File #15120: "PDF_รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ125-218.pdf"

PDF Text

Text

ส่วนที่ ๕ บทพระราชนิพนธ์พระราชทานวงสายใยจามจุรีในรายการ
แสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสวันสถาปนา
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม
ขณะที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงศึกษาระดับ
ปริญญาตรีที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (พ.ศ. ๒๕๑๖ - ๒๕๒๐) นอกจาก
ทรงศึกษาวิชาการต่าง ๆ แล้ว ยังทรงเป็นสมาชิกชมรมดนตรีไทย ทั้งของคณะอักษรศาสตร์
และของสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)
หลังจากทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากคณะอักษรศาสตร์ ใน พ.ศ.
๒๕๒๐ แล้ว ในฐานะศิษย์เก่า เสด็จฯ ไปทรงร่วมงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วันที่ ๒๖ มีนาคม เสมอ และในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๙ มีพระมหากรุณาธิคุณ
ทรงรับเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของโครงการดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ๖๐
์ และนับตั้งแต่
พ.ศ. ๒๕๓๐ เมื่อจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเริ่มจัดการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์๖๑
ทรงมีส่วนร่วมส�ำคัญในการจัดการแสดงมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อง
และบทแสดงประกอบบทร้อง ทรงอ�ำนวยการแสดง ทรงเครื่องดนตรีต่าง ๆ เช่น ระนาดเอก
ซอด้วง ร่วมกับวงดนตรีไทย “วงบ้านปลายเนิน” และ “วงสายใยจามจุรี” แห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย บางครั้งมีวงดนตรีสากล “CU Band” สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ร่วมบรรเลงในลักษณะวงสังคีตพัฒนาตามแนวพระราชด�ำริอีกด้วย
บทร้องทีน่ ำ� มารวบรวมในส่วนนี้ เป็นบทพระราชนิพนธ์ซงึ่ โปรดเกล้าฯ พระราชทาน
วงสายใยจามจุรี ส�ำหรับบรรเลงในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยปีต่าง ๆ
ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๒ ถึง พ.ศ. ๒๕๕๙ มีจ�ำนวนทั้งหมด ๑๐ บท

วิศิษฏศิลปิน, ที่มา : www.wisithsilapin.org/biography/2530
สูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐, ๑๘ ธันวาคม ๒๕๓๐ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๐
๖๑

124

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒

นกกระจอกทอง - น�้ำลอดใต้ทราย - กระบองกัน
นกกระจอกทอง
ถึงจะอยู่ที่ไหนในหล้าโลก
ชาวจุฬาพี่น้องพ้องผูกพัน

จะเงียบเหงาเศร้าโศกหรือสุขสันต์
ด้วยมุ่งมั่นอุดมการณ์เนิ่นนานมา

น�้ำลอดใต้ทราย
เจ็ดสิบสองปีเห็นเป็นประจักษ์
เมื่อคราใดได้ประสบพบพักตรา

เราล้วนรักจามจุรีนี้หนักหนา
ยังปลื้มเปรมอุรามิเว้นวาย

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ขอเชิญฟังเพลงเสนาะเพราะจับจิต พร้อมมวลมิตรไม่หมางเมินเหินห่างหาย
ดวงใจรวมเป็นหนึ่งแน่แม้ไกลกาย
ก่อความหมายส�ำคัญวันนี้เอย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒๖๒

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองขึ้นเป็น
การเฉพาะ พระราชทานเพื่อเป็นบทร้อง ในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาส
เฉลิมฉลองครบรอบ ๗๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๓๒ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๒

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 125

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๘๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖

แสนค�ำนึง เถา
สามชั้น

วงเครื่องสายสนองค�ำล�ำน�ำร้อง
วงปี่พาทย์ดุริยะกระชั้นรับ
เสียงเพลงเตือนยามท่องไปในแหล่งหล้า
ว่าใจมีเพื่อนรักให้พักพิง

สองชั้น

คิดถึงคราเมื่อเยาว์วัยอยู่ใกล้ชิด
ร่วมเรียนรู้วิทยาก้าวหน้าไกล
ได้เห็นสิ่งหลากหลายมากมายนัก
ได้พานพบถ้วนทั่วทั้งชั่วดี

ชั้นเดียว

วันพรุ่งนี้จะเป็นอย่างไรเล่า
ประสบการณ์เป็นครูคู่วิชา
มาวันนี้มาส�ำราญอย่างเก่าก่อน
มาบรรเลงเพลงเก่าเราเล่นกัน



ท่วงท�ำนองส�ำเนียงเสียงขานขับ
จังหวะจับใจเหมาะไพเราะจริง
สุดขอบฟ้าตามตะวันอันสูงยิ่ง
อย่าเกรงกริ่งท้อแท้แม้ทุกข์ใจ
มิตรสนิทแสนสนุกสุขไฉน
พาชีวิตมาได้ถึงยามนี้
ไม่รู้จักก็รู้ได้ไปทุกที่
ต้องพิเคราะห์แนววิถีด้วยปัญญา
ความมั่นใจพาเราให้แกร่งกล้า
อาจแก้ไขปัญหาสารพัน
มาพักผ่อนส�ำรวลพาสรวลสันต์
ฉลองวันมงคลชนชื่นชม
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๔๖๖๓

เพลง แสนค�ำนึง เถา นี้ ของเดิมเป็นเพลงเก่า ท�ำนอง ๒ ชั้น ส�ำเนียงลาวเข้าคู่กันมากับ
เพลงลาวต้อยตริ่ง ในปี พ.ศ. ๒๔๘๓ หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ได้น�ำท�ำนอง ๒ ชั้น
ดังกล่าวมาปรับและประดิษฐ์ขึ้นเป็นเพลงเถา ใช้บทร้องจากตอนหนึ่งของเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน
ตั้งชื่อว่า เพลงแสนค�ำนึง เถา
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงพระราชนพิ นธบ์ ทรอ้ งขนึ้ ใหมเ่ ปน็ การเฉพาะ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้วงสายใยจามจุรี น�ำไปขับร้องในการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์
เนื่องในโอกาสฉลอง ๘๖ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๔๖ ณ หอประชุม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๓

126

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐

อาหนู - อาซิ้ม
อาหนู เถา
สามชั้น

อาหนูน้อยน้อย
ไม่กระจ่างทางสุนทรที่ซ่อนเร้น
ฉันยังเด็กเล็กอยู่ที่ครูสอน
ทั้งรับขับล�ำเพลงดนตรี
ขออภัยในอักษรกลอนประเทียบ
เอ็นดูได้เป็นครูอาหนูเอย

ค่อยบรรเลงท�ำเพลงเล่น
ฟังก็เป็นเพลงได้แต่ไม่ดี
ปัญญาก็อ่อนลืมเลือนเชือนวิถี
จะหาที่เพราะยากล�ำบากใจ
ยังไม่เรียบร้อยแน่เชิญแก้ไข

(บทร้องของเก่า)
สองชั้น
เจ้าสาวสาวสาวสาวรุ่นใหม่
ขับร้องซ้องเสียงหวาน
พากเพียรขยันแต่เด็ก
ครูสอนจนได้ดี

เจ้าเติบใหญ่ทางเพลงเล่นช�ำนาญ
มีปฏิภาณเชิงกวี
อาหนูเล็กน�ำเกียรติศรี
ได้ดีมีวัฒนธรรม

ชั้นเดียว
เก่งกาจศาสตร์ศิลป์เรืองนาม กิริยาก็งามหน้าคมข�ำ
มีชื่อระบือไกล
เล่นได้ทั้งปี่พาทย์มโหรี
ใครได้ฟังพอใจ
สาวคล่องว่องไวน่าชม
(บทร้องพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 127

ระบ�ำอาซิ้ม

อาซิ้ม สาว สาว สาวสวยฉลาด
นุ่งปังลิ้นแลงามหรู
อาหนูวิ่งไปมา
ซนอย่างนี้เดี๋ยวส่ง

ท�ำขนมผักกาดเลี้ยงอาหนู
หูใส่ต่างหูเพชรดี
ซิ้มว่า “อั๊วผะลื้อซี้”
ส่งไปเล่นงิ้วเอย

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงประดิษฐ์ท่าร�ำ)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐๖๔

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
“ทุกปีเมื่อถึงวันที่ ๒๖ มีนาคม บรรดานิสิตเก่า คณาจารย์ และบุคลากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จะมาร่วมกันบรรเลงฉลองในงานวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ตกลงกันว่า
จะเล่นเพลงอาหนู เถา อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ผู้ควบคุมวงปรารภว่า บทเพลงอาหนู เถา ที่ใช้กันอยู่
ไม่สอดคล้องกันเป็นเรื่องเป็นราว จึงให้ข้าพเจ้าปรุงขึ้นใหม่
เมือ่ พิจารณาดู ข้าพเจ้าเห็นว่า บทเดิมอัตราสามชัน้ ดีอยูแ่ ล้ว ว่าด้วยเรือ่ งเด็กเพิง่ หัดเรียนดนตรี ยังไม่เก่ง
จึงแต่งใหม่แต่บทสองชั้นและชั้นเดียวว่า อาหนูเป็นเด็กใฝ่รู้ เมื่อโตขึ้น ได้ครูดี จึงเป็นคนเก่งและดีพร้อม
เมื่อแต่งบทเสร็จ ได้ไปลองต่อซ้อมกันที่วังคลองเตย มีผู้ปรารภว่า มีอาหนูแล้วน่าจะมีอาซิ้มด้วย
ข้าพเจ้าจึงแต่งบททีว่ า่ ด้วยอาซิม้ ว่า อาซิม้ สาว สวยและแถมยังฉลาด ท�ำขนมผักกาดเก่ง อาซิม้ เป็นแม่ครัว
กิตติมศักดิ์ ร�่ำรวยจึงนุ่งปังลิ้น ใส่ตุ้มหูเพชร มีอาหนูเล็ก ๆ ซนมาก วิ่งไปวิ่งมาอยู่ในครัวขณะก�ำลังท�ำขนม
อาซิ้มเวียนหัวจึงดุว่า เดี๋ยวตีตายเลย เป็นภาษาจีนแต้จิ๋วอย่างที่ได้ยินกันบ่อย ๆ แล้วยังขู่ส�ำทับอีกว่า
จะจับตัวส่งไปเล่นงิ้ว
สมัยก่อนผู้ใหญ่ชอบขู่เด็กว่า ถ้าวิ่งซนท�ำอะไรแผลง ๆ ออกนอกลู่นอกทางจะถูกจับไปเล่นงิ้ว
หรือจะถูกซีอุยจับไปกินตับ
เมื่อแต่งบทเสร็จ ข้าพเจ้าจึงคิดท่าร�ำ คิดปรึกษากับอาจารย์สิริชัยชาญท�ำเพลงใส่ และอ�ำนวยการ
ทั่วไป เช่น การออกแบบและจัดท�ำเครื่องแต่งกาย เป็นต้น จนส�ำเร็จเป็นระบ�ำอาซิ้มปนอาหนู อย่างที่
จะได้ชมกัน เป็นอันสิ้นต�ำนานระบ�ำอาซิ้มแต่เพียงนี้”
อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รรายการแสดงดนตรีไทย ปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๐ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๐ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
๖๔

128

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๒ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒

แขกขาว เถา
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบัง
แขกขาว เถา
(ฉากในทุ่งหญ้าเชิงเขา มีวัวแบบแขกสักตัวสองตัว อาจจะใช้โฟมหรือไม้อัดเขียน
ภาพระบายสีตั้งเอาไว้)
ข้าแต่ องค์พระ กฤษณราช ปรมาตมัน อันพิสุทธิ์ ไพศาล
เจ้ามหา ภารตยุทธ สุดชาญ
องค์นารายณ์ อวตาร บันดาลพร
พรั่งพร้อม สาวสอางค์ นางโคปี
ผู้ภักดี โควินทะ อดิศร
นางราธา ยอดอนงค์ องค์อรชร
วสันต์งาม ร�ำฟ้อน ตามท�ำนอง
โกกิลา แจ้วส�ำเนียง เสียงไพเราะ
กับขลุ่ยผิว สอดเสนาะ เฉลิมฉลอง
มธุกา ชมผกา อัมพากรอง
สายลมต้อง กายา พาภิรมย์
(พระกฤษณะโปรดการทรงขลุ่ย จะต้องไปหาขลุ่ยแขกมา โควินทะเป็นพระนาม
ของพระกฤษณะ โกกิลาคือนกกาเหว่า มธุกรคือผึ้ง อัมพาคือมะม่วง)
ออกเพลงระบ�ำนางโคปี
(สาวเลี้ยงโค) ใส่ส่าหรีหรือคาวาซามีสีอ่อน ๆ หลาย ๆ สี
ระบ�ำอาบัง
(แขกขายถั่วนุ่งโธตีสีขาว มาจากเมืองแขก แต่ก่อนเป็นแขกเลี้ยงวัวแต่ไม่ประสบ
ความส�ำเร็จในชีวิต จึงมาเมืองไทยประกอบอาชีพแขกขายถั่ว)
ท�ำนอง สาวนาคอยคู่ ของบุปผา สายชล ในเรื่องมนต์รักลูกทุ่ง (แต่ตัดลงมา
ไม่เหมือนทีเดียว)
โอ ชีวิตนั้นหนาอยู่มาใจเศร้า
อาบังแสนเหงาเศร้าทรวงระทม
เคย มีวัวมากหลายไว้ใช้รีดนม
แต่วัวนอนซมแล้งหญ้าไม่มี
ออกไปตายดาบหน้า
มาเมืองไทยก็ดี
คิดว่าจะมีข้าวกิน
มา อยู่ที่จุฬาฯ มุ่งมาหางาน
จิตใจสราญขายถั่วนานา
มีพวกนิสิตมาหา
จะมาซื้อถั่วหรือ
ถั่วบังลือชื่อถูกอนามัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 129

เด็กว่าถั่วนั้นน่ากิน
บัง ช่วยร�ำและร้องท�ำนองเพลง

จะซื้อทั้งสิ้นถ้าบังตกลง
เพลงอินเดียไม่เคยฟัง

อาบังบอกว่า “โอเค อัจช่า” แล้ววางโต๊ะถั่วที่ตอนแรกทูนไว้บนหัว เต้นเพลงแขก
เอาโต๊ะตีแทนกลอง สักพักเด็กบอกว่า “พอที จะซือ้ ถัว่ แล้ว” บังโคลงหัวร้องต่อ เอาโต๊ะทูนหัว
อย่างเดิม เดินไปท�ำท่าบ๊ายบาย
(เข้ามาใหม่เพื่อขายถั่ว)
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒๖๕
ภูมิหลัง
ศาสนาพราหมณ์มคี วามเชือ่ ทีอ่ ยูร่ วมกันไปหลายอย่างตัง้ แต่เชือ่ เทพเจ้าหลายองค์
(polytheism) เชื่อพระเจ้าองค์เดียว (monotheism) และเชื่อว่ามีธรรมะหรือสภาวะ
ที่เป็นสากล (monism) ได้แก่ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลกล้วนมีสภาวะแท้จริงอย่างเดียวกัน
สภาวะเช่นนี้ที่อยู่ในสิ่งต่าง ๆ เรียกว่าอาตมัน สภาวะสากล โดยรวมเรียกว่าปรมาตมัน
พระกฤษณะเป็นบุคลาธิษฐานของปรมาตมัน ตามเรื่องว่าพระกฤษณะเติบโตในหมู่บ้านคน
เลี้ยงโค ความภักดี การโหยหาของนางราธาสาวเลี้ยงโคต่อพระกฤษณะเป็นการแสดงถึง
ความปรารถนาของมนุ ษ ย ์ (อาตมั น ) ที่ จ ะเป ็ น อั น หนึ่ ง อั น เดี ย วกั น กั บ พระผู ้ เ ป ็ น เจ ้ า
(ปรมาตมัน) ตามแนวภักติโยคะ คืออาศัยความภักดีเพื่อบรรลุความเป็นจริง (ปรมาตมัน)
วรรณคดีคีตาโควินทะแสดงภาพวสันตฤดู (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอก
ออกใบมีสสี นั งดงาม ส่งกลิน่ ดึงดูดเหล่าภมรแมลงผึง้ ให้มาดอมดม อากาศเย็นสบาย มีลมจาก
ทางใต้พัดโบก นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะเป่าขลุ่ย เหล่าสาวเลี้ยงโคเริงระบ�ำ
อันเป็นการแสดงถึงการที่อาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
“เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ข้าพเจ้าแต่งบทระบ�ำอาซิ้ม บรรดาผู้ร�ำชอบกันมาก มาปรารภว่า เมื่อมี
ระบ�ำอาซิ้มน่าจะมีระบ�ำอาบัง จึงได้คิดบทระบ�ำอาบัง เป็นเรื่องแขกขายถั่วขึ้นมา
เนื้อความในบทเป็นเรื่องแขกขายถั่ว เมื่อสมัยเรียนหนังสืออยู่ที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ตอนเย็นเลิกเรียน รอรถมารับ มีแขกขายถั่วเป็นแขกอพยพนุ่งโธตีสีขาว มีอุปกรณ์ขายถั่ว
ท�ำเป็นเหมือนโต๊ะตัวย่อม ๆ ข้างบนแบ่งเป็นช่องใส่ถั่วชนิดต่าง ๆ รวมทั้งช่องใส่เกลือ ต้นหอมหั่นปน
พริกสด เป็นเครื่องปรุง โต๊ะถั่วนี้ใช้เทินศีรษะเดินร้องขายไปตามที่ต่าง ๆ ก็ได้ซื้อรับประทานเป็นประจ�ำ
๖๕

130

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

อยู่มาวันหนึ่งไม่ซื้อ อาบังก็เซ้าซี้ให้ซื้อ จึงได้บอกว่า ขอให้อาบังร้องเพลงก่อนจึงจะซื้อ อาบังเริ่มต้น
ร้องเพลง เคาะโต๊ะแทนกลองเป็นจังหวะ จนกระทั่งรถมารับก็ไม่ยอมเลิก ขึ้นรถไปแล้วอาบังก็ยังร้องเพลง
มีโต๊ะถั่วเทินศีรษะเดินไปอย่างสบายอารมณ์
ส่วนเรื่องท�ำนองเพลงนั้นได้พยายามเสาะหาเพลงแขกที่นิยมกันในยุค พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๒๐
มาฟังอยู่หลายเพลง ส่งให้ครูสิริชัยชาญ (ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ) เลือก ครูฟังแล้วแต่งเพลงขึ้นใหม่
ตามแนวเพลงเหล่านั้น แล้วปรารภว่า มีแต่เรื่องเล่นสนุกควรจะแต่งอะไรที่เป็นเรื่องเป็นราวบ้าง จึงได้เกิด
ด�ำริจนแต่งบทเพลงแขกขาว เถา ขึ้นใหม่
บทเพลงแขกขาวนี้ เนือ้ ความเป็นเรือ่ งพระกฤษณะกับนางโคปี ท่านหญิงไอ หม่อมเจ้าหญิงกรณิกา
จิตรพงศ์ ตรัสเล่าให้ฟังว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงพระด�ำริ
จะทรงพระนิพนธ์ละครเรื่องพระกฤษณะตามนัยวรรณคดี สันสกฤต เรื่อง คีตาโควินทะ อันเป็นเรื่อง
พระกฤษณะกับนางโคปี มีนางราธาเป็นหัวหน้าในเรื่อง ทรงพระด�ำริให้มีระบ�ำนางโคปีอยู่ด้วย
ข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะด�ำเนินตามรอยพระบาท แต่งเรื่องคีตาโควินทะ แต่เป็นเรื่องยืดยาวต้องใช้เวลา
เมื่อจะแต่งบทเพลงแขกขาวใหม่จึงเห็นเป็นโอกาสเหมาะที่จะแต่งเป็นเรื่องพระกฤษณะกับนางราธา
และเหล่านางโคปี
เรื่องราวของพระกฤษณะกับนางราธาและนางโคปีทั้งหลายนี้ มีผู้ตีความว่าเป็นบุคลาธิษฐานของ
การที่มนุษย์ต้องการจะกลับไปสู่พระผู้เป็นเจ้า หรือสภาวะหลุดพ้นอันสูงสุด ศาสนาพราหมณ์มีความเชื่อ
เรื่องพระเจ้าหรือสภาวะอันสูงสุดอยู่หลายแบบ มักเชื่อรวม ๆ กันไป มีตั้งแต่การนับถือเทพเจ้าหลายองค์
ถึงเทพเจ้าใหญ่องค์เดียว ความเชื่ออันประกอบอยู่ในเชิงปรัชญาที่แพร่หลายที่สุดคือ เชื่อว่ามีสภาวะ
อันจริงแท้เป็นสากลไม่แปรปรวน สถิตในทุกสิ่ง เรียกว่า พรหมัน หรือ ปรมาตมัน สรรพสิ่งในโลก
ล้วนมีแก่นสาร หรือสภาวะนี้อย่างเดียวกัน สภาวะเช่นนี้ที่อยู่แยก ๆ กันเรียกว่าอาตมัน
เมื่อตีความเรื่องราวของพระกฤษณะกับเหล่านางโคปี พระกฤษณะคือ ปรมาตมัน ตามต�ำนาน
พระกฤษณะทรงเจริญวัยในหมู่คนเลี้ยงโค ความภักดี ความโหยหาพระกฤษณะของนางราธาและ
นางโคปี คือความปรารถนาของมนุษย์ (อาตมัน) ที่จะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพระผู้เป็นเจ้า หรือ
สภาวะอันจริงแท้สูงสุดที่เรียกว่า ปรมาตมัน ตามแนวคิดเรื่องภักติโยคะ คือ การอาศัยความจงรักภักดี
เพื่อบรรลุความจริงแท้ (ปรมาตมัน)
บทเพลงแขกขาวนี้ ด� ำ เนิ น ความตามส่ ว นหนึ่ ง ของวรรณคดี สั น สกฤต เรื่ อ ง คี ต าโควิ น ทะ
พรรณนาเรื่องราวในฤดูวสันต์ (ฤดูใบไม้ผลิ) ต้นไม้ในท้องทุ่งผลิดอกออกใบมีสีสันงดงามดึงดูดให้
เหล่าภมรแมลงผึ้งมาดอมดม อากาศเย็นสบายมีลมพัดมาจากทางใต้ นกร้องเพลงไพเราะ พระกฤษณะ
ทรงขลุ่ยท่ามกลางเหล่านางโคปีที่มาเริงระบ�ำ อันเป็นการแสดงว่าอาตมันได้กลับมารวมกับปรมาตมัน
ท�ำนองเพลงระบ�ำนางโคปีทา้ ยเพลงแขกขาวนี้ ใช้ทำ� นองเพลงแขกจริง ๆ ในภาพยนตร์แขกเรือ่ งหนึง่
มาปรับให้เข้ากับการร่ายร�ำ เมื่อคิดท่าร�ำเสร็จบรรดาผู้ที่เคยร�ำระบ�ำอาซิ้มยอมแพ้ เพราะท่าร�ำต้องใช้
เรี่ยวแรงนัก จึงให้บรรดาลูกหลานมาร�ำแทน
หมดต�ำนานเพลงแขกขาว เถา ระบ�ำนางโคปี และระบ�ำอาบังแต่เพียงเท่านี้”
อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๒ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๒ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 131

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๓ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓

ตับนางซิน ตอนท�ำครัว
ดนตรีท�ำเพลง ฝรั่งครุ่นคิด
ริลลาแปลง
แสนสงสารนางซินเดอริลลา
แต่ก่อนจ้างแม่ครัวก็ไล่ไป
นางซินเป็นคนที่มีความรู้
เธอชอบท�ำกับข้าวมานานปี
สวนฝรั่ง

ในสวนมีผลฟักทองยักษ์
แต่ก่อนแม่เคยสอนไว้ได้ฝึกปรือ
ฝานฟักทองผัดกับหอมหัวใหญ่
เติมน�้ำซุปเบลนเดอร์ปั่นหอมน่าซด

ครัวฝรั่ง

ผีฝรั่ง

132

มีแม่เลี้ยงมารยาเอาแต่ได้
บังคับลูกเลี้ยงท�ำให้จะได้ฟรี
ยังเรียนอยู่จุฬาถึงปีสี่
เอ๊ะ! จะท�ำอะไรดีอวดฝีมือ
กลางแปลงผักจะท�ำซุปไม่ดีหรือ
เพราะนี่คือต�ำราเลิศประเสริฐรส
ใส่เนยเค็มตั้งไฟจนสุกหมด
ใส่หม้อตั้งเตาก�ำหนดกุ๊กเชี่ยวชาญ

พอเดือดใส่ครีมแล้วยกจากเตาได้
เป็นอันเสร็จรู้สึกแสนเบิกบาน
แต่คืนนั้นมีเลี้ยงในวังใหญ่
ลูกแม่เลี้ยงเอารถไปไม่เหลือเงา

โรยพริกไทยผงลูกจันทน์ในอาหาร
ทุกคนชอบรับประทานซุปของเรา
นางซินก็อยากไปพร้อมกับเขา
ได้แต่เศร้าเว้าวอนท่านผีเรือน

ผีเรือนคิดเสกฟักทองเป็นรถทรง
ฟักทองท�ำซุปไปแล้วผีลืมเตือน
จะใช้กล้วยทั้งเครือมาทดแทน
หนูในครัวเสกเป็นควายได้ดังจินต์

ใช้ฟักเขียวก็คงจะไม่เหมือน
จึงเอ่ยเอื้อนอย่างรอบคอบตอบนางซิน
เสกเป็นเกวียนมั่นแม่นพาผายผิน
อึ่งอ่างยินกูว่ารีบมาไว

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

สีนวลแปลง

ช่วยขับเกวียนให้ถึงวังก่อนรถเก๋ง
กิ้งก่าที่ไต่อยู่บนต้นไทร
กูจะบอกผีป่ามหามิตร
ช่วยลากเกวียนหยุดรถเก๋งท�ำอ�ำพราง

ต้องรีบเร่งดั้นด้นไปจนได้
เป็นคนใช้และเป็นเพื่อนเดินทาง
สิงสถิตอยู่บนยอดต้นกร่าง
จะเป็นอย่างที่หวังตั้งจิตเอย

