
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<itemContainer xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://archives.nrct.go.th/histdept/items?output=omeka-xml&amp;page=44&amp;sort_field=Dublin+Core%2CCreator" accessDate="2026-11-20T21:08:29+07:00">
  <miscellaneousContainer>
    <pagination>
      <pageNumber>44</pageNumber>
      <perPage>10</perPage>
      <totalResults>632</totalResults>
    </pagination>
  </miscellaneousContainer>
  <item itemId="602" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="2395">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/8a02972186130a3af7278f9081d4bae5.pdf</src>
        <authentication>53bed22cb4a901090af61355dcc25a16</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="2">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3">
                  <text>สหรัฐอเมริกา</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11520">
                <text>Geneva For Fecon</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11521">
                <text>Politics and government</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="11522">
                <text>การเมืองและการปกครอง</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11523">
                <text>1. Following among points Primin Sarit made to press June 22:&#13;
2. Following among points Fonmin:Thanat made to Foreign Correspondents Club same day:</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11524">
                <text>Young</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11525">
                <text>USA</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11526">
                <text>Foreign service of the United States of America</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11527">
                <text>1961-06-23</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11528">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11529">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11530">
                <text>pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11531">
                <text>en</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11532">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11533">
                <text>RG59019_14</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11534">
                <text>2022-08-31</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11535">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11536">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11537">
                <text>23 leaves</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="11538">
                <text>Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="670">
        <name>Geneva conference</name>
      </tag>
      <tag tagId="429">
        <name>Politics and government</name>
      </tag>
      <tag tagId="671">
        <name>การประชุมเจนีวา</name>
      </tag>
      <tag tagId="275">
        <name>การเมืองและการปกครอง</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="10171" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="14956">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/1d9847944dc3e8878027fa9d5b3e8589.pdf</src>
        <authentication>1cad2a6b9eaf0c50dd4782cea04a805e</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227715">
                <text>รายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227716">
                <text>จดหมายเหตุ</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="227717">
                <text>Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227718">
                <text>รายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ หอจดหมายเหตุต่างประเทศทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดเก็บไว้ในระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ โดยใช้โปรแกรมโอเมก้าและให้บริการผู้ใช้ผ่านเว็บไซต์ เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/ โดยแต่ละรายการได้แบ่งหมวดหมู่ (Collection) ได้แก่ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ กัมพูชา เกาหลีใต้ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น ไต้หวัน จีน และเวียดนาม แต่ละหมวดหมู่มีสถิติรายการเอกสารจดหมายเหตุในระบบ ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2566 มี จำนวนรวม 6,363 รายการ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227719">
                <text>กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227720">
                <text>2023-08-11</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227721">
                <text>สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227722">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227723">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227724">
                <text>pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227725">
                <text>th</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227726">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="94">
            <name>Table Of Contents</name>
            <description>A list of subunits of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227727">
                <text>Collection 1.1 สหรัฐอเมริกา 1-1000&#13;
Collection 1.2 สหรัฐอเมริกา 1001-2000&#13;
Collection 1.3 สหรัฐอเมริกา 2001-3000&#13;
Collection 1.4 สหรัฐอเมริกา 3001-4000&#13;
Collection 1.5 สหรัฐอเมริกา 4001-5064&#13;
Collection 2 อังกฤษ &#13;
Collection 3 กัมพูชา &#13;
Collection 4 เกาหลีใต้&#13;
Collection 5 อสเตรเลีย&#13;
Collection 6 ญี่ปุ่น&#13;
Collection 7 ไต้หวัน&#13;
Collection 8 จีน&#13;
Collection 9 เวียดนาม&#13;
การใช้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227728">
                <text>2023-11-21</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227729">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227730">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution- NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227731">
                <text>697 leaves, 3.52 MB&#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227732">
                <text>Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="714">
        <name>Archives</name>
      </tag>
      <tag tagId="334">
        <name>จดหมายเหตุ</name>
      </tag>
      <tag tagId="9392">
        <name>รายการเอกสารจดหมายเหตุ</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="167" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="255">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/79acb602221a4dcc09aca3b33cf6d575.jpg</src>
        <authentication>62a63476229bf224f1cf3fb6bf1f54f9</authentication>
      </file>
      <file fileId="256">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/41b3df5a474dcebdc37d1c2825f0330f.jpg</src>
        <authentication>a50ccd112073ea281dc82bf804d642fe</authentication>
      </file>
      <file fileId="257">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/c3c20417416d073e8f8adc084729993b.jpg</src>
        <authentication>ac7732740480b9924c3dffc1d1514ce8</authentication>
      </file>
      <file fileId="258">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/dd184041d0ff35403aab8a49b927d746.jpg</src>
        <authentication>78301940a3ac21d278c5912f0680147f</authentication>
      </file>
      <file fileId="259">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/449d5b3748e058ad163e3ace17a88f97.jpg</src>
        <authentication>e409a85d075086368da9f2c65e81ca4b</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2965">
                <text>โครงการสัมมนาต่างๆ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2966">
                <text>เสนาศึกษา</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="2967">
                <text>ประวัติศาสตร์ไทย</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2968">
                <text>เสนาศึกษา เล่มที่ ๘๔ ตอนที่ ๔  &#13;
ทูลกระหม่อมอาจารย์กับ ๓๐ ปี&#13;
โครงการเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากต่างประเทศในพระราชดำริ &#13;
ตอน ๒ เอกสารสำคัญทางประวัตอศาสตร์จากต่างประเทศ : การรวบรวมและการจัดเก็บ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2969">
                <text>กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2970">
                <text>กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2971">
                <text>2563</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2972">
                <text>กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2973">
                <text>ไทย</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2974">
                <text>องค์ความรู้จดหมายเหตุ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="283" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="393">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/84b717b3bc7301e0c26a74dd7307a9fd.png</src>
        <authentication>682206cd80a504dfe163221ccbf93a8a</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="14">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="4908">
                  <text>ไต้หวัน</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5045">
                <text>จดหมายเพื่อทรงขอบคุณการแสดงความยินดีของหวงเสากู่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไต้หวัน</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5046">
                <text>ไทย -- ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ – ไต้หวัน</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5047">
                <text>จดหมายของพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1959 ส่งถึงหวงเสากู่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไต้หวัน เพื่อทรงขอบคุณที่เขาแสดงความยินดีกับพระองค์ที่ได้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีในรัฐบาลจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ซึ่งเป็นยุคที่ไทยและไต้หวันมีความร่วมมือกันอย่างใกล้ชิดมากขึ้น</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5048">
                <text>นราธิปพงศ์ประพันธ์, พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่น</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5049">
                <text>Presidency of the Council of Ministers, Bangkok</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5050">
                <text>Academia Historica กรุงไทเป </text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5051">
                <text>1959-02-20</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5052">
                <text>หวง เสากู่</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="5053">
                <text>Huang Shao-Ku</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5054">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5055">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5056">
                <text>png</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5057">
                <text>en</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5058">
                <text>text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5059">
                <text>020-101700-0123</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="5060">
                <text>004.png</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5061">
                <text>2022-04-27</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5062">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5063">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5064">
                <text>588 kb</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5065">
                <text>Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="179">
        <name>สฤษดิ์ ธนะรัชต์</name>
      </tag>
      <tag tagId="178">
        <name>สาส์นอวยพร</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="10184" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="15137">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/b30cca87b0a5313b7bece491a35ea93e.pdf</src>
        <authentication>b8179dd0cfbb56a5981698df2e1080e2</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227901">
                    <text>aw-cl-����������-���������-91-2.indd 1

29/6/2568 BE 22:04

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

“กลุ่มอาเซียน (ASEAN) เป็นการรวมตัวของประเทศในค่ายโลกเสรี
ใน ค.ศ. 1967 เดิมเป็นกลุ่มที่เรียกว่า ASA ที่ตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1961 เพื่อลด
การพึง่ มหาอ�านาจภายนอก ป้องกันการกระท�าอันเป็นคอมมิวนิสต์รว่ มกัน
เพื่อให้แต่ละประเทศพัฒนาไปได้อย่างดี ภายหลังเพิ่มจ�านวนสมาชิกและมี
เป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจร่วมกัน”
พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ “บทน�า : เอเชียตะวัน
ออกเฉียงใต้ในบริบทกระแสโลก” วิชาประวัตศิ าสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
(HI 4105) 10 กันยายน 2552

บทน�ำ
พระราชนิพนธ์ข้างต้นนี้ เป็นส่วนหนึ่งของเอกสารประกอบการ
ทรงสอนของทูลกระหม่อมอาจารย์ เมื่อปี พ.ศ. 2552 ซึ่งเป็นวิชาเลือก
เสรีสา� หรับนักเรียนนายร้อยชัน้ ปี 4 และจากใจความของพระราชนิพนธ์
ที่ยกมานี้ ซึ่งแม้เป็นเพียงข้อเท็จจริง แต่ก็มีเรื่องชวนคิดกับผู้อ่านว่า
เมื่อได้อ่านแล้ว ท่านมีความเห็น มีข้อคิดอย่างไร เมื่อคิดเทียบกับ
ประเด็นทีผ่ เู้ ขียนได้ตงั้ ไว้ในตอนนี้ คือ “เบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมและ
ความยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก”
แต่ถ้าอ่านแล้ว ท่านยังไม่มีข้อคิดเห็นอะไร ก็อย่าไปกังวลใจ
แต่อย่างใด พยายามอ่านต่อไปอย่างสงสัยใคร่รู้
ผูท้ มี่ คี วามสงสัยใคร่รู้ เมือ่ อ่านพระราชนิพนธ์นใี้ นขัน้ ต้นดูจะเป็น
เรือ่ งธรรมดา แต่กค็ งอดสงสัยไม่ได้ เพราะในความธรรมดานีก้ ลับมีเรือ่ ง
ชวนคิด ชวนมองย้อนกลับไปในอดีตของอาเซียน เนื่องจากมีประเด็น
น่าสนใจที่สะท้อนถึงความต่อเนื่องและพัฒนาการจากยุคสงครามเย็น
สูย่ คุ หลังสงครามเย็นได้อย่างดี อีกทัง้ ยังแสดงถึงนัยส�าคัญของเบือ้ งหลัง
การก่อตั้งสมาคมอาเซียน ที่มีเป้าหมายหลัก 2 ประการ คือ 1) เพื่อลด
การพึ่งมหาอ�านาจภายนอก และ 2) เพื่อให้แต่ละประเทศพัฒนาไปได้
อย่างดี และมีเป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจร่วมกัน ซึ่งเป้าหมาย
ทั้ง 2 นี้ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของเสาหลักประชาคมอาเซียนและเป็นที่
ยอมรับบนเวทีโลกในปัจจุบัน
ในโลกปัจจุบัน แม้โลกได้ผ่านพ้นสมัยสงครามเย็นเข้าสู่ยุคหลัง
สงครามเย็นแล้ว แต่อาเซียนก็ยงั คงต้องเผชิญกับระบบโลกแบบเดิมทีม่ ี
2 ขั้วใหญ่อยู่ดี ในยุคของฝ่ายหนึ่งมี จีน-รัสเซีย-พันธมิตร/BRICS+
กับอีกฝ่ายหนึ่ง คือ ฝ่ายตะวันตก-สหรัฐอเมริกา และการขึ้นมาของ
ประธานาธิบดี Donald Trump อีกครั้งในปี
2568 (Trump 2.0) ด้วยนโยบาย“America
First” ก็แน่นอนว่ายิ่งจะสร้างผลกระทบต่อ
ระบบโลกและโลก 2 ฝ่ายในอนาคตมากขึ้น
โดยเฉพาะกับค่ายคู่แข่งของสหรัฐอเมริกา คือ
จี น -รั ส เซี ย และพั น ธมิ ต ร/BRICS+ (กลุ ่ ม นี้ มี
สมาชิกก่อตั้ง 5 ชาติ บราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน
แอฟริกาใต้ ต่อมามีสมาชิกเพิ่มขึ้นอีกรวมไทย
มาเลเซีย และอินโดนีเซีย ด้วย) และไม่ยกเว้น
พั น ธมิ ต รของค่ า ยสหรั ฐ อเมริ ก าเองทั้ ง ทาง
ยุโรป-เอเชีย และคงส่งผลต่อไทย-อาเซียนอย่าง
แน่นอนเช่นกัน
18 เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 18

ดังนั้น การยึดมั่นในหลักการเดิมนั้น จึงยังคงมี
ความส�าคัญและเป็นสิง่ จ�าเป็นส�าหรับอาเซียน ในการ
เจรจาต่อรองบทเวทีโลกปัจจุบัน-อนาคต แต่คน
จ�านวนมากกลับไม่ทราบ ไม่เคยรับรู้มาก่อนว่า
ในอดีตกว่าที่อาเซียนจะก่อตั้งขึ้นและเป็นที่
ยอมรับกันบนหลักการนี้ในเวทีโลกตั้งแต่สมัย
สงครามเย็นนั้น ผู้น�าไทย-อาเซียนต้องผ่าน
ความยากล�าบากไม่น้อย สิ่งนี้จึงเป็นสารตั้งต้น
ที่ชวนคิดย้อนกลับไปในอดีต เพื่อเข้าใจ เข้าถึง
จุดเริ่มต้นของเรื่อง
ในอดีต การเคลื่อนไหวเพื่อก่อตั้งสมาคมอาเซียน
ในปี พ.ศ. 2510 (1967) ซึง่ ริเริม่ โดยประเทศไทยและอีก 4 ชาติในภูมภิ าคนี้
ได้แก่ สิงคโปร์ มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย เพื่อเป้าหมาย
ดั ง กล่ า วในเวลานั้ น มี ร ่ อ งรอยทางข้ อ เท็ จ จริ ง และเรื่ อ งเล่ า จาก
ผู้เกี่ยวข้อง ได้แสดงให้เห็นชัดว่า กว่าที่อาเซียนจะก่อตั้งขึ้นและเป็นที่
ยอมรับกันนั้นกลับมิใช่เรื่องง่ายนัก โดยเฉพาะในช่วงที่สภาวะของ
สงครามเย็นยังมีความตึงเครียดสูง และทางสหรัฐอเมริกาในฐานะเป็น
“พี่ใหญ่” กลับไม่เห็นด้วยกับแนวทางของไทย-อาเซียน และที่ส�าคัญ
คือ เมื่อก่อตั้งสมาคมแล้ว การด�าเนินการของสมาคมอาเซียนก็เป็นไป
อย่างยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก เพราะยังไม่เป็นที่ยอมรับจาก
ทุกฝ่ายในยุคนั้น ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่ม
ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned Movement, NAM)
เมือ่ เบือ้ งหลังของเรือ่ งมีความเป็นมาอย่างยากล�าบากเช่นนี้ ผูอ้ า่ น
ผู้สนใจ หลายท่านก็คงมีคา� ถามในใจไม่น้อยว่า แล้วท�าไมผู้น�าไทยและ
อีก 4 ชาตินั้น จึงคิดริเริ่มก่อตั้งอาเซียน ด้วยแรงผลักดันจากปัจจัยใด
แนวคิดอะไร ใช้กลอุบายแบบไหน มีกลยุทธ์ใดในการต่อสู้ ตั้งรับ และ
ยืนหยัดจนเป็นที่ยอมรับจากฝ่ายต่าง ๆ นั้นมาได้อย่างไร
ผู้อ่านอาจเก็บค�าถามเหล่านี้ไว้ในใจก่อนก็ได้ เพราะค�าตอบของ
เรือ่ งราวนีต้ อ้ งอาศัยหลักฐานข้อเท็จจริงไม่นอ้ ย และในองค์ความรูข้ อง
ไทยก็ยงั ไม่ปรากฏแพร่หลายนัก ทัง้ ในแวดวงวิชาการและผูส้ นใจทัว่ ไป
แต่ผเู้ ขียนกลับพบข้อมูลจ�านวนมากในเอกสารลับของหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (National Archives &amp; Records Administration, NARA) จึงเป็นที่มาของงานเขียนเอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน
จากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เพื่อน�าร่อง
และเปิดประเด็นของค�าถามและค�าตอบที่เกี่ยวข้องกับเบื้องหลังการ
ก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วงต้นให้ได้รบั รูก้ นั อย่าง
ทั่วถึง ด้วยการเผยแพร่เอกสารเก่า ข้อมูลลับที่ส�าคัญนั้นไปสู่ผู้คนใน
วงกว้าง ซึ่งถือเป็นการขยายการรับรู้เอกสารทางประวัติศาสตร์จาก
ต่างประเทศ และองค์ความรู้เรื่องราวความยากล�าบากของอาเซียน
ในช่วงแรก ทีช่ าวไทย-อาเซียนควรต้องรับรูไ้ ว้ จะได้ชว่ ยกันสืบสานต่อ ๆ ไป
ในการน�าร่องและเปิดประเด็นของค�าถามและค�าตอบเหล่านี้
ผู้เขียนจะค่อย ๆ คลี่คลายปมของปัญหาจากความรู้เดิม ข้อสังเกต
ความสงสัย จนไปพบกับเอกสารลับ ข้อมูลใหม่ แล้วได้ข้อสรุปเพื่อน�า
ไปสู่ความรู้ใหม่เกี่ยวกับเบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความ
ยากล�าบากในช่วงต้น โดยเริ่มด้วย “อาเซียนจากสมาคมสู่ประชาคม :
องค์ ค วามรู ้ ที่ รู ้ กั น มา” เสริ ม ด้ ว ย “ภารกิ จ ของหอจดหมายเหตุ

29/6/2568 BE 22:04

�ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” จากนั้นจึงตามด้วย “อาเซียน :
จากการเรียนการสอนสูง่ านสัมมนาและงานเขียนกึง่ วิชาการในเชิงเรือ่ งเล่า”
และจบด้ ว ยการขมวดปมของเนื้ อ หาหลั ก จากเอกสารลั บ ของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) “แนวคิดและเนื้อหา
ของเรื่องเล่า”
ำ น ำ
ำ
ำ
ำ ท น ำ
ก า ร ก ่ อ ตั้ ง ส ม า ค ม ป ร ะ ช า ช า ติ
แห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือ “อาเซียน”
เมื่อปี พ.ศ. 2510 (ค.ศ. 1967) นั้น ถือเป็น
จุดเริม่ ต้นทีส่ า� คัญของการรวมตัวในประเทศ
ของกลุ่มภูมิภาคนี้ เพื่อต้องการเป็นอิสระ
จากมหาอ�านาจหรือการถ่วงดุลจากระบบ 2 ขัว้ อ�านาจ และการแสวงหา
ความร่วมมือในการอยู่ร่วมกันอย่างสันติกับฝ่ายต่าง ๆ แม้ในช่วงแรก
ได้ประสบพบเจออุปสรรคใหญ่จากระบบ 2 ขั้วนั้น เนื่องจากการ
จัดตั้งอาเซียนยังก้าวไม่พ้นจากอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา และยังไม่
เป็นทีไ่ ว้วางใจจากค่ายคอมมิวนิสต์อกี ด้วย แต่ตอ่ มาอาเซียนก็สามารถ
ก้ า วขึ้ น มามี บ ทบาทและอิ ท ธิ พ ลบนเวที โ ลกเรื่ อ ยมาอย่ า งเข้ ม แข็ ง
กลายเป็นเวทีส�าคัญหรือขั้วอ�านาจหนึ่งในยุคหลังสงครามเย็น

ในปั จ จุ บั น อาเซี ย นได้ เ ติ บ โตก้ า วขึ้ น สู ่ ก ารเป็น “ประชาคม
อาเซียน” (AS AN Communit ) นับจากปี 2558 เป็นต้นมา และ
ในฐานะ “ประชาคม” อาเซียนก็มจี ดุ ยืนทีเ่ ด่นชัดบนเวทีโลก ในยุคระบบ
หลายขั้วอ�านาจ แม้ภายหลังการสิ้นสุดของสมัยสงครามเย็นเรื่อยมา
จนถึงปัจจุบันและในอนาคตอันใกล้ ระบบโลกกลับมามีลักษ ะเดิม
ในยคุ 2 ขัว้ ใหญ่ คือฝ่ายหนึง่ มีจนี -รัสเซียและพันธมิตร/BRICS+ กับอีก
ฝ่ายหนึง่ มีพนั ธมิตรตะวันตก-สหรัฐอเมริกา/Trump 2.0 เปน็ แกนกลาง
แต่อาเซียนก็ยังคงมีจุดยืนเช่นเดิม เพื่อเจรจาต่อรองกับขั้วมหาอ�านาจ
กลุ่มประเทศอื่น ๆ ตามเจตนารม ์เมื่อแรก คือ เป็นอิสระ มีเอกราช
มีสันติภาพ และมีอา� นาจต่อรองบนเวทีโลก
“อาเซียน” เมื่อแรกก่อตั้งขึ้นโดยปฏิญญากรุงเทพ (Bang o
Declaration) หรือปฏิญญาอาเซียน (AS AN Declaration) เมื่อวันที่
8 สิงหาคม 2510 นั้น มีวัตถุประสงค์ใหญ่ที่เด่น ๆ คือเพื่อสร้างความ
ร่วมมือในระดับภูมิภาค เพื่อน�าพากลุ่มประเทศตนเองให้รอดพ้นจาก
ภัยสงครามเย็นระหว่าง 2 ค่ายมหาอ�านาจ (คอมมิวนิสต์-โลกเสรี)
และมีสมาชิกเริ่มแรกเพียง 5 ประเทศ (อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์
ฟิลิปปินส์ และไทย)
ที่ ม าของ “อาเซี ย น” อั น เป็ น
องค์กรระดับภูมิภาคนี้ มีประวัติ
ความเป็ น มาน่ า สนใจส� า หรั บ คน
ไทยและประเทศไทย เนื่ อ งจาก
ประเทศไทยมีส่วนร่วมก่อตั้งและ
เป็นสมาชิกทีก่ ระตือรือร้นตลอดมา
จนปั จ จุ บั น และในป ี 2568 นี้
อาเซียนได้ก้าวเดินมาจนมีอายุใกล้
6 ทศวรรษแล้ ว และในอนาคต
อันใกล้ก็คงจะได้เห็นอาเซียนเข้าสู่ระยะเปลี่ยนผ่านส�าคัญอีกช่วงหนึ่ง
นั่นก็คือ สมัยของ “ประชาคมอาเซียน” ในบริบทของ BRICS+ กับ
Trump 2.0

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 19

ดังนั้น การย้อนกลับไปทบทวนและท�าความเข้าใจ เข้าถึง จาก
จุดก�าเนิดขององค์การนี้ จึงน่าจะเป็นพื้นฐานทางความรู้ที่ดี เพื่อ
จะช่วยพัฒนาแนวทางให้เราสามารถก้าวเดินต่อไปสู่การประชาคม
ร่วมกันอย่างยั่งยืนและมั่นคงยิ่งขึ้นบนเวที
โลกปั จ จุ บั น -อนาคต ที่ ยั ง คงเต็ ม ไปด้ ว ย
การแข่ ง ขั น ของมหาอ� า นาจ จึ ง เป็ น ที่ ม า
ของงานเขียนเรื่องเล่านี้ ซึ่งส่วนหนึ่งมาจาก
การพบข้อมูลใหม่ ๆ จากเอกสารลับของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) ทีเ่ คยน�าเสนอในการจัด
งานสัมมนาเมือ่ ปี 2564 เรือ่ ง 54 ปี การกอ่ ตงั้
“อาเซี ย น” ริ เ ริ่ ม โดยหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ซึ่งได้
รับการสนับสนุนจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและส�านักงาน
การวิจัยแห่งชาติ (วช.)
เพือ่ ช่วยให้การสร้างความรู้ ความเขา้ ใจ เขา้ ถงึ พัฒนาในเรือ่ งการ
ก่อตั้ง “อาเซียน” นี้ เป็นไปอย่างรอบด้าน การจัดสัมมนาเมื่อปี 2564
นั้น จึงได้เปิดประเด็นและมุมมองต่าง ๆ อย่างกว้างขวาง คือเป็นการ
พินจิ พิเคราะห์จากทุกแง่มมุ ในเชิงท่าทีและปฏิกริ ยิ าอย่างกว้าง ทัง้ จาก
ฝ่ายไทย มหาอ�านาจ 2 ค่ายใหญ่ กลุ่ม NAM และเพื่อนบ้าน และยัง
เปิดกว้างให้กบั ทุกมุมมองของเอกสารหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศและ
นักวิชาการอาวุโส
ส� า หรั บ ข้ อ มู ล จากมุ ม มองของเอกสารหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศนั้น ในการจัดสัมมนาครั้งนี้ได้พยายามรวบรวมผู้รู้จา� นวน
หนึ่งซึ่งมาจากนักวิชาการทั้งรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ จ�านวน 14 ท่าน และ
แต่ละท่านได้เก็บรวบรวม พร้อมทัง้ วิเคราะห์ขอ้ มูลจากหอจดหมายเหตุ
ตา่ งประเทศตามเปา้ หมาย คือการค้นคว้าและเก็บข้อมูลจาก 11 ประเทศ
ได้แก่ เกาหลีใต้ กัมพูชา จีนแดง (สาธาร รัฐประชาชนจีน) ไต้หวัน
เยอรมนี เวียดนาม ฝรั่งเศส รัสเซีย สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และ
อินเดีย โดยเน้นประเทศที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับไทยในช่วงการก่อตั้ง
สมาคมอาเซียน รวม
ทั้ ง บ ท บ า ท แ ล ะ
อิทธิพลของสมาคม
นี้ ใ นช่ ว งสิ บ ปี แ รก
2510-2520 (19671977) และหลังจาก
นั้นต่อมา
เอกสารจากหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ในจา� นวน 11 ประเทศนี้
ครอบคลุมทั้งกลุ่มค่ายโลกเสรี คือ สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ ไต้หวัน
ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย กลุ่มค่ายคอมมิวนิสต์ คือ จีนแดง (สาธาร รัฐ
ประชาชนจีน) กัมพูชา สหภาพโซเวียต (รัสเซีย) เวียดนามและเยอรมนี
(รวมถึงเยอรมนีตะวันออก) และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned
Movement, NAM) เช่น อินเดีย ซึ่งมีข้อมูลในส่วนของพม่าและ
อินโดนีเซียรวมอยู่ด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อให้ได้ข้อมูลมากที่สุดและรอบด้าน
เท่าที่เป็นไปได้ และเป็นไปตามพระราชด�าริของทูลกระหม่อมอาจารย์
ทีท่ รงเน้นให้ตระหนักไว้เสมอว่า “ การหาข้อมูลหรือหลักฐาน ควรหา
หลักฐานให้ได้มากที่สุดและหลากหลาย เพื่อตรวจสอบ ตรวจทาน
กันและกัน ให้มั่นใจว่าจะจ�าลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง ” (ส่วนหนึ่ง
จากบทพระราชนิพนธ์ค�าสอนเรื่อง “ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่งหมาย
และขอบเขตการศึกษา และวิธีการทางประวัติศาสตร์” วิชาหัวข้อ
พิเศษทางประวัติศาสตร์ไทย : ไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน ( I 4106)
0 เมษายน 2556)
อย่างไรก็ตาม เรื่องเล่าอาเซียนนี้จะแนะน�าเพียงเอกสารของ
สหรัฐอเมริกา (NARA) เป็นการน�าร่องก่อน และอยู่ในชุดงานเขียน

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

19

29/6/2568 BE 22:04

�เอกสารเก่าเล่าเรื่อง จากเอกสารลับของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยมีแกนกลางของเรื่องคือ “เบื้องหลังการ
ก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วง 10-20 ปี
แรก : มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา” และ
ยังคงเป็นการด�าเนินการที่ต่อเนื่องในชุดเอกสารเก่า
เล่าเรื่องในสมัยสงครามเย็น จากสงครามเกาหลี
สู่การก่อตั้งสมาคมอาเซียน และคิดว่าน่าจะมี
การผลิตบทความในชุดนี้ต่อไปอีก จากเอกสาร
ส�าคัญในช่วงรอยต่อจากยุคสงครามเย็นไปสู่สมัย
หลังสงครามเย็น หรือจากสมัยสงครามเย็นย้อน
กลับไปในอดีตสมัยสงครามโลกครัง้ ที่ 2 อีกหลายชุด
ด้ ว ยกั น เนื่ อ งจากหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ยังมีเอกสารลับที่ส�าคัญและ
น่าสนใจอีกมาก และน่าสนใจอย่างยิ่งโดยเฉพาะส�าหรับ
การศึ ก ษาวิ จั ย เชิ ง ลึ ก ทางประวั ติ ศ าสตร์ ไ ทยสมั ย ใหม่ และ
การเผยแพร่เอกสารเก่า ข้อมูลลับเหล่านี้ ก็นับเป็นภารกิจหนึ่งของ
หอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ทีม่ กี ารด�าเนินการ
มานานมากกว่าสามทศวรรษแล้ว
ำ
ำ
ำ
ท ท
ำ ำ
ตามแนวพระราชด�าริและพระราชประสงค์ของทูลกระหม่อม
อาจารย์ ที่ทรงริเริ่มหอจดหมายเหตุต่างประเทศนี้ เมื่อปี 25 4-25 5
เป็ น ต้ น มานั้ น จุ ด มุ ่ ง หมายและภารกิ จ หลั ก ของหอจดหมายเหตุ
แห่งนี้ มีทั้งด้านการค้นคว้า รวบรวมและจัดเก็บเอกสารส�าคัญทาง
ประวัติศาสตร์ไทยจากต่างประเทศ และการเผยแพร่เอกสารส�าคัญ
ดังกล่าวในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งมี 5 ด้าน ได้แก่ 1) การจัดงานสัมมนา
ประจ�าปี 2) การแปลเอกสาร ) การวิจัยเชิงลึก งานเขียนสร้างสรรค์
ในเชิงสารคดี 4) การให้บริการความรู้เอกสารต่างประเทศแก่ผู้สนใจ
ทั้งในกรุงเทพ และต่างจังหวัด และ 5) การพัฒนาองค์ความรู้ของ
ระบบเอกสารในรู ป หอจดหมายเหตุ อิ เ ล็ ก ทรอนิ ก ส์ ในฐานะเป็ น
“แบบอย่าง” (e ample) และเพื่อเป็น “ตัวแบบ” (model) ของการ
บริหารจัดการเอกสารต่างประเทศอย่างเป็นระบบครบกระบวนการ
เพื่อเป็นแนวทางให้แก่วงวิชาการและผู้สนใจทั่วไปด้านจดหมายเหตุ
ของไทย-อาเซียนต่อไป
ส�าหรับงานเขียนชุดเอกสารเก่าเล่าเรื่อง จากเอกสารลับของ
หอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ดังเรือ่ ง “เอกสารเกา่
เล่าเรือ่ งอาเซียน เบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมและความยากล�าบากในชว่ ง
10-20 ปแี รก” ทีท่ า่ นก�าลังอ่านอยูน่ ี้ ก็จดั เป็นในส่วนหนึง่ ของการเผยแพร่
เอกสารส�าคัญดังกล่าวในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งอาจอยู่ใน ข้อ ) และ/หรือ
ข้อ 4) ข้างต้นก็ได้ แต่ได้เน้นให้กับผู้อ่าน ผู้รู้ ในแวดวงนักการทหาร
ทหารอาชีพ ทหารวิชาการ ทหารปัญญาชน อาจารย์ทหารและ
นักเรียนนายร้อย เป็นพิเศษ เช่นเดียวกับงานเขียนชุด “เอกสารเก่า
เล่าเรื่อง สงครามเกาหลี” ที่เผย
แพร่ ผ ่ า นมาแล้ว เพื่อให้ผู้อ่าน
ผู้รู้ ในแวดวงนี้ได้รับรู้และทราบ
ความเคลื่ อ นไหวทางข้ อ มู ล
ประวัตศิ าสตร์ใหม่ ๆ จากเอกสารลับ
ของต่ า งประเทศ โดยเฉพาะ
จากสหรัฐอเมริกา (NARA) ซึ่งมี
เอกสารลับ ข้อมูลใหม่ ๆ เผยแพร่
ออกมาใหม่ ทุ ก ปี และมี ค วาม
ส�าคัญต่อการศึกษาประวัตศิ าสตร์
ไทยสมัยใหม่เป็นอย่างยิ่ง

กษา
20 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 20

ท�าไมจึงเป็นเช่นนัน้ เหตุผลก็เพราะจุดอ่อนประการหนึง่ ของการ
ศึกษาวิจยั เชิงลึกทางประวัตศิ าสตร์ไทยสมัยใหม่ในแวดวงวิชาการไทย
ยังคงขาดหลักฐานส�าคัญหรือการขาดแคลนข้อมูลจาก
ต่างประเทศอย่างชัดเจน แต่ปจั จุบนั ผูอ้ า่ น ผูร้ ู้ ในแวดวง
ทหาร รวมทัง้ นักวิชาการ นิสติ นักศึกษา ผูส้ นใจทัว่ ไป
สามารถค้นคว้าข้อมูลดังกล่าวได้จาก “คลังข้อมูล”
ดิ จิ ทั ล ของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้อย่างสะดวกและทั่วถึง
ทั้งทาง on-site และ ทาง online และเพื่อการ
นีจ้ งึ ได้นา� เสนอและแนะน�าสิง่ ทีน่ า่ สนใจจาก “คลงั
ข้อมูล” ดังกล่าวมาเผยแพร่สู่ผู้อ่าน ผู้รู้ ในแวดวง
ทหารและวิชาการ รวมทั้งผู้สนใจ โดยการคัดเลือก
เอกสารส�าคัญบางส่วนมาเขียนเล่าเรื่อง “เบื้องหลัง
การก่อตั้งสมาคมอาเซียนและความยากล�าบากในช่วง
10 - 20 ปีแรก : มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา” เพื่อ
เป็นงานเขียนกึง่ วิชาการชุดสัน้ ๆ ส�าหรับผูส้ นใจทีม่ ใิ ช่นกั ประวัตศิ าสตร์
นักวิชาการ โดยตรง
อันที่จริงแล้ว งานเขียนชุดหนึ่ง ไม่ว่าจะมีความหนาหรือสั้น ๆ
ก็ตาม ผูม้ ปี ระสบการ ย์ อ่ มทราบว่า กว่าจะเขียนและด�าเนินการจัดพิมพ์
จนแล้วเสร็จ ต้องอาศัยพลังงานและใช้เวลาไม่น้อย แต่ก็มีคนไม่น้อยที่
มีเวลาอ่านไม่มากนัก ดังนั้น งานเขียนกึ่งวิชาการชุดสั้น ๆ ในแบบเรื่อง
เล่าแบบนี้ จึงเป็นทางเลือกหนึง่ ทีด่ ี และทีแ่ ปลกใจไม่นอ้ ยก็คอื แทบทุก
วินาทีมีงานเขียนชุดใหม่
เล่ ม ใหม่ ออกมาเสมอ
เสมือนหนึ่งหนังสือ งาน
เขียน กลับมิเคยขาดหาย
ไปไหน คื อ มั น ยั ง คงถู ก
ผลิ ต ออกมามากเช่ น กั น
เพราะการเขียนชุดความ
รู้ในเชิงสารคดี หรืองาน
เขียนเป็นหนังสือวิชาการ
แต่ละเล่มนั้น ต่างล้วนมี
แรงจูงใจเป็นตัวตัง้ และตัวตัง้ นีผ้ เู้ ขียน ผูผ้ ลิต ก็คงคิดคล้ายกันในแง่ทวี่ า่
มิใช่เพียงการขายสินค้าในรูปชุดงานเขียน หนังสือ เท่านั้น หากแต่คือ
การขยายความรู้ออกไปสู่สังคมในวงกว้างเป็นส�าคัญ
จุดประสงค์ของการเขียนงานชุดนี้ก็เช่นกัน แต่นอกเหนือไป
จากการขยายความรู้แล้ว ยังมีเป้าหมายเพื่อการเผยแพร่เอกสาร
ส�าคัญ ข้อมูลลับ โดยเฉพาะเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ในแบบเรื่องเล่าสั้น ๆ กึ่งวิชาการ ที่มีทั้งด้าน
ข้อมูล ความรู้ตามหลักคิดและวิธีการทางประวัติศาสตร์ พร้อมด้วย
การแนะนา� เอกสารส�าคัญเกีย่ วกับอาเซียน จากเอกสารลับ-ลับทีส่ ดุ ของ
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA) มาสู่ผู้อ่าน ผู้รู้ ใน
แวดวงทหารและวิชาการ รวมทั้งผู้สนใจทั่วไป โดยการคัดสรรเอกสาร
ส�าคัญบางส่วนมาเล่าเรือ่ งเบือ้ งหลังการก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและความ
ยากล�าบากในช่วง 20 ปีแรก พร้อมความเห็นและข้อคิดของผู้เขียน
ในเชิงกึ่งวิชาการ ตามเป้าหมายนั้น ตามแนวพระราชด�าริและพระราช
ประสงค์ของทูลกระหม่อมอาจารย์
ำ น ำ ำ น ำ น ำน นำ
ำน น
ำ ำ น
ำ
อย่างไรก็ดี การน�าเสนอเอกสารส�าคัญพร้อมด้วยความรูใ้ หม่เกีย่ ว
กับสมาคมอาเซียนนี้ นอกจากเป็นภารกิจหนึ่งของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ แล้ว ยังมีแรงจูงใจพื้นฐานมาจาก
อีกหลายปัจจัยด้วยกัน ทั้งจากที่เคยสอนหัวข้อนี้ในหลายวิชาและ
สอนนานมาหลายปีแล้ว กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และยังเคยไปค้นเอกสารลับของ
NARA มาหลายครั้ ง อี ก ทั้ ง เคยจั ด สั ม มนาทางวิ ช าการประจ� า ปี

29/6/2568 BE 22:04

�ของหอจดหมายเหตุตา่ งประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เมือ่ ปี 2564 เรือ่ ง
“54 ปี การก่อตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอ�านาจและ
เพื่อนบ้าน”
แต่ที่ส�าคัญก็คือ จากการจัด
สัมมนาครั้งนี้เมื่อปี 2564
พบว่ า ในองค์ ค วามรู ้
เดิมของไทยยังคงมี
ความรู้ ความเข้าใจ
เข ้ า ถึ ง ส ม า ค ม
อาเซี ย นไม่ ม ากนั ก
โดยเฉพาะในช่วงการ
ก่ อ ตั้ ง และบทบาทและ
อิทธิพลบนเวทีระหว่างประเทศ
ในช่วงแรก ๆ ประมา สองทศวรรษแรก ก่อนที่จะได้รับการรับยอม
จากนานาชาติในระยะต่อมาจนถึงสมัยปัจจุบัน ซึ่งอาเซียนปัจจุบันผิด
ไปจากจุดเริม่ ต้นอย่างชัดเจน เนือ่ งจากช่วงการก่อตัง้ และการด�าเนินการ
ในช่วงแรกนั้น อาเซียนยังไม่เป็นที่ยอมรับของมหาอ�านาจ ทั้งฝ่าย
โลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM)
ด้วยเหตุนี้ แทนที่จะให้ความสนใจอาเซียนในสมัยประชาคม
ผู้เขียนกลับเห็นว่า ในช่วงก่อนการก่อตั้งหรือความส�าเร็จในความ
พยายามด�าเนินการในช่วงต้น ๆ นั้น น่าจะมีความหมาย ความส�าคัญ
ไม่นอ้ ยต่อการสร้างการรับรูแ้ ละความเข้าใจสมาชิกผูก้ อ่ ตัง้ สมาคมแห่งนี้
จึงกลายเป็นประเด็นที่มาของการรื้อฟนประวัติของการก่อตั้ง เพื่อ
สร้างความรู้ ความเข้าใจอาเซียนเมือ่ แรกเกิดและในวัยเด็กนัน้ ไทยและ
ประเทศสมาชิกร่วมก่อตั้งอาเซียนนั้นต้องเผชิญกับปัญหาอะไรมาบ้าง
ใช้กลวิธีการใด อย่างไร ท�าไมผ่านพ้นมาได้ด้วยดี ซึ่งค�าถามส่วนนี้
เมื่อรวมเข้าด้วยกันกับบริบทในสมัยสงครามเย็นที่มีสหรัฐอเมริกาเป็น
พี่ใหญ่ จึงเป็นที่มาของการฟน “เบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมและความ
ยากล�าบากในช่วง 10-20 ปีแรก” อีกนัยก็คือ “ก�าเนิดอาเซียน :
มุมมองจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา”
ก�าเนิดอาเซียนจากมุมมองของเอกสารลับ สหรัฐอเมริกานี้ มีจุด
มุ่งหมายและล�าดับของการน�าเสนอเป็นไปอย่างง่าย ๆ และตรงตัว คือ
มีความต้องการน�าเสนอท่าทีและปฏิกริ ยิ าจากสหรัฐอเมริกา ทีม่ ตี อ่ ไทย
และเพือ่ นบ้านในการริเริม่ ก่อตัง้ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้หรืออาเซียน (Association o Southeast Asian Nations,
AS AN) จากจุดเริ่มต้นและต่อเนื่องมา โดยจะได้เริ่มจากความเป็นมา
ของการก่อตัง้ สมาคมอาเซียนในปี 2510 (1967) พร้อมทัง้ แสดงประเด็น
ส�าคัญในบริบทของช่วงการก่อตั้ง บทบาทและอิทธิพลของไทยและ
ประเทศสมาชิกอาเซียนในทศวรรษแรก 2510-2520 (1967-1977)
จากมุมมองของมหาอ�านาจและเพือ่ นบ้าน โดยเฉพาะจากสหรัฐอเมริกา
ที่สะท้อนผ่านเอกสารลับ-ลับที่สุด (top secret) จากหอจดหมายเหตุ
แห่งชาติ (NARA)
แม้การน�าเสนอนี้ใช้เอกสารลับ-ลับที่สุดจาก NARA เป็นหลัก
ฐานส�าคัญ ซึง่ น่าจะมีความรูใ้ หม่ ๆ แต่ถา้ ท่านไม่มคี า� ถาม ไม่มขี อ้ สงสัย
เพราะยังไม่ละทิง้ ความรูเ้ ดิมแล้ว ก็ดจู ะไม่มอี ะไรใหม่นกั เพราะในความ
รูเ้ ดิมนัน้ อาเซียนเกิดขึน้ โดยไทยและอีก 4 ชาติ ไดแ้ ก่ มาเลเซีย สิงคโปร์
ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย ต่อมามีบรูไนเข้าร่วม และได้ด�าเนินการ
มาอย่างราบรื่น จนเป็นที่ยอมรับจากนานาชาติในยุคหลังสงครามเย็น
ในนาม “ประชาคมอาเซียน”
แต่ถ้าผู้อ่าน รู้จักการตั้งค�าถามและมีข้อสงสัยในข้อมูลจาก
เอกสารต่างประเทศ ซึ่งถือเป็นข้อส�าคัญประการแรกของการเป็น
นักประวัตศิ าสตร์ทดี่ ี ท่านก็จะพบว่าอาเซียนในช่วงเริม่ แรกนัน้ ตอ้ งพบ
เจอกับอุปสรรคไม่น้อย โดยเฉพาะท่าทีและปฏิกิริยาของมหาอ�านาจ
ในข ะนัน้ ซึง่ รวมถึงสหรัฐอเมริกาอย่างไม่นา่ เชือ่ ทัง้ ๆ ทีส่ หรัฐอเมริกา
เป็นพันธมิตรทีใ่ กล้ชดิ กับไทยในกลุม่ ซีโต้ (S AT ) แต่กลับไม่สนับสนุน
การก่อตั้งสมาคมอาเซียนเลย

