความ และมาร่วมประชุมทั้งเป็นผู้พูด และผู้ฟัง ซึ่งเราหวังว่าจะร่วมคิด ร่วมวิจารณ์เพื่อให้ความรู้
วิชาการงอกเงยขึ้นมาอีก
28

�ถึงข้าพเจ้าจะอำลาชีวิตราชการในเดือนหน้า แต่ว่าจะตั้งใจทำงานและสนับสนุนงานนี้ต่อเท่าที่จะ
มีความสามารถ เพื่อมีส่วนร่วมพัฒนาวิชาการสืบต่อไป”
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ “พระราชนิพนธ์คำนำ” 70 ปีแห่งการสิ้นสุด
สงครามโลกครั้งที่ 2: ไทยจากเอกสารจดหมายเหตุต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส
รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุ่น ตุรกี และจีน” 31 สิงหาคม 2558)
ข้อคิดที่น่าสนใจนี้สะท้อนพระราชดำริผู้ใฝ่รู้และความเป็นครูของพระองค์ และอยู่ในกระบวนการในการ
ทรงงานของพระองค์ตลอดมา ดังจะเห็นได้ว่า การทรงงานตามพระราชภารกิจของพระองค์ในด้านต่างๆ ทั้งด้าน
ปรัชญาการเรียนการสอน การบริหาร การทะนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม การให้บริการทางวิชาการ และการวิจัยด้าน
ประวัติศาสตร์นั้น พระองค์ทรงมีเป้าหมายและการดำเนินการอย่างสอดคล้องซึ่งกันและกันในการให้ความรู้และ
พัฒนาทางความคิดอ่าน เพื่อปลูกฝังให้นักเรียนนายร้อย “เป็นผู้รักวิชาความรู้ทั้งศาสตร์และศิลป์” ตลอดมากกว่า
40 ปีที่ผ่านมาอย่างมุ่งมั่น และทรงถ่ายทอดสิ่งดีๆ นี้สู่โลกภายนอกเสมอ
การจัดสัมมนาทางวิชาการและทรงถ่ายทอดสิ่งดีๆ นี้สู่โลกภายนอกนั้น พระองค์ยังคงทรงสนับสนุนให้มี
การดำเนินการอย่างต่อเนื่องตลอดมา ตามโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ดังในปี
พ.ศ. 2564 พระองค์ทรงสนับสนุนให้มีการจัดสัมมนาทางวิชาการ ครั้งที่ 4 เรื่อง “54 ปี การก่อตั้ง “อาเซียน” และ
ปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อนบ้าน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุฯ ต่างประเทศและนักวิชาการ
อาวุโส” และในการจัดสัมมนาครั้งล่าสุด คือ การจัดสัมมนาครั้งที่ 5 เรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุต่างประเทศของเพื่อนบ้านและชาติมหาอำนาจ และนักวิชาการ” ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ 67 พรรษา 2 เมษายน 2565 ณ มหาวิทยาลัยนครพนม วันที่ 23 พฤศจิกายน 2565 ซึ่งการ
จัดสัมมนาทั้งสองครั้งนี้ ก็ยังคงได้รับการตอบรับอย่างดีเช่นเดิม แม้การระบาดของโรค Covid-19 ยังคงอยู่ก็ตาม
โดยสรุป การดำเนินการของโครงการ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” ยังคงมีมา
อย่างต่อเนื่องในปัจจุบัน แม้ว่าทูลกระหม่อมอาจารย์ทรงเกษียณอายุราชการแล้วก็ตาม แต่พระองค์ยังคงทรงให้
การส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนากิจกรรมต่างๆ ที่ทรงริเริ่มและวางรากฐานไว้อย่างต่อเนื่องตลอดมา และพระองค์
ยังคงทรงจะสนับสนุนต่อไปในอนาคต “…สิ่งที่เราทำมาเป็นประโยชน์คุ้มค่า…”
หากมีการรวบรวมผู้สนใจเข้าร่วมสัมมนาตลอด 5 ครั้งที่ผ่านมา และผู้มาใช้บริการความรู้ทางเอกสาร
ต่างประเทศ ตั้งแต่ปี 2556 ถึงปัจจุบัน ประมาณได้ว่ามีผู้สนใจเข้าร่วมมากกว่า 4-5,000 คน และเชื่อว่าผู้ฟังผู้ร่วม
ในจำนวนนี้ รวมทั้งวิทยาการ คณะค้นคว้า/วิจัย ผู้รับบริการและผู้ร่วมสัมมนาทั้งหลาย น่าจะได้รับประโยชน์จาก
29