ดนตรีท�ำเพลง จุฬาเดิน
วงซียูแบนด์ท�ำเพลง เดินจุฬา

๖๖

ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓๖๖

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายถงึ ทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
“ครั้งหนึ่งเคยแสดงดนตรีเพลงอาหนูมีผู้ปรารภว่าอยากร่วมแสดงแต่อายุมากแล้วไม่เหมาะ
ที่จะเป็นอาหนู ขอให้จัดระบ�ำอาซิ้ม เมื่อจัดแล้ว คนดูชอบใจ จึงขอให้จัดระบ�ำอาบัง ครู (ดร.สิริชัยชาญ
ฟักจ�ำรูญ) มีความเห็นว่าน่าจะจัดแสดงเรื่องที่มีเนื้อหามากกว่าเรื่องตลกจึงให้ประพันธ์เนื้อร้องเพลง
แขกขาว เถา เพลงส�ำเนียงแขก ข้าพเจ้าจึงน�ำเรื่องพระกฤษณะกับนางโคปี แสดงภาพธรรมชาติที่งดงาม
ความรักของมนุษย์และความภักดีที่ลึกซึ้งมาแต่ง ปีนี้เห็นควรจัดเพลงส�ำเนียงฝรั่ง เพราะส�ำเนียงจีน
ส�ำเนียงแขกจัดมาแล้ว
เนือ้ หาเรือ่ งฝรัง่ มีมาก คิดไว้หลายเรือ่ งแต่แต่งไม่ออก จนวันหนึง่ ต้องไปงานปริญญา ต้องนัง่ รถนาน
อยู่สักหน่อยจึงแต่งเรื่องนางซิน นั่งไปกลับเสร็จพอดี ข้าพเจ้ากังวลอยู่แต่ว่า แต่งไปก็เป็นแนวตลกตาม
ความถนัด
ในเรื่องนี้แม่เลี้ยงใจร้ายให้นางซินท�ำครัว นางซินพอใจมาก สวนครัวหลังบ้านมีฟักทอง นางซิน
จงึ ทำ� ซปุ ฟกั ทอง เรมิ่ ตงั้ แตเ่ กบ็ ฟกั ทองมาผดั กบั หอมหวั ใหญใ่ สเ่ นย ใสเ่ กลอื เมอื่ สกุ เตมิ นำ�้ ซปุ ใสเ่ บลนเดอร์
(เครื่องปั่นไฟฟ้า) เมื่อละเอียดดีแล้ว ใส่หม้อต้มโรยพริกไทยกับผงลูกจันทน์ (nutmeg) ที่จริงต้องใส่ครีม
กับน�้ำมันเม็ดฟักทองสักเล็กน้อยด้วย
นางซินอยากไปงานแต่ไม่มีรถไป จึงไปขอผีเรือนเพราะนางซินคนนี้ไม่มีแฟรี่กอดมาเดอร์ ผีเรือน
จะเสกรถทรงก็ไม่ได้เพราะฟักทองท�ำซุปไปแล้ว สวนครัวหลังบ้านมีกล้วยทัง้ เครือ รูปร่างเครือกล้วยเหมือน
เกวยี นไมเ่ หมอื นรถ จะเทยี มมา้ กไ็ มเ่ หมาะ ผเี รอื นจงึ ตอ้ งเสกสตั วต์ า่ ง ๆ เปน็ ควายเทยี มเกวยี น คนขบั เกวยี น
คนรับใช้ รถแม่เลี้ยงไปก่อนนานแล้ว ผีเรือนจึงต้องติดต่อขอผีป่าเพื่อนสนิทให้ช่วยฉุดรถไว้ให้เกวียน
ไปถึงวังก่อน อาจารย์สิริชัยชาญบรรจุเพลง มีทั้งที่เป็นเพลงเดิมและแต่งใหม่เป็นส�ำเนียงฝรั่ง”
อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง
๙๓ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓ ณ หอประชุม อาคาร ๓
คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 133

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔

เกษตร - กษัตริย์
น�้ำ ดิน พืช สัตว์ ประมง
บทพระราชนิพนธ์เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครบ ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔
น�้ำ

ธาราชล

เมื่อลมฝนบนฟ้าพัดมาแล้ว
ยามแห้งแล้งไร่นาน่ากังวล
ชลประทานหลายแห่งแบ่งสรรน�้ำ
เมื่อน�้ำน้อยใช้น�้ำได้ดั่งจินดา

ดลพสุธา

พืชผ่องแผ้วแล้วผลิดอกออกเป็นผล
พระราชทานสายฝนด้วยวิทยา
แก้มลิงตามกันน�้ำท่วมมีคุณค่า
เป็นหลักของชีวาพืชสัตว์คน
ดิน

ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน
ทั้งดินเปรี้ยวดินเค็มและดินทราย
ปุ๋ยคอกปุ๋ยหมักมีค่าอดุลย์

ไร่นาระเริง

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ
ดินก้อนแข็งทรงแก้ได้ช่วยอุดหนุน
พัฒนาเจือจุนบุญของไทย
พืช

มองเห็นแนวนาข้าวเขียวขจี
ข้าวออกรวงเก็บเกี่ยวกันว่องไว
ทั้งพืชไร่พืชสวนล้วนส่งเสริม
ทรัพย์บุคคลเนื่องนับทรัพย์แผ่นดิน

134

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

กสิกรยินดีได้หว่านไถ
ที่สูงท�ำขั้นบันไดได้เก็บกิน
พระราชด�ำริริเริ่มเพิ่มพูนสิน
เลี้ยงชีวินได้ด้วยหมั่นขยันงาน

สัตว์

บันเทิงกาสร

ฟาร์มโคนมนั้นหรือคือของใหม่
ผลิตภัณฑ์นมนี้หนาน่ารับประทาน
ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ
ทั้งเป็ดไก่สัตว์นานาสารพัน

เว้าวอนมัจฉา

ประมง

ปลานิลนั้นใครใครก็รู้จัก
เพิ่มโปรตีนให้คนไทยได้อยู่ดี

เหมราช

ที่ชาวไทยได้เรียนเพียรสืบสาน
ธาตุอาหารอุดมนิยมกัน
ได้หารือปศุสัตว์เขาจัดสรร
สิ่งทั้งนั้นเกิดเพราะพระบารมี

กินไม่เบื่อเนื้อดีนักเป็นศักดิ์ศรี
จักรพรรดิญี่ปุ่นถวายหลายปีมา

ถวายพระพร

กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔๖๗

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงที่มาของ
บทร้องนี้ไว้ดังนี้ “เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๗ รอบ ข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ประพันธ์
บทเพลงเฉลิมพระเกียรติและถวายชัยมงคล เพื่อบรรเลงในวันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ข้าพเจ้า
จงึ เลอื กยกพระราชกรณยี กจิ ดา้ นสง่ เสรมิ การเกษตรใหป้ ระชาชนอยดู่ กี นิ ดมี ากลา่ ว การสง่ เสรมิ การเกษตร
ต้องอาศัยปัจจัยต่าง ๆ อาทิเช่น น�้ำดี ดินดี และพันธุ์พืช สัตว์ ปลาที่ดี รวมทั้งเทคนิคในการเพาะปลูก
เลยี้ งสตั ว์ การแปรรปู และการคา้ การตลาด วธิ กี ารเหลา่ นี้ เปน็ เรอื่ งยดื ยาวเกนิ กวา่ ทจี่ ะจดั เปน็ การแสดงดนตรี
ซึ่งเป็นงานศิลปะ จึงเลือกแต่บางประเด็นมากล่าว คุณครู ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ ได้บรรจุเพลงและ
ประพันธ์ขึ้นใหม่ด้วย คุณครูท่านผู้หญิงวราพร ปราโมชฯ ได้ประดิษฐ์ท่าเต้นร่วมกับคุณครูนาฏศิลป์ไทย
ดนตรีใช้เครื่องสากล ร่วมกับเครื่องไทยเช่นที่เคยท�ำมาเมื่อปีที่แล้ว
เริ่มที่เพลงพระราชนิพนธ์สายฝน ข้าพเจ้าขอให้มีการเบิกโรงเมขลารามสูรประกอบ เนื้อเพลง
กล่าวถึงการแก้ฝนแล้งด้วยการท�ำฝนเทียม สร้างโครงการชลประทานเพ่ือหาน�้ำและป้องกันน�้ำท่วม เช่น
การสร้างแก้มลิง
๖๗

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 135

เรื่องที่สองคือ ดิน ถึงประเทศไทยจะถือว่าเป็นเมืองที่ดินด�ำน�้ำชุ่ม แต่เมื่อมีประชากรมากขึ้น
ที่ดินเหมาะสมก็ลดน้อยลง ต้องใช้วิธีแก้ไขบ�ำรุงดินประการต่าง ๆ เช่น การใส่ปุ๋ย การให้น�้ำ การปลูก
หญ้าแฝก
การปลกู พชื เชน่ การปลกู ขา้ ว มที งั้ การทำ� นา ทำ� ขา้ วไรใ่ นทสี่ งู แตก่ ม็ วี ธิ ที ำ� นาขนั้ บนั ได ซงึ่ ใหผ้ ลผลติ
ดีกว่าการท�ำไร่พืชชนิดอื่น ๆ การท�ำสวน ปลูกผลไม้ ปลูกผัก ทุกอย่างต้องอาศัยพันธุ์ดีที่เหมาะสม
การเลี้ ย งสั ต ว ์ มี ห ลายเรื่ อ งที่ ค วรน� ำ มากล ่ า ว การท� ำ ฟาร ์ ม โคนมเป ็ น งานที่ พ ระบาทสมเด็ จ
พระเจา้ อยหู่ วั ทรงรเิ รมิ่ เพอื่ ใหค้ นไทยมโี อกาสดมื่ นมสดทเี่ ปน็ ประโยชนแ์ กร่ า่ งกาย แปรรปู นมเปน็ ผลติ ภณ
ั ฑ์
ได้หลายอย่าง ทรงตั้งธนาคารโคกระบือ และส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์อีกหลายอย่าง เช่น เป็ด ไก่ ไก่ฟ้า แพะ
แกะ หมู คัดพันธุ์ที่ดี เหมาะสมกับท้องถิ่น
พูดเรื่องการประมง เรื่องเด่นที่ทราบกันทั่วคือการเพาะพันธุ์ปลานิล (Tilapia nilotica) ซึ่งสมเด็จ
พระจักรพรรดิญี่ปุ่นครั้งยังด�ำรงพระยศเป็นมกุฎราชกุมารถวายมา ภายหลังบางส่วนกลายพันธุ์เป็น
ปลานลิ แดงหรอื ปลาทบั ทมิ ทจี่ รงิ ยงั มพี ระราชกรณยี กจิ เรอื่ งการประมงอกี หลายอยา่ ง เชน่ ศกึ ษาปลากระโห้
บันไดปลา (fish ladder เป็นทางให้ปลาอพยพย้ายถิน่ ได้ตามวงจรชีวติ เมือ่ มีสงิ่ ก่อสร้างขวางกัน้ เช่น มีเขือ่ น)
พันธุ์ปลา และสัตว์น�้ำอื่น ๆ ข้าพเจ้าเกรงว่าการแสดงจะยาวเกินครึ่งชั่วโมงจึงจบด้วยการถวายชัยมงคล
ในตอนนี้ ตอนปลานิล ดนตรีพยายามใส่เสียงเป็นญี่ปุ่นเข้าผสม”
อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๔ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๔ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

136

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

“กษัตริย์เกษตรป้องเขตธ�ำรงรัฐ
ปวงข้าบาทถวายชัยมังคลา

เฉลิมฉัตรเฉลิมพระชนมพรรษา
ด้วยพุทธานุภาพจงทรงพระเจริญ”

“ผืนดินที่สรรพสิ่งสิงอาศัย
ดินไม่ดีก่อทุกข์แก่ปวงชน

แหล่งอาหารต้นไม้เกิดดอกผล
แต่ไม่พ้นพระปรีชากรุณาธิคุณ”

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 137

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕

พระผู้ให้
บทพระราชนิพนธ์ถวายพระพรชัยมงคล
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
พระผู้ให้

(To Give without Discrimination ให้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง)
สมเด็จพระนางเจ้าผู้ปกเกศ ทรงพระเมตตาเห็นเป็นที่ตั้ง
“ให้ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง”
ผู้คนทั้งหลายเหล่าเท่าเทียมกัน
ทั้งคนไทยคนลี้ภัยเข้ามาพึ่ง
ทรงนึกถึงช่วยได้ไม่เดียดฉันท์
เลือกสิ่งดีมอบให้เป็นส�ำคัญ
มุ่งแบ่งปันความสุขแก่ทุกคน

เจ็บไข้รักษา

(อโรคยา ปรมา ลาภา ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ)
ถึงจะเป็นธรรมดาในหล้าโลก แก่เจ็บตายเป็นทุกข์โศกทุกแห่งหน
ทรงส่งหมอตรวจรักษาประชาชน
ผู้ทุพพลได้ไปโรงพยาบาล
ตั้งแผนกคนไข้ได้ไถ่ถาม
คอยติดตามส่งต่อบริหาร
ทั้งผู้ป่วยญาติผู้ป่วยช่วยจัดการ
ยังมีฐานข้อมูลไว้ไม่ลืมเลือน

วิทยารวมใจ

(การรู้หนังสือคืออนาคต)
ทรงเน้นให้ทุกผู้รู้หนังสือ
เพื่อฝึกปรืออ่านเขียนไม่คลาดเคลื่อน
พระราชทานค่าใช้จ่ายเป็นรายเดือน
แผนกนักเรียนเป็นเสมือนผู้ปกครอง
ทรงตั้งศาลารวมใจให้หลายแห่ง
ห้องสมุดเป็นแหล่งรวมคนทั้งผอง
มาสังสรรค์อ่านหนังสือให้ช�่ำชอง
ได้ความรู้คิดท่องจ�ำจงดี

138

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ขานไขอาชีวะ

(ฝึกอาชีพต่าง ๆ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษ)
ความมั่นคงทางอาหารในประเทศ กสิกรทุกเขตต้องมีที่
ทรงตั้งฟาร์มตัวอย่างแสดงวิธี
ทั้งแปรรูปตลาดมีให้คนดู
บางคนนั้นมีที่ดินน้อย
แต่ไม่ถอยสร้างชีวิตจิตใจสู้
ศิลปกรรมหัตถกรรมน�ำเชิดชู
เป็นความรู้ของคนไทยแต่ไรมา

ศิลปหัตถกรรม

ทั้งเครื่องเงินเครื่องทองของคู่ชาติ
ย่านลิเภาอยู่ในสวนยางพารา
น�ำมาสานเป็นหีบหมากงามประเทือง
ทั้งป่านศรนารายณ์งามละออ

ล�ำน�ำทอผ้า

งานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและทอผ้า
ย้อมด้วยสีธรรมชาติยิ่งอดุลย์
ศิลปยังมีอีกหลายอย่าง
ไม่อาจเล่าด้วยติดเรื่องเวลา

ช่างฉลาดท�ำเครื่องถมอันมีค่า
โบราณหาจากไหนได้เพียงพอ
ทรงยักเยื้องเป็นกระเป๋าดูดีหนอ
คนประดิษฐ์ไม่ท้อทรงการุณย์
ทั่วเทศาทรงรับสนับสนุน
ทรงเจือจุนเรื่องตลาดทั่วโลกา
ผ่องไพสิษฐ์ทุกทางอุดมค่า
ล้วนเป็นการรักษาสมบัติไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 139

ปวงข้าฯ ถวายพระพร
เห่เอยมิ่งมงคล
ขอพระไตรรัตนา
หากทรงประสงค์ใด
พระชนม์ยั่งยืนยง
ห่างโรคไข้ไกลทุกข์
ปวงภัยไม่พ้องพาน
สิริศักดิ์จงประสิทธิ
สิริภาพเพิ่มทวี

เฉลิมพระชนมพรรษา
ปวงเทวามาคุ้มองค์
ประสิทธิได้ดังประสงค์
ขอให้ทรงพระสราญ
ทรงสบสุขเกษมศานต์
ปวงประชาล้วนภักดี
สิริฤทธิพิพิธศรี
สิริวีร์วรชัย
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕๖๘

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชนิพนธ์อธิบายถึงทีม่ าของบทร้องนี้
ไว้ดังนี้ “ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เฉลิมพระเกียรติ
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ด้วยการถวายเหรียญเซเรส (Ceres Medal) เหรียญนี้
เป็นเหรียญสูงสุดที่ FAO มอบให้สตรีที่มีบทบาทส�ำคัญที่ท�ำให้เกิดความม่ันคงทางอาหารและการพัฒนา
อย่างยั่งยืน เซเรส เป็นเทพธิดาแห่งการเกษตรของโรมัน คติพจน์พระราชทานที่จารึกในเหรียญว่า
To Give without Discrimination (ให้โดยไม่เลือกที่รักที่ชัง) ซึ่งหมายถึง การช่วยเหลือทุกคน
ไม่ว่าเป็นคนไทย ชาวต่างประเทศผู้ประสบภัย สิ่งที่จะต้องเป็นสิ่งที่ดีที่สุดเท่าที่จะสรรหามาได้
๖๘

พระราชกรณียกิจที่ยกมาเป็นส่วนน้อย มีดังต่อไปนี้
ด้ า นการรั ก ษาพยาบาล สมั ย ที่ เ ริ่ ม ทรงงาน มี ค นเป็ น จ� ำ นวนมากที่ ยั ง ต้ อ งพึ่ ง การรั ก ษา
แบบพื้นบ้านเพียงอย่างเดียว ทรงจัดหน่วยแพทย์พระราชทาน มีการสัมภาษณ์คนที่จ�ำเป็นต้องรักษา
ในโรงพยาบาล มีประวัติผู้ป่วย ประวัติครอบครัว มีใบส่งตัวเข้าโรงพยาบาล ช่วยเหลือเรื่องการเดินทาง
ช่วยเหลือความเดือดร้อนทางเศรษฐกิจและสังคมของบุคคลเหล่านั้น มีเจ้าหน้าที่แผนกคนไข้เป็นผู้ดูแล
เมื่อเข้าโรงพยาบาลแล้ว ยังมีอาสาสมัครเยี่ยมไข้ ระหว่างที่ยังไม่ได้เข้าโรงพยาบาลก็มีบ้านพักคนไข้
ให้อยู่รวมทั้งญาติของคนไข้ด้วย
ในชุมชนที่ห่างไกล โปรดเกล้าฯ ให้มีการฝึก “หมอหมู่บ้าน” ให้ดูแลสุขภาพอนามัยของชาวบ้าน
ด้วยกันก่อนพบแพทย์
ด้านการศึกษาและการพระราชทานทุนการศึกษา ทรงมีพระราชด�ำริว่า คนเราควรจะอ่านออก
เขียนได้เพือ่ ทีจ่ ะหาความรูเ้ พิม่ เติม มีคนจ�ำนวนมากทีเ่ รียนหนังสือแล้วไม่ได้อา่ นเขียนจึงลืมไป แต่กอ่ นเคย
ทรงสอนผู้ไม่รู้หนังสือด้วยพระองค์เองด้วย พระราชทานทุนการศึกษานักเรียนให้เรียนต่อได้สูงตาม
ความสามารถของเขามาหลายสิบปีจนผู้ที่ได้รับพระราชทานทุนส�ำเร็จการศึกษาเรียนจบ ได้งานท�ำเป็น

140

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ประโยชน์แก่ชาติบ้านเมือง การพระราชทานทุนการศึกษาก็มิได้สักแต่ว่าส่งเงินไปช่วย แต่จะมีเจ้าหน้าที่
แผนกนักเรียนคอยติดต่อ ถามสารทุกข์สุกดิบ คอยแก้ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น แม้เรียนจบแล้วถ้ามี
ปัญหาอะไร ทางแผนกจะช่วยเหลือโดยตลอด
ศาลารวมใจที่ ก ล ่ า วถึ ง นั้ น เป ็ น แหล ่ ง เรี ย นรู ้ ที่ มี ห นั ง สื อ และสื่ อ ต ่ า ง ๆ สมั ย ก ่ อ นเราช ่ ว ยกั น
หาเรื่องที่มีประโยชน์มาย่อ เขียนด้วยภาษาง่าย ๆ เขียนตัวโต ๆ หาภาพประกอบ (สมัยนั้นยังไม่มี
คอมพิวเตอร์) คัดเลือกชาวบ้าน ๓ คน มาเป็นผู้ดูแลศาลารวมใจ ชาวบ้าน ๓ คนนี้ได้รับการฝึก
อบรมด้านการดูแลหนังสือเหมือนเป็นบรรณารักษ์ ผู้ดูแลสุขภาพชาวบ้าน ใช้ยาสามัญประจ�ำบ้านได้
มีหน้าที่รายงานกิจการศาลารวมใจให้เจ้าหน้าที่ในวัง นอกจากนั้นศาลารวมใจยังเป็นที่ส�ำหรับฝึกอาชีพ
หรือชาวบ้านมานัดพบและเปลี่ยนความรู้ความคิดกันด้วย
ด้านอาชีพ มุ่งให้ประชาชนมีงานท�ำ มีรายได้เลี้ยงครอบครัว มีอาหารพอเพียง มีเงินส่งบุตรหลาน
เล่าเรียน งานหลักของชนบทไทยคือการเกษตร นอกฤดูเพาะปลูกชาวบ้านจะมีเวลาทอผ้า ทั้งผ้าฝ้าย
และผ ้ า ไหม บางแห ่ ง ปลู ก ฝ ้ า ยเอง แต ่ ส ่ ว นใหญ ่ ซื้ อ จากท ้ อ งตลาด ส ่ ว นไหม ชาวบ ้ า นปลู ก หม ่ อ น
เลี้ยงไหมเองแบบดั้งเดิมตามบ้าน ทรงแนะน�ำให้ใช้ไหมไทยพื้นเมือง เพราะถึงเส้นใยจะสั้นกว่าพันธุ์
ต่างประเทศ แต่ทอแล้วจะได้ผ้าเนื้อดี ย้อมสีติดดี และสวมใส่สบาย ท�ำให้ในปัจจุบันยังสามารถรักษา
พันธุกรรมของไหมไทยเอาไว้ได้ ย้อมเส้นไหมด้วยสีที่ขายตามท้องตลาดก็มี สีธรรมชาติก็มี ทรงส่งเสริม
การย้อมผ้าสีธรรมชาติเพราะจะให้สีสวยงาม กลมกลืน เป็นที่นิยมของตลาด ทรงส่งเสริมการใช้ผ้าไทย
ตัดเป็นเสื้อผ้าสวมใส่ท�ำให้ชาวบ้านมีรายได้ดี การปักผ้าใช้เทคนิคแบบไทยด้วยไหมน้อย (ไหมเส้นบาง
อยู่ชั้นในสุดของรังไหม) ย้อมสีเอง ปักเป็นรูปต่าง ๆ เช่น เรื่องในวรรณคดี เรื่องชีวิตความเป็นอยู่ของ
ประชาชน รูปสัตว์ เป็นต้น
เครื่องเงินเครื่องทองใช้เทคนิคต่าง ๆ เช่น เครื่องถม คร�่ำ เป็นการรักษาสมบัติวัฒนธรรมไทยไว้
เครอื่ งจกั สาน เชน่ จกั สานไมไ้ ผ่ หวาย ยา่ นลเิ ภา สานปา่ นศรนารายณ์ บางทกี ใ็ ชเ้ สน้ เงนิ สาน เหมอื นสานไมไ้ ผ่
หรือน�ำปีกแมลงทับมาสาน หรือตกแต่งเครื่องประดับต่าง ๆ ดูแปลกตาเพราะปีกแมลงทับมีหลายสี
ดูเหมือนเลื่อม นอกจากนั้นมีการปั้นตุ๊กตาชาววัง เครื่องปั้นดินเผา เซรามิก เครื่องกระเบื้อง การเขียนภาพ
แบบไทย เนื้อเรื่องจากวรรณคดีไทย แสดงวิถีชีวิตไทย การแกะสลักไม้และหินสบู่ เป็นต้น
พระราชกรณียกิจเหล่านี้เกิดขึ้นด้วยพระราชด�ำริโดยตรง มุ่งให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชน
ทั้งด้านสุขภาพ การศึกษา การหารายได้ การฝึกให้มีช่างฝีมือแขนงต่าง ๆ ให้ประกอบสัมมาชีพ
และรักษาศิลปวัฒนธรรมไปพร้อม ๆ กัน กิจการทั้งหลายนี้ทรงติดตามดูแลพิจารณาผลงานอย่างใกล้ชิด
มีการปรับปรุงแก้ไข ไม่เคยทรงย่อท้อ พระราชทานรางวัลเป็นก�ำลังใจ แม้ทุก ๆ เรื่องต้องใช้เวลานาน
แต่ก็ส�ำเร็จเป็นประโยชน์ต่อบุคคลผู้เกี่ยวข้อง และแก่ประเทศโดยรวมอย่างแท้จริง”
อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรการแสดงดนตรีไทย ปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๕ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 141

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖

หม่องปอกกะเยี่ยง
(ถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง)
เพลงรัวพม่า

กลางพม่าใหญ่
นักศึกษาชื่อหม่องปอกกะเยี่ยง
เพื่อนร่วมชั้นล้วนเรียนจบไปตั้งนาน
ครูเรียกปอกกะเยี่ยงเข้ามาสั่ง
แล้วท่องบ่นปฏิบัติให้ดีดี
ไปให้ถึงที่

หนึ่งเดินไปเรื่อยก็จะถึงซึ่งที่หมาย
สามอย่าหลับให้ความคร้านพาลชักชวน
อยากได้เห็นเมืองตะโก้งเมืองหลวงใหญ่
ไม่มีเงินเดินไปเรื่อยเอื่อยเฉื่อยนาน

ราชินีเฉิดฉาย

สองต้องถามมากหลายให้ครบถ้วน
จบกระบวนกะเยี่ยงลาท่านอาจารย์
เปิดหูตาเที่ยวไปก่อนกลับบ้าน
ถึงตะโก้งเป็นสถานมหานคร

เพลงพิณ

เมืองนี้ปกครองโดยราชินี
เหล่าขุนนางประกาศให้ราษฎร
ปอกกะเยี่ยงลิงโลดโดดเข้าสู้
ถามมากมากจึงเป็นใหญ่ได้อยู่วัง

142

ชอบหลีกเลี่ยงการเรียนไม่เขียนอ่าน
แกก็เบื่ออยากกลับบ้านไปสักที
เจ้าจงฟังคาถาพาสุขี
ทั้งชีวีสามข้อก็พอควร

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ราชาล้วนสิ้นชีวีเมื่อเรียงหมอน
อภิเษกเสียก่อนจะได้บัลลังก์
คิดถึงค�ำของครูที่สอนสั่ง
เขาแต่งตั้งให้เป็น “คิง” ดีจริงเรา