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 21

เรื่องนี้ในเอกสารลับของ NARA มีข้อมูลอยู่มาก จึงมีอะไรใหม่
มีขอ้ มูลใหม่ ๆ ทีน่ า่ สนใจยิง่ ทีค่ นไทยส่วนใหญ่ยงั ไม่เคยรับรูก้ นั มาก่อน
และเท่าที่ทราบจากอดีตนักการเมือง-นักการทูตของไทย นักวิชาการ
อาจารย์สอนระดับโรงเรียน มหาวิทยาลัย นิสิตนักศึกษา ประชาชน
ทั่วไป และผู้รู้ในแวดวงทหาร ก็ยังไม่ทราบ ยังไม่เคยรับรู้กันมาก่อน
เช่นกัน คงเพราะยังไม่เคยเห็นเอกสารลับในเรื่องนี้มาก่อน แต่เอกสาร
ลับ-ลับที่สุดนี้บางส่วนได้รับการเปิดเผยแล้ว และจะไปสู่การสร้าง
ความรู้ ความเข้าใจใหม่ ที่ลบล้างความเชื่อและความรู้เดิมของไทยได้
อย่างสิ้นเชิง
โดยทั่วไป ในความเข้าใจและการรับรู้ของคนไทย มักคิดและ
เชื่อกันมาแต่เดิมว่า การก่อตั้งอาเซียนเมื่อปี 2510 นั้น แม้มีจุดเริ่มต้น
จากการริเริม่ ของไทยกับสมาชิกก่อตัง้ อีก 4 ชาตินน้ั ก็ตาม แตม่ หาอา� นาจ
หรือ “พีใ่ หญ่” ของฝ่ายค่ายโลกเสรีในข ะนัน้ คือ สหรัฐอเมริกา ย่อมมี
ส่วนรู้เห็นหรือเห็นดีเห็นงามอยู่ด้วยไม่น้อย เนื่องจากสหรัฐอเมริกา
ในช่วงนัน้ เป็นพันธมิตรทีใ่ กล้ชดิ สนิทกับไทยอย่างมาก สหรัฐอเมริกาจึง
น่าจะสนับสนุนหรืออยู่เบื้องหลังในการก่อตั้งสมาคมอาเซียนนี้ แต่เอา
เข้าจริงแล้ว เอกสารลับ-ลับที่สุดของ NARA โดยเฉพาะในชุด R 59
และชุด R 84 กลับเปิดเผยให้เห็นไปในทิศทางที่ตรงกันข้ามในแบบ
“พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ” เลยก็ว่าได้

อันที่จริงแล้ว ก่อนที่จะมีโอกาสไปค้นอ่านและเห็นเอกสาร
ลับ-ลับที่สุดของ NARA ในเรื่องอาเซียนนี้ ผู้เขียนเองก็คิดไม่ต่างไป
จากคนไทยทั่วไป และมิได้สนใจประเด็นนี้มากนัก แม้เคยได้สอนเรื่อง
อาเซียนมานานหลายปี แต่กลับไม่เคยคิดทบทวนเรือ่ งนีอ้ ย่างจริงจังเลย
ทั้งนี้ส่วนหนึ่งคงเพราะอาเซียนปัจจุบันไปไกลจากเดิมมากแล้ว คือ
จากสมาคมไปสูป่ ระชาคมหรือจากช่วงยากล�าบากมาสูช่ ว่ งรุง่ เรืองแล้ว
เราจึงมักลืมช่วงล�าบากไปเสมอ และประเด็นส�าคัญเราที่มักให้ความ
สนใจในการเรียนการสอนของวิชาต่าง ๆ ในปัจจุบันก็มักขยับออกจาก
สมัยสงครามเย็นมาสู่ยุคหลังสงครามเย็นมากกว่า คือมาอยู่ที่ประเด็น
ปัจจุบัน เช่น อาเซียน+ 1 อาเซียน+ และ อาเซียน+ 6
ดังตัวอย่างทีผ่ เู้ ขียนเคยสอนหัวข้ออาเซียน ในวิชาประวัตศิ าสตร์
โลก/ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ส�าหรับนักเรียนนายร้อยชั้นปีที่ 5 มานาน
ตามหัวข้อคือ “อาเซียนและไทยกับการปรับตัวในโลกร่วมสมัย” และ
มักเน้นในสมัยใหม่ในยุคหลังสงครามเย็น สมัยประชาคมอาเซียน
เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากมีเวลาสอนเพียง 2 คาบ จึงไม่มีเวลาให้กับ
ประวัติศาสตร์ช่วงแรกของอาเซียน คือช่วงการก่อตั้งสมาคมและ
การด�าเนินการในช่วงแรก ๆ ไปโดยปริยาย
นอกจากนี้ ยังเคยสอนประวัตศิ าสตร์ภมู ภิ าคนี้ ในช่วงสมัยรอยต่อ
จากสมัยอา านิคมสูก่ ารประกาศ เอกราช ภายหลังสงครามโลกครัง้ ที่ 2
ตามหัวข้อ คือ “ระบอบอา านิคม ขบวนการชาตินิยมและการได้รับ
เอกราช” นักเรียนนายร้อยชั้นปีที่ 4 ซึ่งมีเวลาสอน คาบ แต่ก็มิได้
มีโอกาสพูดถึงการก่อตั้งสมาคมอาเซียนเช่นเดิม
เพราะประเด็นส�าคัญของประวัติศาสตร์ช่วงนี้ ได ้ เน ้ นด ้า น
ขบวนการชาตินิยมและอิทธิพลของญี่ปุ่น ซึ่งมีข้อถกเถียงมาจาก

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

21

29/6/2568 BE 22:04

�2 ส�านักคิด คือ ศ. ดร. arr . Benda กับ ศ. ดร.Al red . McCo
โดยเฉพาะในประเด็นเรื่อง การเกิดขึ้นของชนชั้นใหม่ (Ne lites)
ในภูมภิ าคนี้ เช่น ผูน้ า� ค ะราษ รของไทย และนักชาตินยิ มทีม่ ชี อื่ เสียง
โ จิมินห์แห่งเวียดนาม เกิดขึ้นจากการสนับสนุนของฝ่ายญี่ปุ่นหรือว่า
มีอยู่แล้วภายใต้ระบอบอา านิคมตะวันตก

เรื่องนี้เป็นข้อถกเถียงใหม่ส�าหรับแวดวงวิชาการไทย แต่มีความ
ส�าคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงให้เวลา
ปูพนื้ ฐานมากหน่อย และมีขอ้ แนะน�าวา่ ถ้าผูอ้ า่ นสนใจ มีเวลา ก็ควรต้อง
ศึกษาหาอ่านจากนักประวัตศิ าสตร์ผมู้ ชี อื่ เสียงทัง้ สองท่านทีก่ ล่าวมาแล้ว
เพราะเป็นเรื่องข้อถกเถียงจากส�านักคิด 2 ค่ายนี้ ที่ถือเป็นเรื่องเด่น
และนักวิชาการ อาจารย์รนุ่ ใหม่ นิสติ นักศึกษาและผูส้ นใจทัว่ ไป รวมทัง้
นักเรียนนายร้อย ทหารอาชีพ นักการทหาร ก็ควรต้องศึกษาหาความรู้
ให้กระจ่าง เพราะเท่าที่ทราบ ข้อโต้แย้งของ ศ. ดร.Al red . McCo
มีนา�้ หนักมากกว่า แต่ผคู้ นโดยเฉพาะนักวิชาการไทยกลับยึดส�านักคิดเดิม
ของ ศ. ดร. arr . Benda ไว้อย่างเหนียวแน่น คงเพราะงานเขียน
ของ ศ. ดร.Al red . McCo ที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้ยังไม่แพร่หลายนัก
ในเมืองไทย
ด้วยเพราะการสอนที่ให้เวลากับเรื่องข้อคิดเชิงทวนกระแสของ
ศ. ดร.Al red . McCo ซึ่งเป็นหัวใจของการท�าความเข้าใจปัญหา
พืน้ ฐานหนึง่ ในประวัตศิ าสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้สมัยใหม่ (รวมทัง้
สมัยสงครามเย็นซึง่ จะได้กล่าวถึงแนวคิดของ ศ. ดร.Al red . McCo
เรื่อง “ความชาญฉลาด” ของผู้น�าไทยและการรู้จักใช้นโยบายในการ
“หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจในตอนตอ่ ไป) จึงท�าให้การสอนทีผ่ า่ นมา
ในวิชาประวัตศิ าสตร์ของภูมภิ าคนี้ ยังขาดโอกาสเช่นเดียวกับการสอน
ในวิชาประวัติศาสตร์ร่วมสมัย คือไม่มีเวลาได้กล่าวถึงประเด็นก�าเนิด
ของอาเซียนและการด�าเนินการในช่วง 10-20 ปีแรก ซึ่งมีความยาก
ล�าบากและแตกต่างไปจากอาเซียนในช่วงหลังที่คนไทย ชาวอาเซียน
และชาติอื่น ๆ ได้รู้จักและให้ความส�าคัญ นั่นก็คือ ประชาคมอาเซียน
ดังที่เห็นในยุคปัจจุบัน
แต่เหตุผลทีไ่ ม่ได้กล่าวถึงประเด็นส�าคัญของอาเซียนนี้ นอกจาก
เรื่องเวลาการสอนน้อยแล้ว ยังพบว่างานวิจัย ต�ารา วิทยานิพนธ์ระดับ
ปริญญาโทและเอก ส่วนมากหรือเกือบทัง้ หมด มีการศึกษาวิจยั ประเด็นนี้
น้อยมาก เนื่องจากส่วนใหญ่มักสนใจและให้ความส�าคัญกับบทบาท
ของสหรัฐอเมริกาที่มาพร้อมกับซีโต้ (S AT ) เป็นหลักมากกว่า กล่าว
อีกนัยหนึ่งคือ ประวัติศาสตร์ของสมาคมอาเซียนในช่วงแรก ๆ มักถูก
กดทับด้วยเรื่องของซีโต้
ที่ส�าคัญคือ เท่าที่ทราบจากการส�ารวจองค์ความรู้เดิมของไทย
หรือจากการทบทวนวรร กรรมพบว่า นักวิชาการไทยยังไม่มีโอกาส
ได้พบเห็นข้อมูลชัน้ ต้นทีเ่ กีย่ วข้องจากเอกสารต่างประเทศ ทัง้ จากค่าย
โลกเสรี น�าโดยสหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสต์ที่มีสหภาพโซเวียตและ
จีนเป็นแกนน�า รวมทั้งกลุ่ม NAM เช่น อินเดีย อย่างมากเท่าที่ควรนัก
จึงท�าให้ประวัติศาสตร์ของอาเซียนจากจุดเริ่มต้นและการด�าเนินการ
ในช่วงแรกนั้น ยังคงเป็นเรื่องที่มืดมนต่อเนื่องตลอดมา หรือยังไม่มี
น�า้ หนักอย่างเท่าทีค่ วร เมือ่ เปรียบเทียบกับเรือ่ งราวของซีโต้ เพราะมักมี

กษา
22 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 22

แต่เรือ่ งซีโต้ เรือ่ งเล่าจากผูเ้ กีย่ วข้องในสมัยนัน้ แต่ยงั ขาดหลักฐานข้อมูล
อย่างชัดเจนจากฝ่ายสหรัฐอเมริกาโดยตรง
อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้แม้ว่ายังไม่มีโอกาสได้สอน ไม่เคยเห็น
เอกสารจากชาติอื่น ๆ โดยเฉพาะเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา แต่
ความสนใจของผูเ้ ขียนก็ยงั คงมีอยูบ่ า้ ง ทีส่ า� คัญก็คอื จากการมีโอกาสไป
ค้นคว้าเอกสารลับ-ลับทีส่ ดุ ของสหรัฐอเมริกา (NARA) ตามพระราชด�าริ
และพระราชประสงค์ของทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
เมือ่ ครัง้ ปี 2556-2559 ผูเ้ ขียนได้เน้นความสนใจในความสัมพันธ์ระหว่าง
ไทย - รัสเซีย เพือ่ น�าเสนอข้อมูลและความรูเ้ มือ่ ปี 2560 ในเรือ่ ง “120 ปี
ไทย - รัสเซีย : การทบทวนองค์ความรู้สมัยสงครามเย็นตอนต้น
จากมุมมองของนักการทูตและเอกสารลับ ” และการค้นคว้าเมื่อปี
2556-59 นั้น กลับพบว่า มี “ข้อมูลใหม่” ในความสัมพันธ์ระหว่าง
ไทย - สหรัฐอเมริกา และมีความหมาย ความส�าคัญ โดยเฉพาะกับช่วง
การก่อตัวของอาเซียนอีกด้วย
“ข้อมูลใหม่” ที่พบในครั้งนี้ ได้เปิดเผยให้เห็นชัดเจนว่า ภายใต้
ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับรัสเซีย (สหภาพโซเวียต) นั้น ผู้น�าไทย
ไม่พอใจท่าทีและนโยบายของสหรัฐอเมริกาในฐานะพันธมิตรอยูไ่ ม่นอ้ ย
เนื่องมาจากการถูกกีดกันทางการค้าระหว่างไทยกับโลกคอมมิวนิสต์
และปัจจัยอีกด้านหนึ่งก็คือ ไทยและชาติสมาชิกที่ริเริ่มก่อตั้งอาเซียน
นั้น ล้วนต่างไม่มั่นใจท่าทีของสหรัฐอเมริกาในการสกัดกั้นภัยคุกคาม
จากคอมมิวนิสต์ในภูมิภาคนี้
ด้วยเพราะเรื่องทั้งสองนี้ ไทยและประเทศสมาชิกที่ริเริ่มก่อตั้ง
อาเซียน จึงเริม่ แสดงให้เห็นว่า มาตรการของซีโต้ (S AT ) นัน้ อ่อนแอ
เกินไปในการรับมือกับฝ่ายคอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะในปัญหาสงคราม
เวียดนาม และในความไม่พอใจนีส้ ง่ ผลให้ผนู้ า� ไทยเริม่ หันไปเข้าหาค่ายโลก
คอมมิวนิสต์ ทั้งรัสเซียและจีนมากขึ้น ในข ะเดียวกันก็พยายาม
หาทางเป็นอิสระจากสหรัฐอเมริกา ซึง่ หนึง่ ในความพยายามนีท้ สี่ ะท้อนถึง
“ความชาญฉลาด” ของผู้น�าไทย-เพื่อนบ้านในฐานะประเทศเล็ก ๆ
และการรูจ้ กั ใช้นโยบายในการ “หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจนัน้ ก็คอื
การจัดตั้งองค์การความร่วมมือภายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ต่อมาก็คือ สมาคมอาเซียน นั่นเอง

จากการทีไ่ ด้มโี อกาสไปเห็นข้อมูลลับของ NARA นี้ และตอ้ งการ
เผยแพร่เพื่อให้ชาวไทยได้รับรู้ด้วย จึงชวนกระตุ้นให้เขียนงานเรื่อง
เล่านี้ โดยอาศัยต้นทุนทางข้อมูลและความคิดจากส่วนหนึ่งที่เคยกลับ
ไปทบทวน ค้นคว้า และอ่านเอกสารลับ-ลับที่สุดของ NARA ในช่วง
25 0s-2550s และอีกครัง้ ในช่วงปี 256 -65 เพือ่ งานสัมมนาเรือ่ ง “54 ปี
ไทยกับการก่อตั้ง “อาเซียน” และบทบาทในช่วงสิบปีแรก” ซึ่งได้พบ
“ข้อมูลใหม่” ที่น่าสนใจเกี่ยวกับท่าทีและปฏิกิริยาของสหรัฐอเมริกา
ที่ไม่สนใจไม่รับรู้มากนักต่ออาเซียนในช่วงการก่อตั้งและบทบาทของ
อาเซียนหลังจากนั้นต่อมา แต่การเคลื่อนไหวเรื่องการก่อตั้งสมาคม
อาเซียนนีก้ ลับน่าสนใจยิง่ และยังคงเป็นมรดก บทเรียนทีด่ ขี องแนวทาง
ในการบริหารจัดการต่อกระแสการเมืองโลกในปัจจุบนั -อนาคต เพราะ
แสดงให้เห็นถึงฐานคิด จุดยืนและกลวิธกี ารในการต่อสูอ้ ย่างชาญฉลาด
ของผู้นา� ไทยและเพื่อนบ้านในฐานะประเทศเล็ก ๆ ได้อย่างดียิ่ง
นอกจากนี้ ยังมีกระแสจากภายนอก จากการได้รบั เชิญจากศูนย์
ศึกษาการต่างประเทศ (International Studies Center, ISC) เป็น
วิทยากรพูดคุยในรายการ “วิเทศปริทัศน์” ตอนพิเศษ หัวข้อ “ก�าเนิด

29/6/2568 BE 22:04

�อาเซียน : ปฏิกิริยาจากมหาอ�านาจและเพื่อนบ้าน” เมื่อวันที่ 1
สิงหาคม 2564 ซึ่งเป็นรายการสดเผยแพร่ทางหน้า Face oo และ
ช่อง ouTu e ของ ISC เพื่อให้ความรู้กับผู้สนใจทั่วไปและได้รับการ
ตอบรับอย่างดี และมีผสู้ นใจต้องการอ่านหนังสือประกอบการสัมมนา
และการได้อา่ นข้อมูลจากเอกสารลับของสหรัฐอเมริกา (NARA) อีกด้วย
ทั้งหมดที่ได้กล่าวมา ถือเป็นต้นทุนและฐานกระตุ้นทางความ
คิดในการเขียนเรื่องเล่าอาเซียนชุดนี้ และเชื่อว่าถ้าหากมีการเขียน
ประวัตศิ าสตร์ในช่วงก่อตัง้ และต่อเนือ่ งในช่วง 10 - 20 ปีแรกก็นา่ สนใจยิง่
เนื่องจากเป็นเรื่องที่คนไทยทั้งนักวิชาการและคนทั่วไป รวมทั้งผู้รู้ใน
แวดวงทหาร ใหค้ วามสนใจนอ้ ยมาก และแทบจะ
ไม่ได้รับรู้เรื่องความเป็นมาที่ยากล�าบากของ
อาเซียนในช่วงก่อตั้งและการด�าเนินการในช่วง
10 - 20 ปีแรกมากนัก ซึ่งควรจะต้องเน้นไว้
อีกครั้งว่า อาเซียนในสมัยปัจจุบัน มีความแตก
ต่างไปจากจุดเริ่มต้นอย่างชัดเจน เนื่องจากช่วง
การก่อตั้งและการด�าเนินการในช่วงแรก ๆ นั้น
แม้ผู้น�าไทยและประเทศสมาชิกผู้ร่วมก่อตั้งอีก
4 ชาติ ซึ่งมี “ความชาญฉลาด” ในการรู้จักใช้
นโยบายในการ “หลอกลอ่ ” กับชาติมหาอ�านาจ
สหรฐั อเมรกิ า และได้ดา� เนินการส�าเร็จในขัน้ แรก
แต่สมาคมอาเซียนกลับไม่เป็นทีย่ อมรับของชาติ
มหาอ�านาจ ทั้งฝ่ายโลกเสรี ค่ายคอมมิวนิสต์ และกลุ่ม NAM
อย่างไรก็ตาม การเขียนและน�าเสนอเนือ้ หาในงานเขียนเรือ่ งเล่านี้
มิได้จงใจที่จะกล่าวโทษชาติมหาอ�านาจต่าง ๆ ทั้งฝ่ายค่ายโลกเสรี
ค่ายคอมมิวนิสต์และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) แต่ประการใด
หากต้องการเปิดเผยข้อเท็จจริงทีเ่ คยเกิดขึน้ ในอดีตอย่างตรงไปตรงมา เพือ่
แสดงให้คนไทยได้รบั รูแ้ ละตระหนักไว้วา่ การก่อตัง้ สมาคมอาเซียนและ
กว่าจะพัฒนาไปสู่การยอมรับจากนานาชาติ ทั้งในระดับภูมิภาคและ
ระดับโลก ในรูปแบบที่เห็นและเป็นอยู่ปัจจุบันในนามของประชาคม
อาเซียนนั้น ผู้น�าไทยและผู้น�าของประเทศสมาชิกก่อตั้งอีก 4 ชาตินั้น
ได้ตอ่ สู้ ยืนยัน และฝ่าฟันพาความหวังจนสูค่ วามส�าเร็จให้แก่ชาวเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้มาได้อย่างไร และสิง่ ทีม่ คี ุ ค่าอันเกิดจากความส�าเร็จนี้
ชาวอาเซียนรุ่นใหม่จะรักษาและสืบสานกันต่อไปอย่างไร จึงหวังว่า
ข้อเขียนชวนคิดจากเรื่องเล่าชิ้นเล็ก ๆ นี้ มีส่วนในการสร้างฐานความรู้
ความเข้าใจ เข้าถึง พัฒนาประชาคมอาเซียนอย่างมั่นคงยั่งยืนต่อไป
น
น ำ
ำ
เนือ้ หาในงานเขียนชุดนีม้ คี วามยาวพอควร และอาจท�าให้ผอู้ า่ น
รู้สึกเหน็ดเหนื่อย/อ่อนล้าในการติดตามแบบม้วนเดียวจบ จึงได้แบ่ง
ซอยแยกย่อยประเด็นต่าง ๆ ออกจากกันซึง่ ประกอบด้วยกันหลายตอน
แต่ยังคงต่อเนื่องกันในหลักการใหญ่ โดยมีจุดเน้นต้องการน�าเสนอ
ปฏิกิริยาจากโลกมหาอ�านาจและเพื่อนบ้าน ที่มีต่อไทยและประเทศ
เพื่อนบ้านในการริเริ่มก่อตั้งสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้หรืออาเซียน (AS AN) และความเป็นมาของการก่อตั้งสมาคม
อาเซียนในปี 2510 พร้อมทัง้ แสดงประเด็นส�าคัญในบริบทของช่วงการ
ก่อตัง้ บทบาทและอิทธิพลของไทยและประเทศสมาชิกอาเซียนในสอง
ทศวรรษแรก 2510s-2520s จากมุมมองของสหรัฐอเมริกา ที่สะท้อน
ผ่านเอกสารลับ-ลับสุดยอดจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
(NARA)
ในเอกสารลับ-ลับสุดยอดจาก NARA มีขอ้ มูลเด่น ๆ ทีพ่ บเห็นได้มาก
ก็คือ สหรัฐอเมริกาให้ความส�าคัญ S AT มากกว่า AS AN ในข ะ
ที่มหาอ�านาจอื่น ๆ จากค่ายโลกคอมมิวนิสต์ เช่น รัสเซีย จีนแดง
และเวียดนาม และกลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) เช่น อินเดีย ต่างก็
ไม่ยอมรับ ไมไ่ วว้ างใจ เพราะมักมองผ่านแว่นของสงครามเย็นในแบบ 2 ขัว้
คือมีแต่ขาว-ด�า หรือศัตรู-มิตร จึงเห็นแต่เปลือกนอกว่า อาเซียนเป็น
สมุน-เครื่องมือรับใช้ของสหรัฐอเมริกา ทั้งนี้คงเนื่องมาจาก AS AN
อยู่ภายใต้ร่มเงาของ S AT และสหรัฐอเมริกา ฝ่ายโลกเสรี นั่นเอง

aw-cl-����������-���������-91-2.indd 23

เอกสารลับ-ลับสุดยอดจาก NARA ทีเ่ กีย่ วข้องกับเรือ่ งไทยและอาเซียนนี้
มาจากหลายหมวดในฝ่ า ยทหารและฝ่ า ยพลเรื อ น และปั จ จุ บั น
เอกสารลับ-ลับสุดยอดนี้ส่วนใหญ่ได้รับการเปิดเผย (declassi ed
documents) ให้ประชาชนทั้งชาวอเมริกันและคนทั่วโลกสามารถ
เข้าถึงได้ ทัง้ การอ่านจาก NARA และทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ เช่น R 59,
R 84 รวมทั้งบางส่วนจากเอกสารลับของ CIA ในเอกสารของชุด CIA
Records Search Tool (CR ST) ที่เผยแพร่ผ่านทาง online แต่ใน
เรื่องเล่านี้ได้เน้นเฉพาะข้อมูลในชุด R 59 เป็นหลัก ซึ่งเอกสารชุดนี้
ถูกจัดอยู่ในฝ่ายพลเรือนตามระบบการจัดเก็บเอกสารและให้บริการ
ของ NARA ที่มีการแบ่งเป็น 2 ฝ่ายคือ ฝ่าย
ทหารและฝ่ายพลเรือน แต่ข้อมูลในชุด R 59
ก็มีข้อมูลลับด้านการทหาร ความมั่นคง ปรากฏ
อยู่จ�านวนไม่น้อยเช่นกัน
ข้อมูลชุด R 59 ทีค่ น้ คว้าเก็บรวบรวมจาก
NARA นี้ ปัจจุบนั ถูกจัดเก็บไว้ในหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ซึ่งมีข้อมูล
ลั บ -ไม่ ลั บ ที่ น ่ า สนใจจ� า นวนมาก และจะได ้
น� า มาเสนอพร ้ อ มหลั ก คิ ด วิ ธี ก ารทาง
ประวัตศิ าสตร์ พร้อมด้วยความเห็น ข้อคิดต่าง ๆ
ตามหัวข้อที่ต่อจากตอนที่ (1) ซึ่งมีเนื้อหาหลัก
อีก 6 ตอน ได้แก่
(2) การก่อตัง้ สมาคม “อาเซียน”: ความเปน็ มาจากฝา่ ยไทย ตามดว้ ย
( ) NARA : ระบบ การให้บริการ และข้อมูลเบื้องต้น (4) ก�าเนิด
“อาเซียน” 2510 : มุมมองจากเอกสาร R 59 ในตอนท้ายก่อนสรุป
คือ บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน” : ช่วงต้นสิบปีแรก (25102520) จากข้อมูลเด่นและตัวอย่างเอกสารที่น่าสนใจของ R 59 โดย
แบ่งเป็น (5) บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน”: ช่วงต้น ด่านแรก
สหรัฐอเมริกา โลกเสรี และ (6) บทบาทและอิทธิพลของ “อาเซียน” :
ช่วงต้น ด่านที่สอง ค่ายโลกคอมมิวนิสต์ และ NAM และ (7) บทสรุป
และส่งท้ายของอาเซียน : ข้อคิดทางประวัติศาสตร์ ข้อดีของ NARA
มีข้อมูลมากมายหลากหลายจากฝ่ายอื่น ๆ ทั่วโลก
เนื้อหาหลักอีก 6 ตอนต่อจากนี้ คือผลจากการค้นอ่านเอกสาร
NARA และได้พบข้อมูลใหม่สา� คัญทีเ่ กีย่ วข้องกับอาเซียนจากจุดเริม่ ต้น
และน่าจะน�าไปสู่การสร้างฐานความรู้ ความเข้าใจในบทบาทและ
อิทธิพลของอาเซียนช่วงทศวรรษแรกและต่อมาได้อย่างดี ที่ส�าคัญคือ
มุมมองของสหรัฐอเมริกามีความสอดคล้องกับข้อมูลของประเทศอืน่ ๆ
ในค่ายโลกเสรี และค่ายคอมมิวนิสต์ รวมทั้งกลุ่ม NAM (กลุ่มไม่ฝักใฝ่
ฝ่ายใด เช่น อินเดีย พม่า)
ทั้งหมดนี้ เป็นประเด็นที่เรื่องเล่านี้ต้องการเปิดเผยร่องรอยจาก
มุมมองต่าง ๆ ไว้ให้ได้มากที่สุด เพื่อการสร้างความเข้าใจ เข้าถึง ที่มา
ของการก่อตั้งสมาคมอาเซียน และน�าไปสู่การศึกษาวิจัยในเชิงลึก
อย่างรอบด้านต่อไป โดยเฉพาะมรดกทางฐานคิด จุดยืนและกลอุบาย
กลวิธีการ ในการต่อสู้ของกลุ่มประเทศเล็ก ๆ “อย่างชาญฉลาด”
ในบริบทของการเมืองโลก ทีช่ าวไทย อาเซียนรุน่ ใหม่จา� เป็นต้องเรียนรูไ้ ว้
เพราะโลกในปัจจุบัน-อนาคต ประชาคมอาเซียนก็ยังคงต้องเผชิญ
ปัญหาภายนอกที่ไม่ต่างไปจากสมัยสมาคมอาเซียนมากนัก คือภายใต้
ระบบโลกที่ยังมี 2 ขั้วใหญ่ ระหว่างจีน-รัสเซียและพันธมิตร/BRICS+
กับพันธมิตรตะวันตก-สหรัฐอเมริกา/Trump 2.0 โดยในตอนต่อไป
จะเริ่มจากตอน (2) การก่อตั้งสมาคม “อาเซียน”: ความเป็นมาจาก
ฝ่ายไทย เพื่อเป็นฐานแนวคิดและข้อมูล

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๑ ตอนที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถนุ ายน ๒๕๖๘

23

29/6/2568 BE 22:04

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227902">
                <text>เสนาศึกษา (เมษายน-มิถุนายน 2568)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227903">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน เบื้องหลังการก่อตั้งสมาคมและความยากลำบากในช่วง 10-20 ปีแรก &#13;
(1) บทนำและแนวทางของการเล่าเรื่อง</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227904">
                <text>พ.อ. ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227905">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10187" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="15140">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/cec87f6521944baf16f198e1d2d9f22d.pdf</src>
        <authentication>55753c1662730f78e7d8f3281972a12b</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227915">
                    <text>aw-cl-����������-���������-91-3.indd 1

6/10/2568 20:27:48

�อาเศียรวาททศมราชมหาวชิราลงกรณ
วชิิรา ลงกรณ์์ ทศมราชิ
วชิิรเกล้า เจ็็บสิบสาม พระชินม์ชิัย
วิชิรกาล บำบัดทุกข์์ บำรุงราษฎร์
วชิิรเก่ยรต์ิ เกริกก้อง กิดาการ
วชิิรเนต์ร สรรค์สร้าง วิสัยทัศน์
วชิิรบารม่ ทศพิธธรรม ธ บำเพ็ญ
วชิิรปราชิญ์ การบิน การทหัาร
วชิิรชิาญ พระราชิดำริ พัฒน์ทว่
วชิิรเฉลิม พระชินม์ พรรษา
วชิิรพัฒน์ ไต์รรัต์น์พร สิริอนันต์์
วชิิรฉัต์ร ปกเกล้า ฉัพพรรณ์รังส่
วชิิรสกล ยลหัยาดฟ้้า โพธิสมภาร
วชิิรคุณ์ เหัล่าประชิา น้อมสำนึก
วชิิรเสนา น้อมจ็งรัก ธ จ็อมไท

วชิิรมาส วโรกาส เฉลิมสมัย
วชิิรไท้ สมมงคล ฉลองกาล
วชิิรบาท เสด็จ็เย่�ยมราษฎร์ ทุกทิศศานต์์
วชิิรบริบาล สยามพสก สุข์ร่มเย็น
วชิิรหััต์ถ์์ ประคองไทย พ้นยุคเข์็ญ
วชิิรเย็น กาลสมัย ไทยเปรมปร่ดิ�
วชิิรสาน รักษ์ต์่อยอด พระทรงศร่
วชิิรจ็ักร่ มิ�งข์วัญไทย ไปนิรันดร์
วชิิรราชิา ศุภโยค เกษมสันต์์
วชิิรมั�น ท่ฆายุ จ็ิรัฏฐ์์กาล
วชิิรบารม่ เดชิานุภาพ แผ่่ไพศาล
วชิิรจ็ักรวาล ยินพระนาม ถ์วายชิัย
วชิิรจ็ารึก จ็ารพระคุณ์ นิรัต์ิศัย
วชิิรรวมใจ็ ไทยทั�งชิาต์ิ ราษฎร์แผ่่นดิน

ด้วยเกล้าด้วยกระหัม่อม
ข์้าพระพุทธเจ็้า โรงเร่ยนนายร้อยพระจ็ุลจ็อมเกล้า
ผ่้้ประพันธ์ พ.ท. ผ่ศ.สมโชิต์ิ ว่รภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 2

6/10/2568 20:27:49

�อาศิรวาทคือหัตถาแหง พระบรมราชชนนี พน
ั ปห
 ลวง
สองมือแม... คือหัตถา ค.องพิภพ
เฝาฟูมฟก .ักละมุน อบอุน ใจ
สองมือแม... เคยเคียงขวัญ คูขางพอ
แมชวยพอ แกปญหา ความยากจน
สองมือแม... ฟนฟูศิลป แผนดินชาติ
ชางสิบหมู ป.ะณีตศิลป แผนดินไทย
สองมือแม... สอนใหลูก .ักแผนดิน
.ําลึกถึง บ..พชน เลือดเจิ่งนอง
สองมือแม... .ักผืนปา พอ.ักนํ้า
พอเปนปา แมจะเปนนํ้า มิหางคลาย
สองมือแม.... คอย.ักษา พยาบาล
องคสภานายิกา สงเค.าะห ชุบชีวิน
เกาสิบสาม พ..ษา บ.ม.าชินีนาถ
สองมือก.าบ... แทบพ.ะบาท ซ.องบําบวง
สองมือก.าบ... .ัตนต.ัย เ.ือง.อง.ัตน
ท.งพ.ะเจ.ิญ จตุ.พิธ เคียงคูไทย

เฝาป.ะคบ ป.ะคองลูก ผานสมัย
แมส.างไทย ส.างคุณคา สูสากล
แมสานตอ กอเกิดงาน อนุสนธิ์
ชวยชุมชน ถักทอ.ัก ปนนํ้าใจ
โลกป.ะกาศ เกีย.ติคุณ กองไสว
ทั้งผาไหม ชุดป.ะจําชาติ โขนเ.ือง.อง
.ักทองถิ่น ป.ะวัติศาสต. ไทยทั้งผอง
เพื่อปกปอง ถิ่นสยาม จนชีพวาย
แมติดตาม คอยจง.ัก ภักดีถวาย
คือธา.สาย ไหลชื่นฉํา่ แกแผนดิน
กาชาดงาน สาธา.ณสุข ทั่วทุกถิ่น
โ.คภัยสิ้น หายบ..เทา ไทยทั้งปวง
พ.ะบ.ม.าช ชนนี พันปหลวง
เชิญแมนส.วง อํานวยพ. มงคลชัย
ป.ิต.พัฒน ทีฆายุ มหาสมัย
สถิตกลางใจ มิ่งขวัญชาติ .าษฎ.นิ.ันด.

ดวยเกลาดวยก.ะหมอม
ขาพ.ะพุทธเจา โ.งเ.ียนนาย.อยพ.ะจุลจอมเกลา
ผูป.ะพันธ พ.ท. ผศ.สมโชติ วี.ภัท.เวธ
ป.ะเภทบทป.ะพันธ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 3

6/10/2568 20:27:50

�บทบรรณาธิการ

สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา

“เสนาศึึกษา” ฉบัับัประจำเดืือนกรกฎาคม-กันยายน ๒๕๖๘ ไดื้เดืินทางมาถึึงมือท่านผู้้อ้ า่ นอีกครัง� ฉบัับันีจ� ะนำท่านไป
ทำความเข้้าใจในสถึานการณ์์ชายแดืนทีลึ� กึ ซึ้ึง� แลึะรอบัดื้าน โดืยจะนำทุกท่านไปสัมผู้ัสเรือ� งราวแห่่งความกลึ้าห่าญข้อง “วีรบัุรษุ
สองนายทห่ารกลึ้าจากรั�ว จปร.” ผู้้้ปกป้องอธิิปไตยข้องชาติ รวมถึึงร่วมเฉลึิมฉลึองในวาระ ๑๓๘ ปี วันพระราชทานกำเนิดื
โรงเรียนนายร้อยพระจุลึจอมเกลึ้า (จปร.) เพื�อรำลึึกถึึงรากฐานอันแข้็งแกร่งแลึะประวัติศึาสตร์อันน่าภาคภ้มิใจที�โรงเรียน
ไดื้สร้างไว้ให่้แก่กองทัพบักแลึะประเทศึชาติ
นอกจากนี� ยังไดื้รวบัรวมบัทความที�เจาะลึึกสถึานการณ์์ชายแดืน โดืยเฉพาะประเดื็น “พื�นที�เข้ตแดืนไทย-กัมพ้ชา”
จากมุมมองทางยุทธิศึาสตร์แลึะเอกสารเก่าทางประวัตศึิ าสตร์ แลึะ เรือ� ง “เกาะก้ดืเป็นข้องไทย” ซึ้ึง� จะช่วยให่้ทา่ นเข้้าใจบัริบัท
ความสัมพันธิ์แลึะทีม� าข้องความข้ัดืแย้งไดื้อย่างกระจ่างชัดื แลึะภายในเลึ่ม ยังมีบัทความทีจ� ะช่วยเยียวยาจิตใจในสถึานการณ์์
ปัจจุบัันที�เต็มไปดื้วยความตึงเครียดื แลึะชวนให่้มองชีวิตอย่างเข้้าใจ
ข้อเชิญท่านผู้้้อ่านทุกท่านร่วมเดืินทางไปกับั “เสนาศึึกษา” ซึ้ึ�งทุกห่น้าเป็นเสมือนคลึังความร้้ที�ไดื้ผู้สมผู้สานอดืีตแลึะ
ปัจจุบัันเข้้าดื้วยกันอย่างลึงตัว เพื�อให่้ทุกท่านไดื้เรียนร้้ เข้้าใจ แลึะเตรียมความพร้อมสำห่รับัการแก้ปัญห่าจากสถึานการณ์์
ต่าง ๆ ที�เกิดืข้ึ�นในปัจจุบััน
พลึตรี
บัรรณ์าธิิการนิตยสารเสนาศึึกษา

สารบัญ

เสนาศึกษา CONTENT
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือนกรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

๑๖

๒๖
๓๑

๑๘
๔๒

๒๑
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 4

6/10/2568 20:27:53

�พนเอก ดรี. รี กดิ งา

“4 สรุุป เมื่่�อกรุะแสโลกเป็นไปเช่่นน้� เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้จะเป็น
อย่างไรุ
● ควัรุสรุ้างควัามื่สัมื่พัันธ์์ต่อกันในกลุ่มื่อาเซี้ยน เป็นการุรุ่วัมื่มื่่อ เพั่�อ
ให้้มื่้อำนาจต่อรุองกับปรุะเทศอ่�น…”
พัลเอกห้ญิิง สมื่เด็็จพัรุะเทพัรุัตนรุาช่สุด็าฯ “บทนำ : เอเช่้ยตะวัันออก
เฉี้ยงใต้ในปรุิบทโลก” วัิช่าปรุะวััติศาสตรุ์เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้ (HI 4105)
10 กันยายน 2552
ที่น

ใจความจากเนื�อหาสีร๊ปืของเอกสีารปืระกอบการทรงสีอนข�างต่�นนี� คือ
คำถามแลัะคำต่อบที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรงทิ�งท�ายไว�อย่างสีั�น จากการ
เรยี นการสีอนวิชาปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
ซ็ึง� เปื็นวิชา
เลัือกเสีรีของนักเรียนนายร�อยชั�นปืที� เมื�อปื พู.ศ์.
แต่่ใจความสีั�น จาก
คำถามแลัะคำต่อบต่ามพูระราชนิพูนธ์การสีอนนี� กลัับมีความหมายที�สีำคัญยิ�ง
ต่่อคนไทยแลัะชาวอาเซ็ยี นในปืัจจ๊บนั -อนาคต่ ทีค� วรต่อ� งสีรา� งความต่ระหนักรูไ� ว�
เพูื�อร่วมกันพูั นาความสีัมพูันธ์ให�เหนียวแน่นต่่อไปื ซ็ึ�งจะไดื�นำมาขยายความ
ในต่อน นี�
สีาระหลัักในต่อน นี� ซ็ึ�งจะไดื�เน�นเรื�อง “การก่อต่ั�งสีมาคม “อาเซ็ียน”
ความเปื็นมาจากฝายไทย” ก็คือจ๊ดืเริ�มต่�นต่ามนัยที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรง
เนน� ไว�ขา� งต่น� แลัะควรเนน� ไว�อกี ครัง� วา่ “ ควรสีรา� งความสีัมพูนั ธ์ต่อ่ กันในกลั๊ม่
อาเซ็ียน เปื็นการร่วมมือ เพูือ� ให�มอี ำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อืน� ” นัน� คือคำต่อบ
ที�ชัดืเจนในย๊คปืระชาคมอาเซ็ียน แต่่คงมิใช่เ พูาะกับนักเรียนนายร�อยแลัะ
ทหารอาชีพูเท่านั�น หากควรต่�องยึดืเปื็นภูารกิจหลัักของชาวไทย-อาเซ็ียนอย่าง
มั�นคงต่่อไปื เพูราะอาเซ็ียนก็ยังคงต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจในย๊คของ จีน กับสีหรัฐอเมริกา . ดืังนัน� การรวมกลั๊ม่ ของอาเซ็ียนบนเวที
ระเบียบโลักใหม่ จึงยังเปื็นเรื�องจำเปื็นเสีมอ ดืังเช่น วาระสีำคัญของการ
ปืระช๊มสี๊ดืยอดืของอาเซ็ียนครั�งที� เมื�อวันที� พู ษภูาคม
ที�มาเลัเซ็ีย
ที�จริง ต่ามแนวความคิดืแลัะความรู�สีึกของผืู�คนในภููมิภูาคบนเสี�นทาง
ความร่วมมือนี� ที�ต่�องการรวมกลั๊่มเพูื�อให�มีอำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อื�น นั�น
แนน่ อนวา่ คงมใิ ช่เปื็นเพูยี งสีิง� จำเปื็นในช่วงสีมยั ปืัจจ๊บนั -อนาคต่เทา่ นัน� หากแต่่
เปื็ น สีิ� ง จำเปื็ น ที� ช าวอาเซ็ี ย นมี ค วามใฝฝั น แลัะไดื� พู ยายามกั น มานานแลั� ว
ในอดืีต่ แลัะมีความโดืดืเดื่นขึ�นในย๊คที�ต่ะวันต่กเข�ามายึดืดืินแดืนแลัะปืกครอง
ในสีมัยอาณานิคมแลัะต่่อเนื�องมาในสีมัยหลัังสีงครามโลักครั�งที�
อย่างไรก็ดืี รูปืธรรมของเรื�องนี� คือการรวมต่ัวแลัะจัดืต่ั�งเปื็นองค์การ
ความร่วมมือในระดืับภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�นั�น เพูิ�งเกิดืขึ�นในสีมัย
สีงครามเย็น ดืังจะเห็นไดื�จากความพูยายามครั�งแรก เมื�อปื
ในนาม
สีันนิบาต่เอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ต่่อมาปื
ในนามสีมาคมเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�หรือสีมาคมอาสีา
แลัะมาปืระสีบความ
สีำเร็ จ ในปื
คื อ สีมาคมปืระชาชาต่ิ
แห่งเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�หรืออาเซ็ียน
เรื� อ งความเปื็ น มาของความพูยายาม
ในการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือนี� มีหลัักฐาน
แลัะข�อเท็จจริงจากเอกสีารชั�นต่�นของไทยแลัะ
ต่่ า งปืระเทศ์จำนวนไม่ น� อ ย แลัะมี ง านวิ จั ย
วิทยานิพูนธ์ ต่ำรา - บทความวิชาการต่่าง
ไดื�นำเสีนอเรื�องนี�ไว�จำนวนไม่น�อยเช่นกัน แต่่
การนำเสีนอจากจ๊ดืต่ัง� ต่น� ในเรือ� งนีผื� เู� ขยี นเหน็ วา่