�แหล่งข้อมูลเอกสารต่างประเทศ ทั้งในด้านการเรียนการสอน การพัฒนาความคิดอ่าน และการศึกษาวิจัยในขั้น
ต่อๆ ไป ตามพระราชดำริและพระราชประสงค์ของพระองค์ และย่อมจะส่งผลที่ดีต่อไปในกาลข้างหน้า
บทสรุปและส่งท้าย
จากการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง เช่น ประวัติศาสตร์ รัฐศาสตร์ บรรณารักษ์ศาสตร์ ฯลฯ ยังไม่
พบว่ามีงานเขียนงานศึกษาที่เกี่ยวข้องหรือจัดอยู่ในลักษณะเดียวกันกับโครงการนี้ ยกเว้นโครงการการวิจัยเอกสาร
สำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ (Research on Significant Historical
Documents on the Topic of Modern Thai History From Overseas Archives) ของผู ้ เ ขี ย นในปี 2563ปัจจุบัน โดยได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ และมีวัตถุประสงค์เพื่อ สืบสานต่อจากโครงการ
“หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
ดังนั้นทั้งสองโครงการนี้ จึงถือได้ว่าเป็นงานบุกเบิกในด้านการค้นคว้า รวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญ
ทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติของประเทศต่างๆ ทั่วโลก เพื่อเปิดบริการให้แ ก่ชาวไทย ทั้ง
นักวิชาการ นิสิตนักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป สามารถเข้าถึงข้อมูลเอกสารดังกล่าวในรูปแบบต่างๆ เช่น การเข้า
ร่วมงานสัมมนาทางวิชาการประจำปี การสัมมนากลุ่มย่อยหรือการรับบริการความรู้เอกสารดังกล่าวเป็นกลุ่มคณะ
ทั้งในและนอกสถานที่ของโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า การแปลเอกสารสำคัญและการวิจัยเชิง ลึก รวมทั้ง
การเข้าถึงต้นฉบับของเอกสารดังกล่าวผ่านทางห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ของห้องสมุด กปศ.สกศ.รร.จปร
ผลผลิตของโครงการนี้ตามเป้าหมายในระยะยาวแล้ว จึงมีความสำคัญต่อทั้งนักวิชาการ ประชาชนทั่วไป
และประเทศไทย เพราะเป็นการจัดทำโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญด้านข้อมูลในลักษณะตัวเอกสาร/ข้อมูลสำคัญทาง
ประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศทั่วโลก ทั้งเอกสารของ ประเทศมหาอำนาจและ
ประเทศเพื่อนบ้านที่เกี่ยวกับประเทศไทย ในจำนวนที่มากพอทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพสำหรับการพัฒนา
ความรู้ความเข้าใจทางประวัติศาสตร์ ความคิดอ่านของผู้คน การเรียนการสอนในระดับต่างๆ และการเปิดประเด็น
ใหม่ๆ ของการศึกษาวิจัยทางประวัติศาสตร์ไทยในหัวเรื่ องหรือช่วงนั้นๆ ได้ ทั้งก่อน ระหว่างและหลังสงครามโลก
ครั้งที่ ๒ โดยเฉพาะสมัยสงครามเย็นจนถึงปัจจุบัน
กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ผลผลิตของโครงการวิจัยนี้ มีทั้งผลในระยะสั้นและระยะยาว ซึ่งในระยะยาวคงปฏิเสธ
ไม่ได้ว่า เอกสารข้อมูลสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศจำนวนมากมายและ
หลากหลายนั้น ย่อมจะส่งผลในเชิงการพัฒนาทางปัญญา คือเป็นเรื่องของกระบวนการพัฒนาความรู้ความคิดอ่าน
ที่เกิดขึ้นเป็นลูกโซ่ เริ่มจากการได้รับข้อมูลสำคัญ ข้อมูลใหม่ เกิดประเด็นใหม่ เกิดการศึกษาวิจัยสร้างความรู้ใหม่ๆ
ทำให้คนไทยเข้าถึงและตระหนักในความสำคัญของหลักฐานชั้นต้น และเกิดความคิดอ่านใหม่ที่อ้างอิงบนหลักฐาน
30

