PDF Text
Text
ภาคที่ ๔
“พระราชนิพนธ์คำ�นำ�
คู่มือทัศนศึกษา :
อ่านหนังสือ ๑๐๐ เล่ม
ไม่เท่าการเดินทาง ๑ ลี้”
...การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงานมีหลาย
อยา่ ง เรมิ่ ตน้ ตงั้ แตก่ ารเดนิ ทาง เราจะตอ้ งสงั เกตภมู ปิ ระเทศลกั ษณะของบา้ นเมอื งใหร้ จู้ กั เมอื่ ไปถงึ ที่
เราจะดูทงั้ แหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพธิ ภัณฑสถานอันเป็นทีเ่ ก็บวัตถุทถี่ อื ได้วา่ เป็นอุปกรณ์การ
สอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่ ซงึ่ จะมปี ระโยชน์
ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร เราจะมองจาก
ของเก่าเห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคม ที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี “พระราชนิพนธ์ค�ำน�ำ
คู่มือทัศนศึกษา”, ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี
นราธิวาส, ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม ๒๕๓๔)
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
525
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
526
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
527
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
528
...การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต แต่ถ้าเราขาด
ความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับประโยชน์
น้อยไปกว่าที่ควร...
(พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี “พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ�
คู่มือทัศนศึกษาพื้นที่ภาคเหนือ”, สามนคร น่าน แพร่ อุตรดิตถ์, ๓ - ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๓)
...เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางที่อาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไป...มาแล้ว...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “พระราชนิพนธ์คำ� น�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษา” มงิ กะลาบา เทยี่ วเมอื งพมา่ ยคุ ใหม่ ตามเสดจ็ ทศั นศกึ ษาสาธารณรฐั แหง่ สหภาพ
เมียนมาร์ ๒ กรกฎาคม ๒๕๕๖)
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
สยามบรมราชกมุ ารที รงพระกรณ
ุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ มใหจ้ ดั การทศั นศกึ ษาขนึ้ เพอื่ ใหน้ กั เรยี น
นายร้อยได้ศึกษาและได้รับประสบการณ์ในสถานที่จริง นอกจากการเรียนในห้องเรียนหรือในต�ำรา
เรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวิชาเลือกเสรีซึ่งนักเรียนนายร้อยจะได้เดินทางไปในสถานที่ต่าง ๆ ทั้งใน
และต่างประเทศนั้น พระองค์โปรดให้จัดท�ำคู่มือทัศนศึกษาขึ้นเพื่อนักเรียนนายร้อยจะได้ใช้ศึกษา
ล่วงหน้าและได้ประโยชน์อย่างแท้จริงเมื่อเดินทางไปถึงสถานที่จริง สิ่งที่ส�ำคัญคือ พระองค์ได้ทรง
พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ� คมู่ อื ทศั นศกึ ษาเพอื่ อธบิ ายใหน้ กั เรยี นนายรอ้ ยไดต้ ระหนกั ถงึ เหตผุ ล ความสำ� คญ
ั
ของสถานที่ หรือวิธีการที่จะได้ประโยชน์ในการไปทัศนศึกษาครั้งนั้น
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้จัดท�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษาทงั้ หมด ๑๙ ฉบบั ระหวา่ ง พ.ศ. ๒๕๓๒ - ๒๕๓๘ เปน็ คมู่ อื ทศั นศกึ ษาภายในประเทศ
และ พ.ศ. ๒๕๕๒ - ๒๕๕๘ เป็นคู่มือทัศนศึกษาต่างประเทศ ส่วนระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๙ - ๒๕๕๑ นั้น
ไม่มีการจัดท�ำคู่มือทัศนศึกษา
530
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน “อีสานเหนือ”
ชัยภูมิ มหาสารคาม กาฬสินธุ์ สกลนคร อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น
วันที่ ๒๙ - ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๒
นักเรียนที่รักทุกคน
ปีนี้นักเรียนจะได้เรียนวิชาเอเชียอาคเนย์ ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เหตุการณ์
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คงจะทราบกันดีว่าในการเรียนประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เราจะ
เรียนรู้จากเอกสาร หนังสือ หรือค�ำบอกเล่าของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ค�ำบรรยาย
ของอาจารย์ (ซึ่งก็ทราบเรื่องจากการอ่านหนังสือและวิเคราะห์ดูว่าเหตุการณ์น่าจะเป็นอย่างไร)
การไปดูสถานที่ซึ่งเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้น ดูศิลปะหรือสิ่งก่อสร้าง หรือวัฒนธรรมของชุมชนที่เป็น
เจ้าของประวัติศาสตร์ ก็จะท�ำให้เกิดความรู้ความเข้าใจได้ดีขึ้น ดังค�ำที่ว่า “สิบปากว่าไม่เท่า
ตาเห็น” ภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ประกอบด้วยประเทศหลายประเทศ แต่ว่าครูไม่สามารถพานักเรียน
ไปทัศนศึกษาต่างประเทศได้ จึงตัดสินใจพาไปดูงานในประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศหนึ่งในภูมิภาค
ในครงั้ นคี้ รเู ลอื กพนื้ ทภ่ี าคอสี านตอนบนซงึ่ เปน็ พนื้ ทตี่ ดิ ชายแดนประเทศลาว จงึ มลี กั ษณะภมู ปิ ระเทศ
คล้ า ยคลึ ง กั บ ลาว เราจะได้ เ ห็ น พื้ น ที่ ซึ่ ง ก่ อ ให้ เ กิ ด ปั ญ หาทางการเมื อ งที่ มี ผ ลต่ อ ไทยและลาว
เป็นอย่างมากมาแต่อดีต มีโบราณสถานและโบราณวัตถุตามอารยธรรมที่มีความส�ำคัญในภูมิภาค
นี้มาแต่โบราณ ได้แก่ อารยธรรมมอญ และขอมหรือเขมร วัฒนธรรมต่างๆ ของชุมชนปัจจุบัน
ที่มีความคล้ายคลึงกับประเทศเพื่อนบ้านคือลาวและเขมร นักเรียนอาจจะลองเปรียบเทียบสิ่งที่
ได้เห็นในการดูงานครั้งนี้ กับรูปภาพและสไลด์ท่ีถ่ายในคราวที่นักเรียนรุ่นพี่เมื่อปีที่แล้วได้ไปดูงาน
ในภาคอีสานตอนล่าง
531
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในครั้งนี้ได้ขอร้องให้วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิกรุณาเขียนเอกสารประกอบค�ำบรรยาย
หลาย ๆ ด้าน ได้แก่ ภูมิหลังของอีสาน ลักษณะทางกายภาพหรือสภาพทางภูมิศาสตร์ซึ่งมีอิทธิพล
ต่อประวัติศาสตร์หรือความเป็นไปของบ้านเมือง แหล่งวัฒนธรรมที่ส�ำคัญที่จะได้ไปเห็น เรื่องส�ำคัญ
เรื่องสุดท้าย คือเรื่องอีสานในปัจจุบัน เป็นค�ำบรรยายที่เราจะทราบได้ว่าศิลปวัฒนธรรมของท้องถิ่น
ที่บรรพบุรุษได้สั่งสมกันมาแต่ครั้งโบราณ จะสามารถน�ำมาดัดแปลงให้เป็นประโยชน์ต่อการ
สรา้ งสรรคศ์ ลิ ปะและสรา้ งฐานะของคนในทอ้ งถนิ่ นอกจากนนั้ เปน็ การอธบิ ายถงึ แนวทางการปฏบิ ตั ิ
ราชการของหน่วย นปข.