กษา
26 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 26

รีก กิ

เพูือ� ให�เข�ากับงานเขียนเชิงสีารคดืี กึง� วิชาการแลัะเรือ� งเลัา่ ชวนคิดื
ชวนถกเถียงอย่างสีน๊ก แต่่มีเนื�อหาแลัะไดื�ความรู�ใหม่
จึงไดื�อาศ์ัยบันทึกแลัะเรื�องเลั่าของผืู�นำไทยท่านหนึ�ง
ซ็ึ� ง มี บ ทบาทหรื อ อยู่ เ บื� อ งหลัั ง ในการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
อาเซ็ียนโดืยต่รง คือ บันทึกแลัะเรื�องเลั่าของพูันเอก
พูิ เ ศ์ษ ดืร.ถนั ดื คอมั น ต่ร์ เปื็ น ต่ั ว เดืิ น เรื� อ งแลัะ
ค�นอ่านเอกสีาร
ต่่อไปื
ันเอก เศษ ดืร นัดื คอมันตร
ันที่ึก
ล่ เรื�อ เล่่า
การพูิ นิ จ ความเปื็ น มาของการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
“อาเซ็ียน” นี� แม�ไดื�อาศ์ัยเรื�องเลั่าของฝายไทยเปื็นหลััก
แต่่เข�าใจไดื�วา่ ความคิดืแลัะข�อเสีนอของไทยนา่ จะอยูใ่ นกระแสี
เดืียวกันกับความคิดือ่าน ความต่�องการของชาต่ิอื�น ที�ร่วมก่อต่ั�ง
อาเซ็ียนดื�วย คือ ฟัิลัิปืปืินสี์ มาเลัเซ็ีย สีิงคโปืร์ แลัะอินโดืนีเซ็ีย แลัะในการ
พูิจารณานีไ� ดื�อาศ์ัยเรือ� งเลั่ามาจากผืูม� ากดื�วยปืระสีบการณ์ในขณะนัน� ท่านหนึ�ง
คือ พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ . .
อดืีต่รอง
นายกรัฐมนต่รี
อดืีต่รัฐมนต่รีว่าการกระทรวงการต่่างปืระเทศ์
แลัะอดืีต่เอกอัครราชทูต่ไทยปืระจำสีหรัฐอเมริกา
เปื็นหลัักในการนำร่องของการพูิจารณานี�แลัะการค�นอ่านเอกสีารลัับของ
สีหรัฐอเมริกา
เพูิ�มเต่ิมต่่อไปื เพูราะท่านเปื็นผืู�มีบทบาทสีำคัญในการ
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิแห่งเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� อาเซ็ียน พูร�อมทั�งยังมี
เรื�องเลั่าที�สีน๊ก มีความหมายแลัะน่าสีนใจดืียิ�งดื�วย
พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�บรรยายเรือ� งนีไ� ว�อย่างน่าสีนใจแลัะ
ถือเปื็นก๊ญแจสีำคัญในการข๊ดืหาอดืีต่ของกำเนิดือาเซ็ียน ในหัวข�อเรื�อง “ริเริ�ม
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
” เมื�อปื
ในโอกาสีครบรอบ ปืของการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียน ซ็ึ�งหลัังจากนั�นมีการ
ถอดืความเปื็นรูปืของบทความรวบรวมอยูใ่ นหนงั สีือ นั ยบัายติ่างป็รีะเทศิไทย
บันัทางแพรี่ง
ที�มี รศ์. ันทิมา อ่องสี๊รักษ์ บรรณาธิการ ต่่อมาทางคณะ
รัฐศ์าสีต่ร์ มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ไดื�นำบทความดืังกลั่าวนี�มาพูิมพู์ใหม่
อีกครั�งเพูื�อเปื็นหนังสีือที�ระลัึก เนื�องในวาระคลั�ายวันสีถาปืนาคณะรัฐศ์าสีต่ร์
มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ปืระจำปื
โดืยใช�ชื�อเดืิม รีิเรีิ�มก่อติั�งสัมาคม
ป็รีะชาชาติิเอเชียติะวันัออกเ ียงใติ้
โดืยมี ผืศ์.ดืร.ภููริ ฟัูวงศ์์เจริญ
บรรณาธิการ
เนื�อหาต่ามบันทึกแลัะเรื�องเลั่านี� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�เน�นให�เห็นว่า เหต่๊ผืลัหรือที�มาของความคิดืในการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนนั�น
สี่วนสีำคัญปืระการหนึ�งก็คอื “ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ”
ความว่า “ เราทราบกันว่าซ็ีโต่�
หรือที�ไทยเรียกว่า สี.ปื.อ. ถูกขนานนามว่า
เปื็น เสีือกระดืาษ คือ ไม่มีความหมาย ไม่มี
ปืระสีิทธิภูาพู หรือสีมรรถภูาพู แลัะโดืยเ พูาะ
ไม่เปื็นทีย� ำเกรงต่่อคอมมิวนิสีต่์” แลัะอีกครัง� ว่า
“ ที�เลั่ามาให�ฟัังก็เพูื�อให�เข�าใจว่า การก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียน
นั�น เปื็นเรื�องความ
จำเปื็นสีำหรับความอยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ
อีกปืระการหนึ�งคือ ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ.
ซ็ีโต่� ”
ร่ อ งรอยจากเรื� อ งเลั่ า นี� แ สีดืงนั ย ไว� อ ย่ า ง
ชัดืเจนว่า ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียนนั�น
น่าจะมาจากเรื�องความจำเปื็นสีำหรับความ
อยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ แลัะความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ซ็ึ�งทั�งสีอง
ปืระการนี� ก็ คื อ ภูั ย จากคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นสีมั ย นั� น นั� น เอง แต่่ ข� อ สีงสีั ย หนึ� ง

6/10/2568 20:28:32

�ซ็ึง� มใิ ช่มาจากเรือ� งเลัา่ ของฝายไทย
หากมาจากพูั น ธมิ ต่ รสีำคั ญ
ของไทยในขณะนั� น คื อ ภูั ย
จากคอมมิวนิสีต่์ไดื�กลัายเปื็น
ปืั จ จั ย สีำคั ญ ที� จ ำเปื็ น หรื อ
ผืลัักดืันให�ไทย-เพูื�อนบ�านเกิดื
ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียน
แต่่ อ าจมิ ไ ดื� อ ยู่ ใ นความคิ ดื
ของสีหรัฐอเมริกาก็ไดื� เพูราะ
หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลั
ในเอกสีารลัั บ ของ
สีหรัฐอเมริกาเน�นแต่่
สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� แลัะถือว่าพูอเพูียงแลั�วในการรับมือกับการค๊กคามนั�น
ที�สีำคัญยิ�งก็คือ หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลัในเอกสีารลัับของ
กลัับพูบว่า ความคิดืในการก่อต่ัง� สีมาคมอาเซ็ียนนัน� มาจากท่าทีทไี� ทยเอง รวมทัง�
สีมาชิกริเริ�มกลั๊่มอาเซ็ียนอีก ชาต่ิ ที�ต่่างไม่พูอใจบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกาในการกำหนดืข�อบังคับต่่าง ให�กับปืระเทศ์เลั็ก เช่น ไทย
จึงเปื็นไปืไดื� ว่า รากฐานทางความคิดื ที� ลัึ ก กว่ าภูั ย คอมมิว นิ สีต่์นั� น นั� นก็ คือ
ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกานัน� เอง แลัะ หรือจากระบบ ขัว� ค่าย
มหาอำนาจในขณะนั�น ในขณะเดืียวกันการก่อต่ั�งอาเซ็ียน ก็ต่�องการแสีวงหา
สีันต่ิภูาพูหรือการอยูร่ ว่ มกันอย่างสีันต่ิกบั กลั๊ม่ ปืระเทศ์ต่่าง ทัง� ในระดืับภููมภูิ าค
แลัะระดืับโลักที�มีระบบการเมืองต่่างกันเปื็นสีำคัญ
ข� อ พูิ จ ารณาในเรื� อ งนี� โดืยเ พูาะความต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจาก
สีหรฐั อเมริกานัน� แนน่ อนวา่ การบอกเลัา่ ของพูนั เอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์
คงไม่สีามารถกลั่าวถึงหรือบอกต่ามต่รงในขณะนัน� ไดื� แต่่สีงิ� ทีท� า่ นพูันเอก พูิเศ์ษ
ผืู�นี�พูอแสีดืงออกไดื�บ�างในระยะหลััง นั�นก็คือ การย�อนกลัับไปืแสีดืงต่ัวอย่าง
ในอดืีต่ของไทยที�ต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจเก่า โดืยเ พูาะอังก ษ โดืยเลั่า
เปื็นต่ัวอย่างคลั�ายทำนองเปืรียบเทียบหลัายครั�งดื�วยกัน ความว่า
“ ภููมภูิ าคในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�เปื็นภููมภูิ าคของปืระเทศ์เลั็ก
แลัะสี่วนมากเคยเปื็นอาณานคิ มของปืระเทศ์ยโ๊ รปืแลัะอเมริกา ยกเวน�
ปืระเทศ์ไทย แต่่ไทยก็ไม่ไดื�มีเอกราชที�สีมบูรณ์ ไทยถูกกลัั�นแกลั�ง
บีบบังคับต่่าง เช่น การเก็บภูาษีขาเข�า แสีดืงให�เห็นว่าเราก็มิไดื�
มี เ อกราชโดืยสีมบู ร ณ์ โดืยเ พูาะไม่ มี อ ธิ ปื ไต่ยในดื� า นภูาษี อ ากร
อีกอย่างหนึ�งไทยอยากสีร�างทางรถไฟัจากชายแดืนทางใต่�เมืองหลัวง
แต่่ไทยไม่มีเงิน ก็ต่�องไปืกู�ปืระเทศ์อังก ษ อังก ษว่าถ�าไทยต่�องการ
เงินสีร�างทางรถไฟั ไทยจะต่�องทำทางรถไฟัให�เหมือนกับทางรถไฟั
ในมาลัายา แสีดืงว่าไทยแม�ไม่เปื็นเมืองขึ�น แต่่ไทยก็ไม่เปื็นเอกราช
เพูราะถูกบังคับเรื�องศ์าลัไทย ”
จ๊ดืสีำคัญที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�หยิบยกเรื�องนี�มาพููดื
ก็น่าจะมีความหมายซ็่อนอยู่ในเรื�องทำไมไทยแลัะเพูื�อนบ�านต่�องริเริ�มการจัดื
ต่ั�งอาเซ็ียน นั�นก็คือ ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกา-ค่ายโลักเสีรี
ดื�วยการริเริม� ในการสีร�างองค์การความร่วมมือในระดืับภููมภูิ าคจากท๊กปืระเทศ์ของ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ดืงั จะเหน็ ไดื�จากข�อสีร๊ปืทีท� า่ นเลัา่ จากการสีร๊ปืบทเรยี น
ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ในช่วงนี�ไว� ความต่อนหนึ�งน่าสีนใจยิ�งว่า
“ทั� ง สีามต่ั ว อย่ า งแสีดืงให� เ ห็ น ว่ า ทั� ง ที� ไ ทยไม่ ใช่ เ มื อ งขึ� น
แต่่ ปื ระเทศ์ไทยก็ ไ ม่ มี เ อกราชสีมบู ร ณ์ ย� อ นกลัั บ มาที� สี ภูาพูหรื อ
สีถานการณ์ของเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ปืระเทศ์ซ็ึ�งเคยเปื็นเมืองขึ�น
ของปืระเทศ์ทางย๊โรปื ก็ยงั มีความเคืองแค�นเกลัียดืชังปืระเทศ์เหลั่านีอ� ยู่
จึงไม่ต่อ� งการทีจ� ะเขา� ไปืร่วมมือกับองค์การทีช� าวเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
คิดืว่าชาวต่ะวันต่ก ซ็ึ�งเคยเปื็นนายเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�มาก่อน
คอยบงการอยู่เบื�องหลััง คือ ปืระเทศ์เหลั่านี�ไม่ต่�องการที�จะไปืร่วม
ในกลั๊่มปืระเทศ์ที�ใกลั�ชิดืหรืออยู่ภูายใต่�บังคับบงการของต่่างชาต่ิ ซ็ึ�ง
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืว่าไทยเปื็นเช่นนั�น ซ็ึ�งความจริงไทย
ไม่ไดื�เปื็นเช่นนั�น เพูราะไทยไม่ต่�องการอยู่ภูายใต่�บงการของฝรั�ง แต่่
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืเช่นนั�น จะเปื็นพูม่า เขมร ก็ไม่ยอม
เข�าร่วมในองค์การสี่วนภููมภูิ าคทีไ� ทยเสีนอ ทัง� ทีใ� นใจก็เห็นพู�องต่�องกัน
วา่ ควรจะมีการร่วมมือสี่วนภูมู ภูิ าค นีก� เ็ ปื็นสีถานการณ์ของปืระเทศ์
ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�”
อันทีจ� ริงแลั�ว “ทั�งสีามต่ัวอย่าง” ที�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�กลั่าวถึงนี� เกิดืขึ�นต่ั�งแต่่สีมัยรัชกาลัที� - ในสีมัยที�ไทยเราต่�องเผืชิญกับ
การเข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะเริ�มจาก
อังก ษ แต่่เหต่๊การณ์คลั�ายทำนองเดืียวกันนี�ก็คงเกิดืขึ�นในความรู�สีึกของผืู�นำ
ฝายไทยไดื�เช่นกัน ในสีมัยต่่อมา เช่น ช่วงสีมัยสีงครามเย็น ที�สีหรัฐอเมริกา

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 27

เข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัอยา่ งมากในช่วงทศ์วรรษ
ดื�วยหลัักใหญ่
คือ การช่วยปื้องกันภูยั ค๊กคามจากคอมมิวนสีิ ต่ใ์ นนามซ็โี ต่�
สี.ปื.อ. แต่่
ในขณะเดืียวกัน สีหรัฐอเมริกากลัับมีข�อกำหนดื มีเงื�อนไขต่่าง ต่่อไทยไม่น�อย
โดืยเ พูาะการห� า มการต่ิ ดื ต่่ อ กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นแทบท๊ ก ดื� า น รวมถึ ง
การค�าขายการสี่งสีินค�าต่่าง ที�ไทยเคยค�าขายกับจีนแดืงแลัะรัสีเซ็ีย ฯลัฯ
ซ็ึ�งทั�งหมดืนี�ผื�ูนำไทยย่อมรู�สีึกข�องใจแลัะมองออกว่า สีหรัฐอเมริกาเน�นผืลั
ปืระโยชน์ของต่นเองมากกวา่ ปืระเทศ์เลั็ก เชน่ ไทย แต่่ผืน�ู ำไทยคง “น�ำท่วมปืาก”
พููดืไม่ออก บอกไม่ถกู ไดื�แต่่เก็บไว�ในใจแลัะนำมาบอกกลั่าวเปื็นนัยต่ามบันทึกนี�
เรื�องนี�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�กลั่าวถึงจ๊ดืหมายของการ
ก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนในบริบทช่วงนั�นไดื�เปื็นอย่างดืี ทั�งยังย�อนกลัับไปืในอดืีต่
ว่า ท่านไดื�รับความคิดืนี�มาจากใคร ความต่อนหนึ�งว่า
“เราจะเหน็ ในโลักปืัจจ๊บนั ทัง� ทีม� ปืี ระเทศ์ทอ�ี า� งเปื็นปืระชาธิปืไต่ย
หรือเคารพูสีิทธิมน๊ษยชนมาก แต่่ในใจจริงของปืระเทศ์ต่่าง นี� โดืยเ พูาะ
ปืระเทศ์ใหญ่ ลั�วนแลั�วแต่่มีความต่�องการที�จะสี่งเสีริมแสีวงหา
ผืลัปืระโยชน์ แ ห่ ง ชาต่ิ ข องต่นเปื็ น ใหญ่ ผืลัปืระโยชน์ ข องชาต่ิ อื� น
เขาไม่สีน แลัะเขาพูยายามที�จะเอารัดืเอาเปืรียบให�มาก โดืยเ พูาะ
ในปืัจจ๊บนั นี� แลัะในอนาคต่ทีจ� ะถึง อาจจะเปื็นระยะเวลัาทีลั� ำบากมาก
สีำหรับปืระเทศ์เลั็ก โดืยเ พูาะปืระเทศ์ที�ไม่รวมกัน แต่่เมื�อรวมกัน
แลั�วอย่างน�อยก็ดืีขึ�นกว่าเดืิม ข�อคิดือันนี�ก็เปื็นความจริง ต่ลัอดื ปื
ทีผื� า่ นมาไดื�พูสีิ จู นแ์ ลั�ววา่ ความต่อ� งการของเราทีจ� ะรวมกันเพูือ� ให�เปื็น
กอบเปื็นกำขึ�น ไดื�ปืระโยชน์ต่ามที�เราม๊่งหวังนี�เปื็นจ๊ดืหมายที�แท�จริง
ไม่ว่าใครจะเดืาว่าอย่างไรก็ต่าม
ผืู�บรรยายขอย�ำว่า วัต่ถ๊ปืระสีงค์ท�ีเราต่�องการก็คือ เราต่�องการ
จะให�ความแบ่งแยกกันในหมูปื่ ระเทศ์ในภููมภูิ าคเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นี�
หมดืสีิ�นไปื แลัะให�เปื็นกอบเปื็นกำขึ�นมา ข�อคิดือันนี�ผืู�บรรยายไดื�
มาจากหลัายฝาย ฝายทีสี� ำคัญทีสี� ดื๊ คือ ท่านปืรีดืี พูนมยงค์ ซ็ึง� เปื็นท่านแรก
ที�ไดื�ให�ความคิดืเห็นว่า หลัังสีงครามโลักครั�งที�สีอง ปืระเทศ์ต่่าง
ในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นา่ จะรวมต่ัวกัน ต่อนนัน� ท่านม๊ง่ ไปืทางอินโดืจีน
ซ็ึง� ถา� ฝรัง� เศ์สีถอนต่ัวออกไปื ก็จะเกิดืชอ่ งวา่ ง
เพูราะ ะนัน�
ปืระเทศ์ไทยซ็ึง� เปื็นปืระเทศ์เก่าแก่ ซ็ึง� ไม่เคยต่กเปื็นทาสีของใคร ก็นา่ จะ
เปื็นผืู�ริเริ�มในการรวมปืระเทศ์ต่่าง ไม่ใช่รวมภูายใต่�การบงการของ
ปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ท�มี ีปืระโยชน์สี่วนไดื�
สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน”

แนวคิ ดื เรื� อ งการรวมต่ั ว ของปืระเทศ์ในภูู มิ ภู าคนี� คื อ “ไม่ ใช่ ร วม
ภูายใต่�การบงการของปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ที�มี
ปืระโยชน์สี่วนไดื�สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน” น่าจะเปื็นสีิ�งที�ผืู�นำไทยก็คงหวังจาก
ฝายสีหรัฐอเมริกาหรือชาต่ิมหาอำนาจอื�น เช่นกัน ทั�งนี�เพูราะโดืยธรรมชาต่ิ
แลั�ว ท๊กปืระเทศ์ไม่ว่าใหญ่หรือเลั็ก ไม่ยกเว�นไทย แต่่ท๊กปืระเทศ์ลั�วนต่่างก็มี
ผืลัปืระโยชน์แห่งชาต่ิที�ต่�องรักษา แลัะที�สีำคัญยิ�งก็คือ ปืระเทศ์เลั็กทั�งหลัาย
ต่่างก็ต่�องการเปื็นอิสีระ มีเอกราชในการบริหารจัดืการบ�านเมืองของต่นเอง
มากกว่าอยูภู่ ายใต่�การบงการของชาต่ิมหาอำนาจ ทีเ� ข�ามามีบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะมิต่ร ในฐานะพูี�ใหญ่ ซ็ึ�งคงความเหนือกว่าดื�วยข�ออ�างช่วยปื้องกันภูัย
ศ์ัต่รูจากภูายนอก
พูินจิ ในแง่นี� ความรูสี� กึ ของพูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ทีไ� ดื�บรรยาย
ไว�ในปื พู.ศ์.
ก็อาจสีะท�อนมาจากสี่วนลัึกที�ไทยต่�องเผืชิญกับปืัญหา
ต่่าง ภูายใต่�แรงกดืดืันจากความเปื็นพูันธมิต่ร โดืยเ พูาะจาก “พูี�ใหญ่” คือ
สีหรัฐอเมริกา ที�มักบงการหรือบังคับไทยอยู่ไม่น�อย ไทยจึงริเริ�มเรื�องการก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียนขึ�นมา แลัะน่าจะเปื็นจริงเช่นนั�น เนื�องจากมีหลัักฐานชั�นต่�น
รองรับอยู่ไม่น�อย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับในเอกสีารของสีหรัฐอเมริกา

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

27
6/10/2568 20:28:33

�ต่ามข�อสีมมต่ิฐานนี� มีข�อเท็จจริงรองรับอยู่มากมายจากเอกสีารลัับ
ของ
ดืังที�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านเอกสีารช๊ดื
แลัะ
เพูื�อ
ทำความเข�าใจ เข�าถึง ความสีัมพูนั ธร์ ะหวา่ งไทยกับสีหภูาพูโซ็เวยี ต่ รสีั เซ็ีย
จากม๊มมองของเอกสีารสีหรัฐอเมริกา แลัะข�อมูลัที�ค�นพูบในครั�งนี�
เมือ� ปื - มีนยั สีำคัญทีน� า่ สีนใจว่า แม�ในช่วงสีงครามเย็นนัน�
ไทยกั บ รั สี เซ็ี ย เปื็ น ศ์ั ต่ รู กั น เพูราะดื� ว ยการยึ ดื อ๊ ดื มการณ์
ทีแ� ต่กต่่างกันโดืยพูืน� ฐานก็จริง แต่่ความเปื็นศ์ัต่รูหรือช่องว่าง
ความสีัมพูันธ์ดืงั กลั่าวกลัับไดื�รบั การขยายให�กว�างขึน� อย่างมาก
จากฝายสีหรัฐอเมริกา คือปืัญหาไทยกับรัสีเซ็ียสี่วนหนึ�ง
มาจากนโยบายแลัะการปืฏิิ บั ต่ิ ก ารของสีหรั ฐ อเมริ ก า
เปื็นต่ัวแปืรสีำคัญดื�วย
ทั�งนี�ก็เนื�องจากสีหรัฐอเมริกามักแสีดืงบทบาทชี�นำ
แลัะคอยกำกับฝายไทยอยู่เสีมอ แลัะแทบท๊กดื�านเลัยก็ว่าไดื�
เรือ� งนีม� ใิ ชเ่ พูราะสีหรฐั อเมริกาเหน็ วา่ ภูยั จากรสีั เซ็ยี หรือคอมมิวนสีิ ต่์
เปื็นเรื�องใหญ่ หากเพูราะสีหรัฐอเมริกาเองก็ต่�องการผืูกขาดืผืลัปืระโยชน์
ทางเศ์รษฐกิจ - การค�า บรรยากาศ์เช่นนี�ก็อาจเทียบไดื�กับสีมัยปืัจจ๊บัน
เรือ� งกำแพูงภูาษีจากนโยบาย
. จึงไดื�กำหนดืมาต่รการกีดืกัน การปื้องกัน
ต่่าง ทัง� โดืยทางต่รงแลัะทางอ�อมกับไทยในหลัายรูปืแบบ ในทางหนึง� ทีปื� รากฏิ
อยา่ งสีม�ำเสีมอ ก็คอื การค�ากับรสีั เซ็ยี คา่ ยคอมมิวนสีิ ต่์นนั� ทางสีหรฐั อเมริกาไดื�
กำหนดืสีินค�าต่�องห�ามจำนวนมาก ซ็ึ�งรายการสีินค�าต่�องห�ามนี�คือ สีินค�าหลััก
ที�ไทยสี่งออกมาแลั�วทั�งสีิ�น ที�สีำคัญคือ ไทยต่�องรายงานให�สีหรัฐอเมริกาทราบ
ท๊กเดืือนเสีมอว่า ไดื�ขายสีินค�าอะไรกับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ แน่นอนว่าภูายใต่�
กระบวนการเช่นนี� ผืู�นำ รัฐบาลัไทยย่อมต่�องเผืชิญกับแรงกดืดืันจากฝายสีหรัฐ
ไม่น�อย ในฐานะที�ปืระเทศ์ไทยเปื็นชาต่ิเอกราช
อันที�จริงแลั�ว เรื�องนี�ผืู�นำไทยก็คงทราบดืีแลัะรับรู�อยู่เต่็มอก เพูราะ
ปืระเทศ์ที�สีร�างแรงกดืดืันไทยนั�น แทนที�จะมาจากฝายรัสีเซ็ีย ค่ายคอมมิวนิสีต่์
กลับั มาจากฝายพูนั ธมิต่รในคา่ ยโลักเสีรีดืว� ยกันเองเสีียเปื็นสี่วนใหญ่ ดืงั นัน� เมือ� มี
โอกาสีบ�าง ผืูน� ำไทยจึงพูยายามหลั๊ดืออกมาจากค่ายโลักเสีรี ดื�วยการจัดืต่ัง� กลั๊ม่
อิสีระภูายในภููมภูิ าค เช่น
แลัะการเข�าหารัสีเซ็ียแลัะจีนแดืงมากขึน�
ในเวลัาต่่อมา เมื�อสีหรัฐอเมริกาแลัะ
ไดื�ลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะนายใหญ่ของไทยแลัะหลัายปืระเทศ์ใน
ในช่วงต่�นทศ์วรรษ
เปื็นต่�นมา
น อ ก จ า ก เ รื� อ ง
อาเซ็ยี นแลัะรสีั เซ็ยี แลั�ว
ผืู� น ำไทยก็ พู ยายาม
หาทางออกห่ า งจาก
ค่ายเดืิม-โลักเสีรีเท่าที�
สีถานการณ์ ไ ดื� เ อื� อ
อำนวยให� แลัะหนทาง
หนึ�งที�เปื็นไปืไดื�ก็ดื�วย
ก า ร เข� า ห า จี น แ ดื ง
เมื�อมีโอกาสี เพูราะจีน
เปื็นต่ลัาดืใหญ่มานานแลั�ว ทีสี� ำคัญคือ การคบหากับจีนย่อมเปื็นหลัักปืระกันเรือ� งภูัย
คอมมิวนิสีต่์หรือการสีร�างดื๊ลัอำนาจไปืในต่ัวดื�วย ดืังนัน� เมือ� มีโอกาสี ไทยจึงหันไปื
ปืรับความสีัมพูันธ์กับจีนในช่วงต่�นทศ์วรรษ
ซ็ึ�งก็ถูกจับต่ามองจากฝาย
สีหรฐั อเมริกาเชน่ เดืิม ดืู เอกสีารลับั เรือ� ง “
” พูันเอก ดืร.สีรศ์ักดืิ งามขจรก๊ลักิจ “ ปื
ไทย-รัสีเซ็ีย การทบทวนองค์ความรู�สีมัยสีงครามเย็นต่อนต่�น จากม๊มมอง
ของนักการทูต่แลัะเอกสีารลัับฯ ” พูลัเอกหญิง ศ์.ดืร.สีมเดื็จพูระเทพูรัต่นราชสี๊ดืา ฯ
สียามบรมราชก๊มารี บก.
ป็แห้่งความสััมพันัธ์รีะห้ว่างรีาชอาณาจ้ักรี
ไทย รีัสัเซื่ีย จ้ากมุมมองของเอกสัารีรีัสัเซื่ีย สัห้รีั อเมรีิกาแลูะนัักวิชาการี
ไทย รีัสัเซื่ียศิึกษา
อย่ า งไรก็ ดืี เรื� อ งที� ผืู� น ำฝายไทยไม่ พู อใจท่ า ที ข องสีหรั ฐ อเมริ ก านี�
ฝายสีหรฐั อเมริกาเองกลับั แสีดืงอาการแลัะต่อบสีนองไดื�ชดืั เจนกวา่ โดืยเ พูาะ
หากเรือ� งทีไ� ม่พูอใจนัน� เปื็นเรือ� งในดื�านทีเ� กีย� วกับการทหาร ความมัน� คง ดืังความ
เช่นที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื เลั่าปืระเดื็นนี�ไว�ว่า “ ทางสีหรัฐเองเมื�อเห็น
ไทยโดืยเ พูาะต่ัวผืู�บรรยาย พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไม่มีความ
ศ์รัทธาในซ็ีโต่� ก็พูยายามหาทางแก�ไขให�ซ็โี ต่�มปืี ระสีิทธิภูาพูมากขึน� จึงไดื�ปืรึกษา
กับรัฐมนต่รีต่่างปืระทศ์ ดืีนรัสีค์ ซ็ึ�งต่กลังจะออกแถลังการณ์ร่วม ในที�สี๊ดื

กษา
28 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 28

ก็ออกแถลังการณ์รว่ มซ็ึง� มีคา่ เท่า กับเปื็นสีนธิสีญ
ั ญาชนิดืหนึง� ” แลัะมีนำ� หนัก
กว่าซ็ีโต่� “ แถลังการณ์ร่วมระหว่างรัฐมนต่รีดืีนรัสีค์ กับผืู�บรรยาย หมายถึง
พูันเอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์ อยา่ งนอ� ยก็มปืี ระโยชน์มากกว่าสีัญญา
ซ็ีโต่� ” แถลังการณ์ร่วมนี�เกิดืขึ�นในปื
แต่่หากเปื็นข�อเสีนอในเรื�องดื�านการเมือง การเจรจาสีันต่ิภูาพู
กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นปืั ญ หาสีงครามเวี ย ดืนามแลั� ว
ฝายสีหรัฐอเมริกากลัับแสีร�งไม่รู� มิไดื�ใสี่ใจมากนัก โดืยเ พูาะ
การริเริ�มของ
แลัะการจัดืต่ั�ง
ดืังจะเห็นไดื�ว่า
ฝายความมั�นคง เช่น
กลัับมิไดื�สีนใจกับข�อเสีนอของ
ไทยในเรื�องการจัดืต่ั�งแลัะการดืำเนินการในช่วงสีิบปืแรก
ของอาเซ็ียน ซ็ึ�งก็สีอดืคลั�องกับข�อมูลัลัับในเอกสีารของ
สีหรัฐอเมริกา
ดืังที�ปืรากฏิในเอกสีารลัับช๊ดื
แลัะ
ทีสี� ำคัญคือ ข�อมูลัจากเอกสีารลัับของ
ในบริบทแวดืลั�อมใหญ่
ของสีงครามเย็นในขณะนั�น กลัับยืนยันแลัะมีข�อเท็จจริงอยู่มากที�แสีดืง
ให�เห็นทั�งในทางต่รงแลัะทางอ�อมว่า ฝายไทยต่ั�งแต่่ระดืับผืู�นำลังมาถึงระดืับ
ผืูปื� ฏิิบต่ั กิ าร รวมทัง� ฝายเอกชนพู่อค�านักธ๊รกิจทีเ� กีย� วข�องกับการค�าต่่างปืระเทศ์
โดืยเ พูาะการค�ากับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ซ็ึ�งมีมูลัค่าไม่น�อย ต่่างก็รู�สีึกไม่พูอใจ
ต่่อนโยบาย ข�อกำหนดืทีสี� หรัฐอเมริกาห�ามค�าขายหรือมีกฎระเบียบอย่างเข�มงวดื
ในการค�าขายกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ แต่่ฝายไทยก็ไม่สีามารถแสีดืงออกมาไดื�อย่าง
ชัดืเจนนัก
อยา่ งไรก็ต่าม หนทางออกของเรือ� งนีก� ย็ งั พูอมีชอ่ งทางอยูบ่ า� ง แลัะสีะทอ� น
ให�เห็นถึงภููมิปืัญญาแลัะจ๊ดืยืนของผืู�นำไทยที�มี “ความชาญ ลัาดื” แลัะรู�จักใช�
นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกา เช่นเดืียวกับผืู�นำไทยในอดืีต่
ที�ผื่านมา ดืังเช่นในสีมัยสีงครามโลักครั�งที� ซ็ึ�งทั�งฝายจอมพูลั ปื. พูิบูลัสีงคราม
แลัะฝายนายปืรีดืี พูนมยงค-์ เสีรไี ทย ต่่างกเ็ คยดืำเนนิ การมาในลัักษณะเชน่ นีม� า
แลั�ว ในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายญี�ปื๊นแลัะฝายสีัมพูันธมิต่ร “อย่างชาญ ลัาดื”
แลัะนำพูาปืระเทศ์อยูร่ อดืปืลัอดืภูัย ซ็ึง� เรือ� งนีม� นี กั วิชาการต่ะวนั ต่กเสีนอข�อคิดื
ไว�อย่างน่าสีนใจ แลัะไทยเราสีามารถเรียนรู� นำมาใช�พูินิจผืู�นำไทย-อาเซ็ียน
ในสีมัยสีงครามเย็นไดื�เปื็นอย่างดืียิ�ง
ที่ าที่ อ น ร เที่ศเล่ก
อคดื ากนัก าการต ันตก-ส นัก
คดือเมรกัน
ควรกลั่าวไว�ก่อนว่า ผืู�เขียนมิไดื�นิยมชมชอบพูวกต่ะวันต่กหรือพูวก
อเมริกันมากนัก แม�เคยใช�ชีวิต่แลัะเรียนปืริญญาเอกอยู่ท�สีี หรัฐอเมริกามานาน
หลัายปืก็ต่าม แลัะยังคงคิดืจะไปืสีหรัฐอเมริกาเสีมอหากมีโอกาสี แม�อยู่ในสีมัย
. ดื�วยนโยบาย “
” แลัะกำแพูงภูาษีสีูงก็ต่าม ทั�งนี�เพูื�อ
แสีวงหาข�อมูลัแลัะความรูท� างวิชาการเพูิม� เต่ิม เพูราะในดื�านข�อมูลั ความรูห� รือ
เรือ� งวิชาการแลั�ว ก็ต่อ� งยอมรบั วา่ พูวกต่ะวนั ต่กหรือคนอเมริกนั นัน� มีความเปื็น
นักอา่ น นักคิดื นักสีรา� งสีรรค์ นักเขยี น แลัะผืลัิต่ผืลังานวชิ าการ นวัต่กรรมใหม่
ที�ท�าท�ายเสีมอ
สีิ�งเหลั่านี�จึงเปื็นเหต่๊ผืลัที�ผื�ูเขียนยกย่อง ศ์.ดืร.
.
อลัั เฟัรดื ดืบั เบลัิ ยู แมคคอย ไวใ� นใจเสีมอ ท่านเคยเปื็นอาจารย์ของผืูเ� ขยี นมากอ่ น
ณ มหาวิทยาลััยวิสีคอนซ็ิน แมดืิสีัน
แลัะท่านก็คือ หนึ�งในบรรดืานักวิชาการอเมริกันที�ทำงานหนักแลัะมีวินัย
ในทางวิชาชีพูระดืับสีูง คือมีความรับผืิดืชอบ ขยันแลัะอดืทน ไม่ต่�องให�ใคร
มาบังคับ ท่านก็ผืลัิต่งานที�มีค๊ณภูาพูออกมาอย่างสีม�ำเสีมอ แลัะเปื็นที�ยอมรับ
กันอยา่ งกวา� งขวาง โดืยเ พูาะดืา� นเอเชยี ศ์ึกษาแลัะ หรือนักปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี
ต่ะวันออกเ ียงใต่�
แ น ว คิ ดื
ของ ศ์.ดืร.
อาจารย์ แ มคคอย
ในข� อ เขี ย นชิ� น เลั็ ก
ที� ผืู� เ ขี ย นจะไดื� ก ลั่ า ว
ถึ ง ต่่ อ ไปืนี� ก็ คื อ การ
ม อ ง แ ลั ะ อ ธิ บ า ย
พู ต่ิ ก รรมทางการ
เมืองของผืู�นำในเอเชีย
ต่ ะ วั น อ อ ก เ ี ย ง ใ ต่�
สีมั ย สีงครามโลักฯ
จากภูายในหรือข�างใน
คือจากม๊มมองของผืู�นำท�องถิ�นหรือจากจ๊ดืยืนของชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคนี�
ที�มีกลัอ๊บายของต่นเองในการบริหารจัดืการ รับมือกับการเข�ามาของชาต่ิ
มหาอำนาจ-การเมืองระดืับโลัก โดืยที�ผืู�นำในแต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�

6/10/2568 20:28:34

�ยังคงเปื็นผืู�กระทำมากกว่า
ผืู� ถู ก กระทำ คื อ มิ ใช่ เ ปื็ น
เพูี ย งรั ฐ บาลัห๊่ น หรื อ ต่� อ ง
ทำต่ามฝายมหาอำนาจ
ที�ต่นเลัือกหรือสีังกัดือย่าง
ต่ายต่ัว เพูราะในความจริงแลั�ว
ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก เช่น ผืู�นำ
ไทยทั� ง ฝายทหารแลัะ
พูลัเรือน ต่่างก็มีอิสีระแลัะ
รู�จัก “หลัอกลั่อ” ปืระเทศ์
มหาอำนาจทีเ� ข�ามาเกีย� วข�อง “อย่างชาญ ลัาดื” ดืังต่ัวอย่างในสีมัยสีงครามโลักฯ
ต่ามแนวคิดืนี� ศ์.ดืร.
เห็นว่า ผืู�นำแต่่ลัะปืระเทศ์ในภููมิภูาคนี�
เชน่ ไทยหรือฟัิลัปืิ ปืนิ สี์ ต่่างมีความชาญ ลัาดืแลัะดืำเนนิ การให�บรรลัเ๊ ปืา้ หมาย
ของต่นอย่างมีไหวพูริบ คือไม่ไดื�คิดืจะผืูกต่ิดืหรือเกาะชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึ�ง
ฝายใดืในการเมืองระหว่างปืระเทศ์อย่างต่ายต่ัวนัก แต่่มกั เปื็นไปืแบบพูลัิกแพูลัง
หรือเลัื�อนไหลัอยู่ต่ลัอดืเวลัา คือก�าวทันกระแสีโลักแบบไปืต่ามสีถานการณ์ที�
เอื�ออำนวยให�กับฝายต่นไดื�เปืรียบในทางการเมืองเสีมอ
ต่ัวอย่างเช่น ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก นั�น อาจเลั่นบทเปื็นฝายนิยมญี�ปืนหรื
๊ อ
สีนับสีน๊นสีัมพูันธมิต่รก็ไดื� หากการเลั่นบทนั�นยังปืระโยชน์ให�แก่ชาต่ิบ�านเมือง
กลั๊่ ม ของต่นเหนื อ คู่ แข่ ง อื� น แลัะพูร� อ มจะปืรั บ เปืลัี� ย นบทไดื� เ สีมอหาก
สีถานการณ์ แ ปืรเปืลัี� ย นไปื ในแง่ นี� ก ารยึ ดื มั� น กั บ อ๊ ดื มการณ์ ข องญี� ปื๊ น
หรื อ ฝายต่ะวั น ต่กในระหว่ า งสีงครามโลักฯ จึ ง มี ค วามสีำคั ญ น� อ ยกว่ า
“จ๊ ดื ยื น ” ของผืู� น ำปืระเทศ์เลั็ ก
เ พูื� อ ค ว า ม อ ยู่ ร อ ดื ข อ ง ช า ต่ิ ต่ น
การรั ก ษาอำนาจภูายในของผืู� น ำใน
แต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
งานเขียนของ ศ์.ดืร.
มี เ ปื็ น จำนวนมาก เลั่ ม ที� รู� จั ก กั น ดืี
ในเมืองไทย น่าจะไดื�แก่ The Politics of
หรือ

:
:

แลัะ

แลัะเลั่มลัา่ สี๊ดืคือ

:

,

.