�อย่างมีเหตุผล ซึ่งเป็นกระบวนการที่ช่วยพัฒนาความคิดอ่านให้ผู้คนมีคุณภาพและพัฒนาก้าวไปสู่สังคมแห่งความรู้
ที่มีเหตุผลและคิดอ่านบนฐานความรู้อย่างมั่นคงและยั่งยืนสืบต่อไป
ดังนั้น เราในฐานะคนไทย ไม่ว่านักวิชาการ นิสิตนักศึกษา ผู้สนใจทั่วไป หน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน
จึงควรอย่างยิ่งที่จะร่วมมือร่วมใจช่วยกันรักษาและสืบสานพระราชดำริและพระราชประสงค์ของพระองค์ในเรื่องนี้
ต่อๆ ไป เพื่อขยายข่ายงานที่พระองค์ทรงวางรากฐานไว้แล้วให้เติบโตยิ่งๆ ขึ้น ทั้งในด้านการรวบรวมและจัดเก็บตัว
เอกสารต่างประเทศ และการนำไปใช้ประโยชน์หรือการประยุกต์ใช้ให้เกิดการพัฒนาในด้านต่างๆ ต่อไป ที่สำคัญยิ่ง
ก็คือ การพัฒนาต่อยอดจากแหล่งเอกสารข้อมูลต่างประเทศหรือ “คลังข้อมูล” ที่พระองค์ทรงดำเนินการมานาน
กว่าสามทศวรรษแล้ว เพื่อการจัดทำโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญ (Critical Research Infrastructure) สำหรับการ
วิจัยด้านประวัติศาสตร์ไทย รวมทั้งการวิจัยทางมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ในอนาคตต่อไป

31

�คู่มือการใช้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
รศ.ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะวิจัย

https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

32

�ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้พัฒนาโดยสร้างเว็บพอร์ทัลที่เชื่อมโยงกับแพลตฟอร์ม Open-Source ของ
โปรแกรมโอเมก้า (Omeka) ที่รองรับการลงรายการข้อมูล 2 ภาษา (ภาษาไทยและภาษาอังกฤษ)
รวมถึงการลงรายการตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทา (Dublin Core Metadata)
การเข้าใช้ระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การเข้าเว็บพอร์ทัลระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ดังนี้
วิ ธ ี ท ี ่ 1 สื บ ค้ น ด้ ว ยเครื ่ อ งมื อ ช่ ว ยค้ น (Search Engine) เช่ น Google โดยใช้ ค ำว่ า
“หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” จะแสดงผลที่คลิกลิงค์ได้ ดังภาพที่ 1

ภาพที่ 1 แสดงผลการใช้เครือ่ งมือช่วยค้นสำหรับเข้าถึงเว็บพอร์ทลั ระบบคลังสารสนเทศหอ
จดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
วิธีที่ 2 เข้าสู่ เว็บพอร์ทัลโดยตรง ด้วย URL: https://archives.nrct.go.th/archiveshistdept/ จะปรากฎ “ข้อกำหนดในการใช้บริการ” โดยผู้ใช้บริบริการจะต้องอ่านและคลิกปุ่ม
“ยอมรับ” จึงจะสามารถเข้าสู่เว็บพอร์ทัลเพื่อสืบค้นข้อมูล

33

�ภาพที่ 2 แสดงการเข้าสู่เว็บพอร์ทัลโดยตรงด้วย
URL: https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
พร้อมข้อกำหนดในการใช้บริการ และการยืนยันก่อนเข้าสู่ระบบการสืบคลังสารสนเทศฯ
ส่วนประกอบของระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ส่วนประกอบของระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มีส่วนประกอบ ดังนี้
ส่วนที่ 1 โลโก้และเมนูของหน้ าเว็บไซต์

ภาพที่ 3 แสดงส่วนที่ 1 โลโก้และเมนูของหน้ าเว็บไซต์
ส่วนที่ 2 เนื้ อหาของเอกสารจดหมายเหตุในภาพรวม

ภาพที่ 4 แสดงส่วนที่ 2 เนื้ อหาของเอกสารจดหมายเหตุในภาพรวม
ส่วนที่ 3 การเชื่อมโยงไปยังเอกสารจดหมายเหตุของประเทศต่าง ๆ
34