อุบายราชา

เพลงพิณ

ยามค�่ำขึ้นแท่นบรรจถรณ์
ราชินีหลับแล้วหม่องจึงเอา
ปอกกะเยี่ยงหลบอยู่หลังเสาใหญ่
พญานาคเลื้อยเข้ามาจนถึงทาง

นาคาสิ้นฤทธิ์

จึงขบกัดปล่อยพิษคิดพิฆาต
แสนดีใจนาคามาหลงกล
รุ่งขึ้นชาวประชาสุขหทัย
ราชินีเรียกมหาดเล็กเข้ามา
ให้ตั้งพันเหรียญเป็นค่าแล่
ส่วนกระดูกราชินีตั้งใจจินต์
พระนางเต็มไปด้วยความเคียดแค้น
หวังผูกใจพระราชาพาตราตรึง

พลังจิตดีแล

ปอกกะเยี่ยงหลงว่าภรรยารัก
นางว่าตอบผิดมีอยู่หนึ่งทาง
ปริศนาว่าพันหนึ่งถูกช�ำแหละ
ส่วนกระดูกนั้นหนานางคนรัก

มะตะแบพม่า

ต้นกล้วยซ่อนรอราชินีเข้า
กล้วยมานอนแทนตัวเขาข้างพระนาง
ราชินีหลับไปเกือบรุ่งสาง
ที่เขาวางกล้วยไว้นึกว่าคน
ปอกกะเยี่ยงไล่ฟาดนาคเกือบป่น
วิ่งออกไปไม่ทันยลนางโศกา
พระราชาอยู่ได้ไม่ถูกฆ่า
หาพรานแล่หนังพญานาคินทร์
เย็บหมอนแค่ร้อยเหรียญทั้งหมดสิ้น
ท�ำเป็นปิ่นปักเกศาพาคะนึง
ค่อยวางแผนที่ใครคาดไม่ถึง
พระนางจึงชวนให้ตอบค�ำถามนาง
ดีใจนักไม่คิดอางขนาง
ต้องฆ่าทิ้งศพวางอนาถนัก
ถ้าเย็บแปะแค่ร้อยเห็นประจักษ์
ท�ำปิ่นปักศีรษะไว้ดูให้ดี

เพลงเร็วพม่า

จะกล่าวถึงพ่อแม่แม้แก่เฒ่า
ว่าลูกรักอภิเษกราชินี
รีบดั้นด้นแนวป่ามาตะโก้ง
จึงเข้าหลบร่มไม้กันสองคน

ก็ได้ยินคนเล่าทั่วทุกที่
เป็นพระองค์ทรงศรีในบัดดล
เห็นที่โล่งชายบุรีมีไม้ผล
จะกินข้าวแต่ท�ำหล่นใต้ต้นจัน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 143

รัวพม่า
(อีกาสองผัวเมียบินลงมาจิกข้าวที่สองตายายท�ำหล่นและบินขึ้นไปคุยกันบนต้นจัน)
เสภาเลซอง
อีกาตัวเมีย : ข้าวนี้อร่อยดี

ดัง่ ภักษาราชันย์

มากินซีมาแบ่งปัน
พรุ่งนี้เราอาจอดตาย

อีกาตัวผู้ :


พรุ่งนี้พลันจะวางวาย
กินร่างกายพระราชา

หม่องปอกกะเยี่ยงนั้น
พวกเราก็สบาย

อีกาตัวเมีย : ท�ำไมเขาจะมอดม้วย?
อีกาตัวผู้ :
ปอกกะเยี่ยงไม่รู้ว่า
ฉันเองแอบไปรู้

ก็เป็นด้วยเรื่องปัญหา
ค�ำตอบนั้นเป็นฉันใด
เป็นเรื่องงูตัวโตใหญ่

อีกาตัวเมีย : เธอรู้ได้อย่างไร?
อีกาตัวผู้ :
รอจิกนัยนา

ฉันอยู่ในห้องราชินี
แห่งพญาจอมนาคี

อีกาตัวเมีย : จะจิกท�ำไมนี่?

144

อีกาตัวผู้ :

จะมาให้เธอลิ้มลอง

อีกาตัวเมีย : โอ้พ่อสุดที่รัก
เราคงได้สมปอง

แสนดีนักไม่มีสอง
ตอนนี้ค�่ำควรกลับรัง

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เพลงเร็วพม่า
(แล้วพากันบินไป)
ซวยมองพราว

แปลกแท้พ่อแม่ฟังเข้าใจ
จึงรีบเร่งเข้าไปข้างในวัง
ถึงรุ่งเช้าออกมหาสมาคม
ได้ตอบถ้อยราชินีดีทุกค�ำ

ดาวกระจ่าง

ราชินีตกตะลึงไม่คาดคิด
วันนี้เราคงจะต้องตาย
ปอกกะเยี่ยงเป็นคนที่ใจกว้าง
ไม่เข่นฆ่าแม้นางช่างสามานย์

สว่างธรรมา

ครั้นเมื่อพระองค์ได้ทรงราชย์
อุปถัมภ์ข้าเฝ้าเหล่าเสนี
ทั้งพ่อค้าวาณิชย์คิดการค้า
เกษตรกรหว่านไถไม่ล�ำเค็ญ

นาฬิกาพม่า - ไทย

นกพูดได้ลูกเราคงมีหวัง
เล่าความดังได้ยินจากนกด�ำ
ปอกกะเยี่ยงภิรมย์ยิ้มด้วยข�ำ
ไม่เพลี่ยงพล�้ำสักนิดจิตสบาย
คร้ามดวงจิตพรั่นฤทัยใจหาย
ด้วยแพ้พ่ายพนันพระภูบาล
เมื่อเห็นนางหวาดกลัวก็สงสาร
แต่เนรเทศดัดสันดานคนอัปรีย์
ถือธรรมะประกาศทศวิถี
ปวงประชายินดีด้วยอยู่เย็น
น�ำเงินตราเข้าแผ่นดินสิ้นความเข็ญ
เจริญเป็นสุขสันต์นิรันดร์เทอญ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๖๖๙

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระราชนิพนธ์อธิบายที่มาของบทร้องนี้ไว้
ดังนี้
“เมื่อครั้งก่อน ๆ ได้จัดแสดงเพลงส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่งไปแล้ว คราวนี้จึงอยากลองท�ำเพลง
อีกสักภาษา จึงลองท�ำเพลงส�ำเนียงพม่า ตามที่เคยบรรเลงมา บทร้องเพลงพม่าส่วนใหญ่มาจากเรื่อง
ราชาธิราช อยากจะเปลี่ยนเรื่อง นึกขึ้นมาได้ว่าตอนเด็ก ๆ ได้อ่านนิทานพม่ามีเรื่องหม่องปอกกะเยี่ยง
ชอบค�ำพูด (ซึ่งเป็นค�ำสอนของครู) ว่าถ้าเดินเรื่อยไปก็จะถึงปลายทาง จึงน�ำเรื่องมาเล่าดังนี้
หมอ่ งปอกกะเยยี่ งเปน็ นกั เรยี นเกยี จครา้ น ในทสี่ ดุ ครสู อนบทเรยี นใหป้ ฏบิ ตั สิ ามขอ้ คอื ประการแรก
ถ้าเดินเรื่อยไป (ไม่ย่อท้อเสียก่อน) ก็จะถึงปลายทาง ประการที่สองให้รู้จักถามมาก ๆ (รู้จักหาความรู้)
ประการที่สาม ไม่หลับใหล (ไม่เกียจคร้าน และคอยระวังตัว) ทั้งสามข้อนี้จะท�ำให้ประสบความส�ำเร็จ
ในนิทานโบราณมีหลายเร่ืองที่ครูที่ให้คาถาเพียงข้อเดียว หรือสามข้อแก่ศิษย์ แสดงว่าการเป็นครูท่ีดี
๖๙

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

145

จะตอ้ งรวู้ า่ ศษิ ยแ์ ตล่ ะคนควรสอนอยา่ งไร และศษิ ยท์ ฟี่ งั คำ� สอนครแู ละรจู้ กั นำ� คำ� สอนมาประยกุ ตใ์ หเ้ ขา้ กบั
สถานการณ์ มักจะประสบความส�ำเร็จ
เขาเดินไปเรื่อยก็ไปถึงเมืองตะโก้ง ปัจจุบันคือเมืองย่างกุ้ง ถามผู้คนแถวนั้นได้ความว่าเมืองนี้มีแต่
พระราชินี ไม่มพี ระราชา เพราะพระราชาล้วนแต่สนิ้ พระชนม์เมือ่ อยูก่ บั พระราชินี พวกขุนนางประกาศหา
อาสาสมัครมาเป็นพระราชา ปอกกะเยีย่ งไม่กลัว สมัครเป็นพระราชา เมือ่ เข้าห้องบรรทม หม่องปอกกะเยีย่ ง
รอให้พระราชินีหลับไปก่อนและเอาต้นกล้วยมาวางไว้แทนตัว ส่วนตนเองไม่หลับใหล ไปยืนหลบอยู่
หลังเสา ใกล้เวลารุ่งสางมีพญานาคเลื้อยเข้ามาขบต้นกล้วยที่หม่องปอกกะเยี่ยงวางลวงไว้ นึกว่าเป็นคน
หม่องปอกกะเยี่ยงจึงเอาดาบฟันพญานาคจนตาย แล้วออกไปจากห้องด้วยความดีใจ ไม่ทันเห็นพระราชินี
ร้องไห้โศกเศร้าที่พญานาคซึ่งเป็นคู่รักตาย คนมักจะสงสัยว่าคนกับพญานาคซึ่งเป็นสัตว์จะเป็นคู่รัก
กันได้อย่างไร ก็ต้องตอบว่าในเรื่องนิทานพื้นบ้านมักมีเรื่องที่คนกับสัตว์โดยเฉพาะอย่างยิ่งพญานาคเป็นคู่
สงั วาสกนั หรอื อาจจะอธบิ ายไดว้ า่ พระราชนิ มี คี รู่ กั เปน็ ชนเผา่ ทมี่ พี ญานาค หรอื งตู วั โต ๆ เปน็ สตั วส์ ญ
ั ลกั ษณ์
หรือที่เรียกว่า totem
ผู้อ่านรวมทั้งผู้ประพันธ์ (ซึ่งไม่ทราบว่าเป็นผู้ใด) เห็นว่าพระราชินีเป็นคนใจร้าย ให้คู่รักสังหาร
“สามี” ไปไม่รู้กี่คนแล้ว แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า ถึงการฆ่าคนเป็นสิ่งไม่ดี แต่คนที่มีคู่รักอยู่แล้ว และถูก
คลุมถุงชนกับใครต่อใครมากหน้าหลายตาอาจเคืองแค้น และหาทางออกแบบนี้
พระราชินีเรียกมหาดเล็กมาสั่งให้จ้างนายพรานมาแล่หนังพญานาคให้เงินค่าแล่ ๑,๐๐๐ เหรียญ
และให้เย็บเป็นหมอนให้ค่าจ้าง ๑๐๐ เหรียญ ส่วนกระดูกพญานาคพระนางท�ำเป็นปิ่นปักผม
เช้าขึ้น พระราชินีชวนหม่องปอกกะเยี่ยงเล่นตอบปริศนา พระนางถามว่า “พันหนึ่งถูกช�ำแหละ
เย็บร้อยหนึ่ง กระดูกท�ำปิ่นปักผม” คืออะไร ถ้าตอบไม่ได้จะต้องถูกประหารชีวิต ถ้าตอบได้พระนาง
จะเป็นฝ่ายถูกประหาร
เป็นบุญของหม่องปอกกะเยีย่ งทีพ่ อ่ แม่ทราบข่าวว่า ลูกได้เป็นพระราชา จึงเดินทางมาหา เมือ่ มาถึง
นอกเมื อ งตะโก้ ง ก็ ไ ปหยุ ด กิ น ข้ า วใต้ ต ้ น ไม้ ท� ำ ข้ า วหก อี ก าสองผั ว เมี ย ลงมากิ น ข้ า วและคุ ย กั น ว่ า
หม่องปอกกะเยี่ยงจะถูกประหารเพราะไม่รู้ค�ำตอบปริศนา แต่อีกาตัวผู้รู้เพราะแอบบินเข้าไปในห้อง
พระราชินี แล้วเฉลยปริศนาให้อีกาตัวเมีย พ่อแม่ฟังเข้าใจ เรื่องแบบนี้ก็ปรากฏอยู่มากในนิทานพื้นบ้าน
มีหลายเรื่องที่เป็นการตอบปริศนาเหมือนในเรื่องนี้
พ่อแม่เข้าเมืองไปบอกหม่องปอกกะเยี่ยง ในวันรุ่งขึ้นหม่องปอกกะเยี่ยงตอบค�ำถามได้ทุกข้อ
พระราชินีกลัวมาก หม่องปอกกะเยี่ยงสงสารจึงไม่ประหาร เพียงแต่ให้เนรเทศไป
เรื่องจบลงว่าหม่องปอกกะเยี่ยงขึ้นครองราชย์แล้วปกครองแผ่นดินโดยธรรม ประชาชนก็เป็นสุข
สืบไป ข้าพเจ้านึกถึงพระสูตรในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง พ.ศ. ๒๕๒๕ เล่ม ๙ ชื่อกูฏทันตสูตร
ทีฆนิกาย สิลขันธวรรค สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมเทศนาโปรดกูฏทันตพราหมณ์
เรื่องพระเจ้ามหาวิชิตราชในอดีตกาลทรงปกครองบ้านเมืองโดยธรรม พระราชทานเมล็ดพันธุ์พืช และ
สัตว์แก่เกษตรกร เงินทุนแก่พ่อค้า และเบี้ยเลี้ยงเงินเดือนรางวัลแก่ข้าราชการที่ดี ท�ำให้บ้านเมืองร่มเย็น
ไม่มีโจรผู้ร้าย จึงน�ำมาย่อเติมไว้ท้ายเรื่อง
นิทานพื้นบ้านเช่นนี้ เล่ากันมาแต่โบราณเพื่อสร้างความบันเทิงและมีคติธรรม แต่อาจมีความ
ไม่สมเหตุผลอยู่บ้าง ผู้อ่านและผู้ฟังจึงควรพิจารณาให้เห็นความจริงถ่องแท้ จึงจะเกิดปัญญาตามควร”
อ่านรายละเอียดในสูจบิ ตั รในรายการแสดงดนตรีไทยปีพ่ าทย์ดกึ ด�ำบรรพ์ เนือ่ งในโอกาสฉลอง ๙๖ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

146

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๗ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗

ไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส
ขุนบรม

ลุงมาป้าชู

คุณลุงมาคุณป้าชูอยู่กระท่อม
ลูกสามคนรักใคร่ใจกลมเกลียว
ขยันท�ำไร่นาสวนผสม
แต่ยังมีที่ว่างหว่างต้นตาล

ละว้า

หนู เล็ก กลาง ใหญ่
หนูเล็กว่าหนูอยากปลูกต้นมะม่วง
หนูกลางว่าต้นมะยมออกผลทุกปี
พี่หนูใหญ่ใครใครก็เชื่อถือ
ว่ามะม่วงที่ตลาดมีผลโต

ฉับแกละ

มันออกผลเป็นพวงอร่อยจริงนี่
รสเปรี้ยวจี๋ดองไว้ได้หลายโล
เป็นคนเก่งเลื่องลือดีอักโข
ราคาถูกตั้งแผงโชว์อยู่ริมทาง

ไผ่รวกมาแรง

ถ้าอยากกินซื้อเขาเอาดีกว่า
ท่านมีมากยังส่งให้น้องหนูกลาง
พวกเราจงปลูกไผ่รวกกันเถิด
หน่อรสอร่อยหนูใหญ่เคยได้ยิน

ฉิ่งฉาบ

ที่แวดล้อมด้วยภูผาพนาเขียว
มือถือเคียวจอบกระบุงมุ่งแต่งาน
บุปผชาติน่าชมกลิ่นหอมหวาน
เขาต้องการปลูกอะไร “อะไรดี?”

ส่วนมะยมปู่ย่าที่บ้านล่าง
พี่เห็นวางอยู่ตรงนั้นไม่ทันกิน
แสนประเสริฐอาจขายได้ทรัพย์สิน
จะไปบ้านลุงอินขอกล้ามา

ทานตะวันแซง
เมื่อปลูกไผ่แล้วยังมีที่เหลือ
หนูกลางได้เมล็ดที่ซื้อหา

ตรงแปลงมะเขอื ปลกู ทานตะวนั ไวข้ า้ งหนา้
ไม่นานนักบุปผาออกดอกงาม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 147

ล�ำปางเล็ก

เสียงแข็งยโส

ทานตะวันยโสและโอหัง
ผู้มาก่อนเมื่อไรจะโตตาม

มาทีหลังโตกว่าน่าเหยียดหยาม
มันเอ่ยถามถากถางไผ่ร้ายจริงจริง
ขี้โม้คุยโว

สร้อยล�ำปาง

ไผ่สังเวชทานตะวันว่าขี้โม้
กลีบสีเหลืองใบสีเขียวงามทุกสิ่ง

มันคุยโวเมามัวตัวงามยิ่ง
ไม่ฟังค�ำไผ่ติงเอาเสียเลย

ร้องโฮกลางฝน

แขกไทร

อีกไม่นานหน้าฝนดลมาถึง
พายุพัดฟ้าร้องก้องกว่าเคย
ทานตะวันต้านลมฝนไม่ไหว
ใบก็เหี่ยวน่าร้องไห้ใจมืดมน

กระบอกทอง

ในคืนหนึ่งมิใช่ฝนตกเฉยเฉย
เหมือนจะเย้ยพรรณพฤกษาอย่ามาทน
จึงล้มไปกลีบเหลืองหายกลางสายฝน
ไม่มีคนไม่มีผึ้งพึงใจตอม

ได้ผลหน่อไผ่

ฝ่ายไผ่รวกได้น�้ำก็แตกใบ
มีหน่อเล็กรสดีอยู่รอบล้อม

รากแผ่กว้างต้นสูงใหญ่กว่ากระท่อม
เหมือนเป็นจอมรุกขชาติที่ดาษดง

ใฝ่เรียนจ�ำเริญ

พรรณไม้ในสวน
คุณลุงมาจึงสอนลูกลูกทุกคน
พืชโตเร็วอาจอยู่ได้ไม่มั่นคง
อย่างพวกหนูเป็นเด็กยังเล็กอยู่
จะมั่นคงมีเกียรติศรีดีดั่งใจ

ปลูกไม้ต้นจงจ�ำไว้อย่าใหลหลง
พืชโตช้ายืนยงวงศ์ไผ่ไพร
ค่อยค่อยเพียรเรียนรู้จนเติบใหญ่
เปรียบไผ่รวกพันธุ์ไม้ในสวนเรา
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗๗๐

๗๐

ดังนี้

148

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

“หลายปีมาแล้วทีข่ า้ พเจ้าได้แต่งบทร้องส�ำหรับวงดนตรีสายใยจามจุรมี าหลายครัง้ บทเพลงเหล่านี้
มีส�ำเนียงจีน แขก ฝรั่ง และพม่า มาถึงปีนี้ไม่ทราบว่าจะท�ำเพลงญวน เขมร มอญ หรือลาวดี ยังคิดไม่ออก
พอดีวันหนึ่งหันไปเจอหนังสือเล็ก ๆ เล่มหนึ่ง...
เมื่ออาจารย์ประคอง เทวกุล ณ อยุธยา เกษียณอายุในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ได้พิมพ์หนังสือเล่มหนึ่ง
เพื่อแจกมิตรสหาย ชื่อว่านิทานคุณธรรมจากไผ่รวก โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องจาก
พระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โรงเรียน
อุทัยวิทยาคม เมื่อยังรับราชการ อาจารย์เป็นกรรมการโครงการนี้และให้เด็ก ๆ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑
เขียนนิทานเกี่ยวกับไผ่รวก พืชพื้นเมืองจังหวัดอุทัยธานีที่มีคุณประโยชน์หลายอย่าง อาจารย์รวบรวม
เรอื่ งได้ ๔๐๘ เรอื่ ง แตไ่ ดค้ ดั มาพมิ พเ์ พยี ง ๒๐ เรอื่ ง ขา้ พเจา้ จงึ ดดั แปลงเรอื่ งของ ด.ช. ปทั รพงษ์ หลวงชยั
ชั้น ม. ๑/๙ ปีการศึกษา ๒๕๔๕ เรื่องไผ่รวกกับทานตะวันผู้ยโส มาเขียนเป็นบทกลอนเพื่อแสดงเป็น
เพลงตับอย่างที่เคย
เรือ่ งย่อคือชายผูห้ นึง่ มีบตุ รสามคน ครอบครัวนีป้ ลูกแปลงพืชผัก และไม้ดอกสวยงามแล้วยังมีทวี่ า่ ง
เขาถามลูก ๆ ว่าต้องการปลูกไม้ยืนต้นอะไร ลูกคนเล็กอยากปลูกมะม่วง ลูกคนกลางอยากปลูกมะยม
แต ่ ลู ก คนโตอยากปลู ก ไผ ่ ร วก อธิ บ ายเพิ่ ม เติ ม ว ่ า มะม ่ ว งมี ข ายราคาถู ก อยู ่ แ ล ้ ว มะยมบ ้ า นปู ่ มี ม าก
ย่าเก็บมาให้เสมอ ไผ่รวกหายาก หน่อไม้รสชาติดี ขายได้ราคาดี เมื่อปลูกใหม่ ไผ่รวกยังเล็ก เมื่อปลูกแล้ว
แตกใบช้า ๆ ลูกคนกลางได้เมล็ดทานตะวันมา เห็นยังพอมีที่จึงปลูก ไม่นานก็ออกดอกกลมใหญ่ มีสีเหลือง
สวยงาม มันโอ้อวด เยาะเย้ยไผ่รวกว่า มันมาทีหลังแต่โตเร็วกว่า ดอกสวย หันรับแสงตะวันได้ แต่ไผ่รวกว่า
โตอย่างมั่นคงดีกว่า วันหนึ่งฝนตกแรง มีลมกรรโชก ทานตะวันรากตื้นก็ล้มลง ท�ำให้ใบแห้งเหี่ยว ผีเสื้อ
และแมลงพากันบินผ่านไป ทานตะวันรู้สึกเจ็บปวด ใบไม่ปรุงอาหาร รากก็ไม่ดูดน�้ำ จึงตายไป ส่วน
ไผ่แตกใบอ่อน ล�ำต้นสูง รากแผ่กว้างหยั่งลึก ลูกคนกลางปรารภกับพ่อว่า ทานตะวันอยู่ได้ไม่นาน
พ่อว่า ทานตะวันเป็นพืชล้มลุก มีอายุเพียงฤดูเดียว แต่ไผ่เป็นไม้ยืนต้น ช่วงแรกโตช้าแต่อายุยืน มองดู
แล้วจะได้คติธรรมว่า สิ่งที่มั่นคงต้องใช้เวลาสร้างสมมากกว่าสิ่งที่ฉาบฉวย ต้นไม้สองต้นที่มาขึ้นเคียงกัน
ท�ำให้เรารู้ความจริงของโลกมากขึ้น
ข้าพเจ้าต้องขออภัยที่ไม่ได้ขออนุญาตอาจารย์ประคอง หรือ ด.ช.ปัทรพงษ์ หวังว่าทั้งสองจะไม่ว่า
อะไรเพราะที่แต่งเล่นเพื่อให้ความบันเทิงแก่ผู้เล่นดนตรีและผู้ชมเท่านั้น” อ่านรายละเอียดในสูจิบัตร
ในรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๗ ปี แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๗ ณ หอประชุมคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 149

บทพระราชนิพนธ์เนื่องในโอกาสครบรอบ ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙

นเรนทราทิตย์: วีรกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม

(กษัตริย์นเรนทราทิตย์ทรงสืบสายจากราชวงศ์ที่เรืองอ�ำนาจ)
เขมรเหลือง

พนมปราสาท

บรรพตเพลิงพนมรุ้งรุ่งสง่า
มีปราสาทบนภูผาอ่าวิจิตร
รูปสลักหินนานาพาพึงพิศ
ดังทวยเทพนฤมิตให้ชีวิน
กษัติรย์นเรนทราทิตย์อิทธิศักดิ์
สืบสายวงศ์จอมจักรล�้ำศาสตร์ศิลป์
ปกครองรัฐสร้างสุขทั่วธรณิน
ศัตรูยินพระนามครั่นคร้ามองค์
(งามพระโฉมเป็นที่พึงใจของเหล่าสตรี)

เขมรชมพู

สิริพิลาส

งามพระองค์ทรงโฉมสิริพิลาส
กวีปราชญ์ลิขิตฉันท์อันสูงส่ง
เหล่าสตรีพิศวาสผูกจิตจง
ล้วนลุ่มหลงละห้อยหาพระภูบาล
มหากวีประจงประดิษฐ์กาพย์
ชนทั้งผองฟังแล้วทราบด้วยค�ำหวาน
แต่สตรีเพียงประสบได้พบพาน
เพียงแว่บผ่านก็ซึ้งตรึงตรูตา
งามยิ่งจันทร์วันเพ็ญเด่นแสงโสม
ส่องโพยมคนอื่นใดก็ไร้ค่า
ราชะงามยิ่งด้วยวิทยา
จึงรักษาแสงจันทร์ไว้ให้อยู่ดี
(ทรงห้าวหาญคล่องแคล่วในการศึก ท�ำสงครามเพื่อธรรมะ)

150

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ชาตินาคี

เขมรแดง

พระห้าวหาญในการศึกฮึกสง่า
เปรียบประดุจลีลาเจ้านาคี
ด้วยพระขรรค์บั่นเศียรคชาชาติ
เศียรช้างศึกคึกคนองล่องลอยไกล
ศีรษะสารในยุทธดุจมีจิต
ศัตรูเห็นช้างถูกบั่นด้วยช�ำนาญ

สุดใจ

กรซ้ายขวาไวว่องคล่องทุกที่
เลื้อยเคลื่อนแคล่วในวิถีพงพีไพร
ของเหล่าราชศัตรูผู้ยิ่งใหญ่
บันเทิงในมหรรณพแลส�ำราญ
ท้องสมุทรคือโลหิตสีแดงฉาน
ก็ลนลานกลัวภัยต่อนคร