,

:
.
แต่่มีอีกเลั่มหนึ�งซ็ึ�งคนไทยแทบไม่รู�จักเลัย นั�นก็คือ หนังสีือ
แลัะขอแนะนำว่า
ถ�าท่านสีนใจศ์ึกษาวิจัยหัวข�อใหม่ ที�จะช่วยทำให�เข�าใจปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทย
ปืระเทศ์ต่่าง ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�สีมัยสีงครามโลักครั�งที� ไดื�อย่าง
ถึงแก่นแลั�ว แนวคิดืหรือข�อเสีนอแนะของ ศ์.ดืร.
จะช่วยกระต่๊�นฐาน
คิดืของเราให�คิดืกว�างแลัะลัึกกว่าเดืิมไดื�มาก ทั�งวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์แลัะ
การค�นแสีวงหาหลัักฐานแนวใหม่ ทีน� กั ปืระวัต่ศ์ิ าสีต่ร์สีก๊ลัเดืิมหรือวาทกรรมเก่า
อาจไม่เคยคิดื หรือคิดืแต่่ไม่เคยเ ลัียวใจมาก่อนเลัยก็ไดื�
นอกจากนี� ข�อเสีนอหลัักของ ศ์.ดืร.
ที�น่าสีนใจแลัะมีน�ำหนัก
อีกเรื�องหนึ�งก็คือ วิธีการมองแลัะอธิบายพู ต่ิกรรมทางการเมืองของบรรดืา
ผืู�นำชาวพูื�นเมืองจากจ๊ดืยืนภูายในหรือม๊มที�เปื็นจริง คือความขัดืแย�งแลัะ
การต่อ่ สีูท� างการเมืองของบรรดืาผืูน� ำในเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่สี� มยั สีงครามโลักฯ
ที� ศ์.ดืร.
เน�นว่า ผืูน� ำท�องถิน� ในภููมภูิ าคนีห� รือเอเชียอาคเนย์ ไม่ไดื�มเี รือ� ง
ความจงรักภูักดืีต่อ่ ชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึง� ฝายใดืแบบต่ายต่ัว หรือไมไ่ ดื�ยดืึ ต่ิดื
กับอ๊ดืมการณ์ใดือย่างเหนียวแน่น ไม่วา่ จะเปื็นปืระชาธิปืไต่ย เผืดื็จการฟัาสีซ็ิสีต่์
คอมมิวนสีิ ต่์ หากแต่ม่ กั ทำต่ัวแบบพูลัวัต่ไปืต่ามกระแสีของโลัก แลัะทีสี� ำคญ
ั คือ
การเปืลัี�ยนข�าง ย�ายค่าย มักเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ หากมีโปืรโมชันหรือก็คือ การไดื�รับ
ปืระโยชน์จากการเข�ามาของชาต่ิมหาอำนาจนั�น
ต่ามข�อเสีนอนี�เปื็นการมองจากจ๊ดืยืนของผืู�นาปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ั�ง
เพูราะในฐานะปืระเทศ์เลั็กยอ่ มต่อ� งมีทางเลัือกในการปืกปือ้ งต่นเองจากกระแสี
การเมืองโลัก ดืังผืู�นาอาเซ็ียนต่่างก็พูยายามทาต่ัวให�เข�ากับสีถานการณ์ของ
สีงครามในแต่่ลัะช่วงที�เข�ามา เพูื�อความอยู่รอดืของชาต่ิแลัะอานาจของกลั๊่ม
ต่นต่�องมาก่อนเปื็นลัาดืับแรก โดืยต่่างก็มิไดื�ใสี่ใจเรื�องความสีวามิภูักดืิหรือการ
ยึดืต่ิดืกับอ๊ดืมการณ์ของมหาอานาจฝายหนึ�งฝายใดือย่างต่ายต่ัวนัก

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 29

พููดืง่าย ก็คือ จ๊ดืยืนของผืู�นาของไทย-เพูื�อนบ�านอาเซ็ียน มักมองแลัะ
บริหารจัดืการกับการเมืองโลักไปืในแนวทางเดืียวกัน คือต่่างคิดืถึงกลั๊ม่ การเมือง
ของต่นเองแลัะชาต่ิบ�านเมืองของต่นต่�องมาก่อน สี่วนเรื�องการเข�าร่วมกับฝาย
ญี�ปื๊นหรือสีัมพูันธมิต่ร ก็เปื็นเรื�องแลั�วแต่่สีถานการณ์ไหนที�จะเอื�อปืระโยชน์ให�
ฝายต่นไดื�เปืรียบ อยู่รอดื
ดืังนั�น ผืู�นำชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคอ๊ษาคเนย์นี� จึงมี “ต่ัวเลัือก” หรือ
เลัือกไดื�ว่าจะอยู่กับมหาอำนาจใดื แลัะเปื็นผืู�กระทำมากกว่าเพูียงเปื็นผืู�ต่าม
ฝายมหาอำนาจแต่่ถ่ายเดืียว เช่น ถ�าเข�ากับญี�ปื๊นไดื�ปืระโยชน์ก็เอา แต่่ถ�าหาก
เห็นว่าอยู่กับญี�ปื๊นแลั�วจะเปื็นฝายเสีียเปืรียบคู่แข่งแลัะ หรือปืระเทศ์ชาต่ิ
เสีียหาย ก็พูร�อมจะย�ายค่ายไดื�เสีมอ
ดื�วยเหต่๊นี� การจะเปืลัี�ยนข�างหรือคิดืย�ายฝายในระหว่างสีงครามฯ
ก็ถอื เปื็นเรือ� งปืกต่ิเช่นกันหรือเปื็นไปืต่ามหลัักธรรมชาต่ิ กฎสีากลัของความอยูร่ อดื
พูิ นิ จ ในแง่ น�ี นั ก ปืระวั ต่ิ ศ์ าสีต่ร์ ผืู� ซ็ึ� ง ย่ อ มจะ ลัาดืกว่ า บ๊ ค คลัในอดืี ต่ ที� ศ์ึ ก ษา
เนือ� งจากรูว� า่ ฝายไหนชนะฝายไหนแพู� จึงไมค่ วรใชอ� คต่ใิ ดื ในปืัจจ๊บนั กลับั ไปื
กลั่ า วโทษ ซ็� ำ เต่ิ ม การกระทำของผืู� ใ ดืก็ ต่ ามที� ผื่ า นมาแลั� ว เพูราะผืู� น ำ
ในปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ต่่างไดื�พูยายามทำดืีที�สี๊ดืแลั�วในเงื�อนไขขณะนั�น
ต่ามแนวคิดืของ ศ์. ดืร.
นี� จึงเปื็นมองต่ามความจริงอย่างมี
เหต่๊ผืลัจากจ๊ดืยืนของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็ก แลัะน่าสีนใจ นอกจากจะช่วยทำให�เข�าใจ
เข�าถึงปืัญหา “เนือ� ใน” ของไทยในสีมัยสีงครามโลักฯ แลั�ว ยังมีปืระโยชน์ในการ
มองแลัะทำความเข�าใจปืญ
ั หาภูายในของแต่่ลัะชาต่ิ บทบาทแลัะพู ต่ิกรรมของ
ผืูน� ำไทยแลัะในเพูือ� นบ�านอาเซ็ียน รวมทัง� ผืูน� ำอืน� ในปืระเทศ์โลักทีสี� าม กำลััง
พูั นาในสีมัยต่่อมา สีมัยสีงครามเย็น ไดื�เปื็นอย่างดืีอีกดื�วย
ในกรณีของไทยกับสีงครามโลักฯ นั�น แทนที�จะมองแลัะอธิบายจาก
ภูายนอก ปืัจจัยทางการเมืองระหว่าง
ปืระเทศ์ของความขั ดื แย� ง โลักสีอง
ฝายใหญ่ เ ปื็ น คำต่อบในแบบเดืิ ม นั� น
ศ์. ดืร.
กลัับเน�นการมองจาก
ดื�านใน การปืรับต่ัวของผืู�นำปืระเทศ์
เลั็ก แลัะ หรือการอธิบายจากจ๊ดืยืน
ของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ัง� ยอ่ มจะ
เ ห็ น ค ว า ม เ ปื ลัี� ย น แ ปื ลั ง ภู า ย ใ น
ปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ของชาต่ิเลั็ก เช่น ไทยเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ไดื�ดืีกว่าจาก
มองจากระดืับโลัก
ต่ามแนวคิดืของ ศ์.ดืร.
ในกรณีของไทยสีมัยสีงครามโลักฯ นั�น
ยอ่ มจะช่วยให�เหน็ ความขัดืแยง� ภูายในของไทยชัดืเจนกวา่ เพูราะต่่างฝายต่่างก็มี
เปืา้ หมายทางการเมืองของกลั๊ม่ ต่น ทัง� ในดืา� นการรักษาชาต่ิบา� นเมือง ความอยู่
รอดืแลัะ หรือการเสีริมสีร�างฐานอำนาจของต่นในยามสีงครามฯ โดืยต่่างฝาย
ต่่างก็งัดืกลัย๊ทธ์เรื�องระหว่างฝายนิยม-ต่่อต่�านญี�ปื๊น หรือฝายนิยมเผืดื็จการปืระชาธิปืไต่ยมาต่่อสีู�กัน คือต่่างฝายต่่างก็รู�จักจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก
“อย่ า งชาญ ลัาดื” แลัะมี อ ำนาจขึ� น -ลังไปืพูร� อ มกั บ สีถานการณ์ ข อง
สีงครามโลักฯ นั�นเอง
ในช่วงหลัังจากนี� ความขัดืแย�งแลัะการต่่อสีู�ทางการเมืองของผืู�นาไทย
แลัะเพูื�อนบ�านในอาเซ็ียน รวมทั�งที�ไกลัออกไปืทางลัาต่ินอเมริกาแลัะแอฟัริกา
ก็ยังคงอยู่ในเสี�นทางเดืียวกับที�เคยเกิดืขึ�นมาแลั�วในสีมัยสีงครามโลักฯ
ดื�วยเหต่๊นี� แนวคิดืของ ศ์.ดืร.
จึงยังคงทันสีมัยแลัะสีามารถนำมา
ใช�ในสีมัยต่่อมา คือสีมัยสีงครามเย็นไดื�เช่นกัน ดืังต่ัวอย่างงานของ .
. .
:
,
แลัะของ .
.
:
,
ซ็ึ�งนำเสีนอ
แนวคิดืใหม่ท�ีคลั�ายกัน คือการมอง
ผืู� น ำในปืระเทศ์กำลัั ง พูั นาจาก
จ๊ดืยืนของพูวกเขาแบบมีชวี ต่ิ เปื็นของ
ต่นเอง มิใช่เปื็นเพูียงรัฐบาลัห๊น่ ผืูร� บั ใช�
ม ห า อ ำ น า จ ฝ า ย ห นึ� ง ฝ า ย ใ ดื

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

29
6/10/2568 20:28:34

�ของสีองค่ายนั�น โลักเสีรีกับคอมมิวนิสีต่์
จ๊ดืเดื่นในงานของ .
แลัะ .
คือเน�นการพูินิจ
อย่างใสี่ใจจากจ๊ดืยืน ม๊มมองที�เปื็นจริงว่า ผืู�นำในบรรดืาปืระเทศ์เลั็ก เหลั่านี�
มีปืฏิิกริ ยิ าสีนองต่อบต่่อการเมืองโลักอยา่ งไร ดื�วยเงือ� นไข เหต่๊ผืลัอะไรจากจ๊ดืยืน
แลัะการทำของผืู�นำชาวพูื�นเมืองในแต่่ลัะปืระเทศ์เปื็นต่ัวต่ั�งหรือเปื็นพูระเอก
ของเรือ� ง มากกวา่ เนน� วางบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจ ไม่วา่ จะเปื็น
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี หรือสีหภูาพูโซ็เวียต่-ค่ายคอมมิวนิสีต่์เปื็นผืู�กำหนดื
หลัักแต่่เพูียงฝายเดืียว ซ็ึ�งถือเปื็นวาทกรรมเก่าหรือต่ามแนวเดืิมในการอธิบาย
จากกระแสีหลัักที�ผื่าน
ในทางต่รงข�าม .
แลัะ .
กลัับให�ความสีำคัญ
กับบทบาทแลัะอิทธิพูลัของปืระเทศ์เลั็กดื�วย เนื�องจากผืู�นำของชาต่ิเลั็กต่่าง
ต่่างก็มีม๊มมอง มีต่ัวเลัือกแลัะไดื�เลัือกแบบชาญ ลัาดื เช่นเดืียวกับผืู�นำของ
ภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�ในสีมัยสีงครามโลักฯ คือมักเลัือกรับหรือ
เข�าข�างชาต่ิมหาอำนาจเปื็นเพูียง ากหน�า แต่่ในหลััง ากแลั�ว ผืูน� ำแต่่ลัะปืระเทศ์
ของชาต่ิเลั็กเหลั่านี� ต่่างก็มีจ๊ดืยืนของต่น มีเปื้าหมายเ พูาะของต่นเอง เพูื�อ
ความอยูร่ อดืในการเมืองระดืบั ชาต่ิ
ระดืั บ โลัก แลัะมี ค วามรั ก ชาต่ิ
ของต่นเองไม่ต่่างกัน ซ็ึ�งแนวคิดืนี�
ยังคงทันสีมัยในการพูินิจผืู�นำไทยอาเซ็ียนในสีมัยต่่อมา คือปืัจจ๊บันอนาคต่อันใกลั�ภูายใต่�ระเบียบโลัก
ใหม่ ในบริบทการแข่งขันของ ขั�ว
อำนาจใหญ่ ระหว่ า งฝายจี น กับฝายสีหรัฐอเมริกา . ไดื�อย่างดืีอีกดื�วย
ดืงั นัน� ขอ� เสีนอของ .
แลัะของ .
นี� จึงน่าสีนใจอย่างยิง� โดืยเ พูาะสีำหรับผืูสี� นใจทีจ� ะศ์ึกษา
วิจัยเชิงลัึกในเรื�องใหม่ ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทยแลัะ หรือปืระเทศ์เพูื�อนบ�าน
ในสีมยั สีงครามเยน็ แลัะสีมยั หลังั ต่อ่ มา เพูราะนอกจากข�อเสีนอนีเ� ปื็นการทา� ทา� ย
การอธิบายแบบวาทกรรมเดืิม แลัะเปืลัี�ยนวิธีการมองบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
มหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะสีหรัฐอเมริกา รวมทั�งบรรดืาผืู�นำท�องถิ�นในชาต่ิ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ในฐานะผืูเ� ลัน่ ทีม� คี วามเปื็นอสีิ ระหรือเปื็นต่ัวของต่ัวเอง
ในบริบทโลักแลั�ว ยังกระต่๊�นให�เราจำเปื็นต่�องแสีวงหาแหลั่งข�อมูลัใหม่
จากบรรดืาข�อมูลัเก่าของหอจดืหมายเหต่๊ฯ ต่่าง มาสีนับสีน๊นไดื�อีกดื�วย
ทั�งนี�ก็เพูราะเมื�อวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ แลัะ หรือการมีจ๊ดืยืนในการ
อธิบายปืรับเปืลัี�ยนไปืแลั�ว การมองแลัะแสีวงหาหลัักฐาน รวมทั�งการต่ีความ
แลัะการปืระเมินค่า ก็ย่อมจะมีการปืรับเปืลัี�ยน
ไปือย่างแน่นอนเช่นกัน พูินิจในแง่นี� การค�นพูบ
ข�อมูลัใหม่ก็ย่อมเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ แม�ข�อมูลันั�น
จะเก่าแก่หรือมีมานานอยู่แลั�ว ณ
ก็ต่าม
เอกสารเก่า อมล่ล่ั ล่ า
ส ที่อน ม่ ค าม า ล่าดื อ น
ที่ย - อาเ ่ยน
จากเอกสีารลัั บ ของ
ในสีมั ย
สี ง ค ร า ม เ ย็ น ไ ดื� สี ะ ท� อ น ภู า พู เ ดื่ น ว่ า
เ มื� อ ต่� อ ง เ ผื ชิ ญ กั บ ภูั ย ค๊ ก ค า ม ข อ ง ค่ า ย
คอมมิ ว นิ สี ต่์ แ ลัะข� อ กำหนดือย่ า งเข� ม งวดื
ของฝายสีหรัฐอเมริ กา ผืู�น ำไทยซ็ึ� งมากดื�วย
ปืระสีบการณ์ในการบริหารจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก “อย่างชาญ ลัาดื”
มาแลั�ว ก็มกี ารเคลัือ� นไหวต่่อสีู� ต่ัง� รับ แลัะช่องทางหนึง� ทีสี� ะท�อนความไม่พูอใจต่่อ
ฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระนี� “อย่างชาญ ลัาดื” ก็คือ
การรู�จักใช�นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับสีหรัฐอเมริกา โดืยการก่อต่ั�งสีมาคม
อาเซ็ียนดื�วยข�ออ�างภูัยจากคอมมิวนิสีต่์ แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูในกลั๊่มชาต่ิ
เอเชยี แลัะเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� รวมทัง� ยงั ต่อ� งการแสีวงหาหรือสีรา� งองค์การ
ความร่วมมือภูายในสีมาชิกของปืระเทศ์ในภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ดื�วยกันเอง มากกว่าในรูปืแบบของซ็ีโต่�
หลัักการหรือข�ออ�างนี� ดืูมีเหต่๊มีผืลัแลัะฝายไทยแลัะสีมาชิกของ
แลัะ
ต่่างใช�เรื�องนี�เปื็นปืระเดื็นพูื�นฐานในการเคลัื�อนไหวต่่อสีู�กับฝาย
สีหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสีต่์ ดื�วยการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือในภููมิภูาค

โดืยยกกรณีของ
เปื็นต่ัวอย่างที�ไม่สีามารถต่อบสีนองไดื�ดืี เนื�องจาก
สีมาชิกสี่วนสีำคัญของ
มาจากชาต่ิมหาอำนาจ ปืระเทศ์นอกภููมิภูาค
มากกว่าปืระเทศ์ของอาเซ็ียน ดืังจะเห็นไดื�ว่าซ็ีโต่�
มีปืระเทศ์ต่่าง
จากชาต่ิมหาอำนาจคือ สีหรัฐอเมริกา ฝรั�งเศ์สี อังก ษ ออสีเต่รเลัีย แลัะ
นิวซ็ีแลันดื์ ในขณะที�ในอาเซ็ียนมีไทยกับฟัิลัิปืปืินสี์เท่านั�น ในเอเชียยังมี
ปืากีสีถานซ็ึ�งเปื็นพูันธมิต่รที�แนบแน่นของสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
ร่องรอยของผืูน� าไทยในการใช�ชอ่ งทางนี� ซ็ึง� ก็คอื การจัดืต่ัง� องค์การความ
ร่วมมือระดืับภููมิภูาค ดื�วยข�อกาหนดืต่�องการสีมาชิกเ พูาะที�มาจากปืระเทศ์
ภูายในภููมภูิ าคนีเ� ท่านัน� มีความหมายชัดืเจน เพูราะภูายใต่�ขอ� กาหนดืนี� นอกจาก
สีะท�อนความไม่พูอใจต่่อฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระ “อย่าง
ชาญ ลัาดื” แลั�ว การใช�แนวทางนี�ยังแสีดืงให�เห็นถึง การรู�จักใช�นโยบายในการ
“หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
เพูราะดื� ว ยการก่ อ ต่ั� ง สีมาคมอาเซ็ี ย น จากข� อ อ� า งภูั ย ค๊ ก คามของ
คอมมิวนิสีต่์แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูกับฝายต่่าง ที�มีระบบการเมืองต่่าง
คือกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ในปืัญหาสีงครามเวียดืนามต่ามที�กลั่าวมานี� เปื้าหมาย
ใหญ่ของไทย-อาเซ็ียน ก็คือ ต่�องการลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี ไปืโดืยปืริยาย แลัะเราสีามารถค�นหาต่ามหาร่องรอยนี�
ไดื�จากเอกสีารลัับของ
สีมัยนั�นไดื�อย่างกว�างขวาง ทั�งฝายความมั�นคง
แลัะฝายการเมือง ซ็ึ�งมีข�อมูลัเดื่น เกี�ยวข�องกับอาเซ็ียนในช่วงทศ์วรรษแรก
จากช๊ดื
อยู่ไม่น�อย
เรื�องนี�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านจาก
หลัายครั�งแลั�ว ครั�งลั่าสี๊ดืในปื
พู.ศ์.
เมื�อต่อนต่�องการสีืบค�นเรื�อง “ ปื ไทย รัสีเซ็ีย” จึงขอใช�ข�อมูลั
ช๊ดืเดืิมนั�นแลัะนำบางสี่วนจากข�อมูลัใหม่ในปื พู.ศ์.
มาเปื็นฐาน
ข�อมูลัหลัักเพูื�อแสีดืงให�เห็นถึงท่าทีแลัะปืฏิิกิริยาของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อไทย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับเดื่น ในช๊ดื
เพูื�อการสีร�างความรู� ความ
เข�าใจ เข�าถึง กำเนิดืของสีมาคมอาเซ็ยี นในบรบิ ททีก� วา� งแลัะลังลัึกไดื�เปื็นอย่างดืี
ม๊มมองของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อการจัดืต่ั�ง
ในปื พู.ศ์.
จากเอกสีารลัับช๊ดื
มีปืระเดื็นเดื่นสีัมพูันธ์กันอยูอ่ ย่างน�อย
ดื�าน หนึ�งสีหรัฐอเมริกายังคงให�ความสีำคัญ
กับ
คือม๊่งเน�นเชิงสีงครามการทหาร
เปื็นหลััก แต่่ในอีกดื�านหนึ�งก็แสีดืงให�เห็นชัดืว่า
ไทยแลัะสีมาชิกอี ก ชาต่ิข อง
ที�
ต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจากสีหรั ฐ อเมริ ก าแลัะ
หันไปืเจรจาสีันต่ิภูาพูกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ ไดื�
ปืกปืิ ดื เรื� อ งนี� ไว� อ ย่ า งดืี คื อ มี ก ารเคลัื� อ นไหว
อย่ า งเงี ย บ ก่ อ นจะนำไปืสีู่ ก ารปืระกาศ์
จัดืต่ั�งอย่างเปื็นทางการ จึงทำให�สีหรัฐอเมริกา
ซ็ึ�งแม�ไดื�ต่ิดืต่ามการเคลัื�อนไหวของ
อยู่เสีมอ แต่่กลัับไม่ทราบการข่าว
เชิงลัึกของ
ก่อนที�จะพูั นาไปืสีู่การปืระกาศ์จัดืต่ั�งเปื็น
ปืระเดื็นเดื่นทั�งสีองนี�จะเปื็นแกนหลัักในการนำเสีนอในต่อนต่่อ ไปื
เพูื�อแสีดืงถึงปืฏิิสีัมพูันธ์ระหว่างไทย - อาเซ็ียนกับสีหรัฐอเมริกาในการก่อต่ั�ง
แลัะบทบาทช่วงแรกของ
ซ็ึ�งนอกเหนือจากต่�องเผืชิญกับอ๊ปืสีรรคจาก
สีหรฐั อเมริกา-โลักเสีรแี ลั�ว ยงั ต่อ� งเผืชิญกับปืญ
ั หาใหญ่จากอีกดืา� นหนึง� ของโลัก
ขั�วในขณะนั�น คือไม่ไดื�รับการยอมรับจากซ็ีกโลักฝายคอมมิวนิสีต่์แลัะกลั๊่ม
เช่น อินเดืีย อีกดื�วย แต่่ก่อนที�จะเข�าสีู่เนื�อหาหลัักในเอกสีารช๊ดื
ควรเข�าใจต่ัว
ระบบ การให�บริการแลัะข�อมูลัเบื�องต่�น ซ็ึ�งจะนำเสีนอ
ในต่อน ต่่อไปื

กษา
30 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 30

6/10/2568 20:28:35

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <itemType itemTypeId="1">
      <name>Text</name>
      <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
    </itemType>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227916">
                <text>เสนาศึกษา (กรกฎาคม-กันยายน 2568)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227917">
                <text>หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ : เอกสารเก่าเล่าเรื่องอาเซียน (2) การก่อตั้งสมาคม "อาเซ๊ยน" : ความเป็นมาจากฝ่ายไทย</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227918">
                <text>พ.อ. ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227919">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10179" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15134">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/75bf4994ddea725841680e0998a59d19.pdf</src>
        <authentication>d86bf37936b816c5505f7a360adffdbf</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227889">
                    <text>aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 1

30/9/2567 BE 22:23

�บทบรรณาธิการ
สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา
ปัจจุบันโลกเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ ซึ่งเป็นยุคที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง อีกทั้งประเทศไทย
ยังเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ท�าให้ทุกเพศทุกวัยทุกสายอาชีพต้องเรียนรู้ปรับตัวให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
ในทางทหารก็เช่นกันจะต้องเรียนรู้ทั้งอดีต เข้าใจปัจจุบัน เพื่อวางแ นอนาคต นิตยสารเสนาศึกษาฉบับนี้จึงได้คัดสรรเนื้อหา
ทีม่ คี วามเชือ่ มโยงสัมพันธ์กบั ความรูแ้ ละทักษะส�าคัญแห่งยุคสมัย เช่น การวางโครงสร้างรากฐานทางการแพทย์เพือ่ ประชาชน
การปรับปรุงหลักสูตรโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าให้ทนั สมัยตลอดระยะเวลา ๑๓๗ ปี แนวทางการศึกษาต่อ และวิธกี าร
เอาชนะความกลัวในจิตใจ
กองบรรณาธิการหวังเป็นอย่างยิ่งว่านิตยสารเสนาศึกษาฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ให้ทุกท่านได้ต่อยอดความรู้ความ
เข้าใจ จากการศึกษาอดีตน�ามาวางแ นพัฒนาตนเองให้ทนั ต่อสถานการณ์ในยุคปัจจุบนั เพือ่ เตรียมความพร้อมรับมือกับการ
เปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

พลตรี
บรรณาธิการนิตยสารเสนาศึกษา

สารบัญ

เสนาศึกษา CONTENT
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือนกรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

๑๘
๒๒
๓๐

๔๑
aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 2

๔๔
๔๖

๖๐
30/9/2567 BE 22:23

�อาศิรวาท
สมเด็จฯ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
นาถปรมะ ราชินี ทีฆายุ
เฉลิมวรรษ เก้าสิบสอง ซร้องบ�าบวง
สิริเกียรติ เฟื่องฟุ้ง สากลชาติ
สิริกิติ์ เคียงภัทรราช ภูมิพล
สิริโฉม สมสง่า บรมลักษณ์
สิริพัฒน์ ศิลปาชีพ วิวัฒนา
สิริมงคล สรรพชัย แห่งไตรรัตน์
สิริมั่น พระพลานามัย ยิ่งยืนชนม์
สิริขวัญ ปวงประชา เสนารัฐ
สิริฤกษ์ ถวายชัย พระพันปี

ศุภมัสดุ พระชนนี พันปีหลวง
ไทยทั้งปวง ศิราวาท บาทยุคล
สิริปราชญ์ กิติยา กรนุสนธิ์
สิริกมล การุณย์พัฒน์ รัฐประชา
สิริรักษ์ อาภรณ์ไทย พรรณภูษา
สิริโสภา คุณค่าไทย สู่สากล
สิริสวัสดิ์ พิพัฒน์พร พิลาสผล
สิริกมล จิตเกษม ทรงเปรมปรีดิ์
สิริภักดิ์ หลอมรวมใจ เหนือเกศี
สิริทวี เกียรติเกริกฟ้า หล้านิรันดร

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผู้ประพันธ์ พ.ท. ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 3

30/9/2567 BE 22:23

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

…นักเรียนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ไม่ได้เรียน
วิชาประวัติศาสตร์เป็นวิชาเอก แต่ว่าการเป็นนักเรียนทหารจ�าเป็นที่จะ
ใช้ประวัติศาสตร์ในการฝึกใช้ความคิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้
วิจารณญาณว่า อะไรควรเชื่อ อะไรไม่ควรเชื่อ เมื่อได้ยินคนพูด
ในวงการสนทนาหรือในข่าว ควรจะรูว้ า่ เรือ่ งนัน่ คืออะไร และรูว้ ธิ คี น้ คว้า
ตั้งแต่เมื่อเรียนระดับปริญญาตรี อาจารย์สอนเน้นเรื่องการใช้เอกสาร
ชั้นต้น พาไปที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ และให้เขียนบทความวิชาการ
โดยใช้เอกสารในหอจดหมายเหตุ…
(พระราชนพิ นธ์ “คา� นิยม” ใน เรือ่ งเล่าจากทหารวิชาการอาวุโส:
การค้นคว้าและอ่านเอกสารทางประวัติศาสตร์ เพื่อสร้างคน สร้างชาติ
และสร้างทหารอาชีพ, 2564)

ความน�า

พระราชปรัชญาประวัติศา ตร์และการทรง อนวิชาประวัติศา ตร์
ของทูลกระหม่อมอาจารย์ ตามที่ได้ยกมากล่าวไว้ข้างต้นนี้ จะเห็นได้ว่า
พระองค์มิได้ทรง อนแต่ตัวเนื้อหาเท่านั้น หาก ิ่ง �าคัญที่ทรง อนควบคู่
กันไปนั้น นั่นก็คือ ตัววิธีการทางประวัติศา ตร์อีกด้วย และการทรง อนให้
ผู้เรียนเข้าใจ เข้าถึง พัฒนาหลักคิดและวิธีการที่ดีที่ ุดนี้ ก็คือ การ ่งเ ริม
ให้ ผู ้ เรี ย นมี โ อกา ฝ ึ ก ฝน และเรี ย นรู้ ใ นเชิ ง ปฏิ บั ติ ก ารจริ ง เช ่ น เดี ย วกั บ
นักประวัตศิ า ตร์ ซึง่ จ�าเป็นต้องฝึกฝนในด้านการอ่าน การใช้หลักฐานเอก าร
ชั้นต้นเป็นพื้นฐาน �าคัญ
ในวงวิ ชาการประวั ติศา ตร์ นั้น หลั กฐานเอก ารชั้ นต้ นมี หลาย
ประเภทและมีอยู่หลากหลายแห่ง แต่ในกรณีของประวัติศา ตร์ มัยใหม่
เช่น ไทยกับ งครามเกาหลี นั้น แหล่งข้อมูลที่ดีและมีมากที่ ุดน่าจะอยู่ใน
หอจดหมายเหตุแห่งชาติของไทยและต่างประเทศที่มี ่วนเกี่ยวข้อง เช่น
หรัฐอเมริกา ดังที่ได้น�าเ นอมาหลายตอนแล้ว
ความในตอน 1 ของเอก ารเก่าเล่าเรื่อง งครามเกาหลี จาก
หรฐั อเมรกิ า (NARA) RG 59 ทีไ่ ด้นา� เ นอมาในครัง้ ล่า ดุ ได้กล่าวถึงใน ว่ น
ของ “ไทยกับ งครามเกาหลีในบริบทของโลก” และในตอนนีซ้ งึ่ เป็นตอน 2 จะ
ได้เน้นเอก ารใน ว่ นของ “ งครามเกาหลีในบริบทของไทย (รวมทัง้ บาง ว่ น
ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้)” ซึ่งก็มีความเกี่ยวโยงกันกับตอน 1 และผู้อ่าน
ควรจ�าไว้ในใจ เนื่องจากตอน 1 คือภาพใหญ่ของ งครามเกาหลี ในขณะที่
ตอน 2 นี้ จะแคบลงหรือเน้นใน ว่ นของไทยกับประเทศเพือ่ นบ้านในอาเซียน

RG 59: ข้อมูลทั่วไปแล ข้อมูล
เด่น: สงครามเกาหลีในบริบท
เอเชยี ต วนั ออกเฉยี งใตแ้ ล ไทย
ในเอก ารชุ ด RG 59 ที่
เกี่ยวข้องกับ “ งครามเกาหลีใน
บริ บ ทเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต ้
และไทย” ก็เช่นเดียวกับชุด “ไทย
กั บ งครามเกาหลี ใ นบริ บ ทโลก”
เนื่ อ งจากมี ทั้ ง ข้ อ มู ล ทั่ ว ไปและ
ข ้ อ มู ล เด ่ น ที่ ต ่ อ เนื่ อ งกั น ดั ง เช่ น
เรื่อง “Initial Consequences in
Southeast Asia of a Korean Cease-昀椀re” (July 6, 1951) เป็นเรื่อง
ต่อจาก “Initial Consequences
in the Far East of a Korean Cease-昀椀re” (July 3, 1951)
เนื้อหาในแฟ้มนี้ (July 6, 1951) มีจ�านวนเอก าร 5 แผ่น และเป็น
รายงานลับเช่นกัน ่วนที่ �าคัญคือ ประเทศที่ได้รับการกล่าวถึงในเรื่องนี้
มีทั้งหมด 5 ชาติ ได้แก่ Indochina (เวียดนาม กัมพูชา และลาว ตอนนี้ยัง
เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศ ), Burma, Thailand, the Philippines, และ
Indonesia และข้อมูลการประเมินของ หรัฐอเมริกาในแต่ละประเทศนี้
มีลกั ษณะเด่นแตกต่างกันไปและล้วนน่า นใจ แต่ในทีน่ จี้ ะน�าเ นอในภาพรวม
จาก ่วนน�าและยกรายละเอียดในกรณีของไทย (Thailand) มาแ ดงให้
เห็นดังนี้
“Generally, the countries of Southeast Asia will regard
a cease-昀椀re in Korea as an indication that, for the immediate future at least, the danger of general war in the Far
East has been averted. With the exception the Philippines,
which regards the cease-昀椀re as a Communist maneuver, the
Southeast Asian countries, uncertain of Communist China’s
future policy toward them, will express cautious approval of
the decision. Burma and Indonesia will regard the achievement of a cease-昀椀re as a justi昀椀cation of their “independent”
foreign policies and as the precursor of an overall Far Eastern
political settlement, probably involving Communist China’s
entry into the UN and the withdrawal of US military support
from Formosa. Thailand and the Philippines would oppose
such a settlement because of fear of an enhancement of
Communist China’s strength and prestige and her future
intentions. The French in Indochina and the Associated
States are fearful lest a cease-昀椀re leave Communist China
free to increase aid to the insurgent Viet Minh forces. In
the absence of any overt move toward Southeast Asia on
the part of Communist China after a cease-昀椀re, Indonesia
may revise its present attitude toward the Japanese peace
treaty and insist upon Communist China’s participation.
The Philippines, in contrast, may be more determined than
ever to exclude Communist China and the USSR from the
signing of the peace.”

กษา
22 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 22

30/9/2567 BE 22:24

�เนือ้ หาในเอก ารนีย้ งั คงมี ว่ นน่า นใจ โดยเฉพาะทีเ่ กีย่ วข้องกับไทย
คือภายหลังจากมี ่วนน�าข้างต้นแล้ว การประเมินของ หรัฐอเมริกาจึงได้
กล่าวถึงรายละเอียดในแต่ละประเทศ เริม่ จาก Indochina ตามด้วย Burma,
Thailand, the Philippines และปิดท้ายด้วย Indonesia ซึ่งรูปแบบหรือ

วิธีการน�าเ นอนี้นับว่าเป็นเรื่องดีอีกประการหนึ่งของเอก าร NARA ที่
ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจง่ายจากประเด็น ่วนน�าแต่คล้าย รุป แล้วจึงขยายไป ู่
รายละเอียดที่ต้องการเพิ่มเติม
ในกรณีของไทยจาก ่วนน�าจะเห็นได้ว่า มีเพียงประโยคเดียว คือ
Thailand and the Philippines would oppose such a settlement
because of fear of an enhancement of Communist China’s
strength and prestige and her future intentions. แต่ก็ได้ใจความ
ว่ า ไทยอยู ่ ต รงไหนของกลุ ่ ม เพื่ อ นบ้ า น และถ ้ า ต ้ อ งการทราบข ้ อ มู ล ใน
รายละเอียดต่อไปว่า ทาง หรัฐอเมริกามองและประเมินประเทศไทยอย่างไร
ก็ไปดูจาก ่วนขยายของ Thailand ซึ่งมีใจความ ดังนี้

“The government of Thailand is undergoing internal
political realignments following an abortive coup d’ etat and
is presently pre-occupied with domestic political problems.
However, it appears certain that Thailand will maintain its
present pro-Western orientation. A cease-昀椀re in Korea, which
would be interpreted in Thailand as a clear cut defeat for the
Communist aggressors, would tent to justify the commitments
the Thai government has made to the UN in Korea in the
face of domestic critics who advocated a fence sitting posture
for Thailand in the current world struggle. As a result of the
participation of Thai armed forces with UN units in Korea

the Thai government would share in the prestige of a UN
victory. Furthermore, termination of hostilities might release
what are probably the best equipped and most experienced
Thai troops for the defense of their homeland and reduce
the heavy expenditures required to maintain these troops
in Korea.
While the Thai government would welcome a cease-昀椀re
in Korea, it would be reluctant to go along on any political
settlement which would cause a relaxation of Allied vigilance
in Asia or so increase the prestige and strength of Communist China so as to pose an increased threat to Southeast
Asia. Speci昀椀cally the Thai government would wish to avoid
admitting Communist China to the UN or to participation in
the Japanese peace treaty. Similarly Thailand would feel it
in her interest that Communist China were denied control of
Formosa. Thailand would continue to fear that Communist
China, disengaged from con昀氀ict in Korea, would be free to
step up subversion and possibly overt aggression in Southeast
Asia.”
จากรายละเอียดของ Thailand ข้างต้น จะเห็นได้ว่ามีประเด็น
ที่น่า นใจหลายด้าน ทั้งการเมืองภายในและภัยคอมมิวนิ ต์จากจีน ซึ่ง
ในประเด็นหลังคือ ภัยจากจีนคอมมิวนิ ต์นั้น ถือว่าเป็นฉากใหญ่ที่ท�าให้
ท่าทีของไทยต่างไปจากเพื่อนบ้านและหันไปหา หรัฐอเมริกาอย่างใกล้ชิด
และข้อน่า ังเกตคือ ในจ�านวน 5 ประเทศที่ หรัฐอเมริกาให้ความ �าคัญนี้
มีเพียง 2 ประเทศที่เข้าร่วมใน งครามเกาหลีคือ ไทยกับฟิลิปปิน ์ แต่ท�าไม
หรัฐอเมริกาต้องประเมินอีก 3 ประเทศ คือ Indochina, Burma และ
Indonesia ด้วย
หากอ่านเนือ้ ในของเอก ารแฟ้มนีก้ จ็ ะเข้าใจได้วา่ ท�าไม หรัฐอเมริกา
ต้องมีการประเมินท่าทีและ ถานการณ์ของ 3 ประเทศนั้นด้วย เพราะเรื่อง
ภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์ โดยเฉพาะจีนในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นั้น ถือเป็นนโยบายใหญ่หรือเป็นศัตรูหลักของ หรัฐอเมริกานั่นเอง
ทีจ่ ริง เรือ่ งภัยจากคอมมิวนิ ต์นนั้ อาจจะมขี อ้ เทจ็ จรงิ อยไู่ มน่ อ้ ย หรอื
อาจจะเป็นเพียง ิ่งที่ หรัฐอเมริกา ร้างขึ้นในขณะนั้นก็ตาม แต่ไม่ �าคัญ
เท่ากับว่าประเด็นคอมมิวนิ ต์ได้กลายเป็นฉากใหญ่ในประวัติศา ตร์ของ
เกือบทุกประเทศใน มัย งครามเย็น และยังคงเป็นกระแ หลักในเอก าร
ของ NARA ในช่วง 1940s-1960s อีกด้วย
ิ่งที่ควรเน้นไว้ตรงนี้ เพื่อเป็นข้อคิดและชวนถกเถียง ซึ่งน่าจะมี
ประโยชน์ในเชิงทบทวนการเรียนรู้วิธีการประวัติศา ตร์ไปในตัว โดยเฉพาะ
ในการค้นเอก ารหรือวิเคราะห์หลักฐานใน NARA ก็คือ ถ้าข้อมูลหรือ
หลักฐานต่าง ๆ มักชี้ชัดหรือแ ดงไปในแนวทางเดียวกันนั้น มีความหมาย
อย่างไร และปัญหาใหญ่คือ การค้นหาข้อมูลต่าง ๆ ใน มัยนี้จะหลุดพ้นจาก
ฉากใหญ่ของเรื่องเหล่านี้ได้หรือไม่ มากน้อยเพียงใด
ค� า ตอบข้ อ หลั ง คื อ ไม่ เพราะเราไม่ ามารถหลุ ด พ้ น จากเรื่ อ ง
คอมมิวนิ ต์ใน มัย งครามเย็นนั้นได้ แต่ผู้ศึกษาควรต้องตั้งค�าถามให้มาก
จากข้อมูลที่พบเห็น คือต้องตระหนักไว้ในใจและมองให้ไกลจากมุมของ
หรฐั อเมรกิ าเ มอ จึงจะช่วยให้เข้าใจ เขา้
ถึง ข้อมูลของ NARA ในแต่ละ ่วนนั้นว่า
มันมีอะไรซ่อนอยูห่ รือไม่ และมีความหมาย
อย่างไร
เนื่องจากเรื่องคอมมิวนิ ต์น้ัน มี
ทั้ ง เรื่ อ งจริ ง และมายาภาพ และเรื่ อ ง
คอมมิ ว นิ ต์ นี้ ยั ง คงมี ม าอย่ า งต่ อ เนื่ อ ง
ในอีกหลายเรือ่ งด้วยกัน ทัง้ ใน ว่ นของไทย
และ งครามเกาหลี ดังเรื่องท้าย ุดที่พบ
ใน Box 5 ของ RG 59 General Records
of the Department of State, Records
of the Division of Research for Far
East, Reports, 1946-1952 และจะน�า
เ นอข้อมูลและประเด็นบางด้านทีเ่ กีย่ วพัน
คือ เรื่อง “Communist Proposals for
เสนาศึกษา 23
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 23

30/9/2567 BE 22:24

�Korean Uni昀椀cation” (August 9, 1951)
เรื่อง “Communist Proposals for Korean Uni昀椀cation” นี้
มีเอก ารจ�านวน 8 แผ่น เป็นการ รุปร่างข้อเ นอของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ในการรวมประเทศเกาหลี 4 ครั้งด้วยกัน เริ่มตั้งแต่
(1) ฉบับ 28 มิถุนายน 1949
(2) ฉบับ 7 มิถุนายน 1950
(3) ฉบับ 19 มิถุนายน 1950 และ
(4) ฉบับ 30 กันยายน 1950
เนือ้ หาการ รุปแบ่ง 5 หัวข้อใหญ่ เริม่ จากบทน�า Summary ตามด้วย
1. Background
2. Summary of the Four Proposals
3. Comparison of Proposals และ
4. Conclusion
ข้อมูลใน ว่ นนีอ้ า่ นง่ายและน่า นใจ แตข่ อยกมาเพยี ง าม ว่ นกพ็ อจะ
ได้ใจความคือ Summary, Comparison of Proposals และ Conclusion
ดังนี้ โดยเริ่มจากใจความ �าคัญใน ่วน Summary ว่า
“The north Korean regime and the USSR have advanced
four major uni昀椀cation proposals since June 1949. The primary
objective of the proposals has been to further the “peaceful

uni昀椀cation” propaganda line of the north Korean regime. In
each instance the proposals were framed to assure Communist control over a uni昀椀ed Korea and, consequently, to
virtually preclude their acceptance by the UN or the Republic
of Korea. The key aspects of the proposals were: (1) the disavowal of existing UN organs for Korea although the Soviet
proposal recommended a new UN organ; (2) withdrawal of
foreign troops; and (3) the establishment of Communistcontrolled interim organs to conduct All-Korea elections and
control police units until the establishment of a permanent
uni昀椀ed government. The speci昀椀c provisions of the proposals,
therefore, demonstrate Soviet unwillingness to advance any
recommendations which do
not clearly guarantee their
control over Korea.”…
III. Comparison of Proposals
A. All the proposals
establish as a basic principle
that the uni昀椀cation issue
must be settled by the
Korean people themselves
without outside interference. In this context, the