�ภาพที่ 5 แสดงส่วนที่ 3 การเชื่อมโยงไปยังเอกสารจดหมายเหตุของประเทศต่าง ๆ
ส่วนที่ 4 การเชื่อมโยงข้อมูลผ่าน API ในระบบ Omeka

ภาพที่ 6 แสดงส่วนที่ 4 การเชื่อมโยงข้อมูลผ่าน API ในระบบ Omeka
ส่วนที่ 5 คลังความรู้ของหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 7 แสดงส่วนที่ 5 คลังความรู้ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์
35

�ส่วนที่ 6 สถิติการใช้งานของระบบ

ภาพที่ 8 แสดงส่วนที่ 6 สถิ ติการใช้งานของระบบ
ส่วนที่ 7 ข่าวประชาสัมพันธ์และการเชื่อมโยงไปหน่วยงานต่าง ๆ

ภาพที่ 9 แสดงส่วนที่ 7 ข่าวประชาสัมพันธ์และการเชื่อมโยงไปหน่ วยงานต่าง ๆ

36

�ส่วนที่ 8 ส่วนท้ายของหน้าเว็บไซต์และการเชื่อมโยงกับระบบ Pre-Catalog for
Archives

ภาพที่ 10 แสดงส่วนที่ 8 ส่วนท้ายของหน้ าเวบ็ไซตแ์ละการเชื่อมโยงกบัระบบ
Pre-Catalog for Archives

ประเภทของเอกสารจดหมายเหตตุ่างประเทศ
เอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีการแบ่งเน้ือหา
ของเอกสารออกเป็ น 13 คอลเล็กชนั (เป็ นเอกสารจาก 12 ประเทศ และ 1 คลงัความรู้) โดย
เอกสารท่ี ไ ด้ ร ับ มาของแต่ ล ะประเทศจะน าลงรายการเมทาดาทาตามมาตรฐานสากล
ประกอบด้วย
1) สหรฐัอเมรกิา 2) กมัพชูา 3) ญ่ปี่ ุน 4) ออสเตรเลยี 5) องักฤษ 6) รสัเซยี 7) เยอรมนั 8) จนี
9) อนิเดยี 10) ไตห้วนั 11) เวยีตนาม และ 12) เกาหลใีต้ สว่นใหญ่ขอ้มลูเอกสารจดหมายเหตุท่ี
คน้หาไดผ้า่นระบบเป็ นขอ้มลูเป็ นของสหรฐัอเมรกิา

ภาพที่ 11 แสดงประเภทของเอกสารจดหมายเหตุต่างประเทศ จานวน 12 คอลเล็กชัน่

37

�การสื บค้นระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์
การสืบค้นระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มี
2 แนวทาง ดังนี้
แนวทางที่ 1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายโดยใช้เว็บพอร์ทัล
ประกอบด้วย การใช้คำสำคัญ การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชันผ่านภาพธงชาติของแต่ละ
ประเทศ การสื บ ค้ น ตามป้ า ยกำกั บ ( Tags) โดยการคลิ ก ที ่ https://archives.nrct.go.th/
archives-histdept/
การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ดังนี้
วิธีที่ 1 การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ
การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้นที่
ต้ อ งการซึ ่ ง อาจจะเป็ น คำหรื อ วลี ท ี ่ ก ำหนดขึ ้ น เอง เพื ่ อ ค้ น หารายการเอกสารจดหมายเหตุ ฯ
ที่ต้องการในช่องค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ

พิ มพ์คาสาคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 12 แสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ
ที่มา: https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
วิธีที่ 2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชันผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชันผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ เป็นการสืบค้นโดยเลือก
จากเอกสารจดหมายเหตุตามกลุ่มประเทศทีต่ ้องการ ซึ่งในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
38

�ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย
อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

เลือกกลุ่มประเทศที่
ต้องการ

ภาพที่ 13 แสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ
วิธีที่ 3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ
การสืบค้นตามป้ายกำกับ(Tags) เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุจากป้ายกำกับ
หรือ Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 14 แสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น

39

�แนวทางที่ 2 การสืบค้นข้อมูลโดยใช้แพลตฟอร์ม Open-Source ของโปรแกรมโอเมก้า
(Omeka)
ประกอบด้ ว ย 1) การสื บ ค้ น โดยใช้ ค ำสำคั ญ 2) การสื บ ค้ น โดยเลื อ กเมนู “เรี ย กดู
คอลเลกชัน” 3) การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” 4) การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ และ
5) การสืบค้นขั้นสูง
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมก้าดำเนินการได้ 5 วิธี ดังนี้
วิธีที่ 1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญ
ที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่องสืบค้น