สุดใจไพรี
ทรงแผลงศรต้องไพรีศีรษะขาด เศียรผงาดสู่นภาในสมร
แล้วตกลงทั้งสิ้นในดินดอน
ด้วยอัปสรสาปส่งให้ลงพลัน
ว่ายังคิดถึงชู้คู่ชีวาตม์
จะมาปองหมายมาดสาวสวรรค์
จงกลับสู่อ�ำนาจพระราชัน
พระองค์นั้นพุ่งสว่างดังอัคคี
ทรงท�ำศึกเพื่อผดุงมุ่งธรรมา
เพื่อสันติปวงประชาเป็นสุขศรี
ทั้งแดนตนแดนริปูได้อยู่ดี
ทุกเผ่าพันธุ์ในธาตรีได้อยู่เย็น
(ทรงเป็นผู้มีวิทยาและมีตบะโยคะ)

เขมรพวง ๒ ชั้น
องค์พระนเรนทราทิตย์

ผู้มีตบะโยคะ
ผู้ทรงสิทธิจอมฤษินิรุกต์เด่น

- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
เวทางคะไวยากรณ์ทรงจัดเจน
ดังทรงเป็นพระศิวะผู้ทัดจันทร์
บนสถูลไศละรมยะคีรี
พฤกษาศรีโดยรอบเป็นขอบขัณฑ์
- สร้อย ข้าบาทเฉลิมราชย์ประทุมประยูร นักเอย - ประทุมประยูร
สะได สะได กมระเต็งอัญอังกูร ปู๊ซ็อมโบซูร นักเอย - ซ็อมเร็ทธิ์ฯ
ในคูหามืดมนพ้นอนันต์
โยคะยังแสงตะวันให้รุ่งเรือง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 151

เขมรพวง ชั้นเดียว
ด้วยพระทัยลุ่มลึกกว่าสมุทร
เพลิงเอารวะผุดงามกระเดื่อง
ให้พ้นน�้ำจึงสว่างพร่างประเทือง
ตามที่เรื่องจารึกก�ำหนดมา
(กล่าวสรุป ถึงเป็นวีรกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ก็จะถูกลืมด้วยเวลา)
วีรกษัตริย์

ซาระยัง

เรื่องนเรนทราทิตย์นริศราช
งามพระรูปกาจสงครามกิจพารา
ถึงมหากวียอเกียรติศักดิ์
กว่าพันปีล่วงมาเป็นเวรกรรม

เชิป เชิป

ปริวัติอักษร

ข้าพากเพียรเรียนมาแต่ยังน้อย
จึงปริวัติอักษรบนหินทราย
ส�ำเนียงขอมส�ำเนียงเขมรเล่นให้เพราะ
ขอบคุณผู้มาร่วมบรรเลง



๗๑

ด้วยพระชาติยิ่งยงพระพงศา
ทั้งวิทยาทั้งพระคุณอดุลธรรม
ศิลาทรายจ�ำหลักเป็นความข�ำ
ศิลาเก่าก็ซ�้ำทรุดท�ำลาย
ความรู้ยังด้อยแต่ใคร่ทราบความหมาย
มาบรรยายเป็นเสียงส�ำเนียงเพลง
โสตเสนาะเพื่อสุขใจใช่อวดเก่ง
ฟังวังเวงค�ำนึงถึงโบราณ
ทรงพระราชนิพนธ์ พ.ศ. ๒๕๕๙๗๑

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารที รงพระราชนพิ นธอ์ ธบิ ายทมี่ าของบทรอ้ งนไี้ ว้

ดังนี้
“ใน พ.ศ. ๒๕๑๙ ข้าพเจ้ายังศึกษาอยู่ชั้นปีที่ ๔ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ข้าพเจ้าสนใจศึกษาจารึกปราสาทหินพนมรุ้งที่กรมศิลปากรพบใหม่ ดร.อุไรศรี วรศะริน เป็นผู้สอน
ในชั้นแรกมุ่งหมายเพียงเพื่อรวบรวมข้อมูลตีพิมพ์ในวารสารทางวิชาการเล่มใดเล่มหนึ่ง
ต่อมาเมื่อเข้าศึกษาที่บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ
ดิศกุล ทรงแนะน�ำว่าควรศึกษาด้านจารึกและประวัติศาสตร์ศิลปะ น�ำมาวิเคราะห์ประกอบกันจะเป็น
ข้อมูลที่สมบูรณ์เกี่ยวกับปราสาทหินพนมรุ้ง ข้าพเจ้าเห็นชอบกับพระด�ำรินี้ แต่เนื่องว่าเวลาศึกษามีไม่พอ
จึงจ�ำกัดลงเฉพาะด้านจารึก

152

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

จารึกปราสาทพนมรุง้ ทีส่ ำ� คัญทีส่ ดุ ทีศ่ าสตราจารย์เซเดส์แปลไว้ครึง่ หลักกับครึง่ หลังทีก่ รมศิลปากร
พบนั้น สวมกันได้พอดี ข้าพเจ้าจึงแปลใหม่ วิธีการแปลค่อนข้างซับซ้อนเพราะหินแตกไป และตัวอักษร
ลบเลอื นทำ� ใหแ้ ปลไดไ้ มค่ รบ เนอื้ หาไมช่ ดั เจน ตอ้ งตคี วามสนั นษิ ฐานเอามาก ลกั ษณะการประพนั ธเ์ ปน็ ฉนั ท์
ชนิดต่าง ๆ ได้แก่ วสันตดิลก อุปชาติ อินทรวิเชียร อุเปนทรวิเชียร มาลินี โศลก และอารยา มีโวหาร
ลึกซึ้ง เนื้อหาของกวีนิพนธ์นี้เป็นเรื่องของกษัตริย์ทรงพระนามว่า นเรนทราทิตย์ ซึ่งทรงสืบเชื้อสายจาก
ราชสกลุ วงศอ์ นั ยงิ่ ใหญ่ มพี ระรปู โฉมงดงามเปน็ ทเี่ สนห่ าของเหลา่ สตรี ทรงเปน็ กวผี เู้ ปน็ เลศิ เปน็ ผมู้ ปี ญ
ั ญา
และความรู้ ทรงเป็นผู้แกล้วกล้าในสงคราม ในที่สุดได้ศึกษาหลักธรรมะในศาสนาพราหมณ์ไศวนิกาย
พวกปาศุปตะ บ�ำเพ็ญพรตอันแก่กล้า
ดูลักษณะอักษรน่าจะเป็นสมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๑๒ ช่วงสุดท้ายมีการบอกศักราชเทียบเป็น
คริสต์ศักราชได้ว่าเป็น ค.ศ. ๑๑๕๒ ตรงกับปลายรัชกาลพระเจ้าสูรยวรมัน หรือหลังสมัยสูรยวรมัน
เพียงเล็กน้อย มีบุคคลชื่อหิรัณยะ สร้างรูปเคารพของบิดาชื่อ นเรนทราทิตย์ เป็นทอง หลังจาก
นเรนทราทิตย์ล่วงลับไปแล้ว
ในจารึกสันสกฤตมีชื่อ “สถูลาทริ” หรือ “สถูลไศละ” ซึ่งตรงกับภาษาเขมรว่า พนมรุ้ง
พ.ศ. ๒๕๒๐ ข้าพเจ้าได้ไปที่ปราสาทพนมรุ้งที่อ�ำเภอนางรอง (ปัจจุบันเป็นอ�ำเภอเฉลิมพระเกียรติ)
จังหวัดบุรีรัมย์เป็นครั้งแรก ผู้อธิบายคือ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้ายาใจ จิตรพงศ์ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า
สุภทั รดิศ ดิศกุล และนายปิแอร์ ปิชาร์ด สถาปนิกชาวฝรัง่ เศส ยิง่ ท�ำให้ขา้ พเจ้าสนใจงานนีเ้ พิม่ ขึน้ นอกจาก
ความนา่ สนใจดา้ นโบราณคดแี ละภาษาแลว้ สภาพภมู ศิ าสตรภ์ เู ขาไฟเกา่ ทำ� ใหส้ ถานทแี่ หง่ นนี้ า่ พศิ วงยงิ่ นกั
หลังจากศึกษาส�ำเร็จใน พ.ศ. ๒๕๒๑ แล้ว ข้าพเจ้าใคร่ที่จะศึกษาประวัติศาสตร์ศิลปะในปราสาท
หินพนมรุ้ง และกวีนิพนธ์ในศิลาจารึกในละเอียดขึ้น แต่ก็ไม่มีเวลาจึงเว้นไม่ได้ท�ำต่อตามประสงค์
ในระยะหลังข้าพเจ้าได้แต่งบทประพันธ์เพื่อบรรจุเพลงส�ำเนียงต่าง ๆ เช่น ส�ำเนียงจีน ส�ำเนียงฝรั่ง
ส�ำเนียงแขก ส�ำเนียงพม่า และทั่ว ๆ ไป มีความคิดจะเล่นเพลงส�ำเนียงเขมรบ้าง เมื่อไม่นานมานี้
ได้ไปท�ำงานด้านส่งเสริมการเกษตรในจังหวัดสุรินทร์ ชาวบ้านในโครงการเล่นกันตรึมให้ฟัง ไพเราะ
จับใจยิ่งนัก จึงมานึกถึงพระเจ้านเรนทราทิตย์พระองค์นี้ เขียนเป็นบทเฉลิมพระเกียรติ แต่ไม่ใช้เฉพาะ
ข้อความในจารึก อาศัยจินตนาการของตนเอง ไม่หวังให้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ตั้งใจเพียงสร้าง
ความพึงพอใจแก่ตนเอง ผู้ร่วมงานและผู้ชมการแสดงเท่านั้น”
อ่านรายละเอียดในสูจิบัตรรายการแสดงดนตรีไทยปี่พาทย์ดึกด�ำบรรพ์ เนื่องในโอกาสฉลอง ๙๙ ปี
แห่งการสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๙ ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 153

154

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ส่วนที่ ๖ บทพระราชนพิ นธถ์ วายราชสดดุ พี ระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้
เจ้าอยู่หัว ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙ พระราชทานชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เมือ่ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส�ำเร็จการศึกษาระดับ
ปริ ญ ญาโทจากมหาวิ ท ยาลั ย ศิ ล ปากรแล ้ ว ทรงเข ้ า รั บ ราชการในต� ำ แหน ่ ง อาจารย ์
ส ่ ว นการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายร ้ อ ยพระจุ ล จอมเกล ้ า ในเดื อ นธั น วาคม พ.ศ. ๒๕๒๓
ทรงเกษี ย ณอายุ ร าชการเมื่ อ วั น ที่ ๑ ตุ ล าคม พ.ศ. ๒๕๕๘ พระยศสุ ด ท ้ า ยทรงเป ็ น
พลเอกหญิง ต�ำแหน่งทางวิชาการ ศาสตราจารย์ และต�ำแหน่งฝ่ายบริหาร ผู้อ�ำนวยการ
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า หลังจาก
ทรงเกษียณอายุราชการ ยังคงทรงด�ำรงต�ำแหน่งผู้บัญชาการพิเศษโรงเรียนนายร้อย
พระจุ ล จอมเกล ้ า ซึ่ ง มี พ ระบรมราชโองการโปรดเกล ้ า ฯ แต ่ ง ตั้ ง ใน พ.ศ. ๒๕๕๓
และทรงเป็นอาจารย์พิเศษที่กองวิชาประวัติศาสตร์มาจนถึงปัจจุบัน
ตั้งแต่ช่วงแรกของการทรงรับราชการ ขณะทรงด�ำรงพระยศพันตรีหญิง และ
ยังทรงสอนอยูท่ กี่ องวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์ ทรงพระเมตตาสนับสนุนชมรมดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อย กรมนักเรียนนายร้อย รักษาพระองค์ และทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์ชมรม
ดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย ในปีแรกนี้เอง พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องถวาย
ราชสดุ ดี พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว พระราชทานชมรมดนตรี ไ ทย
นักเรียนนายร้อย ขับร้องบรรเลงออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก ช่อง ๕
ในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม อีกทั้งมีพระมหากรุณาธิคุณทรงดนตรีร่วมกับวงดนตรีไทย
นักเรียนนายร้อยด้วย
ตลอด ๓๕ ปีแห่งการทรงรับราชการ ทรงพระราชนิพนธ์บทร้องและทรงดนตรี
ร ่ ว มกั บ วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยเช ่ น นี้ ต ่ อ เนื่ อ งทุ ก ป ี ส ่ ว นใหญ ่ ท รงระนาดเอก
มีบางปีที่ทรงซอด้วง คือปี พ.ศ. ๒๕๒๕ บางปี นอกจากทรงดนตรีแล้ว ยังทรงขับร้องด้วย
ได้แก่ พ.ศ. ๒๕๒๕, ๒๕๒๗, ๒๕๒๘, ๒๕๒๙ และ ๒๕๔๖ ทั้งนี้ก่อนที่จะบรรเลงเพลง
เพื่อบันทึกแถบวีดิทัศน์ส�ำหรับออกอากาศในวันที่ ๒๓ ตุลาคม จะทรงฝึกซ้อมร่วมกับ
วงดนตรี ไ ทยนั ก เรี ย นนายร ้ อ ยทุ ก ครั้ ง การบรรจุ เ พลงและควบคุ ม การฝ ึ ก ซ ้ อ มนั้ น
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ครูดนตรีไทยถวายงานระยะแรกจนถึง พ.ศ. ๒๕๓๘ คือ
คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ ระยะต่อมาจนถึงปัจจุบัน คือ อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

155

หลังทรงเกษียณอายุราชการ ยังมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ พระราชทาน
บทขับร้องส�ำหรับวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙ แต่ระหว่างเตรียมการทีจ่ ะทรงฝึกซ้อม
ร่วมกับวงดนตรีไทยนักเรียนนายร้อยเพือ่ บันทึกแถบวีดทิ ศั น์ออกอากาศนัน้ พระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคตในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
กิจกรรมในปีนี้ จึงต้องระงับไป
บทพระราชนิพนธ์ในส่วนที่ ๖ ซึง่ ทรงพระราชนิพนธ์ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๒๔ - ๒๕๕๙
มีทั้งหมด ๓๖ บท (ยังไม่ได้บันทึกและเผยแพร่ ๑ บท) เนื้อหาแสดงความส�ำนึกและ
ร�ำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ครองราชย์
พ.ศ. ๒๔๑๑ - ๒๔๕๓) ทีม่ ตี อ่ ประเทศชาติดา้ นการพัฒนาประเทศ ทรงยกพระราชกรณียกิจ
ส�ำคัญเป็นตัวอย่าง ขณะเดียวกันก็ทรงกล่าวถึงผลที่มีถึงปัจจุบัน ตลอดจนทรงกล่าว
เชื่ อ มโยงเหตุ ก ารณ ์ สถานการณ ์ ห รื อ บริ บ ทใหม ่ ที่ เ กิ ด ขึ้ น เช ่ น การย ้ า ยโรงเรี ย น
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าจากกรุงเทพฯ ไปจังหวัดนครนายก (พ.ศ. ๒๕๒๙) กระแส
โลกาภิวตั น์ (พ.ศ. ๒๕๕๑) เนือ่ งจากทรงพระราชนิพนธ์ในฐานะข้าราชการโรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า จึงทรงกล่าวถึงนักเรียนนายร้อย การทหารและความมัน่ คงของชาติอยูเ่ สมอ
พระราชกรณียกิจส�ำคัญในการพัฒนาประเทศในรัชกาลที่ ๕ ที่ทรงกล่าวถึงไว้ใน
บทพระราชนิพนธ์ เช่น
การคมนาคม

สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล

การสื่อสาร
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน


156

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
(พ.ศ. ๒๕๔๕)
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
(พ.ศ. ๒๕๔๕)

การประปา

สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง

การปกครอง
ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย


ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
(พ.ศ. ๒๕๕๒)
การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
(พ.ศ. ๒๕๕๕)

หากวันปิยมหาราชในปีใด ตรงกับวาระหรือปีครบรอบของพระราชกรณียกิจส�ำคัญ
ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ก็ทรงพระราชนิพนธ์ถงึ พระราชกรณียกิจนัน้
ได้แก่ ครบ ๑๐๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๔๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๔๐ ครบ ๑๐๐ ปี
(พ.ศ. ๒๕๕๐) การเสด็จฯ ไปยุโรปครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๔๕๐ ครบ ๑๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๕)
การประกาศตัง้ กระทรวงต่าง ๆ อย่างเป็นทางการ ทีเ่ รียกว่า การปฏิรปู การปกครอง พ.ศ. ๒๔๓๕
ครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ในไทย และการตั้งโรงเรียนหลวงส�ำหรับราษฎร
พ.ศ. ๒๔๒๗ ตัวอย่างของบทพระราชนิพนธ์ในลักษณะนี้ เช่น
เมื่อครบ ๑๓๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗) แรกมีไฟฟ้าใช้ครั้งแรกที่โรงทหารหน้าหรือ
ศาลาว่าการกลาโหม (กระทรวงกลาโหมในปัจจุบนั ) ในไทย พ.ศ. ๒๔๒๗ และการตัง้ โรงเรียน
หลวงส�ำหรับราษฎรแห่งแรกในปีเดียวกัน ซึ่งทรงเปรียบว่ามี “ไฟปัญญา” เกิดขึ้นในไทย
ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ดังนี้
ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย


(พ.ศ. ๒๕๕๗)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 157

เมื่อครบ ๑๑๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๘) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง
ออกพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔ ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท เมื่อวันที่ ๑ เมษายน
พ.ศ. ๒๔๔๘ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า
ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์


(พ.ศ. ๒๕๕๘)

พระราชกรณี ย กิ จ ด ้ า นการทหาร พระองค ์ ท รงกล ่ า วถึ ง พระมหากรุ ณ าธิ คุ ณ
ที่ พ ระบาทสมเด็ จ พระจุ ล จอมเกล ้ า เจ ้ า อยู ่ หั ว ทรงมี ต ่ อ นั ก เรี ย นนายร ้ อ ยในฐานะ
องค์ผพู้ ระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขณะเดียวกัน ทรงแทรกค�ำเตือน
นักเรียนนายร้อยให้ส�ำนึกในหน้าที่เมื่อส�ำเร็จการศึกษาออกรับราชการ คือ การปกป้อง
ประเทศชาติ เพื่อตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณ ดังบทพระราชนิพนธ์ความตอนหนึ่งว่า
แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
ยังจงรักจอมนริศอดิศร
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร.

ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม


(พ.ศ. ๒๕๓๑)
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา
(พ.ศ. ๒๕๔๔)

บทพระราชนิพนธ์วนั ปิยมหาราชล่าสุด พ.ศ. ๒๕๕๙ ตรงกับครบ ๑๒๐ ปี พระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งกรมป่าไม้ นอกจากทรงพรรณนาถึง
สาเหตุและผลส�ำคัญของการสถาปนากรมป่าไม้แล้ว ทรงพระราชนิพนธ์เตือนใจทหาร
ด้วยว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติเป็นหน้าที่ของทหารด้วยเช่นกัน ดังความว่า

158

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี

เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนคุณพระองค์จอมราชันย์



(พ.ศ. ๒๕๕๙)

เนื้อหาของบทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดีเป็นเรื่องเหตุการณ์ส�ำคัญต่าง ๆ
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังนั้นบทพระราชนิพนธ์ในส่วนนี้
จึงไม่ได้เป็นเพียงบทร้องถวายราชสดุดี แต่เป็นประวัติศาสตร์ไทยในรัชสมัยพระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วย นอกจากนั้นยังแสดงพระราชด�ำริเรื่องต่าง ๆ
และพระอัจฉริยภาพด้านวรรณศิลป์และดุริยางคศิลป์ในพลเอกหญิง สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เป็นอย่างดี

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 159

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๔
ทองย่อน

สรวมชีพบรรดาข้าพระบาท
ระลึกถึงพระคุณด้วยภักดี
ทรงก่อตั้งหน่วยทหารชาญฉกาจ
ธ�ำรงไทยให้สถิตนิจนิรันดร์

มอญแปลง

เพื่อให้เหล่าชาวไทยใจหาญ
คือโรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
อันพระคุณอุ่นเกศบังเกิดเกล้า
ร่วมพลังตั้งใจสามัคคี

สร้อยเพลง

ถึงคราครบรอบสวรรคต
กอปรกรณีย์ตามพระปณิธาน
พระสถิตย์สถานพิมานมาศ
ขอพระเกียรติพระยศยืนยง

160

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

อภิวาทประณตบทศรี
พระบารมีมากล้นพ้นร�ำพัน
เพื่อป้องชาติร่วมแรงแข็งขัน
ได้สร้างสรรค์ชาติรัฐพัฒนา
โปรดเกล้าพระราชทานสถานศึกษา
เสริมปัญญาเรียนอาวุธยุทธวิธี
ทุกคนเฝ้าร�ำลึกไว้ไม่หน่ายหนี
สร้างความดีมุ่งสัตย์ขจัดพาล
ขอก�ำหนดดวงจิตอธิษฐาน
เพื่อชาติผ่านพ้นภัยได้ด�ำรง
เป็นปิยมหาราชสูงส่ง
พิทักษ์พงศ์ผองไทยสถาพร

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๕
ฟ้าคะนอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระพุทธเจ้าเหล่าทหาร
ศิระกรานอัญชลิตอดิศัย
สมเด็จพระปิยราชภูวนัย
ปัญจมราชัยจักรีวงศ์
ด้วยส�ำนึกพระกรุณาประชาราษฎร์
เกื้อกูลชาติให้อุดมสมประสงค์
แดนสยามบ�ำราศภัยได้ด�ำรง
ยั่งยืนยงด้วยพระประศาสโนบาย
เทพทอง (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
การคุ้มแคว้นแดนดินถิ่นเรานี้
จะต้องมีนักรบสบใจหมาย
จึงทรงตั้งสถานฝึกชาญชาย
สืบเชื้อสายผู้กล้ามาแต่บรรพ์
อันพวกเราเอาใจใฝ่นุสรณ์
จะราญรอนไพรินสิ้นเขตขัณฑ์
จะมุ่งเรียนให้รู้จริงทุกสิ่งอัน
จะตั้งจิตสมานฉันท์สามัคคี
หกบท

(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
หวังสนองพระคุณวิบุลย์ยิ่ง
ทุกทุกสิ่งโดยเสด็จบทศรี
เพื่อรักษาอาณาประชาชี
สมกับที่วางพระราชหฤทัย
ตุลาที่ยี่สิบสามสวรรคต
ขอประณตมั่นท�ำตามค�ำไข
พระสถิตทิพย์สถานพิมานใด
ปวงข้าบาทน้อมใจจงรักเทอญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

161

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๖
เวสสุกรรม

น้อมถวายบังคมบรมบาท
พระคุณคุ้มครองไผทให้ร่มเย็น
ถึงเสด็จสู่ฟ้าสุราลัย
ว่าไทยคงเป็นไทยไม่คลอนแคลน

กระบี่ลีลา

เป็นบุญตัวได้เล่าเรียนพากเพียรฝึก
อยู่โรงเรียนนายร้อยแหล่งวิชา
ด้วยจิตมั่นกตัญญูเป็นที่ตั้ง
ปกป้องชาติศาสนาถาวรนาน

มอญร้องไห้

วันที่ยี่สิบสามตุลาคม
กุศลใดได้สร้างทางใจกาย
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เทอดพระเกียรติพระนามนฤบดี

162

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ปิยราชเปี่ยมพระยศปรากฏเห็น
พระเดชเด่นกระเดือ่ งด้าวทัว่ ทุกแดน
นานเท่าใดใจตรึกร�ำลึกแม่น
พระปรีชาพาแคว้นวัฒนา
เป็นนักรบจบศึกเกริกแกร่งกล้า
การศึกษาบรมนาถพระราชทาน
อ้างสัจจังเป็นหลักสมัครสมาน
ประกอบการด้วยภักดีมิรู้คลาย
กรประนมดวงจิตอุทิศถวาย
มนะหมายสนองพระบารมี
ปิยมหาราชเจ้าธ�ำรงศรี
พิทักษ์ไทยธรณีนิรันดร์เอย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๗
น�้ำลอดใต้ทราย (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้องน�ำ)
ปัญจมราชบวรขจรยศ
พระคุณยิ่งปรากฏลือเลื่องหล้า
พระปิ่นรัฐกษัตริย์เจ้าจักรา
พระเมตตามากล้นพ้นร�ำพัน
เสด็จด�ำเนินประพาสทั่วแคว้นเขต
ไทยประเทศเจริญสุขทุกสิ่งสรรพ์
เพื่อทวยราษฎรพระพิทักษ์ยุติธรรม์
เสมอกันทั่วหน้าประชาชน
ปีนตลิ่ง (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ทรงผดุงพลกล้ามารานรบ
ปวงข้าบาทได้ศึกษามาทุกคน

ให้ชาญศึกเจนจบทั่วพหล
ให้อดทนแข็งแรงแกร่งปัญญา

กราวน�ำ (นักเรียนนายร้อย ขับร้องหมู่)
ขออภิวาทบาทบงสุ์โดยจงรัก
จะปกป้องชาติน�ำสวัสดิ์วัฒนา

ตั้งสัจจะแน่นหนักมุ่งอาสา
เป็นมาลัยสักการ์บูชาองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 163

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๘
สรภัญญะ (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
พระเอยพระทรงภพ
เลอเลิศลบทั้งภพไตร
ปิยมหาราชาชัย
ดิลกหล้าวิบูลย์บวร
ปวงข้าสามิภักดิ์
สมัครมั่นสโมสร
ส�ำนึกคุณนิรันดร
ดุจจะพร้องพรรณนา
ยามเมื่อสยามประเทศ
ประสบเหตุภัยพาลา
ศัตรูผู้วิหิงสา
หมายครองถิ่นแผ่นดินเรา
ทรงปฏิรูปปกครองรัฐ
สุขพิพัฒน์ทุกข์บรรเทา
เป็นกระทรวงทบวงเนา
ดังปัจจุบันสมัยกาล
สมิงทองมอญ (นักเรียนนายร้อย ขับร้อง)
ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
สาธารณูปโภคพยาบาล
ทรงร�ำลึกถึงการป้องกันชาติ
ทรงจัดทัพแข็งขันป้องกันเมือง
พระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อย
เป็นแหล่งฝึกนายทหารเชี่ยวชาญเชาว์