กษา
24 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 24

withdrawal of foreign troops is required in the 昀椀rst and last
proposals (such a requirement would not have been relevant
to the June 1950 period).
B. Existing UN organs for Korea are disavowed and barred
from participation in uni昀椀cation.
C. Special machinery for the supervision of the elections
and for interim rule over the country is provided in each
proposal. While the proposed interim organs differ as between
the various proposals, they are similarly characterized by
provisions which would guarantee north Korean control
over the interim organs and over the internal police forces
during elections. The provisions for joint conferences both
contain reference to “Democratic” organizations, which by
Communist de昀椀nition would bar most of the south Korean
political organizations and thus place on the interim organs
only Communist front groups. The Joint Assembly provision
would give the north Koreans a very large working majority
since they could be expected to hold almost every one of
their representatives in line. As a consequence, All Korea
elections would be conducted with the Communists in
virtually full control over election organs and police and
possessing the potential to manipulate local agencies in a
manner so as to force a large Communist vote in south Korea.
Apparently, it is estimated that UN observation, under these
circumstances, would only slightly handicap the Communist
drive for post-election control over Korea.
D. All Korea elections are provided for in each proposal.
The detailed provisions for the elections are left to the
interim organs and, consequently, due to the factors noted
above, to the determination of the north Korean regime.
Furthermore, although the proposals vary in their speci昀椀c
recommendations, the purport of all the proposals is that the
pro Communist groups would be permitted full participation
in the elections while many south Korean political groups
would be barred.
E. The UN is accorded an active role in only the Soviet
proposal of September 1950. However, the Soviet proposal
bars UNCOK. The proposal also
clearly limits the UN role and
establishes the principle of settlement by the Korean people
themselves.
IV. Conclusion
From analysis of the provisions of the various proposals,
it would appear that they were
designed in each instance to
guarantee thorough Communist
control over all of Korea. Since proposals formed in such a

30/9/2567 BE 22:24

�manner had virtually no possibility of
acceptance by the
UN or the south Koreans, the proposals
were undoubtedly
put forth primarily
for their propaganda impact. Furthermore, for the Soviet
Union to advance
a proposal whose
terms were suf昀椀ciently reasonable
to open the possibility of acceptability
to the west, would involve the calculated risk of losing
Communist control over the north and there is no evidence
that the Soviet Union is willing to risk loss of the north in a
gambit for control over all of Korea.
จากเนือ้ ความข้างต้นจะเห็นได้วา่ ใจความทัง้ าม ว่ นนี้ คือ Summary,
Comparison of Proposals และ Conclusion ใน “Communist
Proposals for Korean Uni昀椀cation” นั้น มีประเด็นหลักแวดวงอยู่เรื่อง
เดียวคือ ภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์ และหรือความได้เปรียบของฝ่าย
เกาหลีเหนือในการยึดครองเกาหลีทงั้ หมด ทัง้ นีค้ งเป็นเพราะการประเมินของ
ฝ่าย หรัฐอเมริกานัน้ มาจากมุมมองในการประเมินท่าทีของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ชัดเจนในฐานะศัตรูหมายเลข 1 จึงท�าให้ หรัฐอเมริกามีมุมมองชัดเจนและ
ต่อเนื่องตลอดมาในยุค งครามเย็น ไม่ว่าจะเป็นในกรณีคาบ มุทรเกาหลี
งครามในเวียดนาม และภัยคุกคามทัว่ ไปในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ที่จริงน่า นใจว่า ประเทศอื่น ๆ ในค่ายโลกเ รี รวมทั้งเจ้าหน้าที่ของ
UN คิดและมองเรื่องนี้อย่างไร เห็นด้วยกับทาง หรัฐอเมริกาหรือไม่ และ
ที่ �าคัญคือ เอก ารทั้ง 4 ฉบับนี้ในภาษาเกาหลีและรั เซียมีเนื้อความหรือ
ใจความ า� คัญในลักษณะแตกต่างกันหรือไม่ อยา่ งไร คือตรงตามความหมาย
ที่ หรัฐอเมริกาเข้าใจหรือตีความหรือไม่ อย่างไร และข้อ ง ัยอีกประการ
หนึ่งคือ ท�าไมจีนแดงไม่ได้แ ดงตนหรือไม่ได้เข้ามามี ่วนตรงในเรื่องนี้
จริงหรือไม่ อย่างไร
ข้อมูลใน ่วนนี้ยังไม่ชัดเจนนัก แม้ว่าจะพบข้อมูลภายหลังในช่วงของ
การลงนาม ัญญา งบศึกในปี 1953 ซึ่งมีข้อมูลบาง ่วนใน RG 59 General
Records of the Department of State, Bureau of European Affairs,
Country Direction for the Soviet Union (EUR/SOV), Records
Relating to Soviet-U.S. Relations, 1945-1966 มีข้อมูลเรื่อง “Korean
Political Conference-Geneva-(Big 4
Foreign Ministers plus Communist
China” (Box 1)1
อย่างไรก็ตาม ถ้าอ่านและคิดอย่าง
ชนิดที่ไม่ต้องเกรงใจเจ้าของเอก ารแล้ว
น่าจะพบได้ว่ามีหลาย ิ่งที่ซ่อนอยู่ในการ
ประเมิ น ของฝ่ า ย หรั ฐ อเมริ ก าในเรื่ อ ง
“Communist Proposals for Korean
Uni昀椀cation” นั้น แม้ หรัฐอเมริกามิได้
กล่าวถึงโดยตรงก็ตาม เช่น ประการหนึ่ง
คือ ะท้อนได้ว่า เกาหลีใต้ยังไม่เข้มแข็ง
พอจะต่อกรกับฝ่ายเกาหลีเหนือโดยล�าพัง
ดั ง นั้ น หรั ฐ อเมริ ก าและค่ า ยโลกเ รี
จึงต้องเ นอหรือ ร้างเรื่องเพื่อปกป้อง
เกาหลีใต้ โดยเร่ง ร้างความเข้มแข็ง ด้วย
การพัฒนาในด้านต่าง ๆ ทั้งทางทหาร

เศรษฐกิจ ังคม ฯลฯ ตามโปรแกรมของ หรัฐอเมริกาเป็น �าคัญ
การด�าเนินการหรือ ร้างเรื่องในท�านองลักษณะเช่นนี้ก็ได้เกิดขึ้น
ทั่วไปในประเทศก�าลังพัฒนาทั้งหลายรวมทั้งไทยด้วย ดังจะเห็นได้ ่วน
หนึ่งจากข้อมูลด้าน งครามเกาหลีในบริบทของไทยที่จะกล่าวในล�าดับ
ต่อไป ก็เริ่มมาจากภัยคุกคามของคอมมิวนิ ต์เป็นตัวตั้งเช่นกัน ทั้งนี้เพราะ
ทาง หรัฐอเมริกามีนโยบายที่ชัดเจนต่อจีนแดงและการขยายตัวของจีนแดง
ในคาบ มุทรเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นโยบายของ หรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มีความชัดเจนเมื่อเกิด งคราม
ในเกาหลี และทาง หรัฐอเมริกาได้ก�าหนดแนวทางไว้ในรายงานระดับ Top
Secret เรื่อง “United States National Objectives and Policy in the
Far East” (February 20, 1951) ข้อมูลนี้อยู่ในเอก าร RG 59 General
Records of the Department of State, Records Relating to the
Mutual Security Assistance Program (Far East), 1949-1954, Country
Files: P-S, 1942-1952 ใน Box 4/S; Southeast Asia, 1950-1952 และ
ใน ่วนที่เกี่ยวข้องกับจีนแดงนั้น หรัฐอเมริกาได้วางหลักและแนวทาง
การต่อต้านไว้ตั้งแต่ งครามเกาหลี ในเรื่อง “The policy and action of
Communist China” ใจความ
บางตอนที่น่า นใจ ความว่า
“Communist China is
already involved in a major
military aggression in Korea,
is changing the status of
Tibet by armed action, is
publicly committed to an
attempt to seize Formosa,
and may increase its support
to Ho Chih Minh to include
the use of Chinese forces
in Indochina. Communist
success in these efforts
would expose the remainder of Southeast Asia to attack and
would sharply increase the threat to Japan and the Philippines.
Such prospects lend greater effectiveness to the ordinary
Communist techniques of penetration and subversion and cause
many Asians to remain on the side lines during the present phase
of the struggle.”
ด้วยเหตุนี้ คงไม่ต้องแปลกใจที่ไทยในฐานะประเทศเล็ก และอยู่ใน
ต�าแหน่งทีต่ งั้ ที่ า� คัญในภูมภิ าค (จะเตม็ ใจหรอื ไมก่ ต็ าม) ย่อมจะถูกดึงเข้าไป
เป็น ่วนหนึ่งของ หรัฐอเมริกาในการต่อต้านจีนคอมมิวนิ ต์ เนื่องจาก
หรัฐอเมริกาได้ก�าหนดยุทธศา ตร์ในเรื่องนี้ต่อประเทศในภูมิภาคเอเชีย
ตะวนั ออกเฉยี งใตไ้ วแ้ ลว้ เชน่ กนั ดังทีป่ รากฏ
ในเอก ารชุ ด เรื่ อ ง “United States
National Objectives and Policy in
the Far East” (February 20, 1951) ใน
่วนของ “Strengthening of Southeast
Asia” ใจความตอนหนึ่ง ได้กล่าวไว้ว่า
“34. It is important to the United
States that the mainland states of
Southeast Asia remain under non
Communist control and continue
to improve their internal conditions.
These states are important because
their strategic position, abundant natural
resources, and large population,
if adequately developed and
organized, could serve to protect and

1 เรื่องนี้คิดว่าน่าจะมีข้อมูลอยู่มากในเอก ารของฝ่ายทหาร เช่น RG 319 เรื่อง “Korean Armistice Negotiations, 1951-1958” ซึ่งเดิมผู้เขียนได้ให้ผู้ช่วยค้นเก็บเอก าร �าคัญชุดนี้ด้วย แต่พอดีทาง NARA ได้ประกาศปิดการให้
บริการค้นเอก าร เมื่อวันที่ 13 มีนาคม เนื่องจากการระบาดของโรค Covid-19 ผู้ นใจเรื่องนี้ดูการวิเคราะห์ของ Stueck, William (2002) โดยเฉพาะบทที่ 6 ว่าด้วย “Negotiation an Armistice, July 1951-July 1953: Why Did It Take
So Long?”

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 25

25

30/9/2567 BE 22:24

�contribute to the economic progress and military defense of the
Paci昀椀c off-shore islands from Japan to New Zealand.
35. Therefore, the general objective of the United States
in Southeast Asia is to contribute to (a) the will and ability of all
countries in the region to resist Communism from within and
without, and (b) the political, economic and social advancement
of the area to a higher level of living standards. For this purpose
the United States has developed support programs to strengthen
the governments’ administrative and military capabilities, to
improve living standards, to encourage pro-Western alignments,
and to stave off Communist intervention.”
จากภาพใหญ่ นี้ จะพบว่ าข้ อมูลไทยกับ งครามเกาหลีใ นบริบท
ของไทยจากเอก ารใน RG 59 นั้นก็มีไม่น้อยเช่นเดียวกับ งครามเกาหลี
ในบริบทโลกที่กล่าวมาแล้ว และข้อมูล ่วนใหญ่ต่อเนื่องกันจากบริบทโลก ู่
ประเทศไทย และคงไม่ต้องประหลาดใจที่เรื่องต่าง ๆ ยังคงเกี่ยวพันมาจาก
งครามเกาหลี นั่นก็คือภัยคุกคามจากคอมมิวนิ ต์ โดยเฉพาะจีนแดง ตาม
ด้วย ถานการณ์ภายในของไทย ทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ ังคม และการ
ต่างประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เรื่องนี้มีเอก ารจ�านวนมาก และข้อมูลบาง ่วนเป็นรายงานลับเกี่ยว
กับบทวิเคราะห์โดยย่อทางภัยคุกคามหรืออิทธิพลของฝ่ายคอมมิวนิ ต์
ถานการณ์ ก ารภายในของไทย (เช่ น รายงานประจ� า เดื อ นเกี่ ย วกั บ
ถานการณ์ต่าง ๆ ของไทย) และบาง ่วนเป็นรายงานบันทึกการ นทนา
(Memorandum of Conversation) หรือข้อ
เ นอในเรือ่ งต่าง ๆ หรอื เปน็ กรณี ๆ ไป เชน่ ฝ่าย
ค้านใน ภาผูแ้ ทนราษฎร กลุม่ นายปรีดี พนมยงค์
ฯลฯ ตั้งแต่ช่วง งครามโลกครั้งที่ 2 ยุติเป็นต้น
มา แต่ ่วนใหญ่ข้อมูลอยู่ในช่วง 1950s ไป
ถึง มัยของรัฐบาลจอมพล ฤษดิ์ ธนะรัชต์
ในช่วงต้น 1960s
ตัวอย่างของข้อมูลเหล่านี้ เช่น RG 59
General Records of the Department of
State, Records Relating to the Mutual
Security Assistance Program (Far East),
1949-1954, Country Files: P-S, 1942-1952
ใน Box 4/S; Southeast Asia, 1950-1952 มีรายงานลับเรื่อง Thailand
เกี่ยวกับ “Principal Lines of Investigation” 3 ประการคือ
(1) Chinese Situation
(2) MDAP Requirements และ
(3) Reaction of Government to the fall of Indo-China to
Communism or Chinese Communist attack on Thailand
นอกจากนี้ ยังมีเอก ารใน RG 59 Subject Files Relating to
Thailand, 1955-1959 มีขอ้ มูลรายงานลับเรือ่ ง “Aspects of Situation in
Thailand” (May 2, 1957) รายงานลับเรื่อง “Growing Leftist In昀氀uence
in Thailand” (May 6, 1958) และรายงานลับเรื่อง “Thai Political
Developments; the Pridi Case” (December 11, 1958) และ RG 59
General Records of the Department of State, Miscellaneous
Lot Files, Correspondence and Subject Files, 1959 มีรายงาน

กษา
26 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๓ เดือน กรกฏาคม - กันยายน ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-3-�����.indd 26

ลั บ เกี่ ย วกั บ Thailand เรื่ อ ง “Main Problems
in our Relations with Thailand” (Box 6)
ซึ่งประเด็นหลักยังคงเกี่ยวพันกับภัยของคอมมิวนิ ต์
เช่นเดิม แต่การวิเคราะห์ฝา่ ยค้าน ฝ่ายคอมมิวนิ ต์ในไทย
ตลอดช่วงนี้ยังขาดการกรองข่าวที่แม่นย�า เพราะมีแต่
กรณีของนายปรีดี พนมยงค์ เป็นตัวตั้งเ มอ
โดย รุป ภาพของเอก าร RG 59 ที่พบในขณะนี้
มีข้อมูลทั่วไปและข้อมูลเด่นเกี่ยวกับไทยใน งคราม
เกาหลีจ�านวนไม่น้อยทั้งในบริบทโลกและไทย รวมทั้ง
บาง ว่ นของเพือ่ นบ้านอาเซียน แต่ ว่ นใหญม่ กั มแี วดวง
อยู ่ ใ นเรื่ อ งภั ย คุ ก คามจากคอมมิ ว นิ ต์ แ ละหรื อ การ
ต่อต้านจีนแดง และประเทศไทยก็เข้าร่วมในวงจรนี้
อย่าง แข็งขัน โดยเฉพาะภายหลังจากตัด ินใจเข้า
ร ่ ว ม งครามเกาหลี และที่ � า คั ญ คื อ หรั ฐ อเมริ ก ามี ท ่ า ที แ ละมุ ม มอง
ในเรื่องนี้ชัดเจนและเป็นไปในแนวทางเดียวตลอดช่วงต้นของ งครามเย็น
(ปลายทศวรรษ 1940s-ต้นทศวรรษ 1970s)
อย่างไรก็ตาม แม้ข้อมูลของ RG 59 ให้ภาพกว้างของ หรัฐอเมริกา
ใน Far East และ Southeast Asia รวมทั้ง งครามเกาหลีในบริบทโลกได้
เป็นอย่างดี แต่ในระดับลึกหรือกรณีเฉพาะในไทย เช่น งครามเกาหลีใน
บริบทของไทย ข้อมูลของ RG 59 ยังคงมีไม่มากหรือไม่มีรายละเอียดเกี่ยว
กับเหตุการณ์และฝ่ายต่าง ๆ ในเมืองไทย โดยเฉพาะใน ่วนที่เกี่ยวกับฝ่าย
ที่ไม่ชอบรัฐบาลทหาร ไม่ นับ นุน หรัฐอเมริกาใน งครามเกาหลี เป็นต้น
อาจยกเว้นในแฟ้มเอก ารกลุ่มรายงานประจ�าเดือนเกี่ยวกับ ถานการณ์
ต่าง ๆ ของไทย
อย่างไรก็ดี ข้อมูลที่ฝ่าย หรัฐอเมริกาได้รับและรายงานกลับไป
คงอาศัยเพียงแหล่งข่าวจากหนัง ือและข่าวราชการเป็นหลัก ที่ �าคัญคือ
ความแม่นย�าและการเจาะลึกข้อมูลต่าง ๆ นี้ยังไม่น่าเชื่อถือได้มากนัก โดย
เฉพาะฝ่ายต่อต้านรัฐบาลไทยหรือฝ่ายคอมมิวนิ ต์ในไทย เนื่องจากข้อมูล
ของ RG 59 เน้นอยูเ่ รือ่ งเดียวค่อนข้างมากตัง้ แต่หลัง งครามโลกฯ จนถงึ มยั
รัฐบาลจอมพล ฤษดิ์ ธนะรัชต์ คือกลุม่ ของนายปรีดี พนมยงค์ เป็นหลัก แต่กม็ ี
เพยี งชอื่ นายปรดี ี พนมยงคแ์ ละอกี 2-3 ท่านเท่านัน้ เชน่ นายเตยี ง ศิรขิ นั ธ์และ
ผู้ใกล้ชิด ที่พบเห็นตลอดในรายงานลับของ RG 59
เรื่องนี้แ ดงนัยว่า
(1) หน่วยข่าวกรองของ หรัฐอเมริกายังท�างานไม่เจาะลึกมากพอ
เนื่ อ งจากขาดการกรองข่ า วที่ แ ม่ น ย� าและมั ก
มองแบบเหมารวมคื อ ฝ ่ า ยค ้ า นฝ ่ า ยต ่ อ ต ้ า น
รัฐบาลหรือ หรัฐอเมริกามักถูกจัดอยู่ในฝ่าย
คอมมิวนิ ต์เ มอ และ
(2) ถ้ามีข้อมูลลับจริง ๆ ข้อมูลใน ่วนนี้
อาจเก็บอยู่ในแฟ้มอื่นหรือใน RG ฝ่ายทหาร
ก็ได้ เช่น RG 260 ซึ่งผู้เขียน ผู้ช่วยค้น ยังไม่ได้
เก็บข้อมูลมา และผู้เขียนก็ยังไม่มีโอกา ได้อ่าน
เอก ารชุดนี้
ในเบื้องต้นมีข้อ รุปว่า ข้อมูล งคราม
เกาหลี ใ นบริ บ ทของไทยนั้ น หรั ฐ อเมริ ก า
มีขอ้ มูลเกีย่ วกับรัฐบาลหรือกลุม่ ผูน้ า� ที่ นับ นุน
หรัฐอเมริกาค่อนข้างมากและชัดเจน แต่ดูเหมือน หรัฐอเมริกายังไม่
เข้าใจหรือเข้าไม่ถึงกลุ่มอื่น ๆ ใน ังคมไทย โดยเฉพาะฝ่ายที่ไม่ นับ นุน
รัฐบาลทหาร ไม่ นับ นุนฝ่าย หรัฐอเมริกา กลุ่มต่าง ๆ เหล่านี้มักถูก
หรัฐอเมริกามองแบบเหมารวมว่าเป็นเพียงฝ่ายคอมมิวนิ ต์ ฝ่ายนิยม
หรือแนวร่วมของคอมมิวนิ ต์เท่านั้น ทั้ง ๆ ที่ในความจริงหลายกลุ่มไม่
ชอบรัฐบาลทหาร ไม่ชอบฝ่าย หรัฐอเมริกาก็จริง แต่กลุ่มเหล่านี้ก็ไม่ได้
นิยมฝ่ายคอมมิวนิ ต์เช่นกัน และเรื่องของกลุ่มเหล่านี้จึงมักถูกมองข้ามหรือ
ไมม่ ใี นเอก ารของ RG 59 ซึง่ ลักษณะของข้อมูลเช่นนีย้ งั คงปรากฏในเอก าร
ของ RG 84 เช่นกัน
ในตอนต่อไปจะได้น�าเ นอเอก ารของ RG 84 ว่าด้วยเอก ารเก่า
เล่าเรื่อง งครามเกาหลี จาก หรัฐอเมริกา (NARA) RG 84 (ตอน 1) และ
(ตอน 2) ซึ่งมีข้อมูลที่น่า นใจเกี่ยวกับไทยกับ งครามเกาหลี ไม่แตกต่างไป
จากเอก ารของ RG 59 แต่มลี กั ษณะเด่นทีไ่ ม่เหมือนกันแม้วา่ เอก ารทัง้ ของ
RG 59 และ RG 84 อยใู่ นแวดวงของกระทรวงการตา่ งประเทศ หรฐั อเมรกิ า
ก็ตาม

30/9/2567 BE 22:24

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227890">
                <text>เอกสารเก่าเล่าเรื่องสงครามเกาหลี จากสหรัฐอเมริกา (NARA) RG 59 (ตอน 2)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227891">
                <text>บทความเผยแพร่ใน เสนาศึกษา เล่มที่ 90 ตอนที่ 3 เดือนกรกฎาคม - กันยายน 2567 </text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227892">
                <text>พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="10183" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15136">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/bf09d3e77ac1fed9448da6ebc66c8bbe.pdf</src>
        <authentication>a9a2587a36ab79f85d68d5c7e2909863</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227896">
                    <text>aw-cl-����������-���������-90-4.indd 1

10/1/2568 BE 10:10

�พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ

“…ขอให้ตั้งใจเป็น “นักประวัติศาสตร์” ที่ดี คือรู้จัก
สังเกต ไต่ถาม จดจ�า และน�าสิ่งที่ศึกษาจดจ�ามาได้ มา
วิเคราะห์หาเหตุผลที่ถูกต้องต่อไป…”
(พระราชนิพนธ์, “ค�าน�า” ใน อีสานเหนือ, 2532)

ความน�า
อันที่จริงแล้ เราทุกคนล้ นต่างก็มีค ามเป็นนักประ ัติ า ตร์อยู่ใน
ตั ตนเ มอ และคนที่จะมีลัก ณะของนักประ ัติ า ตร์ที่ดี ตามพระราชนิพนธ์ของทูลกระ ม่อมอาจารย์ที่ยกมาข้างต้นนี้ ก็เป็นเรื่องไม่ยากนัก าก
มีการพัฒนา ฝึกฝน และน�าข้อคิดของทูลกระ ม่อมอาจารย์ไปใช้ในทาง
ปฏิบตั อิ ย่าง ม�า่ เ มอ ไม่ า่ จะเป็นเรือ่ งในชี ติ ประจ�า นั และ/ รือทางอาชีพ
การงานต่าง ๆ ไม่ยกเ ้นนักเรียนนายร้อย ท ารอาชีพ
ในกรณีของ งครามเกา ลี จากเอก ารเก่าเล่าเรือ่ งผ่านข้อมูลลับและ
ไม่ลับของ อจด มายเ ตุแ ่งชาติ รัฐอเมริกา โดยเฉพาะชุด RG 59 ที่ได้
น�าเ นอมาแล้ นั้น ถ้าผู้อ่าน ประชาชนทั่ ไป นักเรียนนายร้อย ท ารอาชีพ
“รูจ้ กั งั เกต ไตถ่ าม จดจ�า และน�า งิ่ ที่ กึ าจดจ�ามาได้ มา เิ คราะ ์ าเ ตุผล
ทีถ่ กู ต้องต่อไป” ตามพระราชด�าริและการทรง อนของทูลกระ ม่อมอาจารย์
นั้น ก็เชื่อได้ ่า ผู้อ่านย่อมมี �านึกของ “นักประ ัติ า ตร์ที่ดี” อยู่ใน ั ใจ
และจะช่ ยท�าใ ้การอ่านในตอนต่อไปนี้มีค าม มายเชิงลึกที่ชัดเจนยิ่งขึ้น
โดยเฉพาะในการพินิจเอก ารลับและไม่ลับของชุด RG 84
แม้ ่าเอก ารทั้งของ RG 59 และ RG 84 อยู่ในแ ด งของกระทร ง
การต่างประเท รัฐอเมริกา ก็ตาม แต่ข้อมูลในเอก าร 2 ชุดนี้ กลับมี
ลัก ณะเด่นที่ไม่เ มือนกัน ในขณะที่ RG 59 มีลัก ณะก ้างจากระดับ
เชิงนโยบายของ รัฐอเมริกา ผ่านกระทร งการต่างประเท เข้า ปู่ ระเท ต่าง ๆ
่ นของ RG 84 มีลัก ณะเฉพาะ รือแคบลง เพราะเป็นข้อมูลจากรายงาน
ของนักการทูตอเมริกันที่ประจ�าในประเท ต่าง ๆ เช่น ประเท ไทย ภาพ
โซเ ียต ่งกลับไปยังรัฐบาลกลางของ รัฐอเมริกา แต่เอก ารของทั้ง อง
RG นี้ก็มีค าม �าคัญ มี ่ น ัมพันธ์กัน และต้องค้น าน�ามาเชื่อมโยงกัน
จึงจะช่ ยท�าใ ้เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนาในการมองกิจกรรม การกระท�าของ
รัฐอเมริกาในเรื่องต่าง ๆ นั้นได้อย่างรอบด้าน
อย่างไรก็ตาม การน�าเ นอเอก ารเก่าเล่าเรื่อง งครามเกา ลี จาก
รัฐอเมริกา (NARA) RG 84 (ตอน 1) นี้ มีลัก ณะแบบเดีย กับชุด RG 59
ที่กล่า มาแล้ คือ มีทั้งข้อมูลทั่ ไปและ
ข้อมูลเด่นที่เกี่ย ข้องกับ งครามเกา ลี
ในบริบทโลกและไทยด้ ย
ที่ เ มื อ นกั น อี ก ่ น นึ่ ง ของ
การน�าเ นอในที่นี้ นั่นก็คือ ข้อมูลทั่ ไป
และข้อมูลเด่นใน ่ น RG 84 มีค าม
ลาก ลายเช่นเดีย กับ RG 59 แต่จะ
เน้นเพียง อง ่ นที่เกี่ย ข้องกัน คือ
(1) ม าอ� า นาจ รั ฐ อเมริ ก า
กับค่ายคอมมิ นิ ต์ (จีนและ ภาพ
โซเ ียต) ต่อเกา ลีเ นือ-ใต้ และ
(2) ไทยกับ งครามเกา ลี

กล่ า อี ก ทาง นึ่ ง
คือ ในการน�าเ นอนี้จะพินิจ
งครามเกา ลี ทั้งในบริบท
ของโลกและบริบทของไทย
ในแบบเดีย กับที่ได้น�าเ นอ
มาแล้ ใน ่ นของ RG 59
และจะได้เลือกเอก ารบาง
่ นเป็ น ตั อย่ า ง � า รั บ
กรณีที่ นใจนี้ในแต่ละเรื่อง
และบางเรื่องก็อาจมีใจค าม
คาบเกีย่ กับระ า่ ง งคราม
เกา ลี ใ นบริ บ ทโลกกั บ
งครามเกา ลีในบริบทของ
ไทย เพราะในค ามเป็นจริงแล้ ทั้ง อง ่ นนี้ต่างก็ได้เกี่ย โยงซึ่งกันและ
กันเ มอ
งครามเกา ลีในบริบทโลกมีข้อมูลทั่ ไปและข้อมูลเด่นใน RG 84
ทั้ง ่ นที่มาจาก ถานเอกอัครราชทูต รัฐอเมริกา ประจ�าในกรุงเทพฯ
(Bangkok) คือตั เอก ารรายงานออกจากประเท ไทย เช่น RG 84 Records
of the Foreign Service Posts of the Department of State, Thailand
Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 และ ่ นที่มาจาก
ถานเอกอัครราชทูต รัฐอเมริกา ประจ�าในกรุงมอ โก (Moscow) คือ
ตั เอก ารรายงานออกจากประเท ภาพโซเ ียต เช่น RG 84 Records
of the Foreign Service Posts of the Department of State, Union
of Soviet Socialist Republics, U.S. Embassy, Moscow, Classified
General Records, 1941-1963 และจะได้แ ดงตั อย่างของเอก ารชุดนี้
ตัวอย่างเอกสาร RG 84 : รายงานจากค่ายคอมมิวนิสต์และฝ่ายที่
ประจ�าในประเทศไทย
เพือ่ การอ่านและการรับรูข้ อ้ มูลอย่างรอบด้านจากทัง้ องฝ่ายใน มัย
งครามเย็น ดังนั้นการค้นค ้าเอก าร RG 84 จึงได้ลอง ุ่มเอก ารลับลับที่ ดุ จากรายงานทางการทูตของ รัฐอเริกา ทัง้ ใน ่ นทีร่ ายการออกจาก
ประเท ค่ายคอมมิ นิ ต์และประเท ฝ่ายโลกเ รี โดยเฉพาะจากเมืองไทย
และก่อนเข้า ู่เนื้อ า ลักของเอก าร RG 84 มีตั อย่างแ ดงการรายงาน
ของ อง ่ นนี้ กล่า คือ
่ นแรก เป็นตั อย่างการรายงานออกจากประเท ภาพโซเ ียต
เช่น เอก ารใน RG 84 Records of the Foreign Service Posts of
the Department of State, Union
of Soviet Socialist Republics, U.S.
Embassy, Moscow, Classified
General Records, 1941-1963 Entry
3313 Box 105 มายเลข 710 Korea
มีขอ้ มูลรายงานการใ ้ มั ภา ณ์ของฝ่าย
อเมริกัน (Oct. 1) มีใจค ามดังนี้
“There follows text of
question and Acting Secretary
Acheson’s answer on Korea in
press conference, Oct. 1:
Question: Does the United

กษา
14 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 14

10/1/2568 BE 10:11

�States intend to follow the Russians to continue pursuing
independently their own policy in North Korea, without taking
positive steps to fulfill the pronouncements at Cairo and Moscow
to establish a Provisional Government for Korea under oint US,
USSR supervision hat steps does this country and the USSR
administrators take in Korea

Answer: General odge has in the past months made
a number of efforts to bring about a reconvention of the oint
Soviet American Commission. is efforts have not so far proven
successful. hen we consider it opportune, we may again
approach the business in this matter. e have informed them
that we are prepared to meet with the Commission at any time
they wish and we hope that they may soon see the reason and
good sense in continuing the discussions of the Commission
in the meantime, as said in my statement of last Aug. 30, it is
essential that we proceed in South Korea with the solution or urgent social and economic problems along lines
which embody the will of the Korean people, therefore
we desire to establish cooperation between all political
parties and a Korean legislative body to express Korean
views and aspirations and to provide Korean leadership.
At the time made this statement emphasi ed two main
points one is that we are prepared at any time that the
Soviet Government will do so to resume the discussions
of the Commission, the purpose of which is to bring about
a Unified Korea, the other is that we intend to remain in
Korea and carry out our duties there until we have achieved
the purpose of bringing into being a United independent
Korea. e must be patient and persevering in reaching a solution
of this problem.”
อย่างไรก็ตาม ต่อมาเมือ่ ทางฝ่าย ภาพโซเ ยี ตและเกา ลีเ นือเ นอ
แผน “Proposals for Korean Unification” มาถึง 4 ครัง้ ในป 1949-1950
( une 28, 1949 une 7, 1950 une 19, 1950 และ September 30,
1950) แต่ฝา่ ย รัฐอเมริกากลับไม่เ น็ ด้ ย เนือ่ งจากมีขอ้ รุปทีเ่ น็ า่ ฝ่าย

คอมมิ นิ ต์/เกา ลีเ นือจะเข้าค บคุมเกา ลีทั้ง มด “From analysis of
the provisions of the various proposals, it would appear that they
were designed in each instance to guarantee thorough Communist
control over all of Korea.” (ดูการน�าเ นอเอก ารฉบับนี้ใน ่ น RG 59
ที่ได้กล่า มาแล้ )
อีกตั อย่าง นึ่งจากค่ายคอมมิ นิ ต์- ภาพโซเ ียต คือ RG 84
Records of the Foreign Service Posts of the Department
of State, Union of Soviet Socialist Republics, U.S. Embassy,
Moscow, Classified General Records, 1941-1963 Entry 3313
Box 115 มายเลข 800 USSR มีขอ้ มูลเรือ่ ง “ nterpretative Report
on Soviet Policy” (Based on the Press) (December 1945-1946)
เอก ารชุด“ nterpretative Report on Soviet Policy” (Based
on the Press) (December 1945-1946) นี้ มีเนื้อ าเกี่ย กับนโยบาย
ของ ภาพโซเ ียต (USSR) ครอบคลุมม าอ�านาจและภูมิภาค ต่าง ๆ
ร มทั้ง Far East ด้ ย และคงไม่แปลกใจที่กระบอกเ ียงของ USSR
ก็ได้กล่า โจมตีบทบาทของ รัฐอเมริกาในการแทรกแซงกรณีของจีน
ระ ่างจีนคณะชาติกับจีนแดงเช่นกัน เช่น ในป 1946 ใน ่ นของ
“The Far East” ค ามตอน นึ่ง ่า “The Soviet press concluded
that the U.S.A. was supporting civil war in China to further its
imperialist interests and to establish its dominion in the Far East”
�า รับ ่ นที่ อง เป็นตั อย่างรายงานออกจากประเท ไทย เช่น
เอก ารใน RG 84 Records of the Foreign Service Posts of the
Department of State, Thailand Bangkok Embassy General Records,
1945-1953 ใน Box 94 มีข้อมูลที่น่า นใจ ลายเรื่อง เช่น เอก าร 350
China (1953) เป็นจด มายแ ดงค ามคิดเ ็นของ Chang an Chen,
President of Chinese Chamber of Commerce ในประเท ไทย ซึ่ง
เป็นฝ่าย นับ นุนจีนคณะชาติและ รัฐอเมริกา ใจค ามอาจยา น่อย
แต่มีเนื้อ าน่า นใจ โดยเฉพาะการท�าค ามเข้าใจ เข้าถึงและพัฒนาค ามรู้

ใน มัย งครามเย็น จากท่าทีของฝ่ายต่าง ๆ ดังที่ปรากฏ ่า
“From time immemorial China and Thailand were tied
by many bonds. n addition to our racial, religious, and linguistic
affinities, we find ourselves now on the same side of a world
struggle for freedom and liberty against tyranny and aggression.
e believe in free enterprise and are opposed to exploitation and
slavery in the communist system. e have built our business
and enterprise through years of industry and perseverance.
Our interest, being centered around private enterprise, is
fundamentally incompatible with communism. e live amicably
with the Thai people and abide by the laws of Thailand. e
do our best to cultivate and foster the traditionally friendly
relationship between our two people.
e have always been loyal to the government of the
Republic of China. Since the communist occupation of the
mainland of China, we learned continually from our relatives
the oppression and atrocities of the ruthless communists from

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 15

15

10/1/2568 BE 10:11

�our homeland, such as mass arrest and execution, confiscation
of property and “brain washing”. The puppet communist regime,
imposed upon the unwilling people through the machination of
an alien aggression, has turned the beautiful and peaceful land
of China into a living inferno. Fundamental freedom and human
rights have been completely wiped out since their occupation.
The Chinese in Thailand as a whole are fully convinced that the
communist system will never work in China and that the future
of China depends upon a free and democratic government as
envisaged by Dr. Sun at Sen and as under the leadership of
President Chiang Kai Shek. To liberate our relatives under the
tyrant rule of the Chinese communists, we determine to do our
best to give our spiritual and material support to Free China in
the task of removing the Chinese communists and recovering
the mainland. e believe that the final victory is bound to be
ours.
e wish to point out the fact that the menace of
communism does not limit itself to China. Being the tools of
international communism and puppets of the Soviet Russia, the
Chinese communists are scheming to overthrow free governments
for world domination. Since the cease-fire in Korea, the Chinese
communist threat to South East Asia is greater than ever. To
avert this danger, communism must be uprooted from its nerve
centre in China. Once the brave soldiers of the Free China set
their feet again on the mainland, the security of South East Asia
will be assured.”