พิ มพ์คาสาคัญที่ต้องการ
สืบค้น

ภาพที่ 14 แสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคับในโปรแกรมโอเมก้า
วิธีที่ 2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชัน”
การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชัน” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสาร
จดหมายเหตุที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมี
ทั้งหมด 13 กลุ่ม ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น
กัมพูชา สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ และคลังความรู้

40

�เลือกดูตาม
คอลเลกชัน

ภาพที่ 15 แสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชันในโปรแกรมโอเมก้า

ภาพที่ 16 แสดงคอลเลกชันที่มีการจัดกลุ่มไว้

41

�วิธีที่ 3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุ แต่ล ะ
รายการ โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

เลือกดู
รายการ

ภาพที่ 17 แสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมก้า
วิธีที่ 4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ
การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by tag
จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เลือกดูตามป้ ายกากับ (Browse by
tags)

ภาพที่ 18 แสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมก้า
วิธีที่ 5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯแบบขั้นสูง
42

�ประกอบด้วย การค้นโดยใช้คำสำคัญและหัวเรื่อง การค้นโดยเลขทะเบียน การค้นตาม
คอลเล็กชัน การค้นโดยใช้ Tags (ป้ายกำกับ) การค้นเพื่อจัดทำนิทรรศการ การค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ
Timeline มีรายละเอียด ดังนี้
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมก้าเป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการ
สืบค้นให้ได้รายการที่ตรงกับความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสืบค้น
นอกเหนือจากการสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญหรือการเรียกดูตามคอลเลกชันหรือการ
เลือกดูตามป้ายกำกับ หรือการเรียกดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 19 แสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมก้า
การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search) โดยเลือก
ที่เมนู “เรียกดูรายการ”จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอให้กำหนดหน่วย
ข้อมูลที่ต้องการสืบค้นหรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นเพิ่มเติมมาก
ขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

43

�สืบค้นรายการ

ภาพที่ 20 แสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมก้า
การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูงทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with

44

�ภาพที่ 21 แสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมก้า
นอกจากนั ้ น ยั ง เพิ ่ ม หรื อ ลดช่ อ งสื บ ค้ น เพื ่ อ กำหนดหน่ ว ยข้ อ มู ล ที ่ ต ้ อ งการสื บ ค้ น แบบ
เฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูล
ที่ต้องการสืบค้นในกรณีที่ต้องการ ลด หน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

เพิม่ เขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 22 แสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมก้า

45

�2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 23 แสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมก้า
3. การสื บ ค้ น ตาม Collections (คอลเลกชั น ) เป็ น การสื บ ค้ น เฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชันที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศฯ

ภาพที่ 24 แสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชันในโปรแกรมโอเมก้า
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 25 แสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมก้า
46

�5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ หรือ
คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบค้นนิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการออนไลน์
ที่จัดทำขึ้น

ภาพที่ 26 แสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมก้า
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
47

�ข้อแนะนำเพิม่ เติม
1. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลั ง จากสื บ ค้ น รายการและคลิ ก เลื อ กรายการเอกสารที ่ ต ้ อ งการเรี ย บร้ อ ยแล้ ว
โปรแกรมโอเมก้าอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอเพื่อให้เลือกรายการ
เพิ่มเติม โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องหรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของ
เอกสารนั้น ๆ

ภาพที่ 27 แสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมก้า
2. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมก้า ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่
ได้

ภาพที่ 28 แสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมก้า

48

�การเข้าถึงข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุต่างประเทศฉบับเต็ม
กรณีทต่ี อ้ งการเข้าถึงข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุต่างประเทศสาหรับอ่านข้อมูลฉบับ
เต็ม จะต้องเข้าสูร่ ะบบก่อน มีวธิ กี ารดังนี้
เข้า เว็บ พอร์ท ลั https://archives.nrct.go.th/histdept/users/login คลิก Login และ
กรอก Username และ Password ดังนี้
Username: histdept
Password: histdept2023

ภาพที่ 29 แสดงการเข้าสู่ระบบ (Login) สำหรับการเข้าถึงข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ต่างประเทศฉบับเต็ม