การศึกษาแผนใหม่อันไพศาล
บริหารเศรษฐกิจให้รุ่งเรือง
ให้แคล้วคลาดคงอยู่ฟูเฟื่อง
ให้ต่อเนื่องฝึกฝนไพร่พลเรา
ได้ต่อสร้อยพระนามจุลจอมเกล้า
ปวงข้าพระพุทธเจ้าเรียนวิชา

เสมอ (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
จึงบังคมก้มแทบยุคลบาท
ถวายธูปประทีปมาศมวลบุปผา
พร้อมประพฤติยึดมั่นในสัจจา
จะรักษาชาติไทยให้ถาวร

164

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๙
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงขับร้องร่วมกับวงดนตรีไทย และทรงระนาดเอกในวงเป็นครั้งแรก)
เห่

เห่เอยพระปิยราช
เลื่องพระเกียรติลือพระนาม
ปวงข้าพระพุทธเจ้า
แทบเบื้องพระบาทา
ด้วยใจจงรัก
เพื่อสรรค์สร้างงาน
กิจการโรงเรียนนายร้อย
ปรับปรุงมั่งก้าวไกล

ครอบจักรวาล

เพื่ออนาคตดีที่แม่นมั่น
เพื่อสร้างนายทหารเชี่ยวชาญชัย
จังหวัดนครนายกเขาชะโงก
มีพร้อมสรรพทั้งวิชากีฬาดี

เต่ากินผักบุ้ง

ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
ขอปวงไทยจงสวัสดิ์วัฒนา
ยี่สิบสามตุลาคมศกนี้
ผู้สถิตพิมานทิพด�ำรง

บรมนาถจอมสยาม
เกริกพระคุณบุญประชา
น้อมเกล้าสิรสา
ตั้งจิตมั่นสักการ
จึงสมัครเป็นทหาร
คุ้มประเทศบ�ำรุงไทย
จึงค่อยขยายใหญ่
ย้ายออกไปจากพระนคร
ต้องบุกเบิกสร้างสรรค์โรงเรียนใหม่
ให้พอในกองทัพรบอรี
เป็นมงคลดลโชคสมศักดิ์ศรี
ให้สมที่พระราชทานพระนามา
บันดาลสิ่งประเสริฐเลิศล�้ำค่า
คู่ดินฟ้าคงเป็นไทยให้ยืนยง
ก้มเกศกราบภูบดีสูงส่ง
ดังจ�ำนงจิตมั่นกตัญญุตาเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

165

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๐

ทัพบกรุกรบ
สองชั้น
เที่ยวต้น

บรรพไทยใจกล้ามารวมชาติ
ถึงยามศึกฮึกสู้จู่ประจัญ
จ�ำเนียรกาลล่วงถึงซึ่งสมัย
จอมกษัตริย์ที่ห้ารัชกาล

เที่ยวกลับ ในครั้งนั้นมีประเด็นที่เป็นเหตุ
เพื่อนบ้านเราล้วนแต่อัปรา
ด้วยอ�ำนาจพระปรีชาอันยิ่งยอด
เร่งวิวัฒน์พัฒนาทุกวิธี
ชั้นเดียว
เที่ยวต้น

วางระบบปกครองของทหาร
จปร. คือเชื้อสายแห่งปวงพล

เที่ยวกลับ น้อมร�ำลึกองค์พระราชทานก�ำเนิด
เทอดพระนาม จปร. ค่าอนันต์

166

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เป็นเอกราชสามัคคีมีสุขสันต์
ยามสงบเพียรหมั่นมุ่งการงาน
นครใหญ่กรุงเทพฯ มหาสถาน
พสกขานจุลจอมเกล้าจอมราชา
ต่างประเทศล�้ำละเมิดเกิดปัญหา
ตกเป็นข้าอาณานิคมไปนานปี
ทรงน�ำไทยอยู่รอดมีเกียรติศรี
บ้านเมืองดีอาจสู้ผู้ผจญ
รู้ระบอบเชี่ยวชาญด้านพหล
สืบนุสนธิ์นักรบไทยในปัจจุบัน
โดยชูเชิดเกียรติยศปรากฏสรรพ์
ให้ยืนยงคู่พงศ์พันธุ์ผองเผ่าไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 167

168

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๑
ตวงพระธาตุ

เทอดพระคุณจอมราชามหากษัตริย์ สยามินทร์ปิ่นรัฐยิ่งใหญ่ (รับ)
ปัญจมราชเจ้าของชาวไทย
ยากหาใครเปรียบด้วยพระคุณา (รับ)

แขกลพบุรี ๒ ชั้น
จะยกเรื่องยอพระเกียรติมากล่าวอ้าง เป็นแนวทางให้ปรากฏยิ่งยศฐา
เพื่อส่งเสริมปสาทะสร้างศรัทธา
ให้นำ� พากิจบ้านเมืองรุ่งเรืองดี (รับ)
แขกลพบุรี

สุดใจ

ทรงแบ่งหน้าที่ที่ส�ำคัญ
ภูมิภาคท้องถิ่นทุกธานี
ปวงประชาเสมอภาคร่วมช่วยชาติ
ต่างเรียนรู้วิชาสารพัน

เป็นกระทรวงพร้อมกันยิ่งศักดิ์ศรี
บริหารทุกที่ทั่วถึงกัน
เพราะทรงเลิกไพร่ทาสจึงสุขสันต์
โอกาสศึกษานั้นของราษฎร (รับ)

แม้เวลาล่วงไปได้นานนัก
จึงขอกราบมอบกายถวายกร
พวกเราเหล่าทหารผู้หาญกล้า
ยามสงบเตรียมพร้อมไว้ไม่ว่างเว้น

ยังจงรักจอมนริศอดิศร
เพื่ออาทรสร้างไทยให้ร่มเย็น (รับ)
จักรบราหากศึกรุกเกิดยุคเข็ญ
ให้สมเป็นเลือดเนื้อเชื้อ จปร. (รับ)

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 169

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๒
พม่าฉ่อย

ความเจริญที่เราเห็นว่าเป็นเลิศ
ความผาสุกทุกเขตประเทศไทย
ก้าวหน้าไปต้องให้ดีที่รากฐาน
ครั้งพระจุลจอมเกล้าทรงปกครอง

สามเส้า

พวกเราล้วนส�ำนึกในดวงจิต
ด้วยได้มาเป็นทหารตามกระบวน
ว่านี่เป็นสถาบันทรงสรรค์สร้าง
เรารุ่นหลังตั้งสัจจาพยายาม

สี่บท ๒ ชั้น

สามัคคีมีวินัยใจซื่อตรง
ใฝ่ใจรู้ปฏิบัติราชการ
ขอถวายบังคมบรมบาท
ใจยึดมั่นธรรมะกตเวที

170

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ได้บังเกิดพัฒนาขึ้นมาได้
ความภูมิใจในแว่นแคว้นดินแดนทอง
เป็นของพระราชทานแก่เราผอง
ตามครรลองระบอบธรรมที่สมควร
มุ่งอุทิศกายใจให้ทั่วถ้วน
“จปร.” คนทั้งมวลรู้จักนาม
ถือประโยชน์กว้างขวางทั่วสยาม
จะประพฤติด�ำเนินตามปณิธาน
รักษาชาติให้ยืนยงโลกกล่าวขาน
ช่วยผู้ทุกข์ให้เบิกบานด้วยปรานี
สมเด็จพระปิยราชยิ่งศักดิ์ศรี
ชั่วชีวีร�ำลึกนึกพระคุณ

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๓
ดอกไม้ไทร ๒ ชั้น
ดอกไม้ไทยกลิ่นรื่นชื่นนาสา
หอมตามลมพัดไปไม่เคยทวน
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
โบราณท่านมักเปรียบเทียบความดี
กลิ่นไม่คลายไม่หมองมัวชั่วนิรันดร์
โอ้ว่ากลิ่นบุปผาของข้าเอย
ตระนิมิต

ปฏิรูปบ้านเมืองเป็นเรื่องใหญ่
ทรงสร้างคนเพื่อสร้างชาติให้ยิ่งยง
แหล่งศึกษาทุกระดับรับทั่วถ้วน
นักเรียนนายร้อยเป็นหลักชัยเชี่ยวชาญ

ดอกไม้ไพร ๒ ชั้น
มาบัดนี้บ้านเมืองรุ่งเรืองโรจน์
จปร. ก็เจริญด�ำเนินไกล
ขอพระบารมีเป็นที่ยิ่ง
มุ่งกอบเกียรติแท้จริงสิ่งดีงาม

ตามพระพายร�ำเพยพาอยู่ในสวน
แม้หลากล้วนต่างสีมีหลายพันธุ์
ดุจมาลีหอมมากหลากสีสัน
ถึงทวนลมกลิ่นสุคันธ์ยังอยู่คง

ราชกิจพระทรงชัยผู้สูงส่ง
จึงทรงบ�ำรุงวิชาการ
ให้เลิศล้วนพลเรือนและทหาร
ด�ำเนินงานปกป้องชาติพ้นภัย
เราร่วมกันสร้างประโยชน์ผองไทยได้
ผองพวกเรารักษาไว้ซึ่งพระนาม
ข้าจะสู้ทุกสิ่งไม่เข็ดขาม
มีแต่ความมงคลชนนิยม

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 171

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๔
ชมดง

ด�ำเนินตามมรรคาภูผาใหญ่
พฤกษาชาติดาษดาพนาวัน
พอย่างก้าวสู่เขตเกษตรกิจ
มีทั้งไร่นาสวนล้วนตระการ

กระบอก

มาถึงบุรีใหญ่ในประเทศ
ทั้งบ้านเมืองเรืองรุ่งทั่วมณฑล
การผลิตอุตสาหกรรมดีลํ้าเลิศ
บรรพชนพัฒนามาพร้อมมูล

ตะลุ่มโปง

สมเด็จพระปิยมหาราช
จึงเราชาว จปร. พร้อมเพรียงกัน
มุ่งพิทักษ์สมบัติไทยให้ยืนยง
เป็นเครื่องหมายความจงรักประจักษ์ตา

172

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

มีโตรกวารีไหลเป็นชั้นหลั่น
บ้างผลิดอกออกสุคันธ์ชวนชื่นบาน
แหล่งชีวิตสร้างสรรค์ธัญญาหาร
กสิกรเชี่ยวชาญในงานตน
นคเรศลํ่าครรลองท้องถนน
เศรษฐกิจพาณิชย์ผลก็เพิ่มพูน
วิทยาประเสริฐไม่สิ้นสูญ
ได้เกื้อกูลเราไทยในปัจจุบัน
ปฏิรูปประเทศชาติทรงสร้างสรรค์
ส�ำนึกมั่นในหน้าที่ที่มีมา
ได้ด�ำรงต่อไปให้ก้าวหน้า
ชั่วดินฟ้าแน่วแน่แต่นี้ไป

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๕
บุหลัน

โล้

เห็นเวลาผ่านมาเป็นล�ำดับ
เมื่อสมเด็จพระปิยมหาราชา
ถือเป็นจุดเริ่มนามสยามใหม่
ทั้งส่วนกลางภูมิภาคปรับปรุงดี

เนิ่นนานนับถึงศตพรรษา
สถาปนาหลายกระทรวงในช่วงนี้
ให้บ้านเมืองทันสมัยทุกท้องที่
ครบรอบปีพัฒนาอย่างสากล

เปรียบชีวีผองไทยดุจสายธาร
ระยะไกลผันแปรแต่สายชล
อุทกธาร “สยามใหม่” ในร้อยปี
อาทิเช่นการทหารได้ส่งเสริม

รินไหลผ่านผาแก่งทุกแห่งหน
ยังเปี่ยมล้นสองฝั่งเหมือนดั่งเดิม
ยังเกิดมีกิจการงานริเริ่ม
ให้พูนเพิ่มเป็นก�ำลังระวังเมือง

แขกวรเชษฐ

น�ำประสิทธิภาพกองทัพไทย
เพื่ออนาคตของชาติที่รุ่งเรือง
จปร. เรารุ่นใหม่ไวเร่งรุด
ที่หล่อเลี้ยงรักษาธรณิน

การศึกษาจัดไว้ได้ต่อเนื่อง
ได้ประเทืองประโยชน์แท้แก่แผ่นดิน
ปณิธานประดุจกระแสสินธุ์
ดังจงจินต์ตั้งมั่นจรรโลงไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 173

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๖
นางนาค ๒ ชั้น
น้อมเศียรเกล้าจิตมั่นอัญชลี
แด่พระจุลจอมเกล้าเจ้าเขตแคว้น
เป็นเวลาร้อยปีที่ผันผ่าน
ยุคสมัยที่งานกาลพารา

ยึดธรรมะกตเวทีอย่างแนบแน่น
เพื่อตอบแทนพระคุณยิ่งบุญญา
ยังเล่าขานต่อเนื่องเรื่องหนักหนา
เปลี่ยนแปลงมาเพราะเมืองไทยมีไพรี

ช้างประสานงา ๒ ชั้น
มหาอ�ำนาจชาติใหญ่ในโลกกว้าง
เพื่อการเมืองเศรษฐกิจคิดราวี
ก�ำลังเรายังด้อยน้อยกว่าเขา
ต้องสูญเสียบอบช�้ำจ�ำต้องทน

หาหนทางเพิ่มอาณาหาศักดิ์ศรี
แผ่นดินที่เราอยู่สุขทุกทั่วคน
แต่พากเพียรสู้เอาให้เป็นผล
เพื่อชาติตนเพื่อรักษาประชาไทย

ครอบจักรวาล ๒ ชั้น
สมเด็จพระปิยมหาราช
เพื่อเหล่าราษฎร์อยู่รอดอย่างปลอดภัย
พวกเราเหล่านักเรียนนายร้อย
คุ้มครองชาติคอยปกป้องจากผองพาล

ปฏิรูปประเทศชาติเป็นอย่างใหม่
ทหารพลเรือนได้ราชการ
คนรุ่นใหม่ที่คอยสร้างสืบสาน
ดังพระราชปณิธานภูวนัย

174

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๗
ตุ๊กตา ๒ ชั้น

ใครอยู่ได้ในโลกกว้างอย่างโดดเดี่ยว
ปัจจุบันถึงอยู่ไกลข้ามขอบฟ้า
ทั้งการเมืองสังคมเศรษฐกิจ
อ�ำนาจเทคโนโลยีมีมากครัน

ไม่ข้องเกี่ยวกับผู้ใดในแหล่งหล้า
ยังเดินทางไปมาได้ถึงกัน
ทุกขั้นตอนชีวิตแปรเปลี่ยนผัน
ต้องแข็งขันให้ทันโลกจึงโชคดี

ทยอยญวน ๒ ชั้น
ร�ำลึกองค์สยามมินทร์แผ่นดินห้า
มหาอ�ำนาจต่างวัฒนธรรมประเพณี
เพื่อป้องกันอันตรายมากรายบ้าน
ทั้งปรับปรุงตามแบบแผนของเราเอง

ทรงรักษาอธิปไตยไว้ศักดิ์ศรี
มาราวีรอบสยามน่าขามเกรง
ปฏิรูปทุกด้านอย่างรีบเร่ง
เกณฑ์ทหารฝึกให้เก่งคุ้มแผ่นดิน

เทพรัญจวน ๒ ชั้น
ตั้งหลักสูตรนายทหารให้การศึกษา
รักษาเอกราชได้ดังจงจินต์
บัดนี้กาลล่วงเกินศตวรรษ
จะพัฒนาอยู่ทุกเมื่อเพื่อเมืองไทย

รู้วิชาเทียมฝรั่งทั้งหมดสิ้น
แห่งองค์พระสยามมินทร์ภูวนัย
ยังยืนหยัดตามพระองค์ประสงค์ได้
ด�ำรงอยู่คู่โลกใหม่ปลอดภัยเอย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 175

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๘
แขกโหม่ง

อิสระเสรีมีความหมาย
ในโลกใหม่ประเทศได้พัฒนา
รัชสมัยพระพุทธเจ้าหลวง
ปฏิรูปปกครองรัฐจัดครบครัน

เทวาประสิทธิ์
พระราชทานให้ทุกคนพ้นเป็นทาส
พร้อมส่งเสริมการศึกษาพารุ่งเรือง
มาจนถึงคนไทยในปัจจุบัน
ทรัพยากรมนุษย์มีวิธี
สะสม

อย่าปล่อยให้คนไทยไปเป็นทาส
เพื่อสังคมมีพลังดังตั้งใจ
นักเรียนทหารได้พระนามเป็นแหล่งเรียน
สร้างเสรีแก่แผ่นดินถิ่นที่เนา

176

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ชนทั้งหลายทุกแห่งแสวงหา
เสรีภาพผองประชายิ่งส�ำคัญ
สยามก้าวหน้าโชติช่วงทั่วเขตขัณฑ์
วางรากฐานเจริญมั่นให้บ้านเมือง
เพื่อมาร่วมช่วยชาติให้ฟูเฟื่อง
มีความรู้เป็นเครื่องเสริมสิ่งดี
ต่างรู้สึกตรงกันในทุกที่
พัฒนาคือศักดิ์ศรีของคนไทย
ร่วมสรรค์สร้างปัญหาราษฎร์ให้แจ่มใส
เศรษฐกิจก้าวไกลด้วยมือเรา
จะพากเพียรให้สมพระนาม “จุลจอมเกล้า”
เพื่อผองเผ่าเกรียงไกรในโลกใหม่เอย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๓๙
การเวก ๒ ชั้น

บรรพชนคนไทยในครั้งก่อน
ท�ำไร่นาค้าขายหมายร่วมแรง
ถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
พระปิยมหาราชาชัย

นกขมิ้น ๒ ชั้น

ทรงน�ำชาติอยู่รอดปลอดวิกฤต
ชาติจักรวรรดินิยมมาบีฑา
ปฏิรูปการปกครองภูมิภาค
คมนาคมติดต่อสะดวกดี

นํ้าลอดใต้ทราย ๒ ชั้น
พัฒนาการเกษตรเป็นพื้นฐาน
เศรษฐกิจก่อประโยชน์อเนกอนันต์
สมเด็จพระนวมินทร์ปิ่นรัฐชาติ
ขอพระเดชเบญจมราชทรงธรรม

สร้างบ้านเกิดเมืองนอนเป็นหลักแหล่ง
อย่างเข้มแข็งป้องกันถิ่นแผ่นดินไทย
องค์พระจอมสยามินทร์นราศัย
ทั้งภพไตรเคารพนบบุญญา
น�ำชีวิตเป็นอิสระกันทั่วหน้า
มิอาจล่วงเข้ามาสู่บุรี
วางฐานรากกระทรวงสมศักดิ์ศรี
การศึกษาจัดให้มีเท่าเทียมกัน
โดยเกื้อกูลชลประทานมาจัดสรร
สืบต่อถึงปัจจุบันชนจดจ�ำ
ทรงครองราชย์กาญจนาภิเษกฉน�ำ
ทรงน้อมน�ำให้ไทยคงด�ำรงนาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 177

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๐
จีนแส

เป็นเวลาร้อยปีนี้แล้วหนา
ที่ต่างชาติคุกคามสยามเรา
พลีชีพจับอาวุธรุดเข้าสู้
ก�ำลังน้อยจะปราชัยให้ต้องตรม

แต่แผ่นดินที่ห้าพระจุลจอมเกล้า
จะมุ่งเข้ามองหาอาณานิคม
ก็ล่วงรู้ว่าศึกใหญ่ไม่เหมาะสม
พึงนิยมใช้ปัญญามาช่วยกัน

มอญแปลง

เปิดประเทศเสด็จออกไปโลกกว้าง ด�ำเนินการทางทูตาสมานฉันท์
ยุโรปไทยเหล่าผู้น�ำก่อสัมพันธ์
ไมตรีมั่นร่วมจิตคิดพัฒนา

เห่

พระเสด็จโดยแดนชล
“มหาจักรี” มี
จากไทยไปตะวันตก
คงทรงเหนื่อยเมื่อยล้า
จากไทยเดือนเมษา
อิตาลีได้เยือนถิ่น
ออสเตรียฮังการี
โปแลนด์เสด็จไป
อังกฤษและเยอรมัน
เบลเยียมก็ไปตาม
ฝรั่งเศสสเปนประเทศ
กลับถึงไทยธันวา

เหมราช

ประเทศสยามยืนยงคงเสรี
ทุกธานีที่พระเสด็จเยือน
ชาว จปร. พวกเราทั้งหลายนี้
จะด�ำเนินตามรอยพระบาทา

178

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ทรงเรือต้นงามสดศรี
เกียรติก้องทุกพารา
ท่องอุทกไกลนักหนา
เห็นแต่ฟ้าและมหาสินธุ์
พฤษภาดลแผ่นดิน
เมืองสวิตเซอร์แลนด์ไกล
รัสเซียนี่ประเทศใหญ่
สวีเดนเดนมาร์กงาม
เนเธอร์ลันด์ได้เยี่ยมยาม
ก�ำหนดหมายได้คิดมา
โปรตุเกสดีนักหนา
เป็นเวลากว่าแปดเดือน
เปิดกว้างไกลไม่เคยมีเสมอเหมือน
ล้วนติดเตือนชื่นชมพระปรีชา
ต่างล้วนมีจิตมาดปรารถนา
พัฒนารักษ์ไทยในปัจจุบัน

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๑
ฝรั่งร�ำเท้า

ความรู้คู่เปรียบด้วย
สุจริตคือเกราะบัง
ปัญญาประดุจดัง
กุมสติต่างโล่ป้อง

ก�ำลัง กายเฮย
ศาสตร์พ้อง
อาวุธ
อาจแกล้วกลางสนาม

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
แขกเจ้าเซ็น

สมเด็จพระปิยมหาราช
ความรู้คือพลังอันอุดม
ความซื่อสัตย์สุจริตประเสริฐสุด
อกุศลคนชั่วที่รอนราน

ดอกไม้ไทร

ต้องฝึกฝนตนให้มีปัญญา
สติดังโล่ทองป้องกายี
ถึงประสบทุกข์เพียงใดไม่ย่อท้อ
ข้าบาทขอระลึกคุณอุ่นกายใจ

พระราชทานราโชวาทไว้เหมาะสม
พึงนิยมศึกษาพาเชี่ยวชาญ
เหมือนเกราะบังอาวุธอาจต่อต้าน
วิกฤตกาลผ่านพ้นด้วยคนดี
ดังศัสตราอาจชักใช้ได้เร็วรี่
จึงจะมีสวัสดิ์พิพัฒน์ชัย
(โอ้พระคุณอุ่นเกล้าชาวไทย)
คุณสมบัติทั้งสี่ข้อควรสู้ได้
คุ้มชาวไทย จปร. ขอกราบองค์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 179

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๒
การเวก ๒ ชั้น

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
พัฒนาการทหารให้รุ่งเรือง
ทั้งไพร่พลเกณฑ์หัดถนัดรบ
นายทหารเชี่ยวชาญการราญรอน

กระบี่ลีลา

มาจนถึงพระภูมินทร์แผ่นดินนี้
การทหารเป็นเรื่องสนพระทัย
ส่งเสริมการป้องเขตคามตามอารักษ์
ทั้งพัฒนาอย่างรอบคอบกอปรเกื้อกูล

พญาสี่เสา

ถึงก�ำหนดปีนี้ปีมงคล
เหล่าโรงเรียนนายร้อยตามนิยม
ขออ�ำนาจพระไตรรัตน์จรัสหล้า
จตุรพิธพรขลังยั่งยืนยง

180

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พระเป็นเจ้ายิ่งพระคุณหนุนน�ำเนื่อง
นามกระเดื่องผู้รักษาธานีนคร
ยามสงบฝึกต่อไม่ย่อหย่อน
สถาปนาโรงเรียนสอนแต่เยาว์วัย
ดุจพระอัยกาธิบดีผู้เป็นใหญ่
ให้น�ำชาติก้าวไกลยิ่งไพบูลย์
เพื่อพิทักษ์อธิปไตยไม่ให้สูญ
ให้เพิ่มพูนผลิตผลชนชื่นชม
เฉลิมพระชนม์หกรอบพรรษาสม
ยิ่งอุดมด้วยจงรักภักดีองค์
ขอบุญญาพระจุลจอมฯ น้อมประสงค์
ขอให้ทรงพระเจริญเนิ่นนานปี

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๓
ฝรั่งร�ำเท้า

มีเพียรประดุจได้
มากประมาณโกฏินับ
เป็นพื้นภาคภูมิรับ
ความสุขสมบัติล้วน

ขุมทรัพย์
ไป่ถ้วน
การรํ่า เรียนนา
เสร็จได้โดยเพียร

(โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
นํ้าลอดใต้ทราย
พระราชนิพนธ์สมเด็จพระจุลจอมเกล้า
ว่ามีเพียรดุจได้ทรัพย์มณีกาญจน์
ผู้ใดใฝ่เรียนรู้ครูสอนสั่ง
อันความสุขสมบัติมหัศจรรย์
บังใบ

เหล่านายร้อยเรียนทหารชาญศึกษา
ทั่วประเทศกล่าวขานนานจ�ำเนียร
ลุถึงวันปิยมหาราช
เราทั้งผองตั้งความเพียรในจิตใจ

พระราชทานโอวาทเราไว้หลายสถาน
มากประมาณก�ำหนดสรรพนับโกฏิพัน
ต้องระวังเพียรต่อไปไม่เหหัน
ทุกสิ่งสรรพ์ส�ำเร็จเสร็จด้วยเพียร
ได้ฝึกกายและปัญญาการอ่านเขียน
ว่าโรงเรียนเทิดพระนามเลิศหลักชัย
ประชาชาติล้วนประนมบังคมไหว้
รักษาไทยให้คงอยู่คู่ฟ้าดิน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 181

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๔
แขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น
สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง
เสด็จประพาสตามสถลตามชลไกล
ทอดพระเนตรชาวบ้านร้านตลาด
เยี่ยมเกษตรกรขยันหมั่นท�ำกิน

ทรงเป็นห่วงหัวเมืองทั้งน้อยใหญ่
ชนบทแนวไพรในแผ่นดิน
เหล่าพ่อค้าสามารถก่อทรัพย์สิน
ทั่วท้องถิ่นมีทุกข์หรือสุขดี

แขกมอญบางช้าง ๒ ชั้น
การเสด็จประพาสต้นคนไม่รู้
ข้าราชการภูมิภาคบรรดามี
พอพระทัยใครบ้างอย่างเป็นมิตร
พระต�ำหนักเรือนต้นในพระนคร