จากข้อมูลในเอก ารของ อง ่ นนี้ จะเ ็นได้ ่า ข้อมูลในเอก ารที่
ออกมาจากแต่ละ ่ น ( รือแต่ละประเท ภาพโซเ ียตและไทย) ซึ่งเป็น
ข้อมูลเฉพาะของแต่ละฝ่ายนั้น เริ่มตีกัน รือต่างไปคนละทาง ทั้งใน ่ นที่
เกี่ย ข้องและไม่เกี่ย ข้องกับ งครามเกา ลี แต่ก็เป็นประเด็นแ ดล้อมและ
เกีย่ ข้องกันของ องค่าย เนือ่ งจากอยูใ่ นบริบทของ งครามเย็น และตา่ งฝา่ ย
ต่างก็มีท่าทีที่ าดระแ ง รือขัดแย้งกันตลอดมา
ดังนั้น การกล่า า กล่า โจมตี ระ ่างกันของ องค่ายนี้ จึงถือเป็น
เรื่องปกติในเอก ารของ NARA ชุด RG 84 และ ิ่งนี้ถือเป็นข้อดีของ งการ
ทูตอเมริกนั ทีบ่ นั ทึกและรายงานข้อมูลอย่างตรงไปตรงมา และเป็นเรือ่ งดีของ
ผู้ กึ าประ ตั ิ า ตร์ทจี่ ะได้เ น็ ข้อมูลทีแ่ ตกต่าง
กันนี้ด้ ยเช่นกัน
ข้อมูลทีแ่ ตกต่างนี้ ถือเป็นเรือ่ งท้าท้ายของ
ผู้ ึก าประ ัติ า ตร์ เนื่องจากในค ามแตกต่าง
กันนั้นจะช่ ยใ ้ผู้ ึก าเกิดข้อคิด ค�าถามและ
ค้น าต่อไปอย่างไม่รจู้ บ เพราะ ากพบ า่ เอก าร
ชุดนี้มีค ามขัดแย้งและต้องการทราบข้อเท็จจริง
ทีเ่ กีย่ ข้อง ย่อมจะเป็นแน ทางในการ บื ค้นต่อไป
ทั้งภายในเอก ารของกลุ่ม RG 84 ซึ่งมี ม ด
เอก ารย่อย (Entry) อีกเป็นร้อยเป็นพัน และ
ภายนอกกลุ่มเอก ารของ RG 84 เช่น RG 59

จากนั้นก็ยังอาจต้องขยายออกไปจากเอก ารของฝ่ายพลเรือนไป ู่เอก าร
ของฝ่ายท ารและ/ รือของ C A อีกด้ ย
อย่างไรก็ตาม เนือ่ งจากการค้น าเอก ารใน NARA มีเ ลาจ�ากัดและ
ค รต้องได้ขอ้ มูลใน ่ นทีเ่ กีย่ ข้องกับเปา มายทีไ่ ปในแต่ละครัง้ ซึง่ ในครัง้ นี้
ก็คือ ไทยกับ งครามเกา ลี จึงท�าใ ้การค้น าไม่ ามารถขยายตั ออกไป
ตามร่องรอยของค ามแตกต่าง รือค ามขัดแย้งของเอก ารในกลุ่ม RG 84
และเท่าที่พอท�าได้ก็คือ การค้น าเฉพาะภายในกลุ่ม RG 84 ซึ่งก็มีข้อมูล
ทั่ ไปและข้อมูลเด่นในประเด็นไทยกับ งครามเกา ลีมากพอ �า รับน�ามา
เ นอในเบือ้ งต้น และจะได้แ ดงใน ่ นของ งครามเกา ลีในบริบทโลกก่อน
RG 84 : ข้อมูลทั่ ไปและข้อมูลเด่น: งครามเกา ลีในบริบทโลก
การพิ นิ จ งครามเกา ลี ใ นบริ บ ทของโลกนี้ มี ข ้ อ มู ล เอก ารที่
น่า นใจ ลาย ่ น แต่น่าจะมาจากการรายงานท่าทีของ รัฐอเมริกาต่อ
เกา ลีเ นือ-ใต้ รือการ ิเคราะ ์ท่าที นโยบายของฝ่าย ภาพโซเ ียตต่อ
เรือ่ งเกา ลีเ นือ-ใต้ ตัง้ แต่ช่ งปลาย งครามโลกครัง้ ที่ 2 และช่ งต้น ลังจาก
งครามโลกฯ ยุตลิ งในป 1946 เปน็ ตน้ มา ร มทัง้ งครามโ ณาช นเชือ่ ของ
ทั้ง องค่าย เช่น เนื้อ าจาก ิทยุของฝ่าย ภาพโซเ ียต (Radio Moscow)
ในช่ ง งครามเกา ลี มีใจค าม ่ น นึ่ง “The program was called
Korean Events. t consisted of a brief summary of war news from
Korea.” (“Radio Moscow” November 5, 1951)
ตั อย่างเนือ้ ค ามจาก ทิ ยุของฝ่าย ภาพโซเ ยี ต (Radio Moscow)
ในช่ ง งครามเกา ลี (1951) ในเอก าร RG 84 Records of the Foreign
Service Posts of the Department of State, Union of Soviet Socialist
Republics, U.S. Embassy, Moscow, Classified General Records,
1941-1963 Entry 3313 Box 105 มายเลข 320. Russia 1951 มีข้อมูล
เรื่อง “Radio Moscow” (November 5, 1950) และมีใจค ามน่า นใจ
ตอน นึ่ง ค าม ่า
“The ar News as given was along this line. On
November 3rd the Americans were driven back at all points on
the Korean Front. Five American planes were shot down. These
planes were engaged in the ruthless bombing and gunning of
civilian populations. Then followed a brief description of battles
at specified points. The troops involved were described as the
Peoples’ Army on one side, the Americans on the other. No

กษา
16 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 16

10/1/2568 BE 10:11

�United Nation was mentioned, except Great Britain, and then
only a brief reference to American and British troops.”
ถ้าอ่านและมองจาก
มุ ม ของฝ่ า ย รั ฐ อเมริ ก า
แน ่ น อน ่ า รายการของ
Radio Moscow นั้ น
ย่ อ มมี เ นื้ อ าเป็ น เชิ ง การ
โ ณาช นเชื่อ แต่ก็มีบาง
ิ่งน่า นใจซ่อนอยู่ในนั้น ซึ่ง
อาจมีค ามจริง รือเป็นเรือ่ ง
ร้างเกินจริงท�านองคลา้ ยใน
กรณี งครามเ ียดนามก็ได้
และนั ก ประ ั ติ า ตร์ ค ร
ต้ อ ง ามารถค้ น และน� า มา
ตร จ อบกันได้จากเอก าร
ข้อมูลของคู่กรณี ( ภาพโซเ ียตกับ รัฐอเมริกา) ร มทั้งพันธมิตรของ
ทัง้ องฝ่าย และคงไม่แปลกใจทีฝ่ า่ ย รัฐอเมริกาก็มเี รือ่ งการโ ณาช นเชือ่
เช่นกัน
ในกรณี ข อง งครามเกา ลี นั้ น ทาง รั ฐ อเมริ ก าก็ ไ ด้ ใช้ ก าร
โ ณาช นเชื่อ ลายรูปแบบ เช่น บาง ่ นใช้/อา ัยท ารไทยจากแน
น้าใน งครามเกา ลีเป็นกระบอกเ ียง เช่น “Radio -Tape Recordings
of nterviews with Thai Forces in Korea” (March 28, 1951) และ
“ iew Regarding Future Communist Aggression” ( uly 9, 1951)
ซึ่งใจค ามในเอก ารเ ล่านี้น่า นใจและจะน�าเ นอดังนี้
เนื้อ าในเรื่อง “Radio -Tape Recordings of nterviews with
Thai Forces in Korea” (March 28, 1951) อยู่ใน Box 92 ของ RG 84
Records of the Foreign Service Posts of the Department of State,
Thailand Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 มีใจค าม
เพียง 2 แผ่น ประทับ restricted ดังนี้
“The enclosed tape recordings were made by the oice
of American correspondent Robert asher on February 26 and 27,
1951 and in view of the fact that the nternational Broadcasting
Division’s program to Thailand will not commence for at least
a month, it is believed that the Embassy may make earlier use
of these on-the-spot recordings. The Embassy may find that a
minor amount of editing will be necessary.
The first half of the reel contained in the box marked
number three constitutes an interview with two Thai enlisted
men who participated in an attack on February 25th against a
group of North Korean troops isolated in three Korean villages.
One of the two enlisted men, in addition to being rather shy
and speaking with an up-country accent, apparently had a small
speech impediment and some editing of his comments may be
advisable. For example, at first he missed entirely the question
of the national heating method in houses in Korea, i.e., “the hot
oor” and this possibly should be removed. The remainder of
the reel begins an interview with ieutenant Colonel Kriengkri

Uttanum, Chief of Staff and planner of the February 25th attack,
and interpreter ieutenant Sirichurd Satraphai and Mr. asher.
The reel in the container
marked number four is
the end of the interview
with Colonel Uttanum
and presumably the
Embassy will wish to
delete the English language
comments therein.
This reel also introduces
the beginning of the
interview with Colonel
Boriboon Chulacharetta,
Commander-in-Chief of
the Unit. This introduction is repeated on the reel in the container
marked number five and the reel also includes the beginning
of an interview with Ma or itti Bamrungcheep, Commander of
the Thai medical unit. The latter part discusses his patients and
their illnesses and the availability of drugs and other supplies.
The Embassy will note that in the military action there were
no casualties among the Thai forces which necessitated even
temporary hospitali ation. The reel in the container marked six

consists of a “roll call” of the Thai soldiers hospitali ed and
includes messages to their families and friends. t should be
noted that there was no serious illness involved.
The Embassy’s comments on the value of this type of
material will be appreciated.
Enclosure: Tape recordings (4)”
น่าเ ียดายที่ Tape recordings ที่เอก ารนี้กล่า ถึงไม่ได้ร มอยู่
ในแ มเอก ารชุดนีด้ ้ ย และยงั าไมพ่ บ า่ Tape recordings ใน ่ นนีเ้ ก็บไ ้
ที่ใดของ NARA เรื่องนี้ถ้าเป็นไปได้จะพยายามค้น าใ ้พบและเก็บกลับมา
เพราะเข้าใจ า่ ทาง NARA มี ธิ กี ารเก็บ ลักฐานต่าง ๆ อย่างดี และ ลักฐานนี้
มีค าม �าคัญต่อไทย แต่คงมิใช่การเรียนรู้เรื่องการโ ณาช นเชื่อของ
รัฐอเมริกาเท่านัน้ ากมีขอ้ มูลข้อเท็จจริงเกีย่ กับ ภาพค ามเป็น
จริงของท ารไทยในแน น้าที่เกา ลีใต้อีกด้ ย
่ นเรือ่ ง iew Regarding Future Communist Aggression”
( uly 9, 1951) มีใจค ามระบุไ ้ ่า
“A Thai Army Ma or, who has returned within the
past two months from fighting in Korea, expressed his
opinion that cessation of the war there would result in
Communist Chinese aggression against Southeast Asia,
possibly Thailand.
Comment: This officer, prior to going to Korea,
appeared to have little understanding of, or interest in,

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 17

17

10/1/2568 BE 10:11

�Communism and its program.”
“A Thai Army Ma or” รือ “This officer” จากเอก ารในแ ม
เรือ่ ง iew Regarding Future Communist Aggression” ( uly 9, 1951)
ข้างต้นนี้ ไม่ปรากฏชื่อ และก็ยังคงไม่ทราบ ่าเป็นใคร เท่าที่ลองค้น าจาก
ภายในกลุ่มของ RG 84 ที่ต่อเนื่องจากเอก าร
ชุดนี้ ก็ยังไม่พบค�าตอบชื่อของนายท ารท่าน
นี้ แต่เข้าใจ ่าในเอก ารไทยน่าจะมี และเรื่องนี้
น่าจะมีทงั้ ข้อเท็จจริงและการโ ณาช นเชือ่ ของ
รัฐอเมริกาปะปนกันอยู่ด้ ย โดยเฉพาะการ
ตระ นัก รือค าม นใจของท ารไทยในเรื่อง
ภั ย คุ ก คามของจี น คอมมิ นิ ต์ ที่ มี ต ่ อ ภู มิ ภ าค
เอเชียตะ ันออกเฉียงใต้และไทยเราด้ ย
อันที่จริงแล้ การโ ณาช นเชื่อของ
รัฐอเมริกาใน งครามเกา ลีนนั้ นอกจาก ่ น
ที่เกี่ย ข้องกับท ารไทยแล้ รัฐอเมริกา โดย
น่ ยงานของ US S ยังคงใช้รูปแบบและเนื้อ า
อื่น ๆ อีก ลายด้าน และบางด้านก็อาจมิใช่เพียงการโ ณาช นเชื่อเท่านั้น
แต่ดูเ มือน ่า รัฐอเมริกามีนโยบาย มีแน คิดและน�าไปใช้ปฏิบัติจริงด้ ย
เช่น เรื่องการปฏิรูปที่ดินในเกา ลีเ นือ ซึ่งเรื่องนี้มีเอก ารใน Box 92 ของ
RG 84 Records of the Foreign Service Posts of the Department of
State, Thailand Bangkok Embassy General Records, 1945-1953 เรือ่ ง
“Propaganda Material” ( une 12, 1951) จากฝ่าย Political Section
to US S มีใจค ามดังนี้
“Attached is an
excerpt from a letter by a Korean,
whom we may call . . ee, to
a STEM employee. The letter
is dated March 30, 1951, and
comments on Communist land
reform. t is the comment of
a Korean interested in land
reform, who visited north Korea
during the brief period when
it was under the control of
American troops.
The Political Section
believes excerpts from this material might be useful if appropriately translated and distributed here. f you agree, perhaps you
will wish to transmit the Chinese translations to other suitable
posts, and provide the English version to the Department for
possible use elsewhere.
hen you have finished with the attached excerpt,
please return it to the Political Section.”
น่าเ ยี ดายทีก่ ารค้น าในช่ งนัน้ ไม่มโี อกา เ น็ ตั จด มายของ ee
ในแ มเอก ารชุดนี้ (เข้าใจ ่าน่าจะมีการแปลและเก็บไ ้ในแ มอื่น และ
น่าจะมีตน้ ฉบับในภา าเกา ลีอยูใ่ น อจด มายเ ตุของเกา ลี รือน่าจะมี

ฉบับภา าจีนก็ได้) แต่เนื้อค ามที่ได้รับจากเอก ารนี้ก็ได้ใจค ามพอค ร
และเรือ่ งการปฏิรปู ทีด่ นิ นัน้ น่าจะมีค าม า� คัญมิใช่เฉพาะต่อฝ่ายคอมมิ นิ ต์
เท่านั้น รัฐอเมริกาก็น�ามาใช้ใน ลายประเท ในช่ งเ ลานั้นด้ ย เช่น
ญี่ปุ่น เกา ลีใต้ ลิปปน ์

เพียงแต่ในกรณีของ ลิปปน น์ นั้ ไม่ประ บค าม �าเร็จและ ง่ ผลใน
การพัฒนาประเท ในระยะต่อมาเมือ่ เทียบกับญีป่ นุ่ และเกา ลีใต้ ซึง่ ทัง้ อง
ประเท ลังนี้ประ บค าม �าเร็จในการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรมที่เ ็นเด่น
ชัดมาใน มัยปจจุบัน
่ น นึ่งของค าม �าเร็จในการปฏิรูปนั้น ก็เป็นผลมาจากการปฏิรูป
ที่ดินที่ รัฐอเมริกาเข้าไปจัดการใ ้ไ ้ตั้งแต่ภาย ลัง งครามโลกครั้งที่ 2
(ในกรณีของญี่ปุ่น) และภาย ลัง งครามเกา ลี งบในป 1953 (ในกรณี
เกา ลีใต้) อย่างปฏิเ ธไม่ได้ และ
ที่ จ ริ ง แล้ ก็ เ ป็ น ที่ ย อมรั บ กั น ทั่ ไป
่า การปฏิรูปที่ดินของ รัฐอเมริกา
ในญี่ปุ่นและเกา ลีใต้นั้น ่งผลใ ้
องประเท ประ บค าม � า เร็ จ
ในการพัฒนาประเท เป็นประเท
อุต า กรรมอย่างร ดเร็ และกลาย
เป็นม าอ�านาจทางเ ร ฐกิจชั้นน�า
ของโลกปจจุบัน
แต่เรื่องการปฏิรูปที่ดินนี้ ผู้ นใจ
คงมีคา� ถาม า่ แล้ ท�าไม รัฐอเมริกา
กลั บ ไม่ เ คยมี น โยบาย รื อ ต้ อ งการ
จัดการใ เ้ กิดในกรณีของไทย ทัง้ ๆ ที่
รัฐบาลจอมพล ป. พิบลู งคราม ได้พยายามเ นอเรือ่ งดังกล่า แต่กลับพ่ายแพ้
ใน ภาผูแ้ ทนรา ร เพราะแทนทีจ่ ะใ ก้ าร นับ นุนการปฏิรปู ทีด่ นิ ในไทย
รัฐอเมริกากลับมอง ่าฝ่าย นับ นุนเรื่องการปฏิรูปที่ดินนี้เป็นฝ่ายซ้าย
รือกลุ่มนิยมคอมมิ นิ ต์
ในแ ด ง ิชาการไทยและตะ ันตก มักอธิบายและเข้าใจกันตลอด
มา ่า ฝ่ายข า ฝ่ายอนุรัก ์นิยม ในเมืองไทย ซึ่งคง ั่นเกรงเรื่องนี้มาตั้งแต่
ภาย ลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ป 1932 (2475) น่าจะมีบทบาท
และอิทธิพลเรื่องนี้เ นือฝ่าย รัฐอเมริกา ดังนั้นจะเ ็นได้ ่า แน ทางการ
ต่อต้านคอมมิ นิ ต์ในไทยนัน้ รัฐอเมริกา นั ไป ง่ เ ริมการพัฒนากองทัพ
การลงทุนของภาคเอกชน และการพัฒนาอุต า กรรมเบา อุต า กรรม

กษา
18 เสนาศึ
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 18

10/1/2568 BE 10:11

�ทดแทนการน�าเข้าเป็นกระแ ลักมากก ่าค าม นใจเรื่องการปฏิรูปที่ดิน
ภาย ลังจาก งครามเกา ลีคลายตั ในช่ ง ลังป 1953 เป็นต้นมา

ในระ ่าง งครามเย็น นักข่า ต่างประเท ได้กราบบังคมทูลถามพระบาท
มเด็จพระเจ้าอยู่ ั รัชกาลที่ 9 ่า การที่เ ด็จพระราชด�าเนินทรงงาน
ในถิน่ ทุรกันดารเป็นการท�า งครามต่อต้านภัยคอมมิ นิ ต์ใช่ รือไม่ ทรงตอบ า่
ไม่ใช่ เป็นการท�า งครามต่อ ู้ค ามยากจน” (จุดมุ่ง มายและขอบเขต
การ ึก า ิชาไทย ึก า 8 กันยายน 2560) และค ามอีกตอน นึ่ง ่า “
ที่ออกไปเพื่อไปแก้ปญ าค ามยากจน รือต่อ ู้ค ามยากจน งานที่ท�า ่ น
ใ ญ่เป็นเรื่องของการเก ตรซึ่งเป็นอาชีพ ลักของคนไทยใน มัยนั้น” (ไทย
ึก า : เรื่องไทยอันเนื่องด้ ยประ บการณ์ 7 กันยายน 2561)

เรื่องนี้ก็ยังคงเป็นเรื่องที่น่า นใจและยัง าค�าตอบไม่ได้จากข้อเท็จ
จริงในเอก ารของ NARA โดยเฉพาะ RG 84 ่า ท�าไม รัฐอเมริกาไม่ใช้
แน ทางปฏิรปู ทีด่ นิ ในเมืองไทยเพือ่ ต่อ กู้ บั ฝ่ายค่ายคอมมิ นิ ต์และพัฒนา
ประเท ไทยไป ู่ประเท อุต า กรรมชั้นน�าเช่นเดีย กับทางญี่ปุ่นและ
เกา ลีใต้ ทั้ง ๆ ที่การปฏิรูปที่ดินเป็นนโยบาย ลักที่ รัฐอเมริกาได้น�ามา
ใช้เพื่อพัฒนา ลายประเท ในเอเชียและภูมิภาคอื่น ๆ เช่น ลาตินอเมริกา

ที่ �าคัญอีกประการ นึ่ง ก็คือ ท�าไมฝ่ายข า ฝ่ายอนุรัก ์นิยม ถึง
ามารถโน้มน้า ฝ่าย รัฐอเมริกาไม่ใ ้ด�าเนินการในเรื่องการปฏิรูปที่ดิน
ในเมืองไทย ค�าตอบของค�าถามนี้ก็ยังค้น าข้อเท็จจริงไม่พบในเอก าร
ลับของ NARA โดยเฉพาะเอก ารในชุด RG 84 เช่นเดีย ค�าถามแรกที่ ่า
“ท�าไม รัฐอเมริกาไม่ใช้แน ทางปฏิรูปที่ดินในเมืองไทยเพื่อต่อ ู้กับฝ่าย
ค่ายคอมมิ นิ ต์และพัฒนาประเท ไทยไป ู่ประเท อุต า กรรมชั้นน�า”
อย่างไรก็ดี การไม่พบข้อเท็จจริงในเอก ารลับของ NARA ก็มไิ ด้แปล า่
ไม่มีค�าตอบในเรื่องนี้ เนื่องจากอาจใช้ ิธีการเปรียบเทียบเข้ามาช่ ยได้
กล่า คือ ประเท ญี่ปุ่น เกา ลีใต้ และ ลิปปน ์นั้น มีฐานะ รือ ถานภาพ
คล้ายกันในแง่ที่ ่าอยู่ภายใต้การค บคุมและ/ รือการดูแลในอิทธิพลของ
รัฐอเมริกาชัดเจน ่ นไทยเป็นประเท เอกราช ซึ่งแม้ รัฐอเมริกาได้
พยายามเข้ามามีบทบาทและอิทธิพล แต่กไ็ ม่ ามารถจัดการได้อย่างเด็ดขาด
เมื่อเทียบกับกรณีของญี่ปุ่น ลิปปน ์ และเกา ลีใต้ โดยเฉพาะภาย ลัง
งครามโลกครั้งที่ 2 ยุติลง-ช่ งต้นของ มัย งครามเย็น (ในท รร
1950-1960)
พินจิ ในแง่นี้ การเข้ามามีบทบาทและอิทธิพลของ รัฐอเมริกาในไทย
จึงมีค ามยืด ยุ่นก ่าทางญี่ปุ่น ลิปปน ์ และเกา ลีใต้ รืออีกนัย นึ่งคือ
ไทยเรามีค ามเป็นอิ ระมากก ่า โดยเฉพาะในการบริ ารจัดการปญ า
ภายใน ในขณะเดีย กันก็ ะท้อนถึง “ค ามชาญฉลาด” ของผู้น�าไทยด้ ย
ทีด่ า้ น นึง่ ได้ผกู มิตรกับฝ่ายทีเ่ ป็นไปได้ คือฝ่าย รัฐอเมริกา เพือ่ รัก าฐาน
อ�านาจภายในของตนเองไ ้ แต่อีกด้าน นึ่งก็มิได้ตั้งตั เป็น ัตรูกับ ัตรูของ
มิตร คือฝ่ายค่ายคอมมิ นิ ต์ โดยเฉพาะกับทางจีนและกลุ่มอินโดจีนอย่าง
ตายตั นัก
“ค ามชาญฉลาด” ของผูน้ า� ไทยนี้ จะเ น็ ได้ า่ ใน มัย งครามเย็นนัน้
แม้ไทยอยู่ฝ่ายค่ายโลกเ รี แต่ก็มีค ามเป็นตั ของตั เอง โดยอา ัยใช้ ลัก
ยุทธ า ตร์และยุทธ ิธีในการผลักดันใ ้ นามรบอยู่นอกประเท เช่น
งครามเกา ลี เ ียดนาม ลา และยุทธ า ตร์การต่อ ู้กับค ามยากจน
การพัฒนาชนบท/ชายขอบ
ในด้านยุทธ า ตร์การต่อ ู้กับค ามยากจนนี้ มีที่มาที่น่า นใจจาก
การทรง อนของทูลกระ ม่อมอาจารย์ใน ิชาไทย ึก าซึ่งเป็น ิชาของ
นักเรียนนายร้อยชั้นปที่ 2 พระองค์ทรงอธิบายไ ้ ่า “เมื่อ ลาย ิบปมาแล้

ในเรื่องประ บการณ์ต่อ ู้ค ามยากจนนี้ ทูลกระ ม่อมอาจารย์ทรง
เน้นใ ้เ ็นถึงปญ าค ามยากจนที่ยังคงอยู่ในปจจุบันและยังคงจะอยู่ต่อไป
ในอนาคต ค าม ่า
“การต่อ ู้ค ามยากจนไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องปรับปรุง ภาพชี ิตของ
ประชาชนทุกด้านอย่างครบ งจร มาถึงปจจุบนั นี้ ประเท ชาติกย็ งั ไม่ได้เจริญ
ก้า น้าดีอย่างที่เรามุ่ง ัง ยังมีบางแ ่งที่ประชาชนไม่ ามารถประกอบ
อาชีพได้อย่างมั่นคงเนื่องจากการขาดปจจัยการผลิต ขาดค ามรู้ เกิดภัย
ธรรมชาติและภัยที่มนุ ย์ ร้างขึ้น จึงมีค ามยากจนอยู่ทั่ ไป เทคโนโลยีก็
เปลี่ยนแปลงก้า น้าขึ้น ค ามต้องการและค ามจ�าเป็นในชี ิตคนเพิ่มขึ้น
น้าที่ นึ่งของท ารและคนอื่น ๆ ที่มีค ามรู้ค าม ามารถคิดท�า งคราม
ต่อ ู้ค ามยากจนเพื่อใ ้ประชาชนมีพออยู่พอกิน จะท�าใ ้เกิดค าม งบ
ร่มเย็นกันทั่ น้า”

(จุดมุง่ มายและขอบเขตการ กึ า ชิ าไทย กึ า 8 กันยายน 2560)
การท�า งครามต่อ ู้ค ามยากจนจึงยังคงด�ารงอยู่แม้ ่า งครามกับ
คอมมิ นิ ต์ได้ยุติลงแล้ และเป็นประเด็น นึ่งที่เราเรียนรู้ได้จากไทยกับ
งครามเกา ลี และยัง ามารถเรียนรูจ้ ากประ ตั ิ า ตร์ในช่ งนีไ้ ด้อกี ลาก
ลายประเด็นจากเอก ารของ RG 84 ในตอน 2 ต่อไป ากเรามี า� นึกของ
“นักประ ตั ิ า ตร์ทดี่ ”ี อยูใ่ น ั ใจ ดังข้อคิด นึง่ จากทูลกระ ม่อมอาจารย์
ทีท่ รงบันทึกไ ้ มัยทรงเป็นนิ ติ ระดับปริญญาตรี ค าม า่ “ประโยชน์อย่าง
นึ่งของ ิชาประ ัติ า ตร์คือ ช่ ยใ ้ผู้ ึก าได้รู้จักใช้ค ามคิด รู้จัก าเ ตุ
ผลจากข้อมูลต่าง ๆ ที่มีอยู่ เป็นการลับ มองและท�าใ ้ได้รับค ามรู้อันเป็น
ประโยชน์ในการด�ารงชี ติ และปรับตั ใ เ้ ข้ากับ งิ่ แ ดล้อม” ( มเด็จพระเทพ
รัตนราช ุดาฯ. “ค�านิยม” ใน ะพาน : ร มบทค ามประ ัติ า ตร์ เล่ม 2
จั ด พิ ม พ์ โ ดย แผนกประ ั ติ า ตร์ คณะอั ก ร า ตร์ จุ าลงกรณ์
ม า ิทยาลัย, 2521)

เสนาศึกษา
เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๔ เดือน ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๖๗

aw-cl-����������-���������-90-4.indd 19

19

10/1/2568 BE 10:11

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227897">
                <text>เสนาศึกษา (ตุลาคม-ธันวาคม 2567)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227898">
                <text>พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227899">
                <text>โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227900">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="281" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="390">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/796de7ad1f70f46d33252150ec1fba80.png</src>
        <authentication>20f3aa8572a6eb28b7f7d7d3611d02a1</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="14">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="4908">
                  <text>ไต้หวัน</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5000">
                <text>พระราชโทรเลขเพื่อทรงขอบคุณคำอวยพรของจอมพลเจียงไคเช็ค ผู้นำไต้หวัน</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5001">
                <text>ภูมิพลอดุลยเดช, พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, 2470-2559 – ราชาภิเษก</text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="5002">
                <text>ราชาภิเษก</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5003">
                <text>พระราชโทรเลขของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม ค.ศ. 1950 ส่งถึงจอมพล เจียงไคเชก เพื่อทรงขอบคุณคำอวยพรของผู้นำไต้หวันในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5004">
                <text>ภูมิพลอดุลยเดช, พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5005">
                <text>กระทรวงการต่างประเทศ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5006">
                <text>Academia Historica กรุงไทเป </text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5007">
                <text>1950-05-10</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5008">
                <text>เจียง ไคเชก </text>
              </elementText>
              <elementText elementTextId="5009">
                <text>Chiang Kai Shek</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5010">
                <text>This document is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5011">
                <text>Is part of Chulachomklao Royal Military Archives</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5012">
                <text>png</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5013">
                <text>en</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5014">
                <text>Text</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5015">
                <text>020-101700-0123</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="92">
            <name>Alternative Title</name>
            <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5017">
                <text>His Excellency Generalissimo Chiang Kai Shek, Taipeh</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="96">
            <name>Date Created</name>
            <description>Date of creation of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5018">
                <text>2022-04-27</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="103">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5019">
                <text>This is an open access document. You are free to Share and Use under the terms of the Creative commons license</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="104">
            <name>License</name>
            <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5020">
                <text>This document is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="118">
            <name>Extent</name>
            <description>The size or duration of the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5021">
                <text>723 kb</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="131">
            <name>Rights Holder</name>
            <description>A person or organization owning or managing rights over the resource.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="5022">
                <text>Chulachomklao Royal Military Academy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="177">
        <name>King Bhumipol</name>
      </tag>
      <tag tagId="176">
        <name>ราชาภิเษก</name>
      </tag>
      <tag tagId="178">
        <name>สาส์นอวยพร</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="10186" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="15139">
        <src>https://archives.nrct.go.th/histdept/files/original/567259d87ba42792bb10e811140a301c.pdf</src>
        <authentication>0cea9040f8f09a428b8d20a4621cd233</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="4">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="135">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="227909">
                    <text>รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมจาก
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”

สิงหาคม พ.ศ. 2566

�รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจยั แห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายศุภชัย จันฝาก
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
นางสาวศิริลักษณ์ จันทร์ควง

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
สำนักหอสมุดแห่งชาติ
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม
จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”
กันยายน พ.ศ. 2566

�คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
รองศาสตราจารย์ปราณี อัศวภูษิตกุล
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นางสาวกนิษฐา ดอนสกุล
นางสาวนัชฐภรณ์ อ่อนแก้ว
นางสาวสุกัญญา ปัญญาอิ่นแก้ว
นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวปรียาพร ฤกษ์พินัย
นางดาวรัตน์ แท่นรัตน์
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวหทัยกานต์ วงศ์สวัสดิ์
นางสาวขวัญฤทัย แก้วจำปา
นางบุษกร แก้วพิทักษ์คุณ
นางสาวธิดารัตน์ แซ่หยี
นางสาวอรวรรณ เกิดจันทร์
นางกมลศรี ฤกษ์สมุทร
นางสาวนิภารัตน์ ชัยประสิทธิ์
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. จุฑาทิพย์ จันทร์ลุน
นางสาวณัฐริกา สมจิตร์
นายธนวิณ แสนสุวรรณ
นางสาวกัญญาณัฐ ทองอินทร์
นางสาวธัญญลักษณ์ ฐานบัญชา

สำนักหอสมุดแห่งชาติ
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัยรังสิต
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีปทุม
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร

�คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
(ต่อ)
นางสาวชลิดา ศักดาสุคนธ์
นางสาวศิริวรรณ ดาแอร์
นางสาวอักษราภัค จันทร์พุ่ม
นางสาวอริสรา โพธินาค
นางสาวธัญญารัตน์ รัตนแก้ว
นางสาวจันทราทิพย์ เนียมเปรม
นางสาวอัจจิมา พูนพล
นางสาวชุติกาญจน์ ไชยพิพัฒนขจร
นายฤทธิชัย เตชะมหัทธนันท์
นางอุไร เหลืองบริสุทธิ์
นางสาวมัณทะณี คำโพธิ์
นายวุฒิเกียรติ สุขกันตะ
นางสาวดนิตา วิภาวิน
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน

มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์

�คำนำ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์
มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ผลการดำเนินงานในรายงานฉบับสมบูรณ์ ประกอบด้วย 7 กิจกรรม ได้แก่ 1. การออกแบบ
ระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุมเชิงปฏิบัตกิ าร
ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและ
แนวปฏิบ ัติในการจัดทำเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
3. การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและ
ลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ
6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทาและเอกสารจดหมายเหตุท ี ่ ไ ด้ ล งรายการไปแล้ ว
และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ และ 7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล
เพื่อทำรายงาน
คณะผู้วิจัยขอขอบพระคุณ ผู้อำนวยการกองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์
ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สำนักงานการวิจัยแห่งชาติและคณะ รวมถึงกองประวัติศาสตร์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทีก่ รุณาให้คำแนะนำและช่วยอำนวยความสะดวกให้การดำเนินงาน
ตามแผนงานบรรลุวัตถุประสงค์
คณะผู้วิจัย
กันยายน 2566

�สารบัญ
หน้า

บทที่ 1 บทนำ........................................................................................................................
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา................................................................
2. วัตถุประสงค์.........................................................................................................
3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ...............................................................................................
4. ขอบเขตการดำเนินงาน.........................................................................................
5. ผลสำเร็จของโครงการ...........................................................................................
6. ระยะเวลาดำเนินงาน.............................................................................................

บทที่ 2 การดำเนินงาน........................................................................................................

1
1
1
2
2
3
3

1. แผนการดำเนินงาน................................................................................................
2. วิธีการดำเนินงาน...................................................................................................

4
5
6

บทที่ 3 ผลการดำเนินงาน...................................................................................................

8

1. กิจกรรมที่ 1: การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและ
การจัดทำเมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน.............................................
2. กิจกรรมที่ 2: การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความ
เข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการ
จัดทำเมทาดาทา (Metadata)..............................................................................
3. กิจกรรมที่ 3: การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล.............
4. กิจกรรมที่ 4: การวิเคราะห์เนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และ
คัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้................................................................................
5. กิจกรรมที่ 5: การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์……………………………………………………………………………………………
6. กิจกรรมที่ 6: การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ............…………………
7. กิจกรรมที่ 7: การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน................................

9
38
42
45
47
50
52

�สารบัญ (ต่อ)
หน้า

บทที่ 4 สรุปผล และข้อเสนอแนะ.................................................................................. 60
1. สรุปผลการดำเนินงาน............................................................................................. 60
2. ข้อเสนอแนะ........................................................................................................... 63

บทที่ 5 แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง.......................................................... 64
บรรณานุกรม........................................................................................................................... 70
ภาคผนวก............................................................................................................................. ... 72
ภาคผนวก 1 คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์……………………………………………………………………………………………. 72
ภาคผนวก 2 ภาพประกอบการดำเนินงาน………………………………………………………………. 114

�1

บทนำ
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา
จดหมายเหตุ (Archives) หรือเอกสารจดหมายเหตุ (Archival Documents) เป็นเอกสารสำคัญ
ที ่ ถ ื อว่ าเป็ น มรดกทางวั ฒ นธรรมของชาติ (Cultural Heritage) ประเภทหนึ ่ งที ่ ต ้ องมี การจั ด การ
อย่างเป็นระบบ เนื่องจากเป็นหลักฐานขั้นปฐมภูมิ (Primary Sources) และเป็นเอกสารต้นฉบับซึ่ง
สิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการ สถาบันเอกชน ที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษา
ไว้ตลอดไป นอกจากนี้ยังถือว่าเป็นเอกสารการดำเนินงานของหน่วยงานของรัฐที่เป็นสมบัติของชาติ
ที่มีคุณค่าทางการบริหารงาน ทางกฎหมาย และการค้นคว้าวิจัย
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัลที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
เนื่องจากเอกสารจดหมายเหตุดังกล่าวเป็นภาษาต่างประเทศ และมีจำนวนมากกว่า 7,000 รายการ
จึงจำเป็นต้องทำการวิเคราะห์เอกสารเพื่อการอธิบายลักษณะของเอกสารจดหมายเหตุ พร้อมให้
คำอธิบาย ซึ่งเรียกว่า เมทาดาทา (Metadata) และทำการลงรายการ (Cataloging) ตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์ (Dublin Core) เพื่อช่วยให้ผู้ใช้เข้าถึงรายการได้ครบถ้วนและเชื่อมโยงรายการที่เกี่ยวข้อง
ได้ในรูปแบบ Timeline
จากเหตุผลดังกล่าว กองระบบและบริหารข้อมูลฯ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ได้จัดทำ
เว็ บไซต์ และระบบจดหมายเหตุ จ ึ งเห็ นควรจั ดทำ “การจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อให้การบริการเอกสารจดหมายเหตุ ต่างประเทศได้รับ
การเผยแพร่และผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงได้

2. วัตถุประสงค์
2.1 เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�2

2.2 เพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ
3.1 คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีการจัดทำ
เมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ครบตามเกณฑ์ที่กำหนด
3.2 รายงานฉบับสมบูรณ์การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์จำนวน 1 เล่ม

4. ขอบเขตการดำเนินงาน
ขอบเขตการดำเนินงานของโครงการฯตามข้อกำหนดของผู้ว่าจ้าง (Term of Reference)
เป็นดังนี้
4.1 จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลง
ร่ ว มกั น เกี่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บั ติ ใ นการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
4.2 จั ด อบรมการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.3 วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคง
ของประเทศ) เพื่อเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
4.4 แบ่งกลุ่มเพื่อปฏิบัติงานการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของ
แต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่
ระบบ Pre-Catalog จำนวน 7,151 รายการ
4.5 ตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
4.6 จัดทำรายงานการดำเนินการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ในระบบคลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/)
4.7 สรุปผลการดำเนินงานและจัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์

�3

5. ผลสำเร็จของโครงการ
5.1 ได้จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ ค รบตามจำนวน
ที่ได้รับมอบ
5.2 ได้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่ใช้มีการ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล และจั ด ทำเมทาดาทา
(Metadata) ที่ใช้งานได้จริง

6. ระยะเวลาดำเนินงาน
ตั้งแต่ มกราคม พ.ศ. 2566 – วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2566

�4

บทที่ 2
การดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีแผนการ
ดำเนินงาน 7 กิจกรรม ได้แก่
1. ออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา
2. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกัน
เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3. จัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4. วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือ
ความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
5. จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมาย
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวนรายการ
ตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
6. ตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีแผนการดำเนินงานและวิธีการดำเนินงาน ดังนี้

�5

1. แผนการดำเนินงาน
ตารางที่ 2.1 แผนการดำเนินงาน
แผนการดำเนินงาน
1.การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
และการจัดทำเมทาดาทาและจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงาน
เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวัติ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3.การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวั ต ิ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
และคั ด เลื อ กเอกสารที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสาร
ที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร
เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ)
เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา

1 2

3

4

5

เดือน
6 7

8

9 10 11 12

�6

แผนการดำเนินงาน

1 2

3

4

5

เดือน
6 7 8

9

10 11 12

5.การจัดทำเมทาดาทา และลงรายการของแต่ละรายการ
ตามที่ได้ร ับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุ
ของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวน 7,151รายการ โดยกำหนดให้ admin เป็นผู้มีสิทธิ์
อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือยังไม่เผยแพร่
6.การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata)
และเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่ ได้ ลงรายการไปแล้ วและ
ปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
และการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
รายละเอียดของการดำเนินงานแต่ละขั้นตอน
- วิธีการดำเนินการวิจัย การวิจัยเชิงพัฒนา
- การรวบรวมข้อมูล
การรวบรวมข้อมูลโดยการคัดเลือกเอกสารที่ได้รับจากกองประวัติศาสตร์ ในการจัดทำ
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- การวิเคราะห์ข้อมูล
การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาโดยการจัดทำสาระสังเขปและเมทาดาทา
- ตารางสรุปแนวทางการเก็บรวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์

2. วิธีการดำเนินงาน
2.1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา
และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.2 การจั ด ประชุ ม เชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก ารที ม วิ จ ั ย และคณะทำงาน เพื ่ อ ทำความเข้ า ใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
2.3 การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

�7

2.4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ และคั ด เลื อ กเอกสาร
ที่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ติ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที ่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่น คงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
2.5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับ
มอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวน
รายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะ
หรือยังไม่เผยแพร่
2.6 การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
2.7 สรุปผลการดำเนินงานและการเขียนรายงานฉบับสมบูรณ์

�8

บทที่ 3
ผลการดำเนินงาน
การดำเนิน งานตามโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จึงมีผลการดำเนินงานจำแนกออกเป็น 7 กิจกรรม ดังนี้
กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
กิ จ กรรมที่ 3 การจั ดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ต ิ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงรายการเมทาดาทา (Metadata)
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่
ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวนรายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ Admin เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสาร
จดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีรายละเอียด ดังนี้

�9

กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
1.1 ด้านการปรับปรุงระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์ในส่วน
ของเว็บพอร์ทัลและโปรแกรมโอเมกา การปรับปรุงข้อมูลในเว็บพอร์ทัล มีดังนี้
1.1.1 การแสดง Tag
การแสดงแท็ก (Tag) คือ คำสั้น ๆ ที่ใช้บ่งบอกว่าเนื้อหาในเว็บไซต์ของระบบ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์นั้น มีเนื้อหาเกี่ยวกับอะไร รวมถึงเรื่องที่ใกล้เคียง
กับเนื้อหาทั้งในเอกสาร หรือเป็นลักษณะของคำที่ใช้ในการค้นหาคำสำคัญ เมื่อใส่แท็กในเนื้อหาเเล้ว
คลิก Link (ลิ งก์) ก็จ ะแสดงเอกสารที่เกี่ยวข้องกับคำนั้น ๆ เปรียบเสมือนเป็น การจัดหมวดหมู่
ของบทความที่มีเนื้อหาคล้ายกัน หรือเป็นการเเบ่งประเภทของเนื้อหา (Content) ได้ด้วย

ภาพที่ 1 การแสดง Tag ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การแสดง Tag ของ ระบบฯ ได้มาจาก API https://archives.nrct.go.th/histdept/
api/tags ซึง่ มีลักษณะโครงสร้าง JSON ดังนี้

ภาพที่ 2 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/tags

�10

สถิติ &amp;การใช้งาน

ภาพที่ 3 สถิติและการใช้งาน

สถิติและการใช้งาน ทำได้โดยใช้วิธีสกัดข้อมูลมาจากหน้าเพจ Stats Summary

ภาพที่ 4 ข้อมูลในหน้าสรุปสถิติ (Stats Summary)

�11

ภาพที่ 5 การแสดงจำนวนรายการเอกสารที่เผยแพร่ทั้งหมดของแต่ละประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

�12

ภาพที่ 6 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

�13

Google Analytics คือ บริการของ Google ที่จัดทำขึ้นมาเพื่อช่วยให้ทราบถึงข้อมูล
ทางสถิติที่เกี่ยวกับเว็บไซต์ได้แบบ Real-Time โดย Google Analytics สามารถใช้วิเคราะห์ข้อมูล
ในด้านต่าง ๆ เกี่ยวข้องกับเว็บไซต์ ไม่ว่าจะเป็นช่องทางในการเข้าถึงเว็บไซต์ ลักษณะของผู้ใช้งาน
บนเว็บไซต์ พฤติกรรมของผู้ใช้งานบนเว็บไซต์ รวมทั้งสถิติการเข้าชมในแต่ละหน้าเว็บไซต์ผ่านข้อมูล
การเข้าใช้งานเว็บไซต์ในระดับรายชั่วโมง รายวัน รายเดือนหรือแม้แต่รายปี เพื่อช่วยให้สามารถ
นำข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้มาใช้วิเคราะห์เพื่อปรับปรุงเว็บไซต์ ดังตัวอย่างรูปแสดงจำนวนผู้ใช้ (User)
ที่เข้าใช้งานในระบบ จำนวน 509 คน โดยเริ่มนับจำนวนตั้งแต่วันที่ 11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี

ภาพที่ 7 การแสดงข้อมูลผู้ใช้ที่เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)

ภาพที่ 8 ผู้เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากประเทศต่าง ๆ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)
1. แสดงจำนวนผู้เข้าใช้ จากประเทศต่างดังรูป 1. Thailand 2. Japan 3. India
2. Link ที่ผู้เข้าใช้
3. พฤติกรรมการเข้าใช้เว็บไซต์ เข้าโดยตรง จำนวน 543 sesions และจากการสืบค้น
มาจากที่อื่น 452 sesions

�14

ภาพที่ 9 การเข้าใช้ของ User ที่ใช้ Device / Operating system/ Platform /Browser
1.1.2 การปรับปรุงข้อมูลในโปรแกรมโอเมกา มีดังนี้
การติดตั้ง ตั้งค่าปรับแต่ง และใช้งานปลั๊กอิน (Plug-in) เพิ่มเติมสำหรับ
การใช้งานหรือเพิ่มฟังก์ชั่นการใช้งานให้การรองรับการทำงานของโปรแกรมโอเมกา ดังนี้
1) ปลั๊กอิน CSV Import เป็นเครื่องมือสำหรับนำเข้าข้อมูลรายการ
Metadata ครั้งละหลายรายการซึ่งเป็นไฟล์เอกสารนามสกุล CSV เข้าสู่ระบบ โปรแกรมโอเมกา
ในคราวเดียว แทนการลงรายการ Metadata ทีละรายการในระบบเพิ่มความสะดวกรวดเร็วในการ
ลงรายการ ดังตัวอย่างภาพของปลั๊กอิน CSV Import

�15

ภาพที่ 10 หน้าจอการทำงานปลั๊กอิน CSV Import
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
2) ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว

�16

ภาพที่ 11 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
3) ปลั๊กอิน Timeline เป็นปลั๊กอินสำหรับการจัดการการแสดงรายการ
เอกสารจดหมายเหตุฯ ให้เป็นช่วงเวลาหรือเป็นไทม์ไลน์ ทำให้การแสดงผล แสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น

�17

ภาพที่ 12 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

1.2 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และคู่มือการปฏิบัติงาน
และการลงรายการการออกแบบระบบการลงรายการด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ CSV (Import CSV)
มีวิธีการ ดังนี้

�18

ภาพที่ 13 ขั้นตอนการทำงานโดยวิธี Import CSV

�19

ส่วนที่ 1 การเข้าใช้งานระบบ Pre-Catalog
คลั ง สารสนเทศดิ จ ิ ทั ล เอกสารสำคั ญ ทางประวั ต ิ ศ าสตร์ ไ ทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโอเมกา (Omeka)
ที่รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึงการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทา
ทั้งนี้ในการดำเนินงานลงรายการข้อมูลได้พัฒนาระบบ Pre-Catalog เพื่ออำนวยความสะดวก
ให้ผู้ทำหน้าที่ลงรายการข้อมูลเลือกเข้าดูข้อมูลจะดำเนินการได้ผ่านระบบออนไลน์ โดยการเข้าใช้งาน
มีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. การเข้าใช้งาน เข้าได้โดยตรงที่ URL https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
หรือเข้าใช้งานระบบได้ที่หน้าจอระบบคลังดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (URL : https://archives.nrct.go.th/histdept/) เลือกที่เมนู
Pre-Catalog

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 14 หน้าจอคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�20