49

�คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิด
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์
จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๖”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๓ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๖
โดยผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท ไกรภพ ไชยพันธุ์ ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผู้ร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
และทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่
เคยเยือนจีนมากกว่า ๕๐ ครั้ง” อีกทั้งยังทรงร่วมฟังการสัมมนาตลอดรายการในวันนี้
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากหลากหลายสถาบัน นับเป็นโอกาสอันดีสำหรับการ
แนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไ ทย
สมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป อีกทั้งเป็นโอกาสสำหรับการพบปะ แลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาจากสถาบันต่างๆ กับข้าราชการ อาจารย์ และนักเรียนนายร้อย
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งจะเป็นประตูสู่ความร่วมมือกันทำงานวิจัยและสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ๆ ต่อไป
ในอนาคต
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขอขอบคุณ
ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร. นายแพทย์ สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
วิทยากรทั้งสามท่าน ผู้เข้าร่วมงานสัมมนา ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ร่วมกันทำให้การสัมมนา
ครั้งนี้ได้เกิดผลและสำเร็จด้วยดี ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ทุกประการ
ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาแต่เพียงเท่านี้ พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

���������������พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ

พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน์
บรรณาธิการผู้ช่วย

กองบรรณาธิการ
รศ.ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะวิจัย
พันเอก มนตรี อินทรสูต
พันเอก ภัทรพล แว่วสอน
พันเอก ผศ.ประวิทย์ ทองพูน
พันโท ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
พันตรี ณรงค์ ภูมิสขุ
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
ร้อยเอกหญิง พอฤทัย นิลประพัฒน์
ร้อยโทหญิง วงตะวัน นาคโชติ
นางสาวกุนทินี สมบูรณ์ยิ่ง
นางสาวภัททากร สุทธิสมณ์

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227814">
                <text>ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า 50 ครั้ง และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 6</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227815">
                <text>จีน -- ภาวะสังคม</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227816">
                <text>China -- Social conditions</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227817">
                <text>จีน -- ประวัติศาสตร์</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227818">
                <text>China -- History</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227819">
                <text>จดหมายเหตุ</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227820">
                <text>Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227821">
                <text>เอกสารประกอบการบรรยายโครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปี เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 68 พรรษา 2 เมษายน 2566 เรื่อง ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า 50 ครั้ง และการเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 6 ณ กองประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า วันที่ 23 พฤศจิกายน 2566</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227822">
                <text>เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า เจ้าฟ้า กรมสมเด็จพระ, 2498-</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227823">
                <text>2023</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227824">
                <text>กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227825">
                <text>สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227826">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227827">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227828">
                <text>pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227829">
                <text>th</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227830">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="94">
            <name>Table Of Contents</name>
            <description>A list of subunits of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227831">
                <text>- พระราชปรัชญา&#13;
- โครงการสัมมนา&#13;
- กำหนดการ&#13;
- คำกราบบังคมทูลรายงาน การสนับสนุนโครงการหอจดหมายเหตุ กองประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ในพระราชดำริฯ ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ&#13;
- พระราชนิพนธ์ "ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหม่ภายใต่พรรคคอมมิวนิสต์ จากมุมมองของผู้ที่เคยเยือนจีนมากกว่า 50 ครั้ง" พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี&#13;
- ความเป็นมาของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์: พระราชดำริและพระราชประสงค์ พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ&#13;
- คู่มือการใช้ระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ รศ.ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะวิจัย&#13;
- คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิด&#13;
- ภาคผนวก</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227832">
                <text>2023-11-30</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227833">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227834">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution- NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227835">
                <text>66 หน้า</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227860">
                <text>1.51 MB</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227836">
                <text>Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="92">
            <name>Alternative Title</name>
            <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227859">
                <text>การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ 6</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="544">
        <name>จีน</name>
      </tag>
      <tag tagId="2681">
        <name>พรรคคอมมิวนิสต์</name>
      </tag>
      <tag tagId="9396">
        <name>พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี</name>
      </tag>
      <tag tagId="9394">
        <name>สัมมนาทางวิชาการ</name>
      </tag>
      <tag tagId="454">
        <name>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์</name>
      </tag>
      <tag tagId="9395">
        <name>แดนมังกร</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
</itemContainer>