จะได้ดูความจริงทุกพื้นที่
ป้องพาราปรานีราษฎร
ได้ผูกจิตเชื้อเชิญสโมสร
ได้พักผ่อนฟังค�ำน�ำเหตุการณ์

แขกไทร ๒ ชั้น
ยี่สิบสามตุลามาก�ำหนด
ถึงเป็นกาลเวลามาเนิ่นนาน
ข้าพระพุทธเจ้าทั่วทุกตัวตน
เพื่อดับทุกข์บ�ำรุงสุขทุกเขตคาม

พระจอมราชย์สวรรคตละสังขาร
ควรสืบสานพระราชกิจพินิจตาม
จะดั้นด้นด�ำเนินไปไม่เกรงขาม
พยายามช่วยชาติรัฐพัฒนา

182

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕
มอญโยนดาบ ๒ ชั้น
การเดินทางในบ้านเราแต่เก่าก่อน
ต้องบุกป่าฝ่าดงลงนาวา
สมเด็จพระปิยมหาราช
สร้างเส้นทางคมนาคมไปถิ่นไกล
จีนแส ๒ ชั้น

ทั้งเหนือใต้ติดต่อไปได้สะดวก
ทางรถไฟทางถนนหนด�ำเนิน
รักษาความมั่นคงเอกราช
การติดต่อท�ำได้แม้ไกลกาย

ระหกระเหิน ๒ ชั้น
โทรเลขโทรศัพท์ไปรษณีย์
จนมาถึงเราไทยในปัจจุบัน
เพราะพระคุณพระปิยอธิราช
นักเรียนนายร้อยทุกชีวี

การสัญจรไปไหนนานนักหนา
บางครั้งคราไม่รอดไม่ปลอดภัย
พัฒนาประเทศชาติให้ทันสมัย
เพื่อชาติไทยมั่นคงจงเจริญ
ทุกหมู่พวกล้วนแซ่ซร้องสรรเสริญ
ถึงเขาเขินต่างนครสัญจรสบาย
ดังพระทัยมุ่งมาดได้สมหมาย
สื่อสารหลายวิธีมีใช้กัน
บังเกิดมีเพราะพระองค์ทรงสร้างสรรค์
อุปกรณ์ส�ำคัญเป็นเลิศดี
ข้าพระบาทได้เรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
จึงล้วนมีจิตมั่นกตัญญู

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 183

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๖
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๕๐ ปี วันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
องค์การยูเนสโกประกาศเฉลิมพระเกียรติให้ทรงเป็นบุคคลดีเด่นของโลก
สาขาการศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ มานุษยวิทยา พัฒนาสังคม และการสื่อสาร
นางครวญ (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงขับร้อง)
ข้าพระบ�ำเรอบรมบาท
พระบ�ำรุงเลี้ยงหล้าสามัญ
พึ่งพระเดชาเป็นผาสุก
เป็นสุขทุกวันนิรันดร
พระองค์ทรงธรรมทศพิธ
ขาดเข็ญเย็นเกล้าชาวบุรี

องค์ไทธิราชรังสรรค์
เหมือนฉัตรกั้นร่มเกศประชากร
นฤทุกข์ภิญโญสโมสร
อวยพรพูนเพิ่มพระบารมี
สุจริตบ�ำรุงกรุงศรี
ยินดีด้วยพระเดชทุกเขตเอย

(บทละครพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องนิทราชาคริต)
เพลงกล่อมพญา (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงระนาดเอก)
ร้อยห้าสิบปีสมภพมหาราช
ด้วยร�ำลึกพระกรุณาฝ่าละออง
ให้ประเทศยืนยงด�ำรงมั่น
ทั้งผูกมิตรสัมพันธ์ทั่วธรณิน

184

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ข้าพระบาท จปร. ขอฉลอง
จักสนองราชการงานแผ่นดิน
ช่วยสร้างสรรค์ประชาคมอุดมสิน
ดังภูมินทร์ประสงค์ทรงน�ำทาง

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๗
เนือ่ งในโอกาสวันพระราชทานก�ำเนิดโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ครบ ๑๑๗ ปี
ค�ำหวาน

ถึงปีวอกสองพันห้าร้อยสี่สิบเจ็ด
เพ็ญพระคุณหนุนอาทรนิกรประชา
ขอพระชนม์ดลนานประสานสุข
ประสงค์ใดทรงสมหวังดังถ้อยค�ำ

ลมหวล

ร�ำลึกองค์พระปิยมหาราช
เรื่องหน้าที่ที่มีมาแต่ช้านาน
ทรงตั้งโรงเรียนนายทหารเชี่ยวชาญวิทย์
ร้อยสิบเจ็ดปีได้ฝึกก�ำลังพล

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
ขอพระองค์ทรงสถานพิมานเทพ
คุ้มครองไทยให้ยืนยงคงจ�ำเนียร
สุรศักดิ์ประสิทธิ์พิพิธเพริศ
สุรฤกษ์เบิกโชคเชิดชีวี

องค์สมเด็จฯ เฉลิมพระชนมพรรษา
ดุจมารดากอปรการุญด้วยคุณธรรม
ทรงห่างภัยไกลทุกข์ไม่กรายกล�้ำ
พระไตรรัตน์น้อมน�ำหทัยสราญ
ข้าพระบาทยังยึดมั่นพระบรรหาร
เป็นทหารต้องรักษาประชาชน
ปฏิบัติสรรพกิจล้วนเป็นผล
ทั่วทุกคนภูมิใจได้มาเรียน
ได้สุขเสพทิพยบพิตรสถิตเสถียร
ประชาไทยไม่แปรเปลี่ยนความภักดี
สุรฤทธิเลอเลิศก่อเกิดศรี
สุรชัยไพรีมิเทียบทาน

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 185

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๘
น�้ำลอดใต้ทราย
การศึกษาในสยามประเทศนี้
เสมอภาคไม่ว่าจะเป็นใคร
จุดมุ่งหมายคือให้ประพฤติชอบ
ทั้งต�ำแหน่งราชการสารพัน
สะสม

นี่คือพระปณิธานพระผ่านเผ้า
ในพระนครภูมิภาคทุกมณฑล
ทั้งประถมมัธยมทุกระดับ
ฝึกหัดครูเขียนหนังสือแต่งต�ำรา

กล่อมพญา

ข้าพระพุทธเจ้าเหล่านักเรียน
ด้วยส�ำนึกพระคุณอุ่นชีวี
กราบถวายบังคมองค์พระทรงฤทธิ์
พระปิยมหาราชเลิศบวร

186

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

จะต้องท�ำให้ดีให้จงได้
จะต้องให้โอกาสก้าวเท่าเทียมกัน
ได้ประกอบสัมมาชีพทางสร้างสรรค์
ทั้งประชาสามัญก่อกิจตน
จุลจอมเกล้าทรงสร้างอย่างเป็นผล
ประชาชนหญิงชายได้วิชา
จนครบสรรพจนถึงขั้นอุดมศึกษา
พัฒนาคนไทยให้รู้ดี
นายร้อยเพียรเรียนรู้ชูศักดิ์ศรี
เผยพจีตั้งสัจจะประนมกร
ผลกุศลอุทิศอดิศร
เสวยฟ้าสถาพรอุดมเทอญ

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๙
เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ ครบ ๖๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต้น
ครั้งที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
เทวาประสิทธิ์

เศวตฉัตรพิพัฒน์ชาติพิเชียรโชติ
ด้วยคุณะบารมีศรีนครา
หกสิบปีที่พระองค์ทรงสืบสาน
ครองแผ่นดินโดยธรรม์พรรณราย

มหาชัย

สุดใจ

กอปรประโยชน์ผืนไผทไปทั่วหล้า
ถึงทุกข์ร้อนผ่อนพาให้พอคลาย
พระปณิธานพระปิยะพระฦ สาย
เกริกก�ำจายจรัสผลชนเสรี

เวลาเลยล่วงมาถึงศตวรรษ
ครั้งที่สองประพาสต้นคนเปรมปรีดิ์
กรุงเทพถึงก�ำแพงเพชรตามก�ำหนด
เป็นหลักฐานแท้จริงไม่ยักเยื้อง

พระจุลจอมจอมรัฐเฉลิมศรี
ลงเรือไปหลายที่หลายถิ่นเมือง
พระราชนิพนธ์ทรงจดไว้หลายเรื่อง
ได้ประเทืองปัญญาน่าสนใจ

ชาว จปร. ส�ำนึกในพระคุณ
พร้อมอ�ำนาจกตัญญุตาจอมราชัย
ขอพระองค์ผู้ทรงเสวยสวรรค์
ให้ครองราชย์ยั่งยืนชื่นพระชนม์

พระการุณย์อันประดุจสุรีย์ไข
คุ้มครองไทยจากพาลส�ำราญกมล
ได้ป้องกันพระเจ้าอยู่หัวทั่วแห่งหน
อีกหกสิบปีดลทรงพระเจริญ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 187

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๐
เนือ่ งในโอกาสทีพ่ ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เสด็จประพาสยุโรปครัง้ ที่ ๒ ครบรอบ ๑๐๐ ปี
และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๘๐ พรรษา
นกกระจอกทอง
เมื่อร้อยปีมีทุกข์เข็ญเป็นปัญหา
ท�ำสัญญาไม่เป็นธรรมล�ำบากนัก
ก�ำลังทหารยังขาดระบบครบความรู้
การปกครองไม่ยืนยั่งดังจ�ำนง

ต่างชาติมามีอ�ำนาจราชศักดิ์
ต้องพิทักษ์อธิปไตยไทยธ�ำรง
แม้ยอมสู้จนชีวิตเป็นผุยผง
พระจึงทรงเร่งพัฒนาให้กล้าไกร

แขกมอญบางช้าง
สิบปีก่อนเสด็จประพาสตะวันตก
ด�ำเนินงานการทูตแบบอย่างไทย
พระราชนิพนธ์ที่ได้เห็นเป็น “ไกลบ้าน”
ทั้งการเมืองวัฒนธรรมดังใจจินต์

สองสี่ห้าศูนย์เสด็จยกกลับไปใหม่
ผูกมิตรกับชาติใหญ่เพื่อแผ่นดิน
คนรุ่นหลังได้อ่านก็ทราบสิ้น
ได้เยือนถิ่นห่างไกลไปด้วยกัน

พญาสี่เสา

ถึงปีนี้มีเหตุเภทภัยบ้าง
ด้วยจิตใจเอื้อเอ็นดูรู้แบ่งปัน
อสีติพรรษะพระจอมรัฐ
เหล่านักเรียนนายร้อยกรองถ้อยค�ำ

188

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เราต้องสร้างความแกร่งทั้งแข็งขัน
เพื่อสร้างสรรค์สังคมชื่นชมธรรม
ขอพระองค์เฉลิมฉัตรนานฉน�ำ
เป็นล�ำน�ำบูชาองค์ทรงพระเจริญ

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๑
ช้างประสานงา
สืบแต่ครั้งโบราณเนิ่นนานมา
พระธรรมศาสตร์ยุติธรรมส�ำคัญนัก
สืบต่อมามีชนคนต่างแดน
ต้องการสิทธินอกอาณาน่ากลัวภัย
ทองย่อน

สมเด็จพระปิยมหาราช
เพราะอาญากระทบเหล่าชาวนาคร
ครบร้อยปีเมื่อสองห้าห้าสิบเอ็ด
คนรุ่นหลังได้ต่องานตระเตรียม

กระบองกัน (ตะบองกัน)
ในยุคนี้เรียกว่าโลกาภิวัตน์
เราเป็นไทยต้องพากเพียรเรียนน้อมน�ำ
วันปิยมหาราชเวียนบรรจบ
ด้วยกตัญญุตาคุณาดุล

พระมหากษัตริย์ไทยทรงใช้หลัก
เพื่อพิทักษ์ปวงชนเหล่าคนไทย
มาสู่แคว้นสยามเขตเทศเหนือใต้
ต่อเอกราชเป็นเรื่องใหญ่พึงสังวร
ทรงประกาศกฎหมายอาญามาใช้ก่อน
สิบเอ็ดปีคลายเดือดร้อนเท่าเทียม
ความส�ำเร็จเป็นประโยชน์อย่างยอดเยีย่ ม
กฎหมายไทยได้เต็มเปี่ยมความเป็นธรรม
ทุกชาติรัฐต้องก้าวไปไม่ตกต�่ำ
และจดจ�ำส�ำนึกพระการุณย์
จปร. นอบนบต่อเนื่องหนุน
เทิดพระนามเทิดพระคุณเป็นบุญญา

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 189

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๒
น�้ำลอดใต้ทราย
สองพันสี่ร้อยห้าสิบสองฉน�ำ
เริ่มต้นการประปามาใช้จริง
คลองเชียงรากขุดมาถึงพระนคร
น�้ำสะอาดป้องกันโรคสิ้นกังวล
ครอบจักรวาล

สะสม

190

ควรจดจ�ำเหตุการณ์ส�ำคัญยิ่ง
สุขาภิบาลทุกสิ่งเพื่อปวงชน
คลองสามเสนสูบกรองก่อนจึงได้ผล
อนามัยบุคคลพัฒนา

อีกประการที่ควรน�ำมากล่าว
พระราชบัญญัติบัญชีคนในพารา
ทั้งเกิดตายออกเข้าเราต้องรู้
ความมั่นคงด�ำรงชาติปราศผองภัย

เป็นเรื่องราวกฎหมายดีมีคุณค่า
ส�ำมะโนครัวประชาทั่วแดนไทย
เพื่อช่วยดูแลทุกข์สุขของคนได้
เป็นพื้นฐานงานใหญ่ในปัจจุบัน

ถึงครบรอบศตวรรษในปีนี้
จปร. ขอรวมจิตคิดร่วมกัน
ถึงแม้มีอุปสรรคอยู่หนักหนา
พร้อมความสัตย์ครองธรรมล�้ำท�ำนอง

ก็ยังมีกิจที่ควรสร้างสรรค์
สติมั่นใช้ปัญญามาไตร่ตรอง
จะหาญกล้าแข็งแกร่งแรงผยอง
เพื่อสนองพระเมตตาชั่วฟ้าดิน

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๓
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๑๐๐ ปี วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
เขมรโพธิสัตว์

พระลบ
ฝนตกพร�ำซ�้ำเห็บเป็นกราวกราว
ถิ่นทางหว่างไศลใกล้วิถี
น�้ำแข็งลาดดาษขาวยาวเป็นทิว

ไฉนหลบหมอกมัวเพราะกลัวหนาว
สโนขาวปลิวเกลื่อนเหมือนนุ่นปลิว
แถววารีพุลั่นเป็นควันฉิว
ลมพัดพริ้วโอ้ตะวันทิ้งฉันเอย

(พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ที่นอร์เวย์)
เขมรเป่าใบไม้

ร้อยปีล่วงดวงสุริยะละขอบฟ้า
คงพระยศยิ่งพระคุณบุญอนันต์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
แหล่งศึกษาอบรมเหล่าคนดี

เขมรพวง

ตั้งจิตมั่นกตัญญุตาธรรม
ตามพระบรมราโชวาทประภาษไว้
ขอพระวิญญาณสถิตเสวยสวรรค์
พระปิยมหาราชประเสริฐดล

มืดทั่วสากลโลกพาโศกศัลย์
คงพระนามลือลั่นทั่วธานี
ขอทูนเทอดพระนามเอาเป็นเกียรติศรี
ยุทธวิธีทั้งวิชาก้าวหน้าไกล
จะขอน�ำความมั่นคงไทยให้ได้
เกิดโชคชัยประชาสุขทั่วทุกคน
ด้วยพระบุญญาบรรพ์ผดุงผล
ยิ่งกุศลน้อมบูชาสยามินทร์

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 191

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๔
ทองย่อน

วรรณศิลป์ยินถ้อยร้อยภาษา
ทั้งรสท่ารสค�ำรสส�ำเนียง
บรรณภพให้ข้อมูลพูนความรู้
คุณธรรมด�ำริได้ตริตรอง

พราหมณ์ดีดน�้ำเต้า
สมเด็จพระปิยมหาราช
พระราชนิพนธ์ล�้ำลิขิตนิตย์อนันต์
นิทราชาคริตเรื่องจากเมืองแขก
พระราชพิธีสิบสองเดือนเป็นแบบงาน
แขกต่อยหม้อ

วงศ์เทวราชละครนี้ที่ตลก
เรื่องอื่นใดไม่มีดีทดแทน
ทุกทุกเล่มที่เราได้ติดตาม
ขอน้อมเศียรด้วยมั่นกตัญญุตา

192

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

พรรณนาด้วยคารมอุดมเสียง
รสความเคียงเรียงศัพท์รับท�ำนอง
หนังสือเป็นเช่นครูเราทั้งผอง
คอยลิ้มลองหลากอารมณ์ได้ชมกัน
ทรงเป็นปราชญ์อักษรบวรสวรรค์
สารพันความหมายหลายประการ
เงาะป่าแปลกเรื่องเงาะป่ามาเล่าขาน
พระราชนิพนธ์ไกลบ้านท่องต่างแดน
โคลงสุภาษิตหยิบยกธรรมถึงแก่น
พระราชวิจารณ์มั่นแม่นเป็นต�ำรา
ล้วนได้ความคิดนึกการศึกษา
วันปิยมหาราชนี้เอย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๕
เนื่องในโอกาสครบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศตั้งกระทรวงขึ้นอย่างเป็นทางการ เมื่อ ๑ เมษายน ๒๔๓๕
สิงโตเล่นหาง

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบห้า
ต้นก�ำเนิดกระทรวงมหาดไทย
เหตุประชากรเพิ่มเติมกว่าเก่า
เอกภาพด้วยเทศาภิบาลนี้

ลาวพุงด�ำ

ให้ร่มเย็นเป็นมิตรประชาราษฎร์
การศึกษาร่วมใจไปทุกงาน
กระทรวงเกษตรเสริมเกษตรและพาณิชย์
ขุดคูคลองปรับปรุงนาฉมาดล

มาร์ชสีนวล

กลาโหมช่วยปกครองป้องประเทศ
จนปัจจุบันทหารเป็นเช่นหน่วยกลาง
ร้อยยี่สิบปีถึงซึ่งวันนี้
พระจุลจอมเกล้าเราเคารพอภิวันทน์

การปกครองพัฒนาเป็นแบบใหม่
รวมบ้านเมืองจัดให้ระเบียบดี
จักรวรรดินิยมเข้าจากหลายที่
เพื่อศักดิ์ศรีความมั่นคงยืนยงนาน
ช่วยสร้างชาติประชาเปรมเกษมศานต์
เพิ่มคุณภาพ “ธรรมการ” น�ำใจคน
คอยดูแลกสิกิจทุกแห่งหน
เก็บภาษีพืชผลให้ถูกทาง
รักษาเขตเป็นประกันได้สรรค์สร้าง
คอยจัดวางระเบียบได้ไม่ขัดกัน
จปร. ภักดีไม่แปรผัน
ด้วยสุจริตมั่นมุ่งแต่คุณ

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 193

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๖
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี สภากาชาดไทย
โยสลัม ๒ ชั้น

ปีสองพันสี่ร้อยสามสิบหก
ศึกรุกแดนหน่วงหนักจักช่วงชิง
ยอมสูญเสียชีวารักษาเขต
บ้างบาดเจ็บล้มหายตายจากไป

สยามตกในอันตรายยิ่ง
ทหารมิอาจอยู่นิ่งต้องป้องภัย
เพื่อราชการเพื่อประเทศสละได้
เสียทั้งกายทั้งใจให้ร้าวราน

เวสสุกรรม ๒ ชั้น
เกิดสภาอุณาโลมแดงท�ำหน้าที่
พระพุทธเจ้าหลวงพระราชทาน
ได้เปลี่ยนนามเป็นสภากาชาดไทย
มนุษยธรรมเห็นประจักษ์หลักสากล

ดูแลเหล่าเสนีย์ทหารหาญ
พระราชูปถัมภการเพื่อปวงชน
องค์การใหญ่กอปรประโยชน์รงุ่ โรจน์ผล
ไม่ล�ำเอียงช่วยทุกคนด้วยเป็นกลาง

ต้นวรเชษฐ์ ๒ ชั้น
ประสบภัยยากจนคนเจ็บป่วย
บรรเทาทุกข์บ�ำรุงสุขทุกทิศทาง
เราควรรู้พระราชกรณียกิจ
วันปิยมหาราชในปีนี้

กาชาดช่วยทั่วไปไม่เลือกข้าง
ช่วยเสริมสร้างอุดหนุนคุณความดี
รัชกาลที่ห้าทรงสิทธิ์ยิ่งศักดิ์ศรี
ทุกวิถีจะด�ำเนินเดินตามธรรม

194

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 195

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๗
สามเส้า ๒ ชั้น

ปัญญาเปรียบดังแสงส่องสว่าง
จะเลือกได้ว่าที่ไหนควรไคลคลา
เทียน ตะเกียง โคมจุดครั้งอดีตสมัย
ร้อยสามสิบปีเริ่มมีในพระนคร

แขกไทร ๒ ชั้น

ปัจจุบันเราอาจไม่ทันคิด
เครื่องไฟฟ้าก็ใช้ได้ใจส�ำราญ
ไฟปัญญาก็เริ่มมาในครั้งนั้น
แห่งความรู้สร้างชาติสร้างชีวี

ขึ้นพลับพลา

โรงเรียนนายร้อยที่เรามาเรียนความรู้
คือความเจริญความสุขของผองไทย
ยี่สิบสามตุลาข้ากราบกราน
ด้วยกตัญญุตาเป็นอาจิณ

ส่องเห็นทางด�ำเนินไปในโลกหล้า
ในดินแดนถิ่นพาลาไม่ควรจร
ไฟฟ้าใหม่สะดวกดีกว่าแต่ก่อน
ดุจเป็นพรพระปิยะพระราชทาน
เรามีสายไฟต่อติดเกือบทุกบ้าน
อดีตกาลเริ่มมาจ�ำจงดี
ทางสร้างสรรค์การศึกษาต่อวิถี
โรงเรียนมีสู่มหาวิทยาลัย
ทั้งศิษย์ครูมุ่งมั่นท�ำให้ได้
ถวายองค์ทรงชัยนครินทร์
พระภูบาลปัญจมราชเลิศศาสตร์ศลิ ป์
กตเวทินโดยเป็นพลเมืองดี

พ.ศ. ๒๔๒๗ เริม่ ใช้ไฟฟ้าในประเทศไทย และในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว เริ่มพัฒนาการศึกษาอย่างจริงจัง

196

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรไี ทยนกั เรยี นนายรอ้ ย เพอื่ ขบั รอ้ งบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๘
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๑๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงประกาศพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. ๑๒๔
ให้ลูกทาสทุกคนเป็นไท ในวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๘
สร้อยสนตัด

อันคนเราเกิดมาหล้าโลกนี้
รักษาสิทธิชีวิตจิตและกาย
แต่ครั้งก่อนมีทาสจ�ำนวนมาก
ทั้งเป็นหนี้ต้องมาเป็นข้าช่วงใช้

สารถี ๒ ชั้น

ร้อยสิบปีที่ไทยไม่มีทาส
ให้มีแต่ราษฎรในพารา
ไปที่ไหนเป็นคนไทยได้มีเกียรติ
ถือเป็นโชคเป็นบุญคุณอนันต์

กล่อมพญา ๒ ชั้น
ทรงเตรียมการเลิกทาสเป็นระบบ
เราจึงไม่มีสงครามจนล่มจม
ทรงจัดการศึกษามารองรับ
เราทหารควรสนองฝ่าธุลี

อิสระความเสรีมีความหมาย
ไม่เอาตนไปขายให้ร้าวใจ
ถูกกวาดต้อนมาจากที่ไหนไหน
ลูกเกิดใหม่ทาสตามพ่อต่อกันมา
พระปิยมหาราชทรงแก้ปัญหา
เพื่อช่วยกันพัฒนาชาติร่วมกัน
ไม่มีใครหยามเหยียดหรือเดียดฉันท์
ท�ำอะไรได้ดังฝันอันรื่นรมย์
มีการครบเกษียณทาสตามเหมาะสม
เลิศอุดมด้วยสันติวิธี
ทั้งอาชีพพร้อมสรรพทุกวิถี
รักษาความเสรีไทยเป็นไท

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 197

บทพระราชนิพนธ์ถวายราชสดุดี
พระราชทานชมรมดนตรีไทยนักเรียนนายร้อย เพื่อขับร้องบรรเลง
เนื่องในวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙
เนื่องในโอกาสครบรอบ ๑๒๐ ปี ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงสถาปนากรมป่าไม้
สี่บท ๒ ชั้น

แลดูพฤกษชาติที่ดาษป่า
ล�ำต้นล้วนใหญ่โตมโหฬาร
ป่าเป็นที่อาศัยสัตว์ใหญ่น้อย
ทั้งเสือร้ายกลิ่นสาบกระจายไกล

หกบท ๒ ชั้น

บริษัทฝรั่งใหญ่มีหลายเจ้า
ขอสัมปทานตัดซุงมุ่งมากัน
สมเด็จพระปิยมหาราช
สถาปนากรมป่าไม้นานจ�ำเนียร

แปดบท ๒ ชั้น

ได้ควบคุมการตัดไม้ให้มีหลัก
เมื่อตัดแล้วปลูกทดแทนเป็นอย่างดี
เราทหารก็มีหน้าที่อยู่
อนุรักษ์ธรรมชาติให้มั่นคง

ทั้งกิ่งใบสาขาแผ่ไพศาล
ออกดอกบานมีผลงามตามริมธาร
กวางเป็นร้อยลิงชะนีหมีตัวใหญ่
โขลงช้างไพรพลายพังยังเห็นมัน
เห็นป่าไม้ของเราดีจริงนั่น
ไม่รู้ทันอันตรายจะเบียดเบียน
ทรงเป็นปราชญ์ค�้ำจุนไทยให้เสถียร
เวลาเวียนศกนี้ร้อยยี่สิบปี
เพื่อพิทักษ์ไพรพนัสทุกวิถี
เพิ่มชีวีป่าไม้ให้อยู่ยง
ต้องเรียนรู้ป้องชาติไว้ไม่ลืมหลง
ทดแทนพระคุณพระองค์จอมราชันย์

“เป็นเรื่องเตือนใจว่า การรักษาทรัพยากรธรรมชาติซึ่งเป็นสมบัติของชาติ เช่น
ทรัพยากรป่าไม้ ก็ถือว่าเป็นหน้าที่ของทหาร”
หมายเหตุ: ไม่ได้บันทึกแถบวีดิทัศน์ออกอากาศเนื่องจากในวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เสด็จสวรรคต