หวังว่านักเรียนคงจะได้ประโยชน์จากเอกสารคู่มือฉบับนี้ และได้ประโยชน์จากการ
ไปทัศนศึกษา ขอให้ตั้งใจเป็น “นักประวัติศาสตร์” ที่ดี คือ รู้จักสังเกต ไต่ถาม จดจ�ำ และ
น�ำสิ่งที่ศึกษาจดจ�ำมาได้ มาวิเคราะห์หาเหตุผลที่ถูกต้องต่อไป
ในโอกาสนี้ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่กรุณาสละเวลาเขียนเอกสารค�ำบรรยายฉบับนี้
532
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนบน “ล้านนา”
เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
วันที่ ๒๕ - ๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๒
สวัสดีนักเรียนที่รักทุกคน
จังหวัดต่าง ๆ ที่เราจะเดินทางไปคราวนี้ คือ เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
เป็นส่วนหนึ่งของล้านนา ดินแดนแถบนี้มีเนื้อที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา ที่วางตัวตามแนวเหนือใต้ มีที่ราบ
อยู่ไม่มากนัก มีแม่น�้ำหลายสายที่ไหลตามแนวเหนือใต้ เป็นส่วนใหญ่
แต่ครั้งโบราณ มีการตั้งถิ่นฐานในภูมิภาคนี้ แม้แต่บนภูเขาก็มีชาวเขาเผ่าต่าง ๆ ซึ่ง
สามารถเดินทางไปมาหาสู่กันถึงตอนใต้ของจีน พม่า ลาว ที่ราบลุ่มแม่น�้ำจะมีการตั้งถิ่นฐานมีการ
รวมกันเป็นเมืองเล็ก ๆ เป็นแคว้น และเป็นอาณาจักร วิวัฒนาการทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคม
ของบริเวณล้านนาเปรียบเทียบได้กับประวัติศาสตร์ไทยที่เราเรียนกันในรายวิชานี้
ตั้งแต่ยุคโบราณ เราทราบเรื่องราวได้จากต�ำนาน ตั้งแต่ชุมชนแม่น�้ำกก พวกลั้วะ
พื้นเมือง แคว้นหริภุญชัย การก่อตั้งอาณาจักรล้านนา สมัยพระเจ้ามังราย หรือพ่อขุนเม็งราย มีการ
รวบรวมแว่นแคว้นน้อยใหญ่ไว้ด้วยกัน มีกษัตริย์หลายพระองค์ครองเมืองต่อ ๆ มา ก็มีพระปรีชา
สามารถ มีความสัมพันธ์กับแว่นแคว้นอาณาจักรใกล้เคียง ภายหลังเมื่อเสื่อมอ�ำนาจก็ได้รวมกับพม่า
และไทย ในรัชสมัยรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์ เราปกครองในลักษณะของประเทศราช และเมื่อมี
การปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ล้านนาก็เข้า
รวมเป็นมณฑล และเป็นจังหวัดต่าง ๆ สืบต่อมานับแต่นั้น
533
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เราจะศึกษาความเป็นมาของล้านนาได้จากต�ำนานหลายเรื่อง เอกสารพื้นเมือง จารึก
เอกสารที่ เ ก็ บ ไว้ ใ นหอสมุ ด แห่ ง ชาติ แ ละหอจดหมายเหตุ แ ห่ ง ชาติ กรมศิ ล ปากร หนั ง สื อ
วิทยานิพนธ์ บทความต่าง ๆ วรรณคดี โบราณสถาน โบราณวัตถุ เป็นต้น
ในการทัศนศึกษา ถ้ามีโอกาส อยากให้นักเรียนได้ศึกษาในแง่มุมต่าง ๆ เช่น
๑. ศิลปะ วัฒนธรรม ศาสนา การไปดูวัดหลาย ๆ แห่ง จะได้ความรู้มาก เพราะวัด
เป็นศูนย์รวมของสังคม เราจะได้เห็นประวัตคิ วามเป็นมาของบริเวณนัน้ ลักษณะทางศิลปะ และความ
เชื่อท้องถิ่น อิทธิพลทางวัฒนธรรมจากภายนอกมีความแตกต่างจากภาคกลางอยู่บ้าง การชม
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จะช่วยให้ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ ที่มีอยู่ในภูมิภาค ในพื้นที่ที่เราไม่มีเวลาไปดู
มีทั้งโบราณวัตถุ และศิลปะพื้นบ้าน เช่น การทอผ้า ศูนย์วัฒนธรรมชาวเขา จะช่วยให้เราได้ทราบถึง
วัฒนธรรมความเป็นอยู่ของกลุ่มชนส่วนหนึ่งที่อาศัยในภูมิภาค
๒. ประวัติศาสตร์ ดังที่ทราบกันแล้วว่ามีเมืองหลายเมืองที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่
แตกต่างกัน เราจะไปดูเมืองโบราณหลายแห่ง เช่น ที่เชียงแสน เวียงกุมกาม ให้สังเกตด้วยว่าข้อดี
และขอ้ เสยี ในการตงั้ เมอื งอยทู่ น่ี นั้ เปน็ อยา่ งไร เรอื่ งของเขตแดนประเทศมคี วามสำ� คญ
ั อยเู่ สมอ ตงั้ แต่
ชว่ งทเี่ ราทำ� สงครามกบั ประเทศเพอื่ นบา้ น จะตอ้ งนกึ ยอ้ นวา่ เขตแดนในตอนนนั้ เปน็ อยา่ งไร เสน้ ทาง
เดินทัพในยุคก่อนเป็นอย่างไร มาจนถึงสมัยที่เราเสียดินแดนแก่มหาอ�ำนาจตะวันตก ซึ่งเป็นปัญหา
ในประวัติศาสตร์ที่สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
๓. เศรษฐกิจ และการพัฒนา ครูอยากให้นักเรียนได้รู้จักจังหวัดในภาคเหนือว่ามี
ลักษณะทางกายภาพอย่างไร ฉะนั้นถ้ามีโอกาสอยากให้ดูภูมิประเทศตั้งแต่อยู่ในเครื่องบิน และสอง
ข้างถนนในขณะเดินทางรถ อาจเปรียบเทียบกับแผนที่ภูมิประเทศ สภาพพื้นที่ ความสูงต�่ำ สภาพ
หินดิน มีความสัมพันธ์กับพืชพันธุ์ธรรมชาติ (นักเรียนดูอาจเปรียบเทียบ กับแผนที่ธรณีวิทยาที่
อยู่ในห้องสมุด) และพืชพันธุ์ที่ปลูกขึ้น ซึ่งอาจไม่เหมือนกับภาคอื่นที่นักเรียนเคยเห็น
กิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น โครงการหลวงอาหารส�ำเร็จรูป ไร่แม่ฟ้าหลวง สถานี
ประมงพะเยา
ศูนย์ฝึกลูกช้าง (จะเห็นกิจการป่าไม้ด้วย) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแม่เมาะ ศูนย์ศึกษาการ
พัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ ศูนย์เครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุง มีความส�ำคัญต่อการพัฒนาประเทศในปัจจุบัน
และอนาคต ขอให้นักเรียนใช้วิธีพิจารณา เช่นเดียวกับภาคอื่นที่เคยท�ำเมื่อดูงานเมื่อปีที่แล้ว
534
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในการเดินทาง คณะครูได้จัดท�ำเอกสารประกอบฉบับนี้ขึ้น วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ
หลายท่านได้กรุณาเขียนบทความต่าง ๆ ให้ และหลายท่านช่วยเหลือในการจัดพิมพ์ ขอขอบคุณ
ทุกท่านในนามกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และต้อง
ขออภัยที่ได้ตัดทอนบางส่วนเพื่อให้จัดพิมพ์ได้ขนาดของหนังสือที่กะเตรียมไว้ ส่วนที่ไม่ได้พิมพ์
ได้ท�ำส�ำเนาไว้ให้นักเรียนที่สนใจศึกษาได้ในห้องสมุด
535
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง “อีสานใต้”
อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ ร้อยเอ็ด ยโสธร บุรีรัมย์ ปราจีนบุรี
วันที่ ๒๕ - ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๓
วิชาประวัติศาสตร์ที่สอนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ถือว่าเป็นการศึกษา
ความเป็นมาของมนุษย์ หรือกลุ่มชนในทุกแง่ทุกมุมของชีวิต รวมทั้งปัจจัยที่มีผลกระทบต่อชีวิต
นับตั้งแต่สภาพสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ ที่มีอิทธิพลต่อการอยู่อาศัยและการประกอบอาชีพ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาชีพทางด้านเกษตรกรรม ความเปลี่ยนแปลงก้าวหน้าทางเทคโนโลยีซึ่งจะมีผล
ทำ� ใหค้ นเราสามารถดดั แปลงธรรมชาติ และมที างเลอื กในการดำ� รงชวี ติ มากขนึ้ ความจำ� เปน็ ทจี่ ะอยู่
ร่วมกันเป็นสังคมหรือหมู่คณะ ซึ่งจะต้องมีหลักเกณฑ์ที่ยึดถือเป็นระเบียบแบบแผนเดียวกัน ได้แก่
ระบบการปกครอง หลักกฎหมาย มีแนวทางการรักษาผลประโยชน์ที่เรียกว่าระบบเศรษฐกิจอันจะ
ตา่ งกนั ไปตามกาลเวลาและสภาพแวดลอ้ ม ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งกลมุ่ คน ไมว่ า่ จะเปน็ ในแงข่ องความ
ร่วมมือหรือความขัดแย้งก็เป็นสิ่งที่เราควรศึกษาด้วย นอกจากนั้นยังมีเรื่องของขนบธรรมเนียม
ประเพณี ศิลปวัฒนธรรมไม่ว่าด้านภาษา วรรณคดี ปรัชญา จิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม
การดนตรีขับร้องและฟ้อนร�ำ ล้วนแต่เชื่อมโยงเกี่ยวพันกันมีหลักเกณฑ์มีเหตุผลในการเกิดขึ้นและ
เปลี่ยนแปลงทั้งสิ้น
การศึกษาโดยผ่านทางสื่อต่าง ๆ เช่น การบรรยายของคณาจารย์ของโรงเรียน วิทยากร
ภายนอกผู้มีประสบการณ์ตรงในกิจกรรมแง่ต่าง ๆ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว การอ่านหนังสือ การดู
ภาพยนตร์ โทรทัศน์ วิดีโอเทป ภาพสไลด์ แผ่นใส แผนที่ หรือการนั่งถกปัญหาแสดงความคิดเห็น
แลกเปลี่ยนกันล้วนแต่มีประโยชน์ ช่วยให้เกิดความรู้ที่แจ่มแจ้ง แต่ครูยังมีความคิดเพิ่มเติมว่า
536
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
การที่ได้เดินทางไปสัมผัสชีวิตในพื้นที่ที่มีกิจกรรมทางประวัติศาสตร์ตามความหมายกว้างที่ได้กล่าว
มาข้างต้น จะท�ำให้นักเรียนได้ภาพที่แท้จริง ที่จะวินิจฉัยหาเหตุผลด้วยตนเองได้
การเดินทางครั้งนี้ครูได้เลือกพื้นที่อีสานตอนล่าง ที่น่าสนใจควรได้รู้ได้แก่ บริเวณ
ชายแดนที่มีการติดต่อกับต่างประเทศ (เช่น ช่องเม็ก) การแบ่งเขตแดนอันก่อให้เกิดปัญหา (เช่น
ทเี่ ขาพระวหิ าร) สภาพทางธรรมชาตทิ เี่ ปน็ อปุ สรรคตอ่ การคมนาคม (แกง่ ตะนะ) การพฒ
ั นาประเทศ
และปัญหาในท้องถิ่น (โครงการเขื่อนสิรินธร โครงการชลประทานล�ำโดมน้อย โครงการชลประทาน
หว้ ยเสนง โครงการพฒ
ั นาทงุ่ กลุ ารอ้ งไห้ โครงการพฒ
ั นาละหานทราย เปน็ ตน้ ) ในดา้ นศลิ ปวฒ
ั นธรรม
ประเพณี ซึ่งมีแตกต่างหลากหลาย เราจะได้เห็นที่พิพิธภัณฑ์และโบราณสถานที่จะไปชม กับทั้ง
ความงามตามธรรมชาติ (ทีอ่ ทุ ยานแห่งชาติแก่งตะนะ) ทัง้ หมดนีเ้ ราจะต้องท�ำหน้าทีข่ องพลเมืองไทย
ที่จะต้องสงวนรักษาไว้ให้เป็นสมบัติของส่วนรวม ไม่ใช่ของส่วนบุคคลหนึ่งบุคคลใด
หวังว่านักเรียนจะได้แนวความคิดที่มีคุณค่าที่เราจะมาพูดคุยแลกเปลี่ยนกันและเก็บไว้
เป็นหลักฐานเพื่อรุ่นน้อง ๆ จะได้ศึกษาเป็นแนวทางต่อไป
ด้วยความปรารถนาดี
พลตรีหญิง
537
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือ “สามนคร”
น่าน แพร่ อุตรดิตถ์
วันที่ ๓ - ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๓
ในการปฏิบัติราชการตามหน้าที่ เรามักจะต้องเดินทางมาก ต้องเข้าไปในภูมิประเทศ
ที่มีลักษณะต่าง ๆ กัน ลักษณะภูมิประเทศแปลก ๆ เหล่านี้นอกจากมีความสวยงามแล้ว ยังเป็น
เครื่องก�ำหนดความเป็นอยู่ของมนุษย์ไม่มากก็น้อย สถานที่ส่วนใหญ่ที่เราได้เยี่ยมเยือนมักจะเป็น
ชุมชนใหญ่น้อย ที่อยู่อาศัยของคนมากหน้าหลายตาที่มีวิถีชีวิต ถือประเพณีประกอบการงานอาชีพ
ตา่ งกนั สถานทเี่ หลา่ นบี้ า้ งกเ็ ปน็ ทตี่ งั้ ชมุ ชนทเี่ กดิ ขนึ้ ใหม่ แตเ่ รามกั จะพบบอ่ ย ๆ วา่ บรเิ วณทตี่ งั้ ชมุ ชน
ในปัจจุบันนี้เคยมีมนุษย์มาตั้งหลักแหล่ง ท�ำมาหาเลี้ยงชีพ สร้างสรรค์วัฒนธรรมสืบทอดกันมา
แต่อดีตอันยาวนาน บางครั้งเราอาจจะอดเสียมิได้ที่จะนึกย้อนกลับไปว่าแต่ก่อนสถานที่ซึ่งเราก�ำลัง
ยืนอยู่ เป็นทางด�ำเนินชีวิตของบรรพชนไม่รู้จักเท่าไหร่ ที่ผ่านความสุข ความทุกข์ นานาประการ
ได้มาและสูญเสียสิ่งต่าง ๆ บนผืนแผ่นดินนี้เป็นแผ่นดินไทย ที่เป็นของเรา ที่เราจะต้องถนอมรักษา
ไว้ให้อยู่ต่อไปอย่างดี
ดังที่กล่าวว่า การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต
แต่ถ้าเราขาดความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับ
ประโยชนน์ อ้ ยไปกวา่ ทคี่ วร ดงั นน้ั พนื้ ที่ “สามนคร” หรอื สามจงั หวดั ทเี่ รากำ� ลงั เดนิ ทางไปนี้ เปน็ กรณี
ตัวอย่างที่จะน�ำให้นักเรียนได้ฝึกหัด เก็บข้อมูลอันเป็นประโยชน์เข้าไว้ใน “คลังข้อมูล” ซึ่งมี
ประสิทธิภาพในหัวสมองของนักเรียน พร้อมที่จะน�ำออกมาวิเคราะห์ได้
นักเรียนจะได้ดูงานด้านการพัฒนาและป้องกันประเทศ เช่นที่หมู่บ้านน�้ำเลียง หมู่บ้าน
ป่ากลาง การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ ทรัพยากรน�้ำ ทรัพยากรดิน (หน่วยปรับปรุงต้นน�้ำน่าน)
538
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สิ่งแวดล้อม ภูมิประเทศ เช่น บริเวณ “แพะเมืองผี” แหล่งเหล็กน�้ำพี้ ศิลปวัฒนธรรม เช่น
เมืองโบราณ (เวียงเจ้าเงาะ อ�ำเภอทุ่งยั้ง) แหล่งรวบรวมความรู้เรื่องศิลปวัฒนธรรม ประวัติความ
เปน็ มา หรอื ประวตั ศิ าสตรท์ อ้ งถนิ่ ทเี่ กยี่ วขอ้ งหรอื มผี ลตอ่ ประวตั ศิ าสตรข์ องชาติ เชน่ เรอื่ งกบฏเงยี้ ว
เมอื งแพร่ เหตกุ ารณเ์ มอื่ มกี ารตอ่ สกู้ บั ผกู้ อ่ การรา้ ยในพนื้ ทตี่ า่ ง ๆ ของจงั หวดั นา่ น ทนี่ า่ สนใจอกี อยา่ ง
ก็คืองานศิลปหัตถกรรมต่าง ๆ ในพื้นที่
ในการจั ด การทั ศ นศึ ก ษาคร้ั ง นี้ ทางกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร ์ โรงเรี ย นนายร ้ อ ย
พระจุลจอมเกล้า ได้รับความอนุเคราะห์จากหน่วยงานและบุคคลหลายท่าน ในด้านต่าง ๆ เช่น
ในการจดั ทพี่ กั การจดั สถานทดี่ งู าน การมาชว่ ยเปน็ วทิ ยากร และอนญ
ุ าตใหน้ ำ� บทความมารวมพมิ พ์
ในเอกสารฉบับนี้ จึงขอแสดงความขอบคุณมา ณ ที่นี้ด้วย
พลตรีหญิง
539
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษา “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก”
สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี นราธิวาส
วันที่ ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๔
ประเทศในภมู ภิ าคเดยี วกนั ยอ่ มมสี ว่ นทคี่ ลา้ ยคลงึ และสว่ นทแี่ ตกตา่ งกนั ดงั นนั้ การเดนิ ทาง
สู่ “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” ในครั้งนี้ ถึงจะเป็นระยะเวลาเพียงสั้น ๆ เราก็จะได้เห็นภูมิประเทศ
และสภาพความเปน็ อยขู่ องจงั หวดั ในภาคใตข้ องประเทศไทยหลายจงั หวดั โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ จงั หวดั
ที่เราจะแวะเข้าชมเป็นพิเศษ ได้แก่ สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี และนราธิวาส
การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงาน
มีหลายอย่าง เริ่มต้นตั้งแต่การเดินทางเราจะต้องสังเกตภูมิประเทศลักษณะของบ้านเมืองให้รู้จัก
เมื่อไปถึงที่ เราจะดูทั้งแหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพิธภัณฑสถานอันเป็นที่เก็บวัตถุที่ถือได้ว่า
เปน็ อปุ กรณก์ ารสอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่
ซึ่งจะมีประโยชน์ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร
เราจะมองจากของเก่า เห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคมที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า
ดูการท�ำมาหาเลี้ยงชีพของคนในพื้นที่ มีทั้งที่อาศัยความรู้ดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาตั้งแต่
สมัยโบราณครั้งปู่ย่าตายาย และเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นใหม่ ๆ ทั้งด้านการเกษตร ด้านการชลประทาน
ความเป็นอยู่ของประชาชน ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เมื่อมีวัฒนธรรมหรือเทคโนโลยีที่เข้ามาใหม่
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และต่อสภาพสังคม การปรับตัวของคนในพื้นที่ การปฏิบัติงาน
ของเจ้าพนักงานของรัฐทุก ๆ หน่วย และภาคเอกชนในพื้นที่ ที่จะท�ำให้สิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ก่อผลเสีย
ต่อพื้นที่สืบต่อไปในอนาคตให้น้อยที่สุด
540
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เราจะได้เห็นบทบาทของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ปฏิบัติงานประสานกัน เช่น ที่ศูนย์ศึกษา
การพัฒนาพิกุลทองฯ บทบาทของสถาบันการศึกษาในภูมิภาค ที่ส�ำคัญต่อการพัฒนาภาคใต้ ได้แก่
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ในเรื่องการเมือง หรือความมั่นคงภายในก็จะมีโอกาสได้ฟังความคิดเห็นของบุคคลที่
ปฏิบัติงานในท้องที่
เราอาจจะศกึ ษาความเปน็ ไปในดา้ นความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งประเทศไดใ้ นหลายแง่ โดยได้
ดูจากของจริง ได้แก่ เรื่องของการปักปันเขตแดน ทั้งบนแผ่นดินและในทะเล อันมีปัญหาทั้งในเชิง
ภูมิศาสตร์ กฎหมายและการเมือง อนึ่ง บริเวณแถบนี้เริ่มมีการค้นพบทรัพยากรอันมีค่าต่อเศรษฐกิจ
มากขนึ้ ทกุ ที พนื้ ทนี่ จี้ งึ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ งการตดิ ตอ่ ระหวา่ งประเทศ อนั มรี ายละเอยี ดมากมาย
เช่น ด้านศุลกากร ด้านตรวจคนเข้าเมือง ด้านการตรวจพืช ฯลฯ
ในภาคการศกึ ษานี้ เรามไิ ดศ้ กึ ษาเฉพาะเรอื่ งทเี่ กยี่ วกบั ประเทศของเราเทา่ นนั้ นกั เรยี น