จากนั้น Log in เข้าระบบด้ว ย username และ password ที่กำหนดไว้ username:
usa@user password: 123456

ภาพที่ 15 หน้าจอการ Log in เข้าระบบ Pre-Catalog
2. เมื่อเข้าระบบเรียบร้อยแล้ว จะพบรายการข้อมูลต่าง ๆ ที่เตรียมไว้สำหรับการลง
รายการ โดยจัดแบ่งเป็นโฟลเดอร์ตามไฟล์ข้อมูลของเอกสารจดหมายเหตุที่อนุญาตให้เข้าใช้งานได้

ภาพที่ 16 หน้าจอภายในระบบ Pre-Catalog

�21

การดำเนินงานของผู้ลงรายการจะได้รับมอบหมายการลงรายการแยกตามโฟลเดอร์
ข้อมูล ซึ่งในการเข้าดูข้อมูลที่ได้มอบหมายให้ เลือกที่เมนูด้านล่างมุมซ้ายเพื่อเข้า Workspace ของ
02-USA -สหรัฐอเมริกา หรือตามประเทศอื่น ๆ ที่ได้รับมอบหมาย

ภาพที่ 17 หน้าจอแสดงเมนูการเลือก Workspace ภายในระบบ Pre-Catalog
3. เมื่อเลือกเข้าโฟลเดอร์ที่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการแล้ว ผู้ลงรายการข้อมูลเรียกดู
ไฟล์ที่ต้องการเพื่อลงรายการข้อมูลตาม Excel Template ได้ เช่น 02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/
RG457_1941-3/IMG_3519.JPG

ภาพที่ 18 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อลงรายการ

�22

4. หากต้องการ Download file เพื่อใช้ในการลงรายการ ให้คลิกเลือกที่ไฟล์ข้อมูลแล้ว
คลิกขวาจะปรากฏหน้าจอเมนู โดยเลือกเมนู Download จะดาวน์โหลดไฟล์ข้อมูลเพื่อใช้งานต่อไปได้

ภาพที่ 19 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อดาวน์โหลดข้อมูล

ส่วนที่ 2 การลงรายการข้อมูลในไฟล์ Excel Template (Dublin Core Import to Omeka
Excel v1)
การลงรายการข้อมูลใน Excel Template ให้ลงข้อมูลตามคอลัมน์ที่จะประกอบไปด้วย
ส่วนต่าง ๆ ตามมาตรฐาน Dublin Core metadata โดย 1 รายการเท่ากับ 1 แถวข้อมูล ทั้งนี้ ข้อมูล
ที่ต้องลงรายการประกอบไปด้วย 21 ส่วนข้อมูล

หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกข้อมูล
หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทามีดังนี้
1. Title (ชื่อเรื่อง)
ชื่อเรื่องเป็นชื่อของเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ซึ่งกำหนดโดยเจ้าของผลงานหรือตามที่
ผู้บันทึกข้อมูลได้ข้อมูลและสรุปจากเอกสารจดหมายเหตุที่ได้รับมา
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Foreign Office telegram No. 552 of 18th August, 1950
Title: Memorandum from the Military Attache to the War Office 12th October, 1950

�23

1.1 กรณีชื่อเรื่องภาษาอังกฤษ ให้ใช้ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่เฉพาะตัวอักษรแรกของชื่อเรื่อง
และคำนามเฉพาะ เช่น ชื่อสถานที่ ชื่อเมือง ชื่อหน่วยงาน เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Transmitting correspondence between the minister and his excellency
the prime minister of Thailand in regard to the visit of the prime minister's son
and daughter to the United States.
1.2 กรณีไม่มีชื่อเรื่อง ผู้ลงรายการกำหนดชื่อเรื่องเอง ให้ใส่ไว้ในเครื่องหมายวงเล็บเหลี่ยม [ ]
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: [Thai-Khmer racial relations]
2. Subject (หัวเรื่อง)
หัวเรื่องเป็น คำหรือวลีที่บ่งบอกถึงเนื้อหาและใช้สืบค้นเพื่อเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุ
รายการนั้น การกำหนดหัวเรื่อง ควรระบุทั้งหัวเรื่องภาษาไทยและหัวเรื่องภาษาอังกฤษ เพื่อให้
ผู้ค้นคว้าจดหมายเหตุเข้าถึงเนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุได้ทุกคน
การกำหนดหัวเรื่องเลือกใช้คู่มือการกำหนดหัวเรื่อง 2 แหล่ง ดังนี้
1) คณะทำงานกลุ่มงานวิเคราะห์ ทรัพยากรสารสนเทศ ห้องสมุด สถาบันอุดมศึกษา
(https://webhost2.car.chula.ac.th/thaiccweb/main.php)
2) คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
(https://subjects.library.tu.ac.th/punsarn/opac/main/) ซึ่งมีเนื้อหาเหมือนกับ
หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress Subject Headings (LCSH)
ทั้งนี้คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ต้องสมัครสมาชิก เพื่อนำ user/password
เข้าใช้งาน หากลืมชื่อผู้ใช้หรือรหัสผ่านต้องลงทะเบียนเข้าใช้งานใหม่
กรณีมชี ื่อบุคคล/นิติบุคคลที่ปรากฏในเอกสาร ผู้ลงรายการกำหนดเป็นหัวเรื่องได้
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลหัวเรื่อง
Subject: Military assistance, South Korean--Thailand.
Subject: Phisit Diskul
Subject: ความช่วยเหลือทางทหารของเกาหลีใต้–ไทย.
Subject: พิสิฐ ดิศกุล
หมายเหตุ : การใช้เครื่องหมาย -- เพื่อแบ่งหัวเรื่องย่อย ไม่ต้องเว้นวรรคหน้าและหลัง

�24

3. Description (คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร)
คำอธิบายรายละเอียดของเอกสารเป็น คำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาหรือคำอธิบายทั่วไป
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ๆ
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร
Description: Copy of a letter addressed to American Consul General in
Singapore by Mr. T. B. Wilson the agent of the Pacific Streamship Company,
(The admiral Line), in Singapore, also a letter addressed by him to the Head
Office Company in Shanghai, all of which are seft-explanatory.
กรณีมีเนื้อหาหลายเรื่องในเอกสารจดหมายเหตุเดียวกัน แล้วต้องการอธิบายเนื้อหาหัวข้อเรื่อง
นั้น ๆ เป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการกำหนดรูปแบบการใส่หัวข้อต่าง ๆ ดังนี้
1) หัวข้อใหญ่
1.1) หัวข้อรอง
(1) หัวข้อย่อย
กรณีมีเนื้อหาหลายประเด็น แต่ไม่ต้องการแบ่งหัวข้อเป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการเขียนลำดับ
เลข โดยใช้รูปแบบ 1)…… 2)…….. 3…… ดังตัวอย่าง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร (หัวข้อไม่เป็นลำดับชั้น)
Italy would continue to do her utmost to help Japan in the China incident.
After so stating he added that his government had requested him to pass on the
following two points : 1) Should France and Britain at some future date decide to
evacuate their troops and withdraw their warships from Shanghai, Italy will follow suit
without delay. 2) Italy is prepared to strongly support Japan, regardless of what she
says, at the conference of the various commanders of defense forces to consider the
revision of the Defense Force Agreement which is to be held on the 14th.

�25

4. Creator (ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน)
ผู้สร้าง/เจ้าของผลงานเป็นบุคคลหรือนิติบุคคลที่รับผิดชอบในการสร้างเนื้อหาหรือสร้างสรรค์
ผลงาน เช่น เจ้าของจดหมาย โทรเลข เป็นต้น โดยถ้าเป็นบุคคลไทยให้ลงรายการชื่อและนามสกุล
ถ้าเป็นบุคคลต่างประเทศให้ลงรายการนามสกุล คั่นด้วย (,) ชื่อต้น และชื่อกลาง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน
Creator: Phisit Diskul
Creator: Authority State Department LTR.
5. Source (ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุ)
ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุอาจจะดัดแปลงจากต้นฉบับบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
Source: U.S. National Archives and Records Administration
6. Publisher (ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์)
ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์ เป็นบุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบให้มีการสร้ างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศรายการนั้น ๆ ขึ้นมา
7. Date (ปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ)
ปีที่ผ ลิตเอกสารจดหมายเหตุ เป็นปีที่ผลิตและเผยแพร่เอกสารจดหมายเหตุ โดยใช้ตาม
มาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
กรณีที่ไฟล์เอกสารพบปีที่เกิดเหตุการณ์เป็นช่วงปี ให้ลงรายการเป็นช่วงปีได้ เช่น 1939-1941
กรณีชุดเอกสารเป็นบันทึกข้อ ความหรือจดหมายโต้ตอบ โดยกำหนดช่วงวันเดือนปีที่ผลิต
เอกสารแน่นอนไม่ได้ ให้ใส่เฉพาะปีที่ปรากฏในเอกสารเท่านั้น
ตัวอย่างการลงรายการปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ
Date: 2022-04-08
Date: 1939-1941
Date: 1941
8. Contributor (ผู้ร่วมงาน)
ผู้ร่วมงานเป็นบุคคล หน่วยงาน หรือ หน่วยบริการที่มีส่วนรับผิดชอบให้มีการสร้างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ หรือ ทรัพยากรสารสนเทศที่นอกเหนือจากที่ระบุใน Creator (ผู้สร้าง/

�26

เจ้าของผลงาน) ทั้งนี้ในเอกสารจดหมายเหตุ หากปรากฏชื่อบุคคล ต้องลงรายการชื่อบุคคลที่พบ
ในเอกสารทั้งหมด
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้ร่วมงาน
Contributor: Ballantine, J. W., Borton, H., Vandanbosoh, A., Dickover, E. R.,
Johnson, B. R., Williams, Y. S., Clubb, O. S., Balisbury, L. K., Bishop, H. W.,
Blaisdell, D. C., Hoffat, A., Willoughby, W., Hall, N. B., Rooer, C. F., Dooman, K. H.
9. Rights (สิทธิ์)
สิ ท ธิ ์ เ ป็ น ข้ อ มู ล เกี ่ ย วกั บ ลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศ
ประกอบด้วยข้อความว่าด้วยการจัดการสิทธิ์ ของเอกสารจดหมายเหตุ หรือการอ้างถึงบริการที่ให้
ข้อมูลนั้น ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is distributed under the terms of the Creative Commons
Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the
Chulachomklao Royal Military Academy
10. Relation (เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้อง)
เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้องเป็นการอ้างอิงถึงเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศ
ที่เกี่ยวข้องกัน ใช้ในการแสดงความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างเอกสารจดหมายเหตุนั้น ๆ ให้ระบุ
ข้อความดังนี้
Is part of Chulachomklao Royal Military Archives
11. Format (รูปแบบ)
รูป แบบเป็ น รูป แบบของการนำเสนอข้ อมูล เช่น text/html, ASCII, postscript file,
PowerPoint, JPEG, gif เป็นต้น เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าต้องใช้เครื่องมือหรือโปรแกรมใดในการแสดงผล
ให้ใช้ศัพท์ควบคุม จากรายการของประเภทสื่ออินเทอร์เน็ต (MIME type) นอกจากนี้รูปแบบ
ยั ง หมายถึ ง ลั ก ษณะทางกายภาพของเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศที ่ ไ ม่ ใช่
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย เช่น หนังสือ วารสาร เป็นต้น อ้างอิงการบันทึก ตาม https://www.iana.org/
assignments/media-types/media-types.xhtml
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็น ไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์ พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุรูปแบบการนำเสนอข้อมูลทั้ง pdf และ jpeg

�27

ตัวอย่างการบันทึกข้อมูล Format
Format: pdf
Format: jpeg
Format: pdf, jpeg
12. Language (ภาษา)
ภาษาเป็นภาษาหลักของเนื้อหาของเอกสารจดหมายเหตุ ดิจิทัล จะใช้ตาม The Internet
Assigned Numbers Authority (IANA) ของ The Internet Corporation for Assigned Names
and Numbers (ICANN) เพื่อให้สอดคล้องกับรูปแบบ html และ xml document กำหนดใช้รหัส
พยั ญ ชนะ 2 ตั ว และ/หรื อ มี ร หั ส ย่ อ ยตาม the Internet Best Current Practices (BCP)
https://www.techonthenet.com/js/language_tags.php โดยกรณีไม่ระบบภาษาย่อย ให้ใช้
en หมายถึง ภาษาอังกฤษ หรือ th หมายถึงภาษาไทย หรือ ko หมายถึง ภาษาเกาหลี
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลภาษา
Language: en
Language: th
13. Type (ประเภท)
ประเภทของเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศอ้างอิงตาม DCMI Type Vocabulary ได้แก่
Collection, Dataset, Event, Image, Interactive Resource, Moving Image, Physical Object,
Service, Software, Sound, Still Image, Text
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็นไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุประเภทของเนื้อหาทั้ง Text และ Still Image
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลประเภท
Type: Text
Type: Still Image
Type: Text, Still Image

�28

14. Identifier (รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร)
รหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร เป็นรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสารอักขระหรือตัวเลขที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึง
ทรัพยากรสารสนเทศ เช่น รหัสเอกสาร หมายเลข DOI ISBN เป็นต้น ซึ่งเป็นการบ่งชี้เฉพาะของ
ทรัพยากรสารสนเทศนั้น
กรณีเอกสารจดหมายเหตุฯที่มีการระบุชื่อไฟล์และจัดกลุ่ มเอกสารไว้ให้ลงรายการรหัสหรือ
ตัวบ่งชี้เอกสารตามชื่อเอกสารที่ปรากฎ โดยใช้เครื่องหมาย – (ขีดกลาง) แทนเครื่อง _ (ขีดล่าง) หรือ
การแบ่งชื่อรหัสเอกสารกับชื่อไฟล์เอกสาร หากชื่อไฟล์ไม่ได้กำหนดรหัสกลุ่มเอกสารไว้ เช่น RG3302-386 เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร
Identifier: RG353-48.1.1
Identifier: RG457-1941-2-IMG-2099
15. Coverage (ขอบเขต)
ขอบเขตในที่นี้หมายรวมถึง สถานที่ตั้ง ชื่อสถานที่ หรือ ชื่อทางภูมิศาสตร์ ช่วงเวลา หรือ
เหตุการณ์เอกสาร อาจกำหนดตามช่วงปีของเอกสาร หรือ สถานที่
กรณีเนื้อหาในเอกสารจดหมายเหตุ มีช ื่อประเทศที่เกี่ยวข้องมากกว่า 3 ประเทศขึ้นไป
ให้พิจารณาเลือกประเทศที่มีบทบาทสำคัญหรือประเทศมหาอำนาจ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน รัสเซีย
เยอรมัน อังกฤษ เป็นต้น สำหรับประเทศอื่น ๆ ที่มีการกล่าวถึงในเนื้อหา ให้ลงรายการโดยระบุเป็น
ภูมิภาคหรือทวีปได้ เช่น เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยุโรป อเมริกาใต้ เป็นต้น สำหรับประเทศ
อื่น ๆ ลงเป็นภูมิภาคหรือทวีป เช่น ภูมิภาคเอเชีย -แปซิฟิก ทวีปยุโรป ทวีปอเมริกาใต้ เป็นต้น โดยลง
รายการ “ชื่อประเทศ” ชื่อภูมิภาค หรือชื่อทวีป ดังกล่าวนี้ ในขอบเขต (Coverage) และคำค้น (Tag)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขอบเขต
Coverage: 1944
Coverage: 1945, China, Japan, Thailand
16. Alternative Title (ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียง)
ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียงเป็นชื่อเรื่องอื่น ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากร
สารสนเทศ

�29

17. Date Created (วันที่บันทึกข้อมูล)
วันที่บันทึกข้อมูลใช้ตามมาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลวันที่บันทึกข้อมูล
Date Created: 1950-10-12
Date Created: 1940-08-02
18. Access Rights (สิทธิ์การเข้าถึง)
สิทธิ์การเข้าถึงเป็นการแจ้งสิทธิ์ในการเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุและทรัพยากรสารสนเทศ
เพื่อให้ผู้ใช้บริการได้รับทราบ ให้ระบุข้อความดังนี้
This is an open access document. You are free to Share and Use under
the terms of the Creative commons license.
19. License (สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง)
สัญญาอนุญาตในการเข้าถึงเป็นการเปิดอนุญาตให้นำเอกสารดิจิทัลไปใช้งานได้ ตามเงื่อนไข
โดยอ้างอิงตามสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is licensed under a Creative Commons AttributionNonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
20. Extent (ขนาดหรือจำนวนของเอกสาร)
ขนาดหรือจำนวนของเอกสารจดหมายเหตุให้ระบุขนาดหรือจำนวนของเอกสารตามลักษณะ
ของเอกสารนั้น ดังนี้
1) กรณีเอกสารเป็นแผ่น ระบุตัวเลขอารบิก ตามด้วยคำว่า leaf (กรณีมี 1 แผ่น) หรือ
leaves (กรณีมีมากกว่า 1 แผ่น)
2) กรณีเอกสารเป็นไฟล์หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ให้ระบุตัวเลขขนาดของไฟล์ ตามด้วย KB
หรือ MB
3) กรณีเอกสารเป็นหนังสือ ให้ระบุตัวเลขจำนวนหน้าตามด้วยคำว่า page (กรณีมี 1 หน้า)
หรือ pages (กรณีมีมากกว่า 1 หน้า)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร
Extent: 4 leaves
Extent: 899 KB

�30

Extent: 250 pages
Extent: 4 leaves, 5.44 MB
4) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีเป็นไฟล์ภาพซึ่งมีมากกว่า 1 แผ่นหรือ 1 หน้า
ให้ระบุขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสารมี 2 แผ่น ภาพที่ 1 ขนาด 2.26 MB ภาพที่ 2 ขนาด 2.14 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 4.4 MB
5) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีทั้งไฟล์ภาพและไฟล์เอกสาร ในลงรายการจำนวน
แผ่นของเอกสาร และขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสาร 2 แผ่น มีขนาดไฟล์ภาพ 2 ภาพ ภาพที่ 1 ขนาด 2.44 MB ภาพที่ 2 ขนาด 1.44
MB และไฟล์ .pdf 1.54 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 2 leaves, 5.42 MB
21. Rights Holder (เจ้าของลิขสิทธิ์)
เจ้าของลิขสิทธิ์ เป็นการระบุชื่อเจ้าของลิขสิทธิ์ของเอกสารจดหมายเหตุ ให้ระบุข้อความดังนี้
Chulachomklao Royal Military Academy
หมายเหตุ : กรณีที่มีการลงรายการมากกว่า 1 รายการในแต่ละส่วนข้อมูล ของแต่ละ
คอลัมน์ใน Excel Template เช่น หัวเรื่อง (Subject), รูปแบบ (Format), ประเภท (Type)
เป็นต้น ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างข้อมูล ตัวอย่างการลงรายการรูปแบบ pdf,
jpeg

ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิม่ เติม
ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมเป็นการบันทึกข้อมูลนอกเหนือจากการบันทึกข้อมูล ส่วน
ต่าง ๆ ตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทาแล้ว ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมมี 2 ส่วน ดังนี้
1. File ข้อมูลที่ลงรายการจาก ระบบ Pre-Catalog เพื่อให้บันทึกและตรวจสอบข้อมูล
ในการนำเข้าข้อมูลหลังจากถ่ายโอนข้อมูลจาก Excel Template เรียบร้อยแล้ว โดยให้ลงรายการ
ตามรูปแบบ ดังนี้

�31

ชื่อโฟลเดอร์หลัก/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 1/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 2/ชื่อไฟล์
กรณีที่มีไฟล์หลายไฟล์ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างชื่อไฟล์
ตัวอย่าง
02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/RG457_1941-3/IMG_3517.JPG,IMG_3518.JPG,
IMG_3516.JPG

2. Tags คำค้นหรือวลีที่ช่วยบ่งชี้เนื้อหาหรือเอกสารที่บันทึกในคลังข้อมูล โดยอาจจะกำหนด
จากส่วนชื่อเรื่อง ส่วนคำอธิบายเอกสาร เพื่อให้ค้นหาและเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุได้สะดวกรวดเร็ว
ทั้งนี้ คำค้นควรกำหนดทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และไม่น้อยกว่า 3 คำ ต่อเอกสารจดหมายเหตุ
1 รายการ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างคำค้น เช่น สงครามโลกครั้งที่ 2, ประวัติศาสตร์
ไทย, World War II, Thailand เป็นต้น

ภาพที่ 20 ภาพตัวอย่างการลงรายการบางส่วนใน Excel template
ทั้งนี้ เมื่อผู้ลงรายการข้อมูลดำเนินการครบทุกรายการแล้ว ให้บันทึกไฟล์เป็นตัวเลขและ
ชื่อผู้ลงรายการ ตามด้วยชื่อกล่อง เช่น 14กนกวรรณ_RG457.xls แล้วรายงานการดำเนินงานด้วย
การกรอกจำนวน item ที่ลงรายการไว้ที่ https://tinyurl.com/395yc7pf แล้วส่งไฟล์มายังอีเมล
ของผู้ที่รับผิดชอบ เพื่อมอบหมายงานใหม่ต่อไป

�32

ส่วนที่ 3 การเตรียมไฟล์ Excel ที่มีรายการข้อมูล เพื่อนำเข้าระบบ Omeka (สำหรับ
ทีม Admin)
การนำข้ อ มู ล เข้ า ระบบ Omeka ด้ ว ยการ Import file ด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ จ าก Excel
template โดยภายหลังจากได้รับ file Excel จากผู้ที่ลงรายการแล้ว ให้แปลงเป็น นามสกุล .CSV
เพื่อนำเข้าระบบ โดยมีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. เปิดไฟล์ Excel template ที่ได้รับมา ตรวจสอบข้อมูลและหัวตารางให้ถูกต้อง

ภาพที่ 21 ภาพตัวอย่างข้อมูลใน Excel template
2. หลังจากนั้นดำเนินการแปลงไฟล์ โดยไปที่เมนู File เลือก save as แล้วเลือกไฟล์เป็น
ประเภท CSV UTF-8 (Comma delimited) เพื่อรองรับภาษาไทย

ภาพที่ 22 ภาพตัวอย่างการแปลงไฟล์จาก Excel template เป็นประเภท CSV
3. เมื่อดำเนินการแปลงไฟล์เรียบร้อยแล้ว ในการนำเข้าระบบ Omeka ให้ Login เข้าระบบ
Admin Omeka ด้วย user และ password ที่กำหนดไว้

�33

ภาพที่ 23 ภาพหน้าจอการ Log in เข้าระบบ Omeka
4. เมื่อเข้าสู่ระบบ Omeka เรียบร้อย ให้เลือกทีเ่ มนู CSV Import ซึ่งอยู่ในแถบเมนูด้านซ้าย

ภาพที่ 24 ภาพหน้าจอแสดงแถบเมนู CSV Import ในระบบ Omeka

�34

5. หลังจากระบบแสดงหน้าจอการนำเข้าไฟล์ CSV ให้เลือก ไฟล์ CSV ที่เตรียมไว้ ที่ช่อง
Choose File (1) เพื่อ Upload CSV file จากนั้น เลือก Select Item Type ให้เลือก Text (2) แล้ว
เลือก Select Collection ประเทศที่ต้องการ เช่น สหรัฐ อเมริกา จากนั้น คลิก ปุ่ม Next เพื่อ
ดำเนินการขั้นตอนต่อไป

ภาพที่ 25 ภาพหน้าจอแสดงการนำเข้าไฟล์ CSV
6. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV ในระบบ Omeka แล้วหน้าจอระบบจะแสดงข้อมูลส่วนต่าง
ๆ ตาม elements ที่มีการบันทึกข้อมูลไว้ ให้เลือก element (1) ต่างๆ ที่จะนำเข้าข้อมูล หลังจากนั้น
คลิกเลือกเมนู Import CSV file (2)

�35

ภาพที่ 26 ภาพหน้าจอแสดง Element ต่างๆ ตามการนำเข้าไฟล์ CSV
7. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV เรียบร้อยแล้ว ระบบจะแสดงสถานะรายการข้อมูลที่นำเข้า
ระบบแล้วว่ามีจำนวนเท่าใด ดังภาพตัวอย่างพบว่ามี 3 รายการ

�36

ภาพที่ 27 ภาพหน้าจอแสดงสถานะการนำเข้าไฟล์ CSV

รายการที่นำเข้าใหม่
ภาพที่ 28 ภาพหน้าจอแสดงรายการข้อมูลที่เข้าระบบ Omeka เรียบร้อย

�37

8. ตรวจสอบความถูกต้องรายข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุที่นำเข้า ในแต่ละหน่วยข้อมูล
ที่กำหนดไว้ กรณีที่แต่ละหน่วยข้อมูลมีการลงรายการมากกว่า 1 หน่วยข้อมูล เช่น หัวเรื่องมีการ
ลงรายการมากกว่า 1 หัวเรื่อง ต้องดำเนินการแก้ไขด้วยการเพิ่มการนำเข้าข้อมูลในระบบตามจำนวน
ข้อมูลที่ลงรายการ
ตัวอย่างหัวเรื่องที่ต้องแก้ไข
Subject: France--Foreign relations--Japan, The Imperial Rescript on Education,
Education--Philosophy, Sato Tamiya, Rakuto Maru, Navigation, ฝรั่งเศส-ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ--ญี่ปุ่น, อินโดจีน--ประวัติศาสตร์, ค่านิยมการศึกษาแห่ง
จักรวรรดิ, การศึกษา--ปรัชญา, การเดินเรือ
การแก้ไขในระบบ Omeka

เมื่อต้องการเพิ่มรายการข้อมูล

ภาพที่ 29 ภาพหน้าจอแสดงการแก้ไขเพิ่มการนำเข้ารายการในส่วนหัวเรื่องของระบบ Omeka

�38

กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้อตกลงร่วมกัน เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติใ นการจัดทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

กำหนดการอบรม
เรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันจันทร์ที่ 30 มกราคม 2566 เวลา 13.30 –15.30 น.
โดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ณ ห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช.4 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
13.00 –13.30 น.
13.30 –13.45 น.

ลงทะเบียน
ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน
- กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์
วิจัยและนวัตกรรม
- รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน (หัวหน้าโครงการฯ)

13.45 –14.15 น.

การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท.ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ.พงศกร สุกันยา
คำถาม-คำตอบเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
โดย : นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
พร้อมด้วยคณะผู้วิจัยและคณะทำงาน

14.15 –15.00 น.

15.00–15.30 น.

�39

เอกสารประกอบการอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566 มีดังนี้
1. ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน

ภาพที่ 30 วัตถุประสงค์ของโครงการ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท าง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์
เป็นโครงการต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาคลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ให้มีความครบถ้วน สมบูรณ์มากยิ่งขึ้น และเพื่อให้คณะทำงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องได้ทราบถึงแนวทาง
ปฏิบัติและการจัดทำข้อมูลที่ได้กำหนดขึ้น จึงได้จัดการอบรมดังกล่าว พร้อมรับฟังข้อเสนอแนะ
ที่จะเป็นประโยชน์ในการทำงานร่วมกันได้เป็นอย่างดี
2. การทำงานของระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 31 รูปการทำงานของ API ในระบบ Omeka
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�40

การแสดงผลของข้อมูล Web Portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากข้อมูล API แต่ละส่วน

ภาพที่ 32 รูปแสดงข้อมูล API ของ Web Portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ แบ่งออก 3 ส่วน ได้แก่
ส่ว นที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูล เอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ Pre-Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สามารถ
สืบค้นข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ
ส่วนที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูล กระหม่อมอาจารย์ หลังจากผู้ล งรายการข้ อมูล ได้ ดำเนินการแปลงไฟล์ ด้ว ยโปรแกรม OCR
เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วยข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วย
โปรแกรม excel ก่อนที่จ ะนำเข้าโปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่าน
เว็บพอร์ทัลต่อไป
ส่ ว นที ่ 3 คื อ ระบบการแสดงผลและสื บ ค้ น ข้ อ มู ล คลั ง สารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ สามารถเข้าใช้งาน
และค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากที
ได้มีการลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

�41

ภาพที่ 33 การบรรยายการทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ
3. ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ มีการปรับรูปแบบ
การลงรายการจากเดิมที่จะดำเนินการผ่านระบบ Omeka โดยตรง มาเป็นการจัดทำ Worksheet
ด้ว ยโปรแกรม Excel ซึ่งภายใน Worksheet จะประกอบด้ว ยหน่ว ยข้อ มูล ต่า ง ๆ ที่เป็นไปตาม
มาตรฐานการลงรายการ

ภาพที่ 34 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ผู้ปฏิบัติงานจะเข้าระบบ Pre-Catalog เพื่อนำไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุมาแปลง
ด้วยโปรแกรม OCR แล้ววิเคราะห์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ และลงรายการข้อมูลใน Worksheet
ที่จัดเตรียมไว้ อาทิ ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ส่วนอธิบายเอกสาร ปีที่ของเอกสาร เป็นต้น แล้วนำเข้าระบบ
Omeka จากนั้นจะตรวจสอบข้อมูลที่มีการนำเข้าและหน่วยงานข้อมูลต่าง ๆ ให้ถูกต้องครบถ้วน
ก่อนที่จะเผยแพร่ในระบบต่อไป

�42

ภาพที่ 35 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
กิจกรรมที่ 3 การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 36 เอกสารการอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
ตอนที่ 1 ผลการศึกษาความพึงพอใจของผู้ตอบแบบประเมินการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
1) ผลการศึ ก ษาความพึ ง พอใจของผู ้ ต อบแบบประเมิ น การอบรมเชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก าร
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”

�43

ตารางที่ 1 ท่านได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ ครั้งนี้หรือไม่
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
เพิ่มขึ้น
ไม่เพิ่มขึ้น
รวม

จำนวน
25
25

ร้อยละ
100.00
100.00

จำนวน

ร้อยละ

รวม

6
19
25

24.00
76.00
100.00

รวม

7
6
3
8
1
25

28.00
24.00
12.00
32.00
4.00
100.00

18
3
4
25

72.00
12.00
16.00
100.00

18
7
25

72.00
28.00
100.00

ตารางที่ 2 สถานภาพผู้เข้าร่วมการประชุม
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
1. เพศ
ชาย
หญิง
2. อายุ
21 – 30 ปี
31 – 40 ปี
41 – 50 ปี
51 – 60 ปี
61 ปีขึ้นไป
3. สถานะ
บรรณารักษ์
นักศึกษา
อื่น ๆ
รวม
4. หน่วยงาน/สังกัด/สถาบันการศึกษา
มหาวิทยาลัยศิลปากร
อื่นๆ
รวม

ตารางที่ 2 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
จำนวน 25 คน (ร้อยละ 100) ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง จำนวน 19 คน (ร้อยละ 76.00) อายุ 51 – 60 ปี

�44

จำนวน 8 คน (ร้ อ ยละ 32.00) เป็ น บรรณารั ก ษ์ จำนวน 18 คน (ร้ อ ยละ 72.00) และ สั ง กั ด
มหาวิทยาลัยศิลปากรจำนวน 18 คน (ร้อยละ 72.00) ตามลำดับ
ตารางที่ 3 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยายวิชาการ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

2.1 ความเหมาะสมของวิทยากร
2.2 ความเหมาะสมของหัวข้อการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
2.3 เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
รวม

4.52
4.52
4.56
4.53

0.51
0.51
0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 3 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยาย
วิชาการ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
(x̅= 4.56) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของวิทยากร และ ความเหมาะสมของหัว ข้อการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ เท่ากัน (x̅= 4.52)
ตารางที่ 4 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านขั้นตอนการให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

3.1 ความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการอบรมเชิง
ปฏิบัติการฯ
3.2 ความเหมาะสมของระยะเวลาในการจัดการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ
3.3 การให้โอกาสซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
รวม

4.48

0.51

มากที่สุด

4.52

0.51

มากที่สุด

4.60
4.53

0.5
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 4 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านขั้นตอน
การให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ การให้โอกาส
ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (x̅= 4.60) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของระยะเวลาในการ
จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ (x̅= 4.52) และตามลำดับ

�45

ตารางที่ 5 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านผู้จัดการประชุมและทีมงาน”
รายการประเมิน
4.1 การต้อนรับและอำนวยความสะดวก
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.56

0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 5 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านผู้จัดการ
ประชุมและทีมงาน” มากที่สุด (x̅= 4.56)
ตารางที่ 6 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวยความสะดวก”
รายการประเมิน
5.1 ความเหมาะสมของระบบการจัดเผชิญหน้า
5.2 ความเหมาะสมของระบบการจัดประชุมออนไลน์
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.48
4.52

0.51
0.59
0.55

มากที่สุด
มาก
มากที่สุด

ตารางที่ 6 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
ตารางที่ 7 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ความพึงพอใจโดยรวม”
รายการประเมิน
6.1 ความพึงพอใจโดยรวม
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.52
4.52

0.59
0.59

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 7 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
โครงการนี ้ เ ป็ น การวิ เ คราะห์ เ นื ้ อ หาโดยการกำหนดหั ว เรื ่ อ ง (Subject Heading)
และคำสำคัญ (Keyword หรือ Tag) เพื่อเป็นเครื่องชี้นำไปยังเนื้อหาสาระของวัตถุดิจิทัลที่ปรากฏ
ในเอกสารต้นฉบับ และเป็นการวิเคราะห์เนื้อหาที่เกี่ยวข้องกันไว้ด้วยกันให้เกิดการเชื่อมโยงเนื้อหา
เพื่อให้ผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการเข้าถึงเนื้อหามากยิ่งขึ้น

�46

ประเภทของหัวเรื่อง จำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ หัวเรื่องใหญ่ และหัวเรื่องย่อย ดังนี้
1. หัวเรื่องใหญ่ (Main Heading) ได้แก่ หัวเรื่องที่กำหนดขึ้น ใช้แทนเนื้อเรื่อ งของ
วัตถุดิจิทัลอย่างกว้าง ๆ หรือ เฉพาะเรื่อง หัวเรื่องประเภทนี้ใช้ตามลำพังได้ทุกหัวเรื่อง หรืออาจใช้
ประกอบกับหัวเรื่องย่อย โดยใช้หัวเรื่องย่อยตามหลังมีเครื่องหมาย – (ขีด) คั่นกลาง
2. หัวเรื่องย่อย (Subdivision or Subheading) เป็นหัวเรื่องที่กำหนดขึ้นใช้ตามหลัง
หัวเรื่องใหญ่ เพื่อกำหนดขอบเขตหรือความหมายของหัวเรื่องใหญ่ให้เฉพาะเจาะจงลงไปตามวิธีเขียน
หรือรูปแบบอื่น ๆ ของเนื้อเรื่องหรือแสดงแง่มุมที่เฉพาะเจาะจงของเนื้อเรื่องนั้น ๆ เช่น คำถามและ
คำตอบ ประวัติ พจนานุกรม ฯลฯ หัวเรื่องย่อยจะใช้ตามลำพังไม่ได้ ต้องประกอบกับหั วเรื่องใหญ่
ดังกล่าว ยกเว้น หัวเรื่องย่อยบางหัวเรื่อง ใช้เป็นหัวเรื่องใหญ่ได้ด้วย
ดังนั้น จึงมีการวิเคราะห์กลุ่มเนื้อหาตามลำดับหัวเรื่องและคำสำคัญสำหรับโครงการนี้
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
เมทาดาทา (Metadata) เป็นข้อมูลที่ใช้กำกับและอธิบายข้อมูลหลักหรือกลุ่มข้อมูล
อธิบ ายรายละเอีย ดของข้อมูล หรือสารสนเทศ สิ่งที่อธิบายอยู่ในเมทาดาทาจะช่ว ยทำให้ทราบ
รายละเอีย ดและคุณลักษณะของข้อมูล ถือเป็นส่ว นประกอบสำคัญของการจัดการข้อมูล โดยมี
องค์ประกอบ 3 ลักษณะ คือ
1. เนื้อหา (Content) ของงาน เกี่ยวกับชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ต้นฉบับ แหล่งที่มา ภาษา เรื่อง
ที่เกี่ยวข้อง และขอบเขต
2. บริบท (Context) ของข้อมูล ความเป็นเจ้าของผลงาน ทรัพย์สินทางปัญญาของ
ผลงาน เช่น ผู้เขียน ผู้สร้างสรรค์ผลงาน สำนักพิมพ์ ผู้มีส่วนร่วมในผลงาน และสิทธิในงานนั้น ๆ
3. โครงสร้าง (Structure) ของข้อมูลเกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่สร้างผลงาน ประเภทของ
เนื้อหา รูปแบบการนำเสนอผลงาน และตัวบ่งชี้วัตถุดิจิทัลหรือดีโอไอ (DOI)
เมทาดาทา จึงเป็นการสร้างตัวแทนเอกสาร เป็นมาตรฐานการลงรายการทรัพยากร
สารสนเทศดิจิทัล โดยใช้มาตรฐาน Resource Description Framework : RDF และ มาตรฐาน
semantic web เช่น Dublin Core Metadata Element Set (ISO Standard 15836) และ
DataCite Metadata ในการสร้างแหล่งจัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศที่เรียกว่า Collection นั้น
ประกอบด้ว ย ข้อมูล วิจ ัย แต่ล ะรายการเรีย กว่า item แต่ล ะ item จะมีการลงรายการอธิ บ าย
ส่วนประกอบของ item นั้นเรียกว่าเมทาดาทา ซึ่งรวมเรียก item และ metadata ว่ารายการแคตตาล็อก
หรือดรรชนี (catalog or index) หลาย ๆ แคตตาล็อกรวมกันเรียกว่า คอลเลกชั่น (collection)
องค์ประกอบการมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ประกอบด้วย
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น จะใช้
คำว่า DC เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่นด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . )
แล้วตามด้วยชื่อองค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ละองค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล

�47

2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล การกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้สามารถเข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identifier) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดิจทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือ
มีความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลเมทาดาทาดับลินคอร์ (Dublin
Core Metadata) ในระบบจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�48

ภาพที่ 37 การลงรายการข้อมูลเมทาดาทาในโปรแกรม Omeka

ภาพที่ 38 หน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

�49

ภาพที่ 39 ตัวอย่างการลงรายการข้อมูลเมทาดาทา

�50

กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ
การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ มีวิธีการดังนี้
1. การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับของเอกสารจดหมายเหตุ
ตามที่ผ ู้ล งรายการระบุไว้ใน Dublin Core: File จากนั้นเข้าระบบ PreCatalog system for
archives (https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login) เพื่อตรวจสอบความถู กต้ อ งของ
ไฟล์เอกสารกับการลงรายการใน Microsoft Excel Worksheet แต่ละรายการ

ภาพที่ 40 การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
2. การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทา
ที่กำหนดตามที่ผู้ลงรายการระบุไว้ ดังนี้
2.1 Dublin Core:Title
2.2 Dublin Core:Subject
2.3 Dublin Core:Description
2.4 Dublin Core:Creator
2.5 Dublin Core:Source
2.6 Dublin Core:Publisher
2.7 Dublin Core:Date

�51

2.8 Dublin Core:Contributor
2.9 Dublin Core:Rights
2.10 Dublin Core:Relation
2.11 Dublin Core:Format
2.12 Dublin Core:Language
2.13 Dublin Core:Type
2.14 Dublin Core:Identifier
2.15 Dublin Core:Coverage
2.16 Dublin Core:Alternative Title
2.17 Dublin Core:Date Created
2.18 Dublin Core:Access Rights
2.19 Dublin Core:License
2.20 Dublin Core:Extent
2.21 Dublin Core:Rights Holder
2.22 Dublin Core:tags
การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการจะอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทาในระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
หากมีจุดที่แก้ไข ผู้ตรวจจะดำเนินการแจ้งไปยังผู้ลงรายการให้ทราบและแก้ไขให้ถูกต้อง และส่งกลั บ
มาให้ผู้ตรวจได้ตรวจทานอีกครั้ง

ภาพที่ 41 การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด

�52

3. การตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา ก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เมื่อดำเนินการนำเข้าข้อมูลการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เรียบร้อยแล้ว ผู้ตรวจจะดำเนินการตรวจสอบ
ความถูกต้องครบถ้วนในหน่วยข้อมูลต่าง ๆ รวมถึงไฟล์เอกสารและคำสำคัญต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ แล้วจึงคลิก
เพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
กิจกรรมการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน จัดขึ้นในวันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ โดยมีกำหนดการ ดังนี้
กำหนดการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน
ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ร่วมกับ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
วันพฤหัสบดีที่ 24 สิงหาคม 2566 เวลา 9.30-12.00 น.
ณ ห้องฝึกอบรมคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
-------------------------------09.30 – 09.45 น.
กล่าวเปิด
โดย : นายเอนก บำรุงกิจ
รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
09.45 – 10.00 น.
การแสดงมุทิตาจิต
นำโดย : รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน
หัวหน้าโครงการวิจัยฯ และคณะนักวิจัย
10.00 – 10.45 น.
การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานและการฝึกปฏิบัติ
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ. พงศกร สุกันยา
10.45 – 11.00 น.
พักรับประทานอาหารว่าง

�53

11.00 – 12.00 น.