198

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ภาคผนวก

เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย
ดนตรีไทยดูเหมือนจะพัวพันกับชีวติ ประจ�ำวันของข้าพเจ้าตัง้ แต่เกิดมา พอเกิดเขา
ก็ประโคม เวลาสมโภชเขาก็ประโคมอะไรกันอีก
ในระหว ่ า งที่ ยั ง เล็ ก ๆ อยู ่ พี่ เ ลี้ ย งก็ ต ้ อ งร ้ อ งเพลงเห ่ ก ล ่ อ มอย ่ า งที่ ช าวบ ้ า น
เห่กล่อมลูกเขากัน คุณหลวงสรรสารกิจ หัวหน้ากองมหาดเล็กในตอนนั้นได้น�ำบทเห่กล่อม
พระบรรทมอย่างที่ใช้กล่อมเจ้านายสมัยโบราณมาให้ใช้กล่อม แต่ปรากฏว่าพี่เลี้ยง (ซึ่งเป็น
พยาบาลมิใช่นักร้องอาชีพ) ก็ร้องไม่ค่อยเป็น และเขาเล่าว่า ข้าพเจ้าไม่ชอบ ร�ำคาญ
เพราะยืดยาดนัก ฟังไม่เข้าใจ เลยต้องร้องเพลงสามัญ เช่น แมวเอ๋ยแมวเหมียว เพลงร้อง
ธรรมดา ๆ จ�ำพวกลาวดวงเดือน เขมรไทรโยค หรือจนชั้นเพลงเห่เรือ ก็เป็นที่ชอบใจของ
ข้าพเจ้ามากกว่า
ครั้นโตขึ้นพอรู้ความ จ�ำได้ว่าได้ฟังดนตรีไทยเป็นครั้งคราวในเวลาโดยเสด็จ
พระราชด�ำเนินไปในพิธหี ลวงต่าง ๆ ทีต่ อ้ งมีการบรรเลงปีพ่ าทย์ประกอบ เช่น เวลาทรงบาตร
ดูเหมือนเขาจะตีเพลงช้าเวลางานในวัง พอพระจะเทศน์ก็เล่นสาธุการ พอเทศน์เสร็จจะเป็น
กราวร�ำหรือจะมีอะไรอีกก็ไม่รู้ไม่แน่ใจ งานถวายผ้าพระกฐินตอนพระไปครองผ้าก็ตี
สาธุการอีก
อันที่จริงในตอนนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่ได้สนใจดนตรีไทยนักหรอก รู้สึกแต่เพียงว่า
เป็นของจ�ำเป็นต้องมีเสียงเพลงอย่างนี้เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ของงาน ก็งานอะไรก็มีอย่างนี้
ทั้งนั้นนี่
อีกอย่างหนึง่ ทีพ่ อจะกล่าวในทีน่ ไี้ ด้คอื “เปิงพรวด” หมายถึงพวกทีแ่ ต่งตัวสีแดงใน
งานพระราชทานเพลิงศพตีกลองซึง่ มีตอี ยูส่ องจังหวะ จังหวะหนึง่ ใช้ตใี นงานพระศพเจ้านาย
หรือบุคคลชั้นสูงมาก ๆ อีกจังหวะที่เรียกกันว่า “สามไม้หนี สี่ไม้ไล่” นั้นใช้ตีงานศพ
คนที่ส�ำคัญรอง ๆ ลงมา (ในงานที่เสด็จพระราชด�ำเนินพระราชทานเพลิงศพ) สิ่งที่ท�ำให้
ข้าพเจ้านับ “เปิงพรวด” ว่าเป็นดนตรีไทยนั้น เพราะว่ามีคนหนึ่งเป่าปี่ เพลงที่ใช้เป่านั้น
จนบัดนี้ข้าพเจ้ายังไม่ทราบว่าเป็นเพลงเฉพาะ หรือเพียงเป่าให้เกิดเสียงโหยหวนเยือกเย็น
แต่คงจะเป็นอย่างแรกมากกว่าเพราะเห็นเป่ากี่ครั้ง ๆ ก็เหมือนกันหมด

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 201

สิง่ อืน่ ๆ นอกนีท้ ขี่ า้ พเจ้าได้ฟงั ทีจ่ ะนับว่าเป็นดนตรีไทยได้กไ็ ม่มอี ะไรมาก ทีน่ กึ ออก
ตอนนี้มีแต่เสียงบัณเฑาะว์ แตรสังข์ อย่างนี้เป็นต้น
ในตอนเด็ก ๆ นี้ เคยรู้สึกอยากเล่นดนตรีไทยอยู่นิดหน่อย คือเห็นระนาดเอกวาง
อยู่รางหนึ่งก็ตรงรี่เข้าไปจะตี แต่มีคนห้ามอ้างว่าเครื่องดนตรีไทยเป็นของมีครู ไปท�ำเล่น ๆ
เหมือน เปียโน กีต้าร์ ไม่ได้ ถ้าไปเล่นเข้า ครูอาจจะบันดาลให้มีอันเป็นไปอะไรได้ก็เลย
ไม่ได้เล่น เครื่องดนตรีอีกอย่างหนึ่งที่เห็นแล้วอยากเล่นคือซอสามสาย ซึ่งได้เห็นที่จุฬาฯ
นี้เอง (แล้วติดใจเลื่อมใสคนสีเป็นอันมาก)
ก่อนที่ข้าพเจ้าจะเล่นดนตรีไทยนั้นเป็นระยะที่เพลงประเภทลูกทุ่งก�ำลังเฟื่องฟู
ข้าพเจ้าได้ฟังแล้วรู้สึกติดอกติดใจมาก เพราะหลาย ๆ เพลงที่แสดงถึงชีวิต และอารมณ์
ของคนไทยได้เป็นอย่างดี ความสนใจติดตามฟังและการร้องเพลงลูกทุง่ นับได้วา่ เป็นแนวทาง
ในการที่จะมาเรียนและชอบดนตรีไทย (เดิม) ในระยะต่อมา
ก่อนเรียนดนตรีไทยข้าพเจ้าไม่รจู้ กั พวกเครือ่ งดนตรีไทยเลยก็จริง แต่กร็ จู้ กั ท�ำนอง
เพลงไทยหลายเพลงจากเพลงที่ร�ำละคร ที่ส�ำคัญที่สุดคือเพลงที่ร้องในชั่วโมงภาษาไทย
ของ อาจารย์ก�ำชัย ทองหล่อ อาจารย์ก�ำชัยหรือที่เราถนัดเรียกว่า ครูก�ำชัย มากกว่า
มีวิธีสอนภาษาไทยให้เด็กสนุก คือ แทนที่จะให้นั่งแปลศัพท์ในวรรณคดีเฉย ๆ ก็ให้พวกเรา
หัดร้องร�ำท�ำเพลง อ่านหนังสือบทกลอนเข้าท�ำนองต่าง ๆ ตั้งแต่หัดสวดกาพย์พระไชยสุริยา
ไปจนกระทั่ ง ร ้ อ งเพลงไทยง ่ า ย ๆ เช ่ น นางนาค แขกบรเทศ เขมรปากท ่ อ ป ี น ตลิ่ ง
ช้างประสานงา สร้อยเพลง ฯลฯ เวลาชัว่ โมงอ่านไทย ถ้าใครอ่านท�ำนองเสนาะ ขับเสภา ร้อง
หุ่นกระบอก ตลอดจนเพลงต่าง ๆ ที่เหมาะสมได้ ก็เป็นก�ำไร คือได้คะแนนเพิ่ม ข้อนี้
ท�ำให้เด็ก ๆ ได้ความรู้ด้านดนตรีไทย ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมความเป็น
ชาติไทย ในตอนนี้ขอแทรกข้อเสนอแนะส�ำหรับการสอนดนตรีขั้นชั้นประถมศึกษาต้นว่า
จากประสบการณ์ของข้าพเจ้า การสอนดนตรีช้ันประถมต้นที่บางโรงเรียนเอาเพลงจาก
หลักสูตรชั้นอนุบาลมาสอนนั้นเป็นการดูถูกภูมิปัญญาของเด็กมากทีเดียว และอีกอย่างหนึ่ง
เพลงอนุบาลมักจะดัดแปลงจากเพลงฝรัง่ มิได้มปี ระโยชน์ในการช่วยสอนความรักชาติแก่เด็ก
มิได้เป็นความรู้ติดตัวแก่เด็กเลย เพลงไทยที่เป็นหลักสูตรของเดิมจะดีกว่า เพราะนอกจาก
จะส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ในการแต่งโคลงกลอน ยังช่วยให้เด็กรู้จักวรรณคดีที่ตัดตอน
มาเป็นเนื้อเพลงโดยไม่ต้องล�ำบากท่องล�ำบากจ�ำ ได้ข้อคิดในการด�ำเนินชีวิตจากสุภาษิต
และคติในเนื้อเพลงด้วย

202

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ตอนที่อยู่ชั้นมัธยมปีที่ ๒ ทางโรงเรียนเริ่มให้มีการหัดดนตรีไทย ข้าพเจ้าอยากหัด
ดนตรีไทยมากอยู่แล้วเพราะเพิ่งเลิกเรียนดนตรีสากลไปใหม่ ๆ เลยเลือกเรียนซอด้วง
เพราะที่โรงเรียนมีแต่เครื่องสาย ไม่มีระนาดซึ่งเป็นของชอบ ครูที่สอนคือ ครูนิภา อภัยวงศ์
และครูจินดา สิงหรัตน์ ซอมีอยู่แล้วเป็นซองาที่มีคนน้อมเกล้าฯ ถวายในงานฉลอง
รัฐธรรมนูญสิบกว่าปีมาแล้ว ต่อมา พระสุจริตสุดา ท่านเห็นข้าพเจ้าสีซอด้วงจึงเอา
ซอเก่าของ พระยาราชภักดี (โค สุจริตกุล) มาซ่อมให้ข้าพเจ้าสี ข้าพเจ้าใช้แต่ซอของ
คุณพระมาจนทุกวันนี้ ในตอนแรกครูให้สีสายเปล่า สายทุ้ม และสายเอกจนคุ้น แล้วก็ต่อ
ต้นเพลงฉิง่ ๓ ชัน้ โดยการต่อทีละ ๔ ตัวโน้ต ตอนหลัง ๆ เรียนไปนานแล้วครูถงึ ได้อนุญาตให้ใช้
โน้ตตัวเลข เพลงทีต่ อ่ หลังจากต้นเพลงฉิง่ มีเพลงจระเข้หางยาว ตวงพระธาตุ นกขมิน้ เป็นต้น
ตั้งแต่เรียนดนตรีไทย เลยเกือบจะเลิกฟังเพลงอย่างอื่นหมด เที่ยวหาแผ่นเสียงเพลงไทย
มาฟังในโอกาสที่มีงาน เคยเชิญวงของ ครูเทวาประสิทธิ์ พาทยโกศล และครูไพฑูรย ์
กิตติวรรณ มาบรรเลง นั่งฟังไปมาเกิดติดใจครูไพฑูรย์จึงขอเรียนด้วย ตั้งแต่นั้นก็ได้เรียน
พิเศษกับครู แต่ก็ยังไม่ได้เลิกเรียนที่โรงเรียน เป็นคนเดียวในรุ่นที่เรียนดนตรีไทยจนจบ
ม.ศ.๕ จึงเป็นคนอาวุโสที่สุดในวง ตอนนี้เวลามีงานโรงเรียน เผลอ ๆ ข้าพเจ้าก็ยังไปเล่น
กับเด็ก ๆ เวลาฉากยังไม่เปิด
กับครูไพฑูรย์ ก็เรียนร้องเพลงด้วย เรียนกับครูไพฑูรย์สนุกดี ครูคนเดียวเล่นได้
ทั้งวง แล้วมีเรื่องอะไรสนุก ๆ เล่าเยอะ พอถึงหน้ามะปราง ครูปอกมะปรางริ้วแบบต่าง ๆ
บางทีครูกท็ ำ� ห่อหมกมาให้รบั ประทาน เวลาไปหัวหินครูกไ็ ปด้วย บางทีขา้ พเจ้าก็ตอ่ เพลงกับ
อาจารย์ภาวาส บุนนาค เวลาอยู่หัวหิน นราธิวาส อาจารย์ภาวาสเคยชวนครูเทียบไปค้าง
ด้วย ก็ชอบไปฟังครูเป่าปี่ ตอนอยูห่ วั หินครูไพฑูรย์เคยเอาลูกศิษย์ไปด้วยแล้วเล่นกัน เคยเชิญ
วงของมณฑลทหารบกที่ ๑ ซึ่ ง ก็ เ ป ็ น ลู ก ศิ ษ ย ์ ค รู ไ พฑู ร ย ์ แ ละนั ก ดนตรี เ คยไปเล ่ น
ในวังเวลามีงาน และวงเสริมมิตรซึ่งเป็นวงของ คุณเสริม ศาลิคุปต์ คุณเสริมยังท�ำเทปเพลง
ต่าง ๆ ที่ชอบให้เยอะแยะ บางครั้งก็รวมวงจากคนในวังไกลกังวล (หัวหิน) คนเล่นมาจาก
หลายหน่วย เช่น มหาดเล็ก ต�ำรวจทางหลวง กรมวัง ฯลฯ ครูไพฑูรย์ก็เล่นด้วย มีอยู่วันหนึ่ง
คนในวงหายไป ตามตัวก็ไม่พบ ได้ความว่านักดนตรีไปช่วยงานบวชนาคหมด ที่เล่า ๆ
มาเป็นเรื่องอดีต เดี๋ยวนี้จะเล่นอย่างนี้อีกก็ไม่มีเวลา
ดนตรีไทยนี้เล่นแล้วติดจริง ๆ สบโอกาสเม่ือไรก็ต้องไปฟัง แต่ก่อนอธิบายได้ว่า
ชอบเพราะชาตินิยม หลัง ๆ นี้ ชอบเพราะฟังแล้วสนุกตื่นเต้น มีทุกรส

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 203

ตอนเข้าจุฬาฯ ก็ได้เข้าร่วมชมรมดนตรีไทย เล่นซอด้วงตามเดิม ทั้งลองหัดเล่น
เครื่องดนตรีอีกหลายอย่าง ได้เรียนร้องเพลงไทยกับอาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน
อาจารย ์ เ จริ ญ ใจช ่ ว ยให ้ ก� ำ ลั ง ใจในการร ้ อ งเพลง ท� ำ ให ้ เ กิ ด ความมั่ น ใจในตั ว เองมาก
ความที่ไปต่างจังหวัดบ่อย ๆ ท�ำให้ไม่ค่อยได้ไปชมรมฯ แต่งานไหว้ครู ถือว่าเป็นของส�ำคัญ
ข้าพเจ้าไหว้ครูอยู่ ๒ แห่งคือที่บ้านครูเทวาฯ โดยการส่งพุ่มไปที่บ้านครู (ก็ยังส่งอยู่ทุกปี)
และที่จุฬาฯ ตั้งแต่อยู่จุฬาฯ มาสองปี ครูสอน วงฆ้อง เป็นประธานในพิธีไหว้ครู พูดถึง
ครูสอนแล้ว ท�ำให้มานึกดูว่า ในระยะเพียง ๒-๓ ปีนี้ วงการดนตรีไทยได้สูญเสียครู
ถึง ๔ ท่าน ครูเทวาประสิทธิ์ ครูละเมียด จิตตเสวี ครูสอน แล้วยังเสีย คุณหลวงไพเราะ
อีก แต่ถ้าใครได้ฟังดนตรีไทย ๒๐๐ คน ของครูประสิทธิ์ ถาวร แล้วไซร้ ย่อมจะมีความรู้สึก
ว่าดนตรีไทยมิได้ถอยหลังหรือหยุดนิง่ อยูก่ บั ที่ ดนตรีไทยก้าวหน้า ยังมีการสืบต่อเปลีย่ นแปลง
เข้ากับชีวิตปัจจุบัน ดนตรีไทยไม่มีสลายเพราะความดี ความเหมาะสมกับชีวิตไทย สมดัง
บทกลอนที่ ม.ล.ขาบ กุญชร ท่องในตอนต้นรายการ “ดนตรีไทยไร้รสหรือ” ทางวิทยุ ท.ท.ท.
นานมาแล้ว

“ดนตรีไทยนั้นมิใช่ไร้รสชาติ
โสตประสาทยินแล้วแว่วสุขสม
ดุจดังได้ทิพย์ชลามาประพรม
คลายอารมณ์ที่ขุ่นข้องหม่นหมองเอย”

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๕๗ - ๒๖๑.

204

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า
คณะผู้จัดท�ำหนังสือเล่มนี้ได้เคยถามข้าพเจ้าถึงสาเหตุในการที่ข้าพเจ้าแต่ง
เนื้อร้องเพลงต่าง ๆ ที่ได้รวบรวมเขียนไว้ในหนังสือเล่มนี้ว่ามีความเป็นมาอย่างไร
เหตุไรจึงแต่งขึ้น จึงจะขอเล่าความไว้ในที่นี้ว่า ในตอนเริ่มต้น เพลงแรกที่แต่งเป็น
เพลงลูกทุ่งชื่อว่าเพลงส้มต�ำ ขณะนั้นข้าพเจ้าเรียนอยู่ในชั้นมัธยมต้นที่โรงเรียนจิตรลดา
ตอนนัน้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั จะเสด็จพระราชด�ำเนินทรงดนตรีทมี่ หาวิทยาลัย
ศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร ขณะเตรียมรายการเพลง ข้าพเจ้าก็บ่นขึ้นว่า จะร้องเพลง
อะไรก็มีคนอ่ืนจองไว้แล้ว จ�ำจะต้องแต่งเพลงเสียเอง ความทราบถึงพระเนตรพระกรรณ
ก็มพี ระราชกระแสลงมาว่า ให้ขา้ พเจ้าแต่งเพลงส�ำหรับร้องเองเพลงหนึง่ ข้าพเจ้าในขณะนัน้
มีงานอดิเรก คือการท�ำอาหาร ส้มต�ำเป็นของทีเ่ ด็ก ๆ ท�ำรับประทานเองได้งา่ ย ๆ จึงเอาต�ำรา
ท�ำส้มต�ำมาว่าให้คล้องจองกัน ใส่ท�ำนองเพลงลูกทุ่งตามที่เคยได้ยินจากพี่ ๆ ถาปัดจุฬาฯ
พอซักซ้อมกับตนเองได้ดีแล้วก็ไปแจ้งกับครูแมนรัตน์ที่วง อ.ส.ว่า คราวนี้จะมีเพลงใหม่
ให้คอยฟังและดนตรีต้องคอยเล่นตามเอาเอง ถึงวันจริง ปรากฏว่าค�ำร้องและท�ำนอง
ก็เข้ากับดนตรีได้เป็นอย่างดี สร้างความครื้นเครงพอสมควร ในภายหลังก็มีผู้ขอไปสร้าง
ภาพยนตร์ เรื่องเป็นอย่างไรข้าพเจ้าก็มิได้ติดตามดู
หลังจากนั้นข้าพเจ้าก็เลิกแต่งเพลง จนมาถึงเมื่อไม่นานมานี้ เมื่อพวกเราเหล่า
นักดนตรีไทยก�ำลังตั้งวงสนทนากันถึงเรื่องการแสดงดนตรี นักร้องชายผู้หนึ่งเอ่ยขึ้นมาว่า
เขาชอบเพลงสุรินทราหู เพราะท�ำนองเพลงไพเราะเย็น ๆ เรียบ ๆ ฟังไม่มีเบื่อ เสียอยู่แต่ว่า
บทร้องว่า “น้องเป็นหญิงยากจริงจริงจะให้เห็น” เป็นเนื้อของผู้หญิง ซึ่งเขาจะร้องก็ไม่ค่อย
จะเต็มปากเต็มค�ำ ขอให้ขา้ พเจ้าช่วยแต่งเนือ้ เพลงเป็นบทผูช้ ายสักหน่อย จะได้นำ� ไปร้องกัน
ข้าพเจ้ากลับมาย้อนคิดว่า คงจะน่าขบขันดีถ้าผู้ชายมานั่งร้องอยู่ว่า “ถ้าตัว
ของน้องนั้นเป็นผู้ชาย...” บทร้องเพลงสุรินทราหูที่ใช้กัน ยังมีอีกบทที่ตัดมาจากกลอน
เสภาขุนช้างขุนแผน ตอนที่พลายแก้วลานางพิมไปหาแม่ ความตั้งแต่

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 205

“ใจหายพ่อพลายมาลาจาก
อกจะพรากเสียด้วยร้างเสน่หา
ยามดึกจะร�ำลึกทุกเวลา
เคยมาชวนพิมให้พาที
ที่นอนน้องจะเย็นเมื่อยามหนาว
อกร้าวใจน้องหมองศรี
ดังพระกาลมาผลาญชีวี
ตั้งแต่นี้น�้ำตาจะนองตา”
(บทนี้ไม่ค่อยแพร่หลาย ได้ยินร้องอยู่แต่ที่วงของคุณครูไพฑูรย์ กิตติวรรณ ซึ่งเป็น
ผู้ต่อเพลงให้ข้าพเจ้า) เป็นอันว่าจะร้องบทไหนก็มีแต่บทของผู้หญิง ข้าพเจ้าจึงพยายาม
แต่บทชายขึน้ แต่กไ็ ม่สำ� เร็จเพราะบทเดิมซึง่ แปลงจากกลอนเสภาตอนนางศรีมาลาร�ำพันถึง
พลายงามนัน้ ไพเราะกลมกลืนกับท�ำนอง โดยเฉพาะในท่อนที่ ๓ ท�ำนองและบทร้องมีลกั ษณะ
การเปลี่ยนอารมณ์ที่เข้ากันสนิท ยากที่แต่งใหม่ให้เทียบเท่าได้
ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงลองแต่งเนื้อเพลงอื่นไปพลาง ๆ ได้แต่งเพลงเต่ากินผักบุ้ง ซึ่งเป็น
เพลงลาส่งท้ายในการบรรเลง พร้อมกันนั้นได้แต่งกลอนที่ตอนต้นกับตอนท้ายชักจาก
เนือ้ ร้อง (บทพระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยูห่ วั ) เพลงพญาโศก อาจารย์
เจริญใจ สุนทรวาทิน ได้ใส่ท�ำนองเป็นเพลงลมพัดชายเขา กล่อมนารีและสร้อยเพลง ต่อมา
นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล ได้น�ำไปออกรายการวิทยุพล ๑ ตอนกลางคืน คืนวันอาทิตย์
เพลงต่อมาที่แต่งคือเพลงเต่าเห่ ใช้ร้องเป็นเพลงกล่อมสอนเด็ก ๆ ก�ำเนิดเพลงนี้
มีอยู่ว่า อาจารย์ศรีวิโรจน์ เปี่ยมปิติ อาจารย์ฝ่ายกิจกรรมนิสิตที่คณะ ได้ออกความเห็นว่า
น่าจะลองจัดรายการดนตรีไทยให้เด็กที่คณะเราเล่น เลือกเอาเพลงง่าย ๆ แล้วช่วยกัน
ใส่เนื้อร้องให้เป็นที่สนุกสนาน ยังไม่ทันได้เตรียมการประการใด ก็พอดีเกิดเหตุการณ์ต่าง ๆ
ในบ้านเมือง พอดีกับที่อาจารย์ล้มป่วยลง ก็เลยมิได้จัดการอะไรจนทุกวันนี้ ข้าพเจ้า
ได้แต่แต่งเพลงเต่าเห่นี้ มีใจความเป็นการกล่อมเด็กให้นอน พร้อมกับสั่งสอนให้เป็นคนดี
แล ้ ว น� ำ ไปออกวิ ท ยุ ร ายการของคุ ณ หมอพู น พิ ศ โดยมี อ าจารย ์ เ จริ ญ ใจเป ็ น ผู ้ ร ้ อ ง
พี่จ้อ (จันทรา สุขวิริยะ) เป็นลูกคู่ ภายหลังชมรมดนตรีไทยจุฬาฯ น�ำมาเล่นประกอบการร�ำ
ของชมรมนาฏศิลป์

206

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เพลงต่อจากเพลงเต่าเห่ ข้าพเจ้าแต่งเพลงลมพัดชายเขาเถา ปฐมเหตุของเพลงนี้
คือเมื่อเรียนวิชาวรรณคดีกับดนตรีไทยของอาจารย์เด่นดวง พุ่มศิริ อาจารย์ให้การบ้าน
เป็นการแต่งบทร้องเพลงเถาสักเพลง โดยให้มีใจความด�ำเนินเรื่องอย่างช้า ๆ ในท่อนที่
เป็นสามช้ัน ถึงสองชั้น ให้เนื้อความกระชับเข้า ครั้นถึงชั้นเดียวให้ใช้ค�ำพูดที่ฟังดูเป็น
การรวบรัดสรุปความ รวดเร็วเข้ากับจังหวะเพลงชั้นเดียว ซึ่งมีความรวดเร็วกระฉับกระเฉง
ข้าพเจ้าก็ได้ลองแต่งดูและใส่ท�ำนองเพลงลมพัดชายเขาเถา ภายหลังเมื่อส่งให้อาจารย์
เจริญใจแล้วอาจารย์ก็น�ำมาใส่เพลง สมิงทองกับจ�ำปานารี ซึ่งเป็นเพลงในอัตราสองชั้น
ที่มีความไพเราะทีเดียว และได้น�ำออกรายการคุณหมอพูนพิศ ต่อมาวงเสริมมิตรได้ไป
ใส่ท�ำนองเป็นลมพัดชายเขาเถาทางเปลี่ยน (ของครูเฉลิม บัวทั่ง)
เพลงไทยอีกสองเพลงที่ข้าพเจ้าได้ใส่เนื้อ คือ ปลาทองเถา และอกทะเล ซึ่งเป็น
เพลงประเภทเพลงลาทั้งคู่ ธรรมดาอาจารย์เจริญใจจะเป็นผู้ร้องเพลง แต่เที่ยวนี้ข้าพเจ้า
ขอให้พี่จ้อลองร้อง ซึ่งเขาบ่นว่ายากกว่าบทร้องปกติ เพลงอกทะเลอาจารย์เป็นผู้ร้อง
ออกวิทยุ แต่วันที่ออกโทรทัศน์รายการสังคีตภิรมย์นั้น แต่แรกข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะร้องเอง
พอดีไม่สบาย จึงขอเป็นคนสีซอด้วงและให้พี่จ้อท�ำหน้าที่เป็นผู้ขับร้อง เพลงปลาทองเถา
แต่งในขณะนั่งเครื่องบินออกจากไทยไปอิหร่าน ส่วนอกทะเล แต่งริมทะเลจริง ๆ ที่หัวหิน
อันที่จริงแล้วข้าพเจ้าออกจะแต่งเพลงลามากเกินไป คงจะเป็นเพราะข้าพเจ้าชอบ
เพลงที่มีการร้องและดนตรีรับนั่นเอง ดูในเนื้อเพลงที่แต่งขึ้น เพลงปลาทองดูเหมือน
จะเป็นการลาจากกันไปเลย เต่ากินผักบุง้ ลาไปนาน แต่กค็ งจะได้พบกัน แต่เพลงอกทะเลนัน้
เป็นการลาค่อนข้างจะเบิกบาน คือดึกแล้วก็ขอให้พักผ่อนนอนหลับเป็นปรกติ
เมื่ อ ก ่ อ นงานฉลองปริ ญ ญา เพื่ อ นที่ เ ป ็ น กรรมการจั ด งานผู ้ ห นึ่ ง ได ้ ม าวานให ้
แต่งเพลงส�ำหรับน้อง ๆ ร�ำอวยพรพวกเราในงาน ตอนแรกข้าพเจ้าก็ร้องลั่นว่า ท�ำไมจะมา
ให้แต่งอวยพรตัวเอง เขาก็บอกว่าเอาเถอะจะได้เร็ว ๆ จึงแต่งเป็นเพลงใส่ทำ� นองขึน้ พลับพลา
และแขกบรเทศ
นอกจากนั้นเพลงสากลที่ได้น�ำบทไปใส่ท�ำนอง มีเพลงดุจบิดามารดร ท�ำนองโดย
ม.ล.พวงร้อย อภัยวงศ์ และเพลงที่กล่าวถึงพลเอก อรุณ ทวาทะศิน ท�ำนองโดย อาจารย์
แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ เรื่องของเพลงที่แต่งขึ้น คงจะยุติแต่เพียงเท่านี้
ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “เบื้องหลังการแต่งเพลงของข้าพเจ้า”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๖๕ - ๒๖๙.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 207

ลูกทุ่งกับเพลงไทย
เมื่อวันที่ ๒๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๒ นายสกุล ศรีพรหม รัฐมนตรีช่วยว่าการ
กระทรวงศึกษาธิการ และคณะผู้จัดงาน “กึ่งศตวรรษเพลงลูกทุ่ง” ได้น�ำศิลปินเพลงลูกทุ่ง
จ�ำนวนมากมาพบข้าพเจ้าเพือ่ รับรางวัลเกียรติคณ
ุ เพลงลูกทุง่ ดีเด่น หลังจากนัน้ อีก ๔ วันต่อมา
ตรงกับเวลาค�่ำวันเสาร์ที่ ๒๖ เดือนเดียวกัน ข้าพเจ้าก็ติดตามรายการโทรทัศน์ถ่ายทอด
รายการแสดงเพลงลูกทุ่งท่ีคัดแต่เพลงเอกมาแสดง ๕๐ เพลง รู้สึกว่าเป็นรายการพิเศษ
แม้จะหยุดถ่ายทอดมาเสนอข่าวตอนสองทุ่ม ก็เปิดวิทยุกรมประชาสัมพันธ์ฟังต่อ โทรทัศน์
จบข่าวแล้ว กลับไปชมการถ่ายทอดต่ออีก รู้สึกอิ่มใจมาก อดไม่ได้ที่จะร้องเพลงตามไปด้วย
ดูจนจบรายการนึกว่าจะได้ฟังอีกหลายเพลงที่ชอบ แต่ไม่ได้ฟัง มาอ่านข้อก�ำหนดในการ
คัดเลือกเพลงดีเด่นทีหลังจึงได้ทราบว่าเพลงลูกทุ่งที่ได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เขาไม่นับมาพิจารณาด้วย นับว่าน่าเสียดายเพราะบางเพลงที่มาจากเพลงไทยของเก่านั้น
เป็นเพลงที่ดีไม่แพ้เพลงที่คิดท�ำนองขึ้นใหม่ หากจะนับก็คงได้หลายเพลงทีเดียว
เพลงลูกทุ่งมีวิวัฒนาการมาเพียง ๕๐ ปี ถ้าจะเปรียบกับเพลงพื้นบ้านทั่ว ๆ ไป
และเพลงไทยแล้ว นับว่าเพลงลูกทุ่งมีอายุน้อยมาก แต่ท�ำไมเพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลาย
เป ็ น ที่ ติ ด อกติ ด ใจคนทุ ก เพศทุ ก วั ย ได ้ ม ากมายทั่ ว ประเทศ เข ้ า ถึ ง ใจคนฟ ั ง ได ้ เ ร็ ว กว ่ า
เพลงไทยสากลและเพลงไทยเสียอีก เป็นเรื่องที่น่าสนใจมากทีเดียว
ข้าพเจ้าติดตามเพลงลูกทุ่งมาเพียง ๒๐ ปีเศษ โดยเฉพาะในระยะที่เรียกว่า
“ยุคทองของลูกทุ่ง” แล้ว ตอนนั้นข้าพเจ้าเป็นนักเรียนชั้นมัธยมต้น มีเพื่อนวัยเดียวกัน
กลุ่มใหญ่ชอบฟังเพลงลูกทุ่งด้วยกัน เมื่อว่างจากการเรียนก็จะหลบมุมไปฟังวิทยุแล้ว
จดเนื้อ หรือบางทีก็หาหนังสือบทเพลงลูกทุ่งมาร้องกันเล่น ๆ สมัยนั้นเทปบันทึกเสียง
ยังไม่แพร่หลาย รายการลูกทุง่ ในโทรทัศน์กไ็ ม่คอ่ ยจะมี ข้าพเจ้ามักจะเอาฉิง่ ติดไปในกระเป๋า
หนังสือเพื่อใช้ตีจังหวะ เรารู้จักนักร้องลูกทุ่งทุกคน จ�ำเพลงลูกทุ่งได้เป็นร้อย ๆ เพลงทีเดียว
(ถ้าเรียนหนังสือแล้วจ�ำง่ายอย่างนี้คงจะดีแน่) ถึงจุดนี้เองท�ำให้นึกได้ว่า เนื้อเพลงและ
ท� ำ นองเพลงลู ก ทุ ่ ง นั้ น จ� ำ ง ่ า ย ร ้ อ งตามได ้ ง ่ า ย เข ้ า ใจง ่ า ย จึ ง ได ้ เ ปรี ย บเพลงไทยและ
เพลงพืน้ บ้าน นอกจากนัน้ เพือ่ นข้าพเจ้าบางคนนิยมนักร้องทีม่ าจากจังหวัดของตนเป็นพิเศษ
นี่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ว่า นักร้องเพลงลูกทุ่งที่เสียงเพราะร้องเพลงดีนั้นมาจากทุกทิศ

208

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ทัว่ ประเทศ ร้องเพลงด้วยเสียงและลีลาทีม่ าจากบ้านเดิมของตน เรียกได้วา่ พูดภาษาเดียวกัน
เมือ่ เป็นอย่างนีแ้ ล้ว ท�ำไมเพลงลูกทุง่ จะไม่เป็นทีย่ อมรับทัว่ ประเทศอย่างกว้างขวาง ก็เพราะ
คนบ้านเดียวกันพูดภาษา ส�ำเนียงเดียวกันนั่นเอง
เวลาเสด็จพระราชด�ำเนินแปรพระราชฐานไปนราธิวาส เวลาเช้า ๆ เราจะเปิด
วิทยุฟังเพลงลูกทุ่งที่ฟังประจ�ำคือวิทยุ ๙๑๒ ก.ร.ป.กลาง ช่ือรายการลูกทุ่งพัฒนา เวลา
๖.๓๐ นาฬิกา ผู้จัดรายการจะเปิดเพลงตามที่ผู้ฟังเขียนขอไป แถมบอกด้วยว่าเพลงนั้น
ใครขอให้แก่ใคร สลับด้วยข่าวราชการ เช่น วันนี้หน่วยแพทย์พระราชทานจะไปท�ำการ
ตรวจโรคที่ใด บางทีก็มีข่าวรับสมัครเข้าท�ำงาน หน่วยงานฝึกอาชีพเคลื่อนที่ งานประกวด
พืชผักผลไม้ การแข่งเรือกอและ ประชันนกเขา ไปจนถึงแนะน�ำให้ประกอบคุณงามความดี
ต่าง ๆ พวกเราที่ตามเสด็จก็ขอเพลงกับเขาบ้าง ใช้วิธีโทรศัพท์ขอโดยตรงและมอบให้บุคคล
ต่าง ๆ ที่เราคุ้นเคยทั้งนอกและในวัง ใช้นามว่า “ป้าช้าง” บางทีก็มีคนขอให้ “ป้าช้าง”
มีกระเซ้าเย้าแหย่กนั ด้วยเพลงทีม่ คี ารมคมคาย เช่น “ช้างชือ่ น้อย ชือ่ จิบ๊ จ๊อยแต่ตวั เบ้อเร่อ...”
เป็นต้น ตอนหลัง ๆ ต่อมาผู้จัดรายการชักรู้ว่าหมายถึงใคร ถึงกับออกอากาศใช้ค�ำว่า
“ท่านป้าช้าง” สนุกดี และนีก่ เ็ ป็นความดีอกี ข้อหนึง่ ของเพลงลูกทุง่ ทีก่ อ่ ให้เกิดความสนุกสนาน
ได้อย่างรวดเร็ว ในเวลาอันสั้นก็ได้หัวเราะยิ้มแย้มกันแล้ว เพลงลูกทุ่งจึงแพร่หลายมาก
สังเกตได้ว่าเวลาเกิดสถานการณ์อะไรก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องปากท้อง ฝนตก
ฟ้าร้อง น�้ำท่วม ตลอดจนเหตุการณ์ทางการเมืองทั้งนอกและในประเทศ เพลงลูกทุ่ง
ก็จะออกมาใหม่ทันสมัยกับข่าวนั้นทันที ราวกับเป็นสมุดบันทึกเหตุการณ์เหล่านั้น เนื้อร้อง
เพลงลูกทุ่งมักจะสะท้อนภาพชีวิตจริงของคน ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ การเกิดสงคราม
ปัญหาเศรษฐกิจและการเมืองได้เป็นอย่างดี ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เข้าใจและจ�ำง่าย ฟังแล้ว
ไม่ต้องแปลความหมาย เหนือไปกว่านั้น เพลงลูกทุ่งยังสรรหาค�ำที่กระทบกระเทียบเปรียบ
เปรย มีส�ำนวนกระแนะกระแหนเจ็บ ๆ คัน ๆ มาเสนอได้หลายรูปแบบ เรียกได้ว่าเข้าถึงใจ
คนฟังในเวลาอันรวดเร็ว คุณสมบัติในข้อที่ว่าสามารถบันทึกเหตุการณ์ได้ดีนี้เอง เป็น
คุณสมบัติพิเศษที่เพลงชนิดอื่นท�ำได้ไม่ดี และมีความหลากหลายเท่าเทียมกับเพลงลูกทุ่ง
คุ ณ สมบั ติ ข ้ อ นี้ ข องเพลงลู ก ทุ ่ ง คื อ การถ ่ า ยทอดรู ป แบบมาจากเพลงพื้ น บ ้ า นนั่ น เอง
ขณะเดียวกันเพลงไทยแท้ ๆ ก็ขาดคุณสมบัติในข้อนี้ ข้าพเจ้าจึงเห็นว่า ประวัติศาสตร์
สังคมไทยนั้นได้ปรากฏอยู่ในเพลงลูกทุ่งไม่น้อยทีเดียว

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 209

ตัวอย่างที่สนับสนุนข้อความข้างต้นนั้นมีเท่าที่นึกออก เช่น
เพลงที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ เช่น
ลาน้องไปเวียดนาม
อพยพ
น�้ำท่วม

ไวพจน์
ค�ำรณ
ศรคีรี

เพชรสุพรรณ
สัมปุณณานนท์
ศรีประจวบ

เพลงบันทึกเหตุการณ์ที่ยุคปัจจุบันไม่มีให้เห็นแล้ว แต่ข้าพเจ้ายังติดใจในส�ำนวน
เพลงไม่หายก็คือ เพลง “แม่ค้าตาคม” ของศรคีรี ศรีประจวบ ซึ่งเดี๋ยวนี้ เรือด่วนบ้านแพ
ดูเหมือนจะเลิกไปแล้ว แต่เพลงนี้บันทึกเรื่องเก่าไว้ดีทีเดียว อีกเพลงหนึ่งแสดงให้เห็นถึง
ความคิดเก่า ๆ เรื่องตัดไม้ท�ำลายป่า ซึ่งปัจจุบันนี้ไม่เป็นที่ยอมรับไปแล้ว แต่ก็มีบันทึก
ในเพลงลูกทุ่งชุด ต.ช.ด. ว่า
หากทางการยังไม่เรียกตัวพี่กลับ
มีเสียมสักหอบ มีจอบสักหาบ จะถางให้ราบหมดดอย
แล้วปลูกถั่วงา อยู่กับขวัญตา แม่เนื้อกลอย
จะถางดงป่าดอย สร้างวิมานชายแดน...
เพลงที่เกี่ยวกับชีวิต เศรษฐกิจและสังคม ก็มีมากมายหลายเพลง เช่น
จักรยานคนจน
เด็กท้องนา
ขันหมากมาแล้ว
เก็บเงินแต่งงาน
ไม้เรียว
ไอ้หนุ่มตังเก

ยอดรัก
ละอองดาว
ยงยุทธ
เมืองชัย
เสรีย์
ไพรวัลย์

สลักใจ
โสธรบุญ
เชี่ยวชาญชัย
สมบัติเจริญ
รุ่งสว่าง
ลูกเพชร

เมือ่ ยังเรียนชัน้ มัธยม คราวหนึง่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั เสด็จพระราชด�ำเนิน
ทรงดนตรีที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ข้าพเจ้าจะต้องร้องเพลง ความที่เคยชินกับ
เพลงลูกทุ่ง นึกท�ำนองแหล่ได้แล้ว นึกถึงส้มต�ำอิสาน ก็เข้าครัวถามป้า ๆ ให้แน่ใจว่า
ใส่อะไรกันบ้างจะได้ครบเครื่อง แล้ววันนั้นก็ได้เพลงลูกทุ่งชื่อ “ส้มต�ำ” ออกมาร้องได้ เป็นที่

210

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

สนุกสนานกันมาก ต่อมาก็มีคนมาขอเอาไปใช้ในภาพยนตร์ไทยเรื่องหนึ่ง ก็ให้ไป ท�ำให้
มีความภูมิใจว่าเราก็มีส่วนร่วมอยู่กับเพลงลูกทุ่งเหมือนกัน
เมือ่ ข้าพเจ้าเติบโตขึน้ ได้ฟงั เพลงอย่างพินจิ พิเคราะห์มากขึน้ กว่าเดิม ทัง้ ได้รำ�่ เรียน
ดนตรีไทยจากท่านผู้รู้ต่าง ๆ ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ก็ได้เห็นความจริงว่า นักร้องลูกทุ่งนั้นที่ดีมากคือ
การร้องเพลงด้วยเสียงแท้และร้องเต็มเสียงอย่างชัดถ้อยชัดค�ำ ข้อนี้เป็นที่ทราบกันแล้วว่า
ถ้าเสียงไม่ดีจริง ก�ำลังไม่ดีจริง จะเป็นนักร้องลูกทุ่งที่ดีได้ยาก เหมือนนักร้องเพลงไทยที่ดี
ต้องร้องให้เต็มเสียงเช่นเดียวกัน
อีกประการหนึ่ง ลีลาการขับร้องเพลงลูกทุ่ง คือการเอื้อนเสียง นักร้องลูกทุ่งทุกคน
มีวิธีเอื้อนเสียงให้อารมณ์แบบพื้นบ้านที่ไพเราะน่าฟัง แตกต่างไปจากเพลงไทยอย่างชัดเจน
เป็นแบบอย่างของลูกทุ่งแท้ ๆ หากน�ำวิธีเอื้อนที่ใช้ในเพลงไทยไปใช้กับเพลงลูกทุ่งแล้ว
เพลงนั้นจะขาดรสความเป็นลูกทุ่งทันที ในทางกลับกัน จะน�ำเอื้อนลูกทุ่งไปใช้ในเพลงไทย
ก็ไม่ดีเช่นกัน
เพลงลูกทุ่งดี ๆ หลายเพลงได้ท�ำนองมาจากเพลงไทยของเก่ามีทั้งที่ใช้ท�ำนองเดิม
ตลอดทั้งเพลง และที่น�ำเค้าโครงเพลงเก่ามาดัดแปลงขึ้นใหม่ นับว่าช่วยเป็นสะพานเชื่อม
ให้ของเก่าต่อกับของใหม่ หากบอกว่ามาจากของเก่าชื่ออะไรด้วย คนรุ่นใหม่ก็จะได้เรียนรู้
เรื่องเพลงเก่าไปพร้อมกัน ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ เพลงนกแล มาจาก ลาวต้อยตริ่ง
เพลงรักจางที่บางปะกง ที่สดใส รุ่งโพธิ์ทองร้อง มาจากเพลงแขกมอญบางขุนพรหม
๒ ชั้น เพลงหนุ่มนารอนาง ของไวพจน์ เพชรสุพรรณ มาจากเพลงลาวล�ำปาง เพลงลูกทุ่ง
เสีย่ งเทียน ของชินกร ไกรลาศ ก็มาจากเพลง ลาวเสีย่ งเทียน ที่ได้แบบมาจากเพลงไทยแล้ว
แต่งเติมเปลี่ยนแปลงไปบ้างก็มีเพลงยอยศพระลอ ของชินกร ไกรลาศ (เพลงนี้ร้องเกริ่น
ส�ำเนียงลาวคล้ายกับเกริ่นลาวครวญ แต่ไม่ใช่ แล้วน�ำเพลงลาวกระทบไม้เข้ามาต่อ) ที่ได้มา
จากเพลงของเด็กเป็นเพลงไทยพื้นบ้านก็มี ที่ท�ำไว้ดีก็คือเพลงอ้อนจันทร์ ศรชัย เมฆวิเชียร
ขับร้อง ฯลฯ
เพลงลูกทุ่งมีความคล้ายคลึงกับเพลงไทยคือ การออกภาษา ลูกทุ่งมีเพลงภาษา
มากมาย จะเกินกว่าเพลงสิบสองภาษาของเก่าด้วยซ�ำ้ เพลงลูกทุง่ จะร้องออกภาษาได้ชดั เจน
ดี ไม่ว่าจะเป็นส�ำเนียงแขก พม่า ฝรั่ง จีนเผ่าต่าง ๆ รวมทั้งส�ำเนียงไทยทุก ๆ ภาค ก็มีให้ฟัง

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 211

มากมาย ฟังเมื่อใดก็รู้ว่าเป็นส�ำเนียงภาคนั้น ด้วยเหตุนี้จึงได้รับความนิยมสูงทั่วไปหมด
เรียกได้ว่าสามารถเข้าถึงชุมชนน้อยใหญ่ทั่วประเทศได้เป็นอย่างดี
สิ่งส�ำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ท�ำให้เพลงลูกทุ่งเข้าถึงประชาชนทุกภาคทุกเพศทุกวัย
ได้ก็คือ ภาษาที่นักแต่งเพลงน�ำมาใช้เป็นภาษาที่เรียบง่าย ไม่ต้องเสียเวลาคิดก็เข้าใจทันที
ในขณะที่บทร้องเพลงไทยมาจากวรรณคดี ฟังแล้วยังไม่รู้เรื่อง เพราะคนฟังจะต้องศึกษา
วรรณคดีมาก่อน เพลงลูกทุ่งจึงฟังง่าย จะขอยกตัวอย่างเช่น
ยมบาลเจ้าขา : โลกมนุษย์แย่ที่สุดแทบทนไม่ไหว จะหนีไปไหนก็หนีไม่พ้น
เมื่อก่อนนี้เคยเห็นแต่ผีหลอกคน เดี๋ยวนี้ชอบกลเจอแต่คนหลอกผี
เข้าเวรรอ :
ติว่าพี่จน เจ้าโจนหนี แล้วเศรษฐีเป็นไง
เขาหลอกเขาชม จนสมฤทัย เขาหลอกเขาลวง โอ๊ยแม่พวงมาลัย
เอ่อเอ๊ย มันสะใจไหมน้อง
คุณนายโรงแรม : จะจ้างสักพัน ฉันก็ไม่หันไปมอง ถึงเธอจะใส่ทอง เส้นโตเท่าโซ่รถไฟ
ความง่ายของเนื้อร้องเพลงลูกทุ่งนั้น ใช้ความเปรียบที่เห็นได้ชัดเจน และหาก
จะเป็นเรื่องตัดพ้อต่อว่าแกมประชดประชันด้วยแล้ว ใช้คารมคมคายฟังง่ายเข้าใจง่าย
เจ็บ ๆ คัน ๆ ดีนัก ส�ำหรับที่มีผู้กล่าวว่าภาษาเพลงลูกทุ่งบางอย่างไม่สุภาพนั้น ก็มีบ้าง
เป็นธรรมดา เพราะเหตุว่าเพลงลูกทุ่งมีมากมายหลายหมื่นเพลง ย่อมต้องมีที่ไม่งามอยู่บ้าง
ข้าพเจ้าว่าเมื่อไม่ชอบ ก็อย่าไปฟังของเขาก็แล้วกัน
เพลงลูกทุ่งนั้นร้องกันตั้งแต่เด็กเล็กจนคนสูงอายุก็ชอบ แต่เพลงไทยนั้นเด็กมัก
ฟังไม่รู้เรื่องเพราะยากเกินไป เมื่อไม่มีปัญหาเรื่องอายุและการศึกษาเข้ามาเป็นก�ำแพงกั้น
เพลงลูกทุ่งจึงเจริญงอกงาม และเป็นที่ยอมรับของประชาชนทั่วทั้งประเทศอย่างง่ายดาย
และรวดเร็ว ทั้งนี้อาจจะมีสื่อคือ วิทยุ โทรทัศน์ แถบบันทึกเสียง การประชาสัมพันธ์
การคมนาคมที่ ส ะดวกเป ็ น เครื่ อ งช ่ ว ย จึ ง ท� ำ ให ้ เ พลงลู ก ทุ ่ ง ออกไปสู ่ ชุ ม ชนที่ ห ่ า งไกล
ทุกแห่งหนโดยใช้เวลารวดเร็ว

212

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

เท่าที่บรรยายมานี้ พอจะสรุปว่าเพลงลูกทุ่งมีความดีหลายประการ คือ
๑. เป็นหลักฐานข้อมูลทางประวัติศาสตร์สังคมของประเทศ
๒. เป็นที่รวมของภูมิปัญญา และทรัพย์สินทางปัญญาของชาวบ้าน
๓. เป็นเพลงที่เรียบง่าย คือ เข้าใจง่าย ร้องง่าย จ�ำง่าย
๔. สามารถเข้าถึงสังคมทุกชั้น กระจายได้กว้างไกลถึงชนบททุกแห่ง
๕. มีความเป็นไทยทั้งในเรื่องของภาษา ท�ำนองและการขับร้อง
ในขณะเดียวกัน เพลงลูกทุ่งก็มีปัญหาในเรื่องอายุ คือ มีอายุสั้น และบางครั้ง
แข่งขันกันผลิตออกมาจนเกินความต้องการ ท�ำให้ต้องแข่งกันในด้านธุรกิจการค้า จึงเกิด
การขาดทุนเสียหาย เป็นเรื่องที่น่าเสียดาย
ท้ายที่สุด เรื่องท�ำให้เกิดความเสียหาย หากพิจารณาโดยทั่วไปแล้ว ไม่คิดว่า
เพลงลูกทุ่งมีความเสียหายร้ายแรงอันใด ที่น่าสนใจควรจะกล่าวไว้ในที่นี้ก็คือ การที่น�ำ
เพลงไทยไปบรรเลงปนกับเครื่องดนตรีสากลของผู้เชี่ยวชาญการดนตรีบางกลุ่ม มีการใช้มือ
หรือไม้ตีขิมเอื้อมเข้าไปดีดหรือตีที่สายเปียโนนั้น เป็นการไม่สมควรอย่างยิ่ง ข้าพเจ้า
เห็นมากับตา เพราะคนที่รักดนตรี ถนอมเครื่องดนตรี แล้วจะไม่ท�ำเช่นนั้นเด็ดขาด อาจจะ
เป็นเพราะเห็นว่าเปียโนที่ใช้บรรเลงนั้นไม่ใช่ของตนเอง เมื่อใช้เครื่องดนตรีของทางราชการ
ที่สั่งซื้อมาด้วยราคานับล้านบาทก็ปฏิบัติเอาตามอ�ำเภอใจ เป็นข้อเสียที่ไม่อาจจะให้อภัยได้
สรุปว่าเพลงลูกทุง่ เป็นสมบัตทิ างวัฒนธรรมของชาติ ทีค่ วรรักษาไว้เช่นเดียวกับ
เพลงไทยประเภทอื่น ๆ
พระต�ำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๕๓๒

ที่มา: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “ลูกทุ่งกับเพลงไทย”
ใน มณีพลอยร้อยแสง, หน้า ๒๙๗ - ๓๐๐.

ใน สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี

พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙ 213

รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย
ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙
บทพระราชนิพนธ์ ใน

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

คณะที่ปรึกษา
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.

ดร.สิริชัยชาญ ฟักจ�ำรูญ
รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ

คณะบรรณาธิการ
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.
๘.

ภาพประกอบ

พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
พันเอก จิระ เหล่าจิรอังกูร
ร้อยเอก ไพบูลย์ คล้ายมุข
ร้อยเอกหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
รองศาสตราจารย์สุรพล สุวรรณ
นายกรรชิต จิตระทาน

๑. คุณชญานุตม์ อินทุดม กองงานในพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
๒. นายกรรชิต จิตระทาน ผูอ้ ำ� นวยการส�ำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ

รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

รวมบรรเลงเพลงดนตรีมี่เสนาะ
รวมพระราชนิพนธ์บทร้องเพลงไทย

ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พุทธศักราช ๒๕๑๐ - ๒๕๕๙

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