การสืบค้นข้อมูลเพื่อการจัดนิทรรศการออนไลน์และ Timeline และการ
ฝึกปฏิบัติ
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ถาม-ตอบเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้
และมีรายละเอียดของเอกสารในภาคผนวก 1 และมีการนำเสนอ ดังนี้

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
การสืบค้น ข้อมูลเพื่อการทารายงาน
ในโครงการจัดทาเมทาดาทา etadata
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
htt s archives nrct go th archives de t

24 สิงหาคม 2566

ระบบคลังสารสนเทศเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ระบบ reCatalog

ระบบ me a

ระบบ eb ortal
และการเชื่อมโยงข้อมูลการแสดงผล
การสืบค้นระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ

ภาพที่ 42 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�54

2

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทารายงาน
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

ภาพที่ 43 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

การทำนิทรรศการ
3

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทานิทรรศการ
เรื่อง สงครามโลกครั้งที2่ หรือ orld ar
มีวิธีทา ดังนี้
สงครามโลกครั้งที่ 2 orld ar
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

ภาพที่ 44 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ)

�55

การสร้าง นิทรรศการออนไลน์ หรือ hibitions
คลิกเมนู hibit ด้าน ้ายมือ หลังจากนั้น คลิก Add a hibits

สร้างนิทรรศการออนไลน์ที่ต้องการ

สร้างหน้า age คลิก Add age

ภาพที่ 45 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

�56

เพิ่มรายการแสดงนิทรรศการ คลิก

แสดงผลนิทรรศการออนไลน์ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 46 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

�57

การทำไทม์ไลน์ (Timeline)
วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทาTimeline
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

4

มีวิธีทา ดังนี้
Browse Timelines
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

แสดงผล

ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 47 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์)

�58

Add a Timeline

1 ป้อนชื่อเรื่อง ของTimeline
2 รายละเอียดเพิ่มเติม
3 Font คือ font ที่ใช้แสดงใน Timeline
4 Item date eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับวันที่
ของรายการที่มีค่าวันที่ (ต้องอยู่ในรูปแบบ
-MM-DD)
5 Item interval eld ฟิลด์ช่วงเวลาของรายการ

6 Item title eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ

ชื่อรายการในไทม์ไลน์
7 Item description eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ
คาอธิบายรายการในไทม์ไลน์
8 Status ข้อมูลที่ เป็น public or not แนะนาเลือก
ไม่แนะนา

ภาพที่ 48 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�59

Timeline uery เลือก dit item uery
1
2
3
4
5

ปอนคาสืบค้น ที่ต้องการ เพื่อสร้าง Timeline
ช่องขอบเขตเพิ่มเติม แนะนาไม่ต้องใส่
กรณีเลือก รายการ ที่เจาะจง แนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล คอลเลคชั่นแนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล ตามประเภทข้อมูล แนะนาไม่ต้องใส่

6 เลือกให้สร้างข้อมูล ตามผู้ลงรายการ
7 ช่อง ใส่คาค้น ให้สืบค้นใน Tag
8 tatus ข้อมูลที่ ublic หรือ ไม่ ublic แนะนาไม่ต้องเลือก
9 tatus ข้อมูลที่ eatured หรือ ไม่ แนะนาไม่ต้องเลือก
10 แนะนาไม่ต้องเลือก

การสร้าง Timeline เสร็จเรียบร้อย

ภาพที่ 49 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์) ต่อ
สรุปผลการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล มีข้อเสนอแนะให้ผู้วิจัยเสนอแนวทางการรัก ษา
ความปลอดภัยในการเข้าถึงข้อมูล ในคลังสารสนเทศฯ โดยการ Log in เข้าใช้งานและการสงวนสิทธิ์
การดาวน์โหลดและสั่งพิมพ์ (print) ข้อมูล โดยจะอนุญาตเมื่อมีการร้องขอตามนโยบายที่กำหนด
โดยกองประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

�60

บทที่ 4
สรุปผล และข้อเสนอแนะ
4.1 สรุปผลการดำเนินงาน
ผลการดำเนินงานในรายงานความก้าวหน้า ระยะที่ 1 ประกอบด้วย 6 กิจกรรม ได้แก่
1. การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุม
เชิงปฏิบัติการทีมวิจัย และคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่ว มกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล 3. การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับ
เอกสารจดหมายเหตุ ข องแต่ ล ะประเทศ และ 6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา
(Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วน
สมบูรณ์ในทุกรายการ
ทั้งนี้ ผลการดำเนินงานเพิ่มเติม จำแนกได้เป็น 3 ด้าน ดังนี้
1. ด้านการปรับปรุงระบบ เป็นการเพิ่มการเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อนำมาใช้ในการจัดทำ
Timeline และ Exhibition เพื ่ อ เป็ น การร้ อ ยเรี ย งเนื ้ อ หาที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ของแต่ละประเทศ
2. ด้านการปรับปรุงกระบวนการทำงาน ได้แก่
2.1 การลงรายการผ่านโปรแกรม excel ก่อนการนำเข้าโปรแกรม Omeka ด้วยการ
import CSV
คณะผู้วิจัยดำเนินการปรับปรุงกระบวนการทำงาน โดยจัดทำ Worksheet สำหรับการลง
รายการตามหน่วยข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลที่ต้องดำเนินการ ด้วยรูปแบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) ซึ่งมีจำนวน 23 หน่วยข้อมูล ประกอบด้วย 1) Dublin Core:File
2 ) Dublin Core: Title 3 ) Dublin Core: Subject 4 ) Dublin Core: Description 5 ) Dublin
Core: Creator 6 ) Dublin Core: Source 7 ) Dublin Core: Publisher 8 ) Dublin Core: Date
9) DublinCore:Contributor 10) Dublin Core:Rights 11) Dublin Core:Relation 12) Dublin
Core:Format 13) Dublin Core:Language 14) Dublin Core:Type 15) Dublin Core:Identifier
16) Dublin Core:Coverage 17) Dublin Core:Alternative Title 18) Dublin Core:Date Created
19) Dublin Core:Access Rights 20) Dublin Core:License 21) Dublin Core:Extent 22) Dublin
Core:Rights Holder และ 23) Dublin Core:tags
โดยอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ในคลัง
สารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�61

ภาพที่ 50 ตัวอย่างแบบฟอร์มการลงรายการด้วย Microsoft Excel Worksheet (.xlsx)
2.2 การลงรายการผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง โดยเน้นเฉพาะหน่วยข้อมูลสำคัญ
จำนวนทั้งสิ้น 11 หน่วยข้อมูล ได้แก่ 1) ชื่อเรื่อง (Title) 2) หัวเรื่อง (Subject) 3) ส่วนคำอธิบาย
รายละเอียดของเอกสาร (Description) 4) ผู้ผลิต/เจ้าของผลงาน (Creator) 5) แหล่งข้อมูล (Source)
6) ผู ้ จ ั ดพิ มพ์ / สำนั ก พิ ม พ์ (Publisher) 7) ปี ท ี ่ ของเอกสาร (Date) 8) ผู ้ ร ่ ว มงาน (Contributor)
9) รูปแบบของเอกสาร (Format) 10) ภาษา (Language) 11) รหัส/ตัวบ่งชี้เอกสาร (Identifier)
และ คำสำคัญ (tags) พร้อมทั้งการแนบไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ เพื่อให้การทำงานสะดวก รวดเร็ว
และเพิ่มจำนวนข้อมูลในคลังสารสนเทศได้มากยิ่งขึ้น
3. ด้านจำนวนการจัดทำเมทาดาทาและลงรายการจากที่ได้รับในโปรแกรม Pre-Catalog
จำนวนไฟล์ 7,151 รายการ คณะผู้ว ิจัยได้นำรายการทั้งหมดมาลงรายการโดยการทำเมทาดาทา
ในโปรแกรม Omeka ได้รายการข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำเมทาดาทาแล้ว จำนวน
มากกว่า 5,800 รายการ ที่เป็นเช่นนี้ เพราะรายการ (item) ที่นำมาจัดทำเมทาดาทาบางรายการ
มีจำนวนไฟล์มากกว่า 1 ไฟล์

�62

ภาพที่ 51 จำนวนไฟล์ในโปรแกรม Omeka ที่คณะผู้วิจัยได้รับ

ภาพที่ 52 จำนวน item ทีจ่ ัดทำเมทาดาทาและลงรายการ
ทั้งนี้ ตัวอย่างจำนวน item ที่มีมากกว่า 1 ไฟล์ เป็นดังนี้

�63

ภาพที่ 53 ตัวอย่างการลงรายการ 1 item มีมากกว่า 1 ไฟล์

4.2 ข้อเสนอแนะ
1. ควรมีการกำหนดรูปแบบไฟล์ข้อมูลที่จัดเก็บจากต้นทางและระบุข้อมูลเบื้องต้น เช่น
ชื่อเรื่องและแหล่งที่จัดเก็บ เพื่อให้สะดวกแก่ผู้นำเข้าข้อมูลในอนาคต
2. ควรมีระบบจัดการด้านลิขสิทธิ์ของข้อมูลก่อนการเผยแพร่
3. พัฒนาระบบเชื่อมโยงเนื้อหาจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น

�64

บทที่ 5
แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี
และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

แนวคิดเกี่ยวกับจดหมายเหตุและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
จดหมายเหตุเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์เช่นเดียวกับพงศาวดาร เช่น จดหมายเหตุ
รายวัน จดหมายเหตุโหร ความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน (2554, 298) ว่าหมายถึง
หนังสือบอกข่าวคราวที่เป็นไป รายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเอกสารที่ส่วนราชการ
รัฐวิสาหกิจ หรือเอกชน ผลิตขึ้นเพื่อใช้เป็นหลักฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติงาน
ความหมายของจดหมายเหตุ (Archives) ตามหลักวิชาการสากลของการดำเนินงาน
จดหมายเหตุ หมายถึง เอกสารต้นฉบับ (Original) ซึ่งสิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการหรือ
สถาบันเอกชนที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษาไว้ตลอดไป เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า
เอกสารจดหมายเหตุ เป็น เอกสารที่ส ่ว นราชการ รัฐ วิส าหกิจหรือเอกชนผลิตขึ้นเพื่ อใช้ใ นการ
ปฏิบัติงาน เมื่อสิ้นกระแสอายุการใช้งานแล้ว โดยจะมีอายุประมาณ 20-30 ปี ได้รับการประเมิน
คุณค่าจำเป็นที่จะต้องเก็บตลอดไปเพราะมีความสำคัญต่อประวัติพัฒนาการของหน่วยงานนั้น ๆ ซึ่งมี
ความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ของชาติ
เอกสารเหล่านี้ได้รับการสงวนรักษาไว้อย่างถาวรในหอจดหมายเหตุเพื่อเป็นหลักฐาน
สำคัญในการศึกษาค้นคว้าอ้างอิงการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ และการตัดสินทางกฎหมายจึงเป็นมรดก
ทางวัฒนธรรมที่สำคัญยิ่งของชาติจำเป็นต้องได้รับการจัดเก็บรักษาไว้อย่างเป็นระบบและถูกต้อง
ตามหลักวิชาการจดหมายเหตุ เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า จดหมายเหตุ หรือเอกสารจดหมายเหตุ
(Archival Materials)
ดังนั้น จดหมายเหตุจึงเป็นเอกสารของหน่วยงานที่เกิดจากกิจกรรมหรือการปฏิบัติงาน
ที่หมดอายุการใช้งานแล้ว นำมาเก็บไว้เพื่อเป็นหลักฐานการดำเนินงานและผ่านการประเมินค่าว่าเป็น
เอกสารที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ จดหมายเหตุเป็นข้อมูลชั้นต้นที่สำคัญและน่าเชื่อถือได้มากที่สุด
จัดเรียงตามแหล่งที่มา และจัดเรียงตามรูปแบบเดิมของหน่วยงานที่จัดไว้ (ดวงใจ อมิตรพ่าย, 2552,
131-132; สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 2560, 5)

�65

ประเภทของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุจำแนกเป็น 5 ประเภท ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร คือ เอกสารที่สื่อข้อความเป็น
ลายลักษณ์อักษรไม่ว่าจะเขียนด้วยมือหรือพิมพ์ เช่น ใบบอก สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม
สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม เป็นต้น
2. เอกสารโสตทัศนจดหมายเหตุ คือ เอกสารที่สื่อโดยเสียงหรือภาพ เช่น ภาพถ่าย
เนกาตีฟ (Negative) สไลด์ (Slide) โปสเตอร์ (Poster) การ์ด (Card) เป็นต้น
3. เอกสารจดหมายเหตุประเภทแผนที่ แผนผัง ได้แก่ แผนที่ พิมพ์เขียวแผนผังต่าง ๆ
4. เอกสารจดหมายเหตุประเภทวัส ดุคอมพิว เตอร์ (Computer Material) เป็น
เอกสารที่บันทึกข้อมูล และค้นคืนด้วยเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ (Computer Technology)
5. เอกสารเกี่ยวกับการบริหารของแต่ละหน่วยงาน เช่น การบริหารทั่วไป การบริหาร
งานบุคคล การบริหารการเงิน โดยเอกสารมีลักษณะไม่เหมือนกันขึ้นอยู่กับภารกิจหน้าที่ของหน่วยงานนั้น
ประเภทเอกสารจดหมายเหตุสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ แบ่งได้เป็น
2 ประเภท (รศนา สวัสดิภาพ, 2543, 4) ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร ได้แก่ หนังสือโต้ตอบ ใบบอก
บันทึกข้อความ คำสั่ง ประกาศ พระราชบัญญัติ สถิติ รายงานการประชุมสิ่งพิมพ์รัฐบาล เป็นต้น
2. เอกสารจดหมายเหตุประเภทโสตทัศนจดหมายเหตุ ได้แก่ ภาพถ่าย ฟิล์ม (Film)
สไลด์ (Slide) แถบบันทึกเสียง แถบวีดิทัศน์ ภาพยนตร์ แผนที่ แผนผัง แบบแปลน โปสเตอร์ (Poster)
ไมโครฟิล์ม (Microfilm) สื่อคอมพิวเตอร์ (Computer Media) เป็นต้น

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในประเทศไทย เป็นดังนี้
Noy Phaly (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุด
เสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการจัดการเอกสารประเภทเสียง
ต่าง ๆ ของห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร และ 2) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุเสียง ผลการวิจัยพบว่า 1) ข้อมูลเสียงได้รับการแปลงสภาพให้อยู่ใ นรูปแบบดิจิทัล
บ้างแล้ว แต่ข้อมูลเมทาดาทาของแฟ้มข้อมูลเสียงดิจิทัลยังมีจำนวนน้อย มีเพียงข้อมูลที่ได้จากเทป
ต้นฉบับเท่านั้น 2) การศึกษาระบบซอฟต์แวร์ ResCarta จัดการเอกสารจดหมายเหตุเสียงที่แปลง
สภาพเป็นดิจิทัลได้ดี การใช้งาน ResCarta มีโปรแกรมย่อยเป็นเครื่องมือสำหรับงานแต่ละชนิด เช่น
งานสร้างเมทาดาทา งานสร้างคอลเลกชั่น เป็นต้น การใช้งานค่อนข้างสะดวกและเป็นขั้นตอน ในส่วน
ของการให้บริการ ResCarta ให้บริการผ่านเว็บ แบ่งเป็นสองส่วน ได้แก่ 1) ส่วนให้บริการผู้ใช้และ
2) ส่วนผู้บริหารเว็บ มีเครื่องมืออ่านเอกสาร เช่น เครื่องมืออ่านเอกสาร PDF เครื่องมือฟังไฟล์เสียง
MP3 มีเครื่องมือช่วยสร้าง Thumbnails ให้วัตถุดิจิทัล เป็นต้น หลังจากนั้นนำระบบที่พัฒนาขึ้นไป

�66

สาธิตให้กับบุคลากรที่เกี่ยวข้องเพื่อประเมินความพึงพอใจ ผลการประเมินพบว่า ความพึงพอใจอยู่ใน
ระดับมาก
นาริสา ทับทิม (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของ
ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ โดยใช้
วงจรการพัฒนาระบบ SDLC ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การศึกษาขั้นต้น 2) การวิเคราะห์
ระบบ 3) การออกแบบและพัฒนาระบบ และ 4) การนำระบบไปใช้และการประเมินผล กลุ่มเป้าหมาย
ที่ใช้ในการวิจัย แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 13 คน ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน
และผู้ใช้จำนวน 70 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์และแบบประเมินคุณภาพคลัง
จดหมายเหตุดิจิทัลฯ ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลการสัมภาษณ์ด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหาและวิเคราะห์ข้อมูล
การประเมินคุณภาพคลังจดหมายเหตุดิจิทัลด้วยค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า
การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ มีการศึกษาและวิเคราะห์ความต้องการ 2 ด้าน คือ 1) ด้านระบบ
ได้แก่ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์และข้อมูล และ 2) ด้านผู้ใช้ ได้แก่ การออกแบบหน้าจอ การค้นหาข้อมูล
การแสดงผลการค้น หา และการใช้ ง านและการนำไปใช้ป ระโยชน์ และผลการประเมิ น คุ ณ ภาพ
โดยผู้เชี่ยวชาญโดยรวมอยู่ในระดับมาก ส่วนผลการประเมินคุณภาพของคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ
โดยผู้ใช้พบว่า มีคุณภาพโดยรวมอยู่ในระดับมากเช่นกัน เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านการใช้งาน
และการนำไปใช้ประโยชน์มีค่าเฉลี่ยสูงสุดอยู่ในระดับมาก สำหรับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯที่พัฒนาขึ้นนี้
เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ตได้อย่างกว้างขวาง รวมทั้งสามารถ
นำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของห้องสมุด หอจดหมายเหตุ
และองค์กรสารสนเทศอื่นได้
ปกรณ์ สันตกิจ (2562) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย
สำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ใช้สามารถจัดเก็บและค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุ
จากฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงกับฐานความรู้ โดยนำเสนอการออกแบบออนโทโลยี เพื่อประยุกต์ใช้ในการ
ค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในรูปแบบดิจิทัล โดยออนโทโลยีจดหมายเหตุที่ออกแบบขึ้น
จะถูกนำมาใช้ในการพัฒนาฐานความรู้และใช้งานร่วมกับฐานข้อมูลเชิงสัมพันธ์เพื่อใช้ในการสร้าง
เครื่องมือสำหรับค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย ที่สามารถค้นคืนเอกสารได้แม่นยำและครบถ้วน
มากขึ้นกว่าการค้นหา โดยใช้คำค้นทำการค้นคืนสารสนเทศโดยตรงจากฐานข้อมูล เพื่อให้ผลลัพธ์
ในการค้นคืนสารสนเทศตรงกับความต้องการของผู้ใช้อย่างแท้จริง
วิระพงศ์ จันทร์สนาม (2557) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาเมทาดาทาระบบสารสนเทศ
ภูมิศาสตร์งานทางด้านประวัติศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติศาสตร์ของการอพยพ
เคลื่อนย้ายสู่การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย 2) เพื่อออกแบบเค้าร่างเมทาดาทาส าหรับ
ข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย และ 3) เพื่อพัฒนาต้นแบบเค้าร่าง
เมทาดาทาส าหรับข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานโดยการใช้ร่วมกับเทคโนโลยี
เว็บเซอร์วิสเทคโนโลยีแสดงผลตามช่วงเวลา และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ใช้วิธีวิจัยแบบการวิจัย

�67

และพัฒ นาเพื่อพัฒ นาและทดสอบประเมินเมทาดาทาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้ า น
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ผลการวิ จ ั ย พบว่ า เค้ า ร่ า งเมทาดาทาระบบสารสนเทศภู ม ิ ศ าสตร์ ง านทางด้ า น
ประวัติศาสตร์ที่พัฒ นาขึ้น ผ่านเทคนิคการประเมินผลการค้นคืนสารสนเทศ โดยการตั้งค าถาม
เชิงสัมพันธ์และทดสอบการเรียกค้นคืนสารสนเทศ เพื่อหาระดับความแม่นย าและความครบถ้วน
ของการค้นคืน ได้ค่าระดับความแม่นยาคือ ร้อยละ 91.68 และความครบถ้วน คือ ร้อยละ 75.74
ของการเรีย กค้ น คืน สารสนเทศ ส่ว นประสิทธิภ าพโดยรวมเท่า กับ ร้อยละ 82.78 ผลที่ได้ จ าก
การประเมินคือความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุดโดยรวมทุกด้าน (ค่าเฉลี่ย 4.83) สรุปได้ว่าระบบ
ต้นแบบที่พัฒนาขึ้นมีความน่าเชื่อถือแสดงให้เห็นถึงความส าเร็จจากการตรวจสอบความสมบูรณ์
ของข้ อ มู ล ในรู ป แบบเว็ บ แอปพลิ เ คชั น สามารถน าไปใช้ ใ นการพั ฒ นาต่ อ ยอด เพื ่ อ ที ่ จ ะท าให้
มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นและมีคุณประโยชน์และคุณค่าทางวิชาการทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ
และการสื่อสารต่อไป
มยุรี รัตนเสริมพงศ์ (2561) ได้ศึกษาการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี โดยนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และออกแบบฐานข้อมูลด้วยโปรแกรม
ระบบห้ อ งสมุ ด อั ต โนมั ต ิ Aleph ในการพั ฒ นาระบบฐานข้ อ มู ล และใช้ แ บบสอบถามประเมิ น
ประสิทธิภาพการทำงานของระบบผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า พัฒนาและออกแบบฐานข้อมูลตาม
วัฏจักรฐานข้อมูล (Database Life Cycle : DBLC) ซึ่งเป็นขั้นตอนการสร้างฐานข้อมูลประกอบด้วย
6 ขั้นตอน จากนั้นประเมินประสิทธิภาพของระบบฐานข้อมูลดังกล่าว พบว่า มีความเหมาะสมโดยรวม
ในระดับดี กล่าวคือ มีระบบรักษาความมั่นคงปลอดภัยในการกำหนดรหัสผู้ใช้และรหัสผ่านในการ
ตรวจสอบผู้เข้าใช้ระบบ เพิ่มเติมและลบข้อมูลในแต่ละระเบียนได้และทำงานพร้อมกันได้หลายคน
รวมถึงรองรับการเข้าใช้ของผู้ใช้ได้หลายคนพร้อมกัน มีความคล่องตัวในการบันทึก เรียกใช้ข้อมูลได้
รวดเร็ว และการแสดงข้อมูลในการสืบค้นถูกต้อง รวมถึงการใช้รูปแบบและขนาดตัวอักษรที่เหมาะสม
ง่ายต่อการใช้งานในการนำเข้าข้อมูล ทั้งประเภทคำดรรชนี คำสำคัญ หัวเรื่อง รวมทั้งการติดต่อสื่อสาร
กับระบบการทำงานโดยผ่านทางภาพได้ดี มีการจัดรูปแบบหน้าจอและการใช้สีได้อย่างเหมาะสม
ผู้ใช้บริการพึงพอใจโดยรวมในระดับมาก แต่เนื้อหาจดหมายเหตุและการปรับปรุงข้อมูลยังไม่ทันสมัย
และต่อเนื่อง อีกทั้งจำนวนจดหมายเหตุยังไม่เหมาะสม มีจำนวนน้อยในบางประเภท
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร (2561) ได้ศึกษาแนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุมหาวิทยาลัยไทย โดยใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ผู้ปฏิบัติงานด้านจดหมายเหตุ
ผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า ผู้ปฏิบัติงานจดหมายเหตุส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาสาขาบรรณารักษศาสตร์
และสารสนเทศศาสตร์ หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยในประเทศไทยส่วนใหญ่
คือ ห้องสมุด โดยหน่วยงานส่วนใหญ่ไม่มีคณะกรรมการดำเนินงานจดหมายเหตุ ปัญหาการจัดการ
เอกสารจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ไม่มีนโยบายที่ชัดเจน ไม่มีคณะกรรมการประเมินคุณค่า
เอกสาร ขาดแคลนผู้ปฏิบัติงานในการจัดระบบเอกสาร และสถานที่ให้บริการไม่เหมาะสม เพียงพอ/
ช่องทางการให้บริการของหน่ว ยงานจดหมายเหตุควรมีบริการออนไลน์ จัดนิทรรศการเผยแพร่

�68

จดหมายเหตุ จัดสถานที่นั่งอ่านในหน่วยงานจดหมายเหตุ รวมถึงควรให้บริการกับหน่วยงานภายนอก
มากกว่าให้บริการเฉพาะหน่วยงานภายใน
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในต่างประเทศ เป็นดังนี้
Park &amp; Tosaka (2010) ได้ศึกษาแนวทางปฏิบัติในการสร้างเมทาดาทาที่อยู่ในคลัง
ทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลโดยใช้โครงสร้างข้อมูล (Schema) และการทำงานร่วมกัน ผลการศึกษา
พบว่า โครงสร้างข้อมูลที่เป็นมาตรฐานด้านเนื้อหาที่ส่วนใหญ่ใช้คือ MARC, AACR2 และ LCSH
ซึ่งเป็นโครงสร้างข้อมูลเมทาดาทา มาตรฐานเนื้อหา และศัพท์ควบคุมประเภทหัวเรื่อง ตามลำดับ
รองลงมาคือดับลินคอร์ (Dublin Core- DC) เป็นโครงสร้างข้อมูลที่ส่วนใหญ่ใช้ การใช้งานดับลินคอร์
ที่ผ่านการรับรองคุณภาพเมื่อเปรียบเทียบกับดับลินคอร์ที่ไม่ผ่านการรับรองเป็นอัตราส่วนร้อยละ
40.6 และร้อยละ 25.4 เกณฑ์หลักในการเลือกข้อมูลเมทาดาทา โครงสร้างข้อมูล และศัพท์ควบคุม
จะพิจารณาเลือกทรัพยากรสารสนเทศ เช่น ประเภทของทรัพยากรสารสนเทศ ลักษณะของทรัพยากร
สารสนเทศ รวมถึงความต้องการของผู้ใช้หลักและชุมชน โครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยีและความ
เชี่ยวชาญของพนักงานก็เป็นปัจจั ยสำคัญที่เอื้อต่อการใช้โครงสร้างข้อมูลและศัพท์ควบคุมสำหรับ
การเข้าถึงคลังสารสนเทศดิจิทัลและทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่อย่างกระจัดกระจาย การทำงาน
ร่วมกันของเมทาดาทายังเป็นความท้าทายที่สำคัญเนื่องจากยังขาดการแบ่งปันกระบวนการในการจัดทำ
Ruhl (2012) ได้ศึกษาเกี่ยวกับความจำเป็นในการจัดทำคลังเอกสารจดหมายเหตุ
ออนไลน์โ ดยใช้เ มทาดาทา ผลการศึกษาพบว่ า จากการใช้แบบสอบถามผ่า นช่ อ งทางออนไลน์
โดยเก็บข้อมูลจากหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมันในปี ค.ศ. 2010 โดยมุ่งเน้นประเด็นเกี่ยวกับ
เมทาดาทาและมาตรฐานของเมทาดาทาสำหรับการลงรายการสื่อโสตทัศน์ เช่น รูปภาพ เสียง วีดิทัศน์
(ทั้งแอนะล็อกและดิจิทัล) ผลการสำรวจกระตุ้นให้เกิดการตั้งคำถามว่าหอจดหมายเหตุในประเทศ
เยอรมันยังคงมีโครงการความร่วมมือกับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลของยุโรป (europeana) ได้หรือไม่
ถ้าหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมัน ไม่ ได้ย อมรับมาตรฐานที่ กำหนดไว้เป็นแนวทางเดี ย วกั น
คลังสารสนเทศจดหมายเหตุต้องการทรัพยากรสารสนเทศมากขึ้น รวมถึงเจ้าหน้าที่ งานจดหมายเหตุ
ที ่ ต ้ อ งได้ ร ั บ การอบรมเพื ่ อ ปฏิ บ ั ต ิ ง านในภารกิ จที ่ ม ี ค วามซั บ ซ้ อ นได้ ม ากขึ ้ นทั ้ ง การปฏิ บ ั ติ งาน
ในสภาพแวดล้อมดิจิทัล
นอกจากนี้ยังมีโครงการพัฒนาระบบจดหมายเหตุอย่างต่อเนื่องเพื่อสงวนรักษาและ
เผยแพร่ความเชื่อมโยงเรื่องราวจากอดีตถึงปัจจุบัน เช่น Mazzia &amp; De Armond (2021) ได้ศึกษา
ความพยายามของห้องสมุดมหาวิทยาลัยในความพยายามร่วมมือกับชุมชนในการรวบรวมเรื่องราว
ในศตวรรษที ่ 21 เพื ่ อ บั น ทึ ก ไว้ ใ นหอจดหมายเหตุ ข องมหาวิ ท ยาลั ย นอกจากนี ้ WisniewskaDrewniak (2021) ได้ศึกษาคอลเลกชั่นจดหมายเหตุชุมชนในประเทศโปแลนด์ เกี่ยวกับวิธีการจัดการ
และการอธิบายเอกสารจดหมายเหตุ การจัดทำเครื่องมือช่วยค้นและการสังเกตสภาพจริงของงาน
จดหมายเหตุชุมชน ทำให้ทราบบริบทของเอกสารจดหมายเหตุและแนวปฏิบัติงานจดหมายเหตุ ของ

�69

หอจดหมายเหตุ แ ต่ ล ะแห่ ง ที ่ ม ี ค วามพร้ อ มแตกต่ า งกั น แต่ ม ี ว ิ ธ ี ก ารดำเนิ น งานตามหลั ก การ
ของงานจดหมายเหตุ จ ากบทความของ Sweeneyand Avery (2021) เรื ่ อ งการเขี ย นเล่ า เรื ่ อ ง
โดยนักจดหมายเหตุ ซึ่งนักจดหมายเหตุจะต้องทำให้ผู้คนเข้าใจ สนับสนุน และมีส่วนร่วมในงาน
จดหมายเหตุให้ตอบสนองต่อพันธกิจขององค์กร วิธีหนึ่งที่จะได้รับการสนับสนุนคือการทำให้ผู้ใช้
เข้าถึงงานจดหมายเหตุได้ ซึ่งกลุ่มเป้าหมายสำคัญอันหนึ่งคือเยาวชน ในอดีตนักจดหมายเหตุจะไปพบ
เด็กและเยาวชนที่ห้องเรียนเพื่อเล่าเรื่อง และพาเด็กมาเยี่ยมชมหอจดหมายเหตุ โดยได้จัดเตรียมสื่อ
การเรียนการสอน เช่น เอกสารจดหมายเหตุและตัวแทนเอกสารให้แก่ครู นอกจากนี้ยังมีการเล่าเรื่อง
จากหนังสือ ภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์ที่กำกับโดยเยาวชน ทั้งนี้เป้าหมายสำคัญคือการทำให้เด็ก
และเยาวชนตระหนักถึงคุณค่าของเอกสารจดหมายเหตุและหลักฐานการอ้างอิงทางประวัติศาสตร์
ที่บอกเล่าเรื่องราวได้และเป็นแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

�70

บรรณานุกรม
ดวงใจ อมิตรพ่าย. (2552). สิ่งพิมพ์รัฐบาลและจดหมายเหตุ. ลพบุรี: ศูนย์การพิมพ์มหาวิทยาลัย
ราชภัฎเทพสตรี
นาริสา ทับทิม. (2564). การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี.
(ปริญญานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร. (2561).แนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสารจดหมายเหตุ
มหาวิทยาลัยไทย.(วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยรามคำแหง).
ปกรณ์ สันตกิจ. (2562). การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมายสำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล.
วารสารวิจัยคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 4(1), 43-58.
มยุรี รัตนเสริมพงศ์. (2561). รายงานการวิจัยเรื่องการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี. ลพบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี
รศนา สวัสดิภาพ. (2543). การจัดทำจดหมายเหตุของศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย. สำนักงาน
คณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: ฝ่ายบริการ ศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2560). คู่มือคำศัพท์วิชาการจดหมายเหตุ. กรุงเทพฯ:
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร
วิระพงศ์ จันทร์สนาม. (2557). การพัฒนาเมทาดาตาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้าน
ประวัติศาสตร์.(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช).
Noy Phaly. (2564). การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร.
(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร).
Mazzia, F.,&amp; De Armond, M. (2021). Causality dilemma: Creating a twenty-first century
university archive. Journal of the Medical Library Association,109(1), 137140.doi: 10.5195/jmla.2021.1056
Park, J., and Tosaka, . (2010). Repositories and Collections: Schemata, Selection
Criteria, and Interoperability. Information Technology and Libraries
September 104-116.
Ruhl, M. (2012). Do we need metadata? An on-line survey in german archives.
Proceedings of the 2nd International Workshop on Semantic Digital Archives
(SDA 2012). Retrieved May 9, 2023. from https://opus4.kobv.de/opus4fhpotsdam/ les/374/Vortrag+Ruhl.pdf

�71

Sweeney, S.,&amp; Avery, C. (2021).Write Us into the Story: Archives and Archivists in
Narratives for Children. Archivaria: The Journal of the Association of Canadian
Archivists.Retrieved fromhttps://archivaria.ca/index.php/
archivaria/article/view/13823
Wisniewska-Drewniak. (2021).Archival description in polish community archives:
Three examples from a multiple case study.Education for Information 37(1),
121-145.doi:10.3233/EFI-190361

�72

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทย มาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)

1. องค์ประกอบของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุฯ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ระบบคลังสารสนเทศดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึง
การลงรายการตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทา
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
แบ่งออก 3 ระบบ ได้แก่
ระบบที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ re Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สืบค้น
ข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ

�73

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 1 หน้าจอระบบ Pre-Catalog เอกสารเตรียมนำเข้าระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
ระบบที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโปรแกรมโอเมกา (Omeka)
หลังจากผู้ลงรายการข้อมูลได้ดำเนินการแปลงไฟล์ด้วยโปรแกรม OCR เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วย
ข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วยโปรแกรม excel ก่อนที่จะนำเข้า
โปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่านเว็บพอร์ทัล รวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหา
จัดทำเมทาดาทาก่อนที่นำเข้าข้อมูลผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง

�74

ภาพที่ 2 หน้าจอระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/
ระบบที่ 3 คือ ระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูล คลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ เข้าใช้งานและ
ค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากทีได้มี
การลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

�75

ภาพที่ 3 หน้าจอระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูลในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
การแสดงผลการเชื่อมโยงข้อมูล Web portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จากข้อมูล API แต่ละส่วน เป็นดังนี้

ภาพที่ 4 รูปแสดงการเชื่อมโยงข้อมูล API ของ Web portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

�76

2 การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ มี 4 วิธี ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2.2 การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ได้แก่
2.1.1 การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้น
ที่ต้องการ ซึ่งอาจจะเป็นคำ หรือ วลี ที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ที่ต้องการ ในช่อง ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ
พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
2.1.2 การสืบค้นตามกลุ่ม คอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ เป็นการ
สืบค้นโดยเลือกจากเอกสารจดหมายเหตุตามกลุ่มประเทศที่ต้องการ ซึ่งในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

�77

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 6 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ
2.1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดไว้ เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมาย
เหตุจากป้ายกำกับ หรือ Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 7 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2.2 การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการ
สืบ ค้น ให้ได้ร ายการที่ตรงกับ ความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสื บ ค้ น
นอกเหนือจากสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือ การเรียกดูตามคอลเลกชั่น หรือ การเลือก
ดูตามป้ายกำกับ หรือ การเรีย กดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

�78

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.
th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสาร
จดหมายเหตุที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมี
ทั้งหมด 13 กลุ่ม ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น
กัมพูชา สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ และคลังความรู้

�79

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

ภาพที่ 11 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุ
แต่ละรายการ โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

�80

เลือกดูรายการ

–
ภาพที่ 12 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by
tag จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search)
โดยเลือกที่เมนู “เรีย กดูร ายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอ
ให้กำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้น หรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้นเพิ่มเติมมากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

�81

เมนูสืบค้นรายการ

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นชั้นสูงทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with ดังภาพที่ปรากฏ

�82

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั้น ยังเพิ่มหรือลดช่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นให้ เฉพาะเจาะจง
มากยิ่งขึ้นได้อีกด้วย โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้น ในกรณีที่ต้องการ ลด หน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 16 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา

�83

3. การสืบค้นตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 18 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 19 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ
หรือ คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบ ค้น นิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการ
ออนไลน์ที่จัดทำขึ้น

�84

ภาพที่ 20 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การดาวน์โหลดเอกสารจดหมายเหตุ
เมื่อสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุที่ต้องการแล้ว หากต้องการดาวน์โหลดไฟล์
เอกสารหรือรูปภาพเอกสารเพื่อไว้ใช้งาน โดยดำเนินการได้ดังนี้

�85

1.1 เลือกรายการเอกสารที่ต้องการ โดยคลิกที่ภาพเอกสารหรือชื่อเรื่องเอกสาร
ที่ต้องการ

คลิกภาพเอกสารหรือชื่อเอกสารที่ต้องการ

ภาพที่ 21 ภาพแสดงการเลือกรายการเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
1.2 เมื่อเลือกรายการที่ต้องการแล้ว ระบบจะแสดงรายละเอียดทางบรรณานุกรม
ของเอกสารจดหมายเหตุที่เลือกไว้ จากนั้นให้คลิกเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร เพื่อเข้าสู่รายการไฟล์
เอกสารนั้น ๆ

ภาพที่ 22 ภาพแสดงการเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร

�86

ภาพที่ 23 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา

�87

ไฟล์เอกสารจดหมายเหตุที่ดาวน์โหลดได้

ภาพที่ 24 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา (ต่อ)
เมื่อคลิกที่ไฟล์ภาพเอกสารจดหมายเหตุเพื่อดูเอกสารต้นฉบับที่สแกนไว้แล้ว กรณี
เป็นไฟล์เอกสาร .pdf ระบบจะแสดงไฟล์เอกสาร ซึ่งเลือกดาวน์โหลดเอกสาร โดยคลิกที่ปุ่ม
ในกรณีที่เป็นรูปภาพ คลิกขวาและเลือกดาวน์โหลดไฟล์ภาพที่ต้องการได้

�88

คลิกเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 25 ภาพแสดงการเลือกปุ่มเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอ เพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสาร
นั้น ๆ

�89

ภาพที่ 26 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
3. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 27 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
การใช้ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว ดังตัวอย่าง

�90

ภาพที่ 28 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในระบบคลังดิจิทัลจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 29 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์

�91

ภาพที่ 30 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 31 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

�92

ภาพที่ 32 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 33 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

�93

ภาพที่ 34 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
ปลั ๊ ก อิ น Timeline เป็ น ปลั ๊ ก อิ น สำหรั บ การจั ด การการแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ฯ ให้ เ ป็ น ช่ ว งเวลาหรื อ เป็ น ไทม์ ไ ลน์ ทำให้ ก ารแสดงผลแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น ดังตัวอย่าง

ภาพที่ 35 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�94

ภาพที่ 36 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 37 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

�95

ภาพที่ 38 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 39 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

�96

ภาพที่ 40 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล

�97

10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 41 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา
ดังนั้น การลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ

�98

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล

คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
พ.ศ. 2566
Version 1.0

�99

คำนำ
คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เป็น ส่ว นหนึ่งของโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อให้เข้าใจคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเป็น
แนวปฏิบัติในการสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ได้แก่ การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัลและการสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
ผู้ว ิจ ัยหวังว่าคู่มือนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ส นใจในการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เ พื ่ อ จั ด ทำรายงานและนำไปใช้ ป ระโยชน์
ทางวิชาการต่อไป
คณะนักวิจัย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล สำนักหอสมุดแห่งชาติ
นายศุภชัย จันฝาก สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
นายชาตรี วงษ์แก้ว มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ส.อ. พงศกร สุกันยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
สิงหาคม 2566

�100

สารบัญ
บทนำ
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
สรุป
เอกสารอ้างอิง

หน้า
101
101
101
101
102
103
103
103
104
105
105
106
111
113

�101

คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เป็ น โครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ซ ึ ่ ง เป็ น หลั ก ฐาน
ทางประวัติศาสตร์มาเผยแพร่ โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจั ดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ดังนี้
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้นที่ต้องการ
ซึ่งอาจจะเป็นคำหรือวลีที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ ที่ต้องการในช่อง
ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ

�102

พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 1 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
การสืบ ค้น ตามกลุ่ม คอลเลกชั่น ผ่านภาพธงชาติของแต่ล ะประเทศ เป็นการสืบค้น
โดยเลื อ กจากเอกสารจดหมายเหตุ ต ามกลุ ่ ม ประเทศที ่ ต ้ อ งการ ซึ ่ ง ในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 2 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ

�103

1.3 การสืบค้นตามปายกำกับ
การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุจากป้ายกำกับหรือ
Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 3 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2. การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการสืบค้น
ให้ได้รายการที่ตรงกับความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสืบค้นนอกเหนือจาก
การสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือการเรียกดูตามคอลเลกชั่นหรือการเลือกดูตามป้าย
กำกับ หรือการเรียกดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 4 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญ
ที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

�104

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสารจดหมายเหตุ
ที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมีทั้งหมด 13 กลุ่ม
ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา
เกาหลีใต้ และคลังความรู้

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 6 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

�105

ภาพที่ 7 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุแต่ละรายการ
โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

เลือกดูรายการ

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากปายกำกับ
การสืบ ค้น โดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by tag
จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

�106

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search) โดยเลือกที่
เมนู “เรียกดูรายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอให้กำหนดหน่วย
ข้อมูลที่ต้องการสืบค้นหรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นเพิ่มเติม
มากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

สืบค้นรายการ

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา

�107

การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง ทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with

ภาพที่ 11 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั ้ น ยั ง เพิ ่ ม หรื อ ลดช่ อ งสื บ ค้ นเพื ่ อ กำหนดหน่ ว ยข้ อ มู ล ที ่ ต ้ อ งการสื บ ค้น แบบ
เฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูล
ทีต่ ้องการสืบค้น ในกรณีที่ต้องการลดหน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

�108

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 12 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา
3. การสืบ ค้น ตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

�109

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ หรือ
คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบค้นนิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการออนไลน์
ที่จัดทำขึ้น

�110

ภาพที่ 16 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอเพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสารนั้น ๆ

�111

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 18 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง

�112

4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URI หรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 19 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

�113

ดังนั้นการลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เอกสารอ้างอิง
รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
กรุงเทพฯ : สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ, 2566.

�114

ภาคผนวก 2
ภาพประกอบการดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การประชุม ครั้งที่ 1
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม Microsoft Teams

�115

การอบรมเรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสาร จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันที่ 30 มกราคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�116

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�117

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

�118

การประชุมเรื่องการนำเข้าไฟล์ cel เข้าระบบ im ort e cel
วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�119

การประชุมคณะทำงาน etadata เพื่ออธิบายวิธีการทำงานในรูปแบบใหม่
วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�120

การรายงานความก้าวหน้าของการลงรายการผ่าน C V m ort
วันที่ 3 มีนาคม 2566
ณ ห้อง 811 อาคาร วช.8 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

�121

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
วันที่ 3 เมษายน 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 1 อาคารหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล
หอสมุดพระราชวังสนามจันทร์มหาวิทยาลัยศิลปากร

�122

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�123

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�124

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�125

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

�126

การอบรมการลงรายการด้วยโปรแกรม me a
วันที่ 12 พฤษภาคม 2566 ประชุมออนไลน์ ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

�127

การอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง "โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และ
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ"
วันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

�128

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�129

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�130

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="5">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2878">
                  <text>คลังความรู้</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227910">
                <text>โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227911">
                <text>รายงานฉบับสมบูรณ์</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227912">
                <text>รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227913">
                <text>สิงหาคม พ.ศ. 2566</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="227914">
                <text>ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
</itemContainer>