ทเี่ ดนิ ทางในครงั้ นมี้ ที งั้ ทเี่ ลอื กเรยี นวชิ าประวตั ศิ าสตรเ์ อเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ และวชิ าประวตั ศิ าสตร์
เอเชยี ตะวนั ออก กข็ อใหถ้ อื วา่ แมว้ า่ ทกุ ประเทศมคี วามแตกตา่ งกนั โดยเหตทุ มี่ พี นื้ ที่ และทตี่ งั้ ตา่ งกนั
มีประสบการณ์ (ของชาติ) ที่ต่างกัน แต่ก็มีส่วนที่มีความคล้ายคลึงกันอยู่บ้าง เช่น ในเรื่องวัฒนธรรม
ศาสนา ปญ
ั หาตา่ ง ๆ เราจงึ ศกึ ษาเรอื่ งของภมู ภิ าคโดยอาศยั กรณศี กึ ษาของประเทศไทยได้ อกี ประการ
หนงึ่ เราจะสงั เกตไดว้ า่ ในยคุ ทกี่ ารแขง่ ขนั ทางเศรษฐกจิ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ ย ๆ อยา่ งในปจั จบุ นั
มีแนวโน้มในการเพิ่มบทบาทของกลุ่มประเทศ เช่น กลุ่มประเทศอาเซียน กลุ่ม APEC ในการตัดสิน
ปญ
ั หารว่ มกนั พฒ
ั นาเศรษฐกจิ วฒ
ั นธรรม และสงั คมรว่ มกนั ดงั นนั้ เราอาจศกึ ษาโครงการของภมู ภิ าค
ในประเทศได้
คงจะไม่เป็นการสมควรทีจ่ ะกล่าวอะไรให้ยดื ยาวไปกว่านี้ เพราะอีกไม่นานนักเรียนก็จะ
ได้เห็นของจริง ได้พบปะกับบุคคลทีน่ า่ สนใจ ได้ศกึ ษา พิจารณาและจดจ�ำสิง่ ทีห่ วังว่าจะเป็นประโยชน์
สืบต่อไป
พลตรีหญิง
541
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคกลาง “อู่อารยธรรม”
พระนครศรีอยุธยา สระบุรี ลพบุรี สิงห์บุรี สุพรรณบุรี
กาญจนบุรี ราชบุรี
วันที่ ๙ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๔
บริเวณภาคกลางของประเทศไทยที่เราเดินทางไปในครั้งนี้ ส่วนใหญ่จะมีภูมิประเทศ
เป็นที่ราบ มีแม่น�้ำไหลผ่าน บางแห่งเราอาจจะคิดว่า คุ้นเคยจนไม่นึกอยาก หรือเห็นความจ�ำเป็น
ทจี่ ะไปเยอื นอกี แตถ่ า้ พจิ ารณาใหถ้ ถี่ ว้ นแลว้ จะเหน็ วา่ แผน่ ดนิ ทไี่ หนกต็ ามทมี่ อี ายตุ ามทนี่ กั ธรณวี ทิ ยา
ได้ศึกษาและก�ำหนดเอาไว้หลายร้อยล้านปี หรือช่วงที่ปรากฏมีมนุษย์ขึ้นในโลกไม่กี่ล้านปี ย่อมเป็น
ประดจุ สมดุ บนั ทกึ ธรรมชาตอิ นั ลลี้ บั รอการคน้ ควา้ ศกึ ษา บคุ คลคนเดยี วใชเ้ วลาชวั่ ชวี ติ กเ็ รยี นไมจ่ บ
ที่น่าสนใจไปกว่านั้นคือ ในอดีตแผ่นดินที่เราได้เยี่ยมเยือนนี้เป็นที่อันเหมาะสมในการตั้งถิ่นฐานของ
มนุษย์ หมายความว่าพร้อมด้วยปัจจัยพื้นฐานในการด�ำรงชีวิต มีหลักฐานของคนตั้งแต่สมัยหินเก่า
หินกลาง และหินใหม่ จนกระทั่งรวมตัวกันเป็นชุมชนขนาดต่าง ๆ ปรากฏร่องรอยที่เราพอจะ
สันนิษฐานได้วา่ มีการติดต่อกัน ในยุคต่อมาจะได้รบั อิทธิพลของอารยธรรมภายนอก ได้แก่ อารยธรรม
อินเดีย เกิดรวมตัวเป็นอาณาจักร สร้างสรรค์ความเจริญรุ่งเรือง ฝากไว้เป็นสมบัติของอนุชนผู้เป็น
เจ้าของแผ่นดินจนถึงปัจจุบัน
ในยุคประวัติศาสตร์ของชนชาติไทย กรุงศรีอยุธยาราชธานีในอดีตและนครใกล้เคียง
ก็เป็นที่อยู่อาศัยของบรรพบุรุษของเรามาหลายร้อยปี เราน่าจะหวนคิดถึงชีวิตของท่านเหล่านี้ว่า
ไดผ้ า่ นความทกุ ข์ ความสขุ ตอ่ สกู้ บั ธรรมชาตแิ ละมนษุ ยด์ ว้ ยกนั เพอื่ ความอยรู่ อด ประสบความสำ� เรจ็
ความล้มเหลวมานับร้อยนับพันครั้ง มาจนถึงสมัยที่ศูนย์กลางของประเทศมาอยู่ที่กรุงธนบุรีและ
กรุงเทพมหานครโดยล�ำดับ เป็นที่น่าอัศจรรย์ว่าดินแดนที่เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของมนุษย์แต่โบราณ
542
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เมืองต่าง ๆ ในสมัยที่กรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีก็ยังคงมีความส�ำคัญต่อความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ
การเมือง ความเป็นอยู่ของสังคมปัจจุบัน ที่มีปัญหาต่าง ๆ ในรูปแบบใหม่ ๆ เช่น ปัญหาประชากร
มีจ�ำนวนมาก ในขณะที่ทรัพยากรมีจ�ำกัด ปัญหาการกระจายรายได้ไม่เป็นธรรม การเปลี่ยนแปลง
จากสงั คมการเกษตรกรรมมาเปน็ สงั คมอตุ สาหกรรม ปญ
ั หาการพฒ
ั นาและอนรุ กั ษ์ เปน็ ตน้ การแกไ้ ข
หรือการปรับตัวให้เข้ากับภาวะที่เกิดขึ้นจะต้องอาศัยความรู้ ประสบการณ์ข้อมูล จะต้องวิเคราะห์
ด้วยความเที่ยงตรง ดังนั้น ขอให้เราทุกคนเปิดใจให้กว้างขวางที่จะสังเกต ฟัง และคิด และหวังว่า
สิ่งที่ได้รับในสี่วันนี้จะเป็นประโยชน์ต่อชีวิตของทุก ๆ คนที่ได้ร่วมเดินทาง ในภายภาคหน้าสืบต่อไป
ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่อ�ำนวยให้การมุ่งสู่ “อู่อารยธรรม” ของเราในครั้งนี้เป็นไป
ด้วยดี ประสบความส�ำเร็จสมดังที่มุ่งหมายทุกประการ
พลตรีหญิง
543
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออก “บูรพาทิตย์”
ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราด ปราจีนบุรี
วันที่ ๑๑ - ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๕
ท่านผู้อ่านอาจจะรู้สึกแปลกใจกับชื่อที่คุ้นหู แต่ไม่คุ้นตาของหนังสือประกอบการ
เดินทางไปจังหวัดทางภาคตะวันออกของประเทศไทยในครัง้ นี้ เราอาจจะเคยชินกับค�ำว่า “บูรพทิศ”
คือ ทิศตะวันออก หรือทิศเบือ้ งหน้า “บูรพาทิตย์” ในทีน่ เี้ ป็นสมาสของค�ำว่า “บูรพ” กับ “อาทิตย์”
แปลว่า ดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันออก อันหมายถึงช่วงเวลาเช้าที่คนทั้งหลายลุกขึ้นมาเริ่มต้นวันใหม่
อย่างแข็งขันและมีความหวัง ดวงอาทิตย์ดวงเดียวกันนี้ที่ได้ส่องสว่างสร้างชีวิตให้แก่ดินแดนอันอุดม
สมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่เราจะเดินทางไปเยือนและจะได้ประจักษ์แก่สายตาว่ามีสภาพ
ภมู ศิ าสตรท์ เี่ ออื้ อำ� นวยตอ่ การเจรญ
ิ เตบิ โตของพชื สตั ว์ และการตงั้ ถนิ่ ฐานของมนษุ ย์ เพราะสามารถ
เพาะปลูก ใช้น�้ำ และอยู่ใกล้ทะเลซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมติดต่อกับภูมิภาคอื่น เกื้อกูลให้ชุมชน
ขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีความมั่งคั่งและก้าวหน้าทางวิทยากร
รอ่ งรอยการตงั้ ถนิ่ ฐานมตี งั้ แตส่ มยั กอ่ นประวตั ศิ าสตร์ มชี มุ ชนโบราณสมยั ทไี่ ดร้ บั อทิ ธพิ ล
ทางอารยธรรมจากอินเดีย มีหลักฐานปรากฏอยู่ตั้งแต่สมัยทวารวดี และสมัยที่อาณาจักรขอม
เรืองอ�ำนาจ มีเมืองต่าง ๆ อยู่ในเส้นทางติดต่อกับเมืองอื่น ๆ ที่ปัจจุบันอยู่ในประเทศเขมรและ
เวยี ดนาม ในสมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา เมอื งตา่ ง ๆ ในภมู ภิ าคนี้ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ หวั เมอื งชายทะเลกก็ ลาย
เป็นหัวเมืองส�ำคัญของราชอาณาจักร ทั้งในด้านยุทธศาสตร์ ภูมิรัฐศาสตร์ และด้านเศรษฐกิจ จนถึง
สมัยกรุงธนบุรีและต้นรัตนโกสินทร์ ดังที่เราจะศึกษาได้จากเส้นทางเดินทัพ และเหตุการณ์ที่บันทึก
ไว้ในพระราชพงศาวดาร และจดหมายเหตุต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยรัชกาลที่ ๕
ไทยเรามีความขัดแย้งกับประเทศมหาอ�ำนาจตะวันตกอย่างรุนแรง จนเป็นเหตุให้เสียดินแดน
544
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
บางส่วน สนธิสัญญาเสียเปรียบที่เราต้องกระท�ำในยุคนั้น ยังส่งผลมาถึงปัจจุบัน ความไม่สงบ
ที่ เ กิ ด ขึ้ น ในประเทศอิ น โดจี น โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง ในช่ ว งยี่ สิ บ ปี นี้ มี ผ ลกระทบต่ อ ความมั่ น คง
ทางการเมืองและเศรษฐกิจของไทยไม่น้อย
ในดา้ นเศรษฐกจิ ปจั จบุ นั ภมู ภิ าคนมี้ คี วามสำ� คญ
ั เพมิ่ ขนึ้ เรอื่ ย ๆ มที รพั ยากรตา่ ง ๆ มาก
เช่น พืชผลทางการเกษตร การประมง และการเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ อัญมณี และแร่ธาตุมีค่าต่าง ๆ
ทสี่ ำ� คญ
ั คอื เปน็ แหลง่ นำ�้ มนั และกา๊ ซธรรมชาติ และยงั มกี ารพฒ
ั นาแหลง่ อตุ สาหกรรม มกี ารเชอื่ มโยง
กนั ครบวงจรทงั้ ฝา่ ยราชการและเอกชน มกี ารจดั ตง้ั เปน็ นคิ มอตุ สาหกรรม มเี ครอื่ งอำ� นวยความสะดวก
ต่าง ๆ ครบถ้วน ทั้งเส้นทางคมนาคม ถนน รถไฟ ท่าเรือน�้ำลึกเหมาะสมที่จะรับสินค้า วัตถุดิบจาก
ภูมิภาคอื่นของประเทศ เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดังนั้น ภูมิภาคนี้จึงมีความส�ำคัญต่ออนาคต
ของชาติเป็นอย่างยิ่ง
การขยายตัวทางเศรษฐกิจ ด้านการค้าและอุตสาหกรรม อาจจะก่อให้เกิดความเสียหาย
ในระยะยาวได้ถ้าไม่มีความระมัดระวังและความพยายามที่จะแก้ไขผลกระทบที่เกิดขึ้น ยกตัวอย่าง
เช่น การท่ีชุมชนขยายตัวขึ้น โรงงานอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้น ท�ำให้เกิดความแออัด ทรัพยากรที่มีอยู่
ที่ส�ำคัญคือ น�้ำ อาจจะไม่เพียงพอแก่ความต้องการ มลภาวะที่เกิดขึ้นจากโรงงานอุตสาหกรรมหรือ
อุตสาหกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ ก่อให้เกิดอันตรายต่อสภาพแวดล้อม เช่น ป่าชายเลนที่ถูกท�ำลายไป
เปน็ ผลตอ่ การเพาะพนั ธส์ุ ตั วน์ ำ�้ ตามธรรมชาติ อาจจะทำ� ใหเ้ กดิ การกดั เซาะตามชายฝง่ั ทะเล อนั เปน็
ผลให้เกิดภัยธรรมชาติที่ร้ายแรงได้
ในการเดิ น ทางครั้ ง นี้ เราจะได้ เ ห็ น ทั้ ง ด้ า นศิ ล ปกรรม วั ฒ นธรรม (วั ด วาอาราม)
ด้านเศรษฐกิจ การค้า และเทคโนโลยี (โรงกลั่นน�้ำมันปิโตรเลียมเอสโซ่ศรีราชา นิคมอุตสาหกรรม
แหลมฉบงั ) รอ่ งรอยประวตั ศิ าสตร์ (งานโบราณคดใี ตน้ ำ�้ เมอื งโบราณ สถานทที่ ำ� การเดมิ ของฝรงั่ เศส)
ความมนั่ คง (ฐานทพั เรอื สตั หบี ชายแดนไทย-กมั พชู า พนื้ ทอี่ พยพ) การเกษตร (โครงการชลประทาน
ศูนย์วจิ ยั พืชสวน) ฯลฯ ส�ำคัญทีส่ ดุ เราจะได้เห็นความสืบเนือ่ งทีต่ อ่ กันเป็นลูกโซ่จากอดีตมาถึงปัจจุบนั
ส่งผลไปถึงอนาคตอันไกลต่อ ๆ ไป
พลโทหญิง
545
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษา “ภาคกลางตอนบน”
นครสวรรค์ ชัยนาท อุทัยธานี
วันที่ ๓๐ ตุลาคม - ๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๕
จงั หวดั นครสวรรค์ จงั หวดั ชยั นาท และจงั หวดั อทุ ยั ธานี อยบู่ รเิ วณภาคกลางตอนบน
หรอื ในบางครงั้ กเ็ รยี กวา่ ภาคเหนอื ตอนลา่ ง บรเิ วณดงั กลา่ วนอี้ ดุ มสมบรู ณ์ จงึ มคี วามเหมาะสมในการ
ตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อมนุษย์ยังอยู่ในถ�้ำ
เมอื่ มนษุ ยม์ เี ทคโนโลยมี ากขนึ้ จำ� นวนประชากรเพมิ่ มากขนึ้ สงั คมกข็ ยายตวั เปน็ ชมุ ชน
ระดับหมู่บ้าน ชุมชนเมืองในสมัยทวารวดี มีการติดต่อสัมพันธ์กับชุมชนอื่นที่ห่างไกลออกไป
การศึกษาจารึกและพงศาวดาร บันทึกจดหมายเหตุต่าง ๆ ท�ำให้ทราบได้ว่าจังหวัดทั้งสาม มีบทบาท
ส�ำคัญทางด้านยุทธศาสตร์ การเมือง และเศรษฐกิจมาตั้งแต่สมัยที่อาณาจักรสุโขทัยมีอ�ำนาจรุ่งเรือง
สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี กรุงรัตนโกสินทร์ สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน
ในการเดินทางไปดูงานศึกษาภูมิประเทศในครั้งนี้ เราจะได้เห็นสถานที่และวัตถุต่าง ๆ
ทชี่ ว่ ยใหเ้ ราไดเ้ ขา้ ใจววิ ฒ
ั นาการของดนิ แดนแถบนี้ สถานทบี่ างแหง่ ทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ตอ่ ประวตั ศิ าสตร์
ยุคใหม่ซึ่งแตกต่างจากที่เราเคยไปดูมา ได้แก่ กองบิน ๔ สนามบินตาคลี อันมีมาตั้งแต่ประเทศเรา
เริ่มมีกิจการด้านการบิน อันถือได้ว่าเป็นก้าวส�ำคัญก้าวหนึ่งในประวัติศาสตร์การพัฒนาประเทศ
ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ บริเวณกองบินก็เป็นที่ตั้งของกองทหารญี่ปุ่นส่วนหนึ่ง ในสมัยสงคราม
เวียดนามในช่วง ๓๐ ปีที่ผ่านมานี้ กองทัพอากาศสหรัฐฯ ได้มาใช้สนามบินตาคลี ก่อให้เกิดความ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมในบริเวณใกล้เคียง
นอกจากดา้ นประวตั ศิ าสตรแ์ ลว้ เราจะไดไ้ ปทศั นศกึ ษาในทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ทางเศรษฐกจิ
ต่อท้องที่และประเทศ เช่น เขื่อนเจ้าพระยา (ซึ่งมีความน่าสนใจในด้านเทคนิค) การค้าข้าว การค้า
546
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วัวควาย การศึกษาด้านสังคม และศิลปวัฒนธรรม เช่น เรื่องชุมชนชาวจีนที่มาอาศัยในสามจังหวัดนี้
ศิลปวัฒนธรรมที่เกิดจากอาชีพท�ำนา เกิดจากการร่วมมือกันในหมู่เกษตรกร
นักเรียนจะได้เห็นสถานที่และสิ่งของต่าง ๆ ด้วยตนเอง ได้ฟังค�ำอธิบายของวิทยากร
หลายทา่ น อนั จะเปน็ ขอ้ มลู ทนี่ กั เรยี นจะสามารถใชใ้ นการเขยี นรายงาน และรายงานหนา้ ชนั้ นอกจากนนั้
หนังสือคู่มือฉบับนี้ยังรวบรวมเอกสาร บทความที่กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้รับจากผู้รู้ที่ช่วยกรุณาเขียนให้สมทบกับบทความที่อาจารย์ในกองวิชา
เขียนเอง จึงขอขอบคุณทุกท่าน ณ โอกาสนี้
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาและคู่มือ “ภาคกลางตอนบน” จะเป็นประโยชน์แก่
นักเรียนและผู้ที่ได้อ่านอื่น ๆ ตามสมควร
พลโทหญิง
547
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคใต้ฝั่งตะวันตก “หัวเมืองริมฝั่งอันดามัน”
ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง
วันที่ ๒๑ - ๒๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
เมื่อสองปีมาแล้ว เราได้เดินทางไปดินแดน “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” เราได้เห็น
ลักษณะของฝั่งทะเลที่ยกตัวขึ้น มีหาดทราย ที่ราบ แผ่นดินงอกออกมา บริเวณหาดทรายเก่า
เป็นที่ตั้งของเมืองใหญ่ ๆ หลายเมือง
ชายฝั่งตะวันตกริมทะเลอันดามันที่เราจะไปกันในครั้งนี้ มีลักษณะที่แตกต่างจาก
ฝั่งตะวันออก ฝั่งทะเลบริเวณนี้เกิดจากการจมตัวท�ำให้เกิดอ่าวเว้า ๆ แหว่ง ๆ หาดทรายค่อนข้างชัน
และแคบ ถึงแม้จะมีการตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์แต่ไม่เหมาะแก่การสร้างอาณาจักร
ที่ใหญ่โต เนื่องจากที่ตั้งของบริเวณนี้อยู่ในเส้นทางการค้าระหว่างโลกตะวันตกและตะวันออกตั้งแต่
สมยั โบราณ จงึ มรี อ่ งรอยของอารยธรรมเกา่ แก่ หลกั ฐานทางโบราณคดวี า่ มกี ารพฒ
ั นาเมอื งทา่ พาณชิ ย์
นานาชาติที่มีชาวต่างประเทศมาติดต่อค้าขายเป็นจ�ำนวนมาก
ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ มีการท�ำเหมืองดีบุกมากขึ้นในแหลมมลายู ในแถบภาคใต้
ฝั่งตะวันตกของไทยจึงมีเมืองต่าง ๆ เกิดขึ้นหลายเมือง ต่อมาในสมัยหลังการท�ำเหมืองแร่ซบเซาลง
เกิดปัญหาในการแก้ไขสภาพดินที่เสื่อมโทรมเพราะการท�ำเหมืองแร่ ความส�ำคัญของเมืองเหล่านี้
เปลี่ยนไปเป็นเมืองตากอากาศชายทะเล
ฝั่งทะเลอันดามันเป็นแหล่งที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ได้แก่ ป่าไม้เมืองร้อน
ป่าชายเลน ปะการัง สัตว์น�้ำนานาพันธุ์ แร่ธาตุและพลังงานต่าง ๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่บรรดาประเทศ
ในภูมิภาคต้องร่วมกันศึกษาวิจัย และวางนโยบายในการอนุรักษ์ ป้องกันมลภาวะ และการจัดการ
พัฒนาเพื่อให้ระบบนิเวศและทรัพยากรเหล่านี้คงอยู่เป็นประโยชน์แก่โลกสืบต่อไป
548
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
รั ฐ บาลได ้ ท� ำ แผนงานพั ฒ นาพื้ น ที่ ช ายฝ ั ่ ง ทะเลภาคใต ้ เพื่ อ การพั ฒ นาประเทศ
ในระยะยาวให้ก้าวหน้าและกว้างขวางยิ่งขึ้น มีเนื้อหาในด้านต่าง ๆ เช่น การพัฒนาอุตสาหกรรม
การค้าระหว่างประเทศ การพฒ
ั นาชมุ ชนเมอื ง เปน็ ตน้ อยา่ งไรกต็ าม เหน็ ไดว้ า่ การพฒ
ั นาดา้ นตา่ ง ๆ
เกิดขึน้ ไม่พร้อมกัน กล่าวคือราษฎรในท้องถิ่นบางพวกยังมีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ในสภาพสิ่งแวดล้อม
อย่างใหม่ การปรับตัวท�ำได้ยาก การพัฒนาจึงต้องท�ำด้วยความระมัดระวัง
การเดินทางศึกษาดูงานครั้งนี้ หวังว่านักเรียนจะได้ข้อคิดและเป็นประสบการณ์ ที่จะ
ชว่ ยในการพจิ ารณาสถานการณใ์ นประเทศไทยและภมู ภิ าคเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใตใ้ นบางกรณดี ว้ ย
พลโทหญิง
549
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนล่าง “ประตูสู่พายัพ”
พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์
วันที่ ๒๓ - ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๗
ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั จงั หวดั พษิ ณโุ ลกและจงั หวดั พจิ ติ ร
เป็นเมืองอยู่ในมณฑลพิษณุโลก ตั้งขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๓๗ เพชรบูรณ์อยู่ในมณฑลเพชรบูรณ์ ตั้งขึ้นใน
พ.ศ. ๒๔๔๒ พื้นที่จังหวัดทั้งสามเป็นแหล่งชุมชนที่มีความส�ำคัญมาแต่ครั้งโบราณ สืบเนื่องต่อมา
จนถึงสมัยปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตที่บางคนก็ถือว่าเป็นภาคเหนือตอนล่าง บางคนก็ถือว่าเป็นภาคกลาง
ตอนบนที่ “เปิดประตู” สู่ภาคเหนือ
นักเรียนได้ศึกษาวิชาการเมืองการปกครองของไทยมาแล้ว การดูงานครั้งนี้จะเป็น
ประสบการณ์ประกอบในเรื่องการปกครองส่วนภูมิภาค เพราะจะได้มีโอกาสพบปะและฟังการ
บรรยายของเจา้ หนา้ ทผี่ รู้ บั ผดิ ชอบเกยี่ วกบั การปกครอง จะเหน็ ไดว้ า่ การปกครองเกยี่ วขอ้ งกบั กจิ การ
ทุกอย่างในชีวิตของประชาชน และความมั่นคงของท้องที่ เช่น จะมีวิทยากรบรรยายเกี่ยวกับ
สถานการณก์ ารปกครองและการแกไ้ ขปญ
ั หาของทอ้ งถนิ่ เรอื่ งสถานการณภ์ ยั แลง้ ซงึ่ คอ่ นขา้ งรนุ แรง
ในปีที่ผ่านมา เรื่องการพัฒนาอาชีพ เช่น การเลี้ยงปลา (การประมงน�้ำจืด) ซึ่งเป็นงานที่ช่วยเพิ่ม
รายได้และส่งเสริมสุขภาพของประชาชนเนื่องจากปลาเป็นอาหารโปรตีนที่คนไทยบริโภคมากที่สุด
ภารกิจและโครงการพัฒนาของกองทัพภาค ความส�ำคัญในการรวมตัวกันของประชาชนเป็น
สหกรณ์ในสถานการณ์เศรษฐกิจยุคปัจจุบัน งานพัฒนาธุรกิจการเกษตรภาคเอกชน
นอกจากเศรษฐกิ จ แล ้ ว ยั ง ได ้ เ ห็ น สภาพชี วิ ต ประจ� ำ วั น ของประชาชนในพื้ น ที่ ซึ่ ง
เราจะเห็นได้ตลอดเส้นทาง เรื่องศิลปวัฒนธรรม ความเชื่อถือของคนในท้องถิ่นและคนไทยทั่วไป
การเดินทางครั้งนี้เรายังจะได้ไปเยือนสถานที่หลายแห่งที่เป็นที่เกิดของเหตุการณ์หลายอย่างที่มี
550
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผลกระทบต่อชีวิตของคนไทยในช่วงหนึ่งของเวลา ปัจจุบันเราถือว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเหตุการณ์
ทางประวัติศาสตร์ บางคนอาจจะเห็นว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นบทเรียนที่ดีหรือส�ำหรับบางคน
เหตุการณ์เหล่านี้ยังถือว่ามีส่วนเปลี่ยนแปลงชีวิตของเขา
เรายังได้ชมภูมิประเทศและธรรมชาติ ซึ่งในปัจจุบันเป็นที่สนใจของคนทั่วไปมากขึ้น
การเดินทางดูงานครั้งนี้เราได้รับความร่วมมือจากบุคคลหลายท่าน หลายหน่วยงาน
จึงขอถือโอกาสนี้ขอบคุณทุกท่าน หวังว่านักเรียนจะได้ความรู้และข้อคิดเป็นประโยชน์ต่อการศึกษา
วิชานี้ รวมทั้งการศึกษาวิชาอื่นต่อไป
พลโทหญิง
551
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“คู่มือทัศนศึกษาจังหวัดน่าน”
วันที่ ๑๐ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๘
ในอดีตเมื่อกล่าวถึงจังหวัดชายแดน หรือพูดว่า “ไปชายแดน” เรามักจะนึกถึงแต่
ท้องถิ่นที่ห่างไกลจากพระนครหรือศูนย์กลางการปกครอง การคมนาคมไม่สะดวกท�ำให้ความเจริญ
ไปไม่ถึง ประชาชนยากจน หลายพื้นที่มีการสู้รบ ในขณะเดียวกันมีความพยายามแก้ปัญหาทั้งด้าน
การท�ำมาหากินของราษฎร และด้านความมั่นคงของประเทศชาติ มีโครงการพัฒนาขึ้น เพื่อมุ่งให้
ประชาชนในทอ้ งถน่ิ ชายแดนสามารถประกอบอาชพี ได้ มสี ขุ ภาพพลานามยั ทดี่ ี ทงั้ ยงั มคี วามแขง็ แกรง่
ที่จะป้องกันตนเองจากภัยอันตรายที่มาในหลายรูปแบบ เป็นที่มาของหมู่บ้านป้องกันตนเองและ
หมู่บ้านพัฒนา
ปัจจุบันนี้สถานการณ์ทั่วไปของโลก ภูมิภาคและในประเทศมีความเปลี่ยนแปลง ส่งผล
ให้จังหวัดชายแดนมีบทบาทเพิ่มขึ้น ยุคนี้เป็นยุคที่ไทยเราพัฒนาความสัมพันธ์อันดีกับประเทศ
เพือ่ นบ้านทีม่ พี รมแดนติดกัน ฉะนัน้ จึงมีบทบาทในด้านความสัมพันธ์ระดับภูมภิ าค ทัง้ ด้านเศรษฐกิจ
ค้าขาย ลงทุนร่วม และการพัฒนาร่วมกัน แต่ก็ยังต้องแก้ปัญหาที่คงมีอยู่ เช่น ปัญหาเส้นเขตแดน
ปัญหาการเข้าเมือง ปัญหาการแบ่งสันผลประโยชน์จากทรัพยากร เป็นต้น ภายในประเทศเมื่อ
สถานการณ์อันตรายหมดไป ย่อมมีผู้ที่เข้ามาจากส่วนอื่นของประเทศมากขึ้น น�ำระบบเศรษฐกิจ
และวัฒนธรรมส่วนกลางเข้ามา ท�ำให้จังหวัดชายแดนต้องมีการปรับตัวในหลายด้านเปลี่ยนแปลง
ไปจากเดิม
น่านเป็นจังหวัดหนึง่ มีเขตติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นจังหวัด
ที่มีพื้นที่เป็นภูเขาเป็นส่วนมาก แต่ก็มีพื้นที่ราบที่อุดมสมบูรณ์จึงเป็นที่ตั้งถิ่นฐานและเป็นแหล่ง
วัฒนธรรมความเจริญมาแต่โบราณ ในปัจจุบันนี้ก็เป็นจังหวัดที่ส�ำคัญจังหวัดหนึ่ง ในการเดินทาง
552
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ดูงานครั้งนี้เราจะได้เห็นทั้งสภาพทางภูมิศาสตร์ เช่น เสาดินนาน้อย ธรรมชาติวิทยา เช่น ที่อุทยาน
แห่งชาติดอยภูคา ลักษณะทางสังคม ศิลปวัฒนธรรม เรื่องราวของการต่อสู้ในอดีต ปัจจุบันมีการ
พัฒนาทางการเกษตร พัฒนาการค้าทั้งภายในประเทศและกับประเทศลาวชายแดน ทั้งยังมีเส้นทาง
คมนาคมต่อไป ท�ำให้สามารถร่วมมือพัฒนาธุรกิจ เช่น ท�ำเหมืองถ่านหินลิกไนต์ในลาวได้
หวังว่าการเดินทางครัง้ นีจ้ ะมีสว่ นท�ำให้นกั เรียนนายร้อยพอจะนึกภาพของความสัมพันธ์
ระหวา่ งไทยกบั ประเทศเพอื่ นบา้ นไดใ้ นบางแง่ ประกอบกบั บทเรยี นและสว่ นทไี่ ดศ้ กึ ษาจากวทิ ยากร
พิเศษ และขอขอบคุณทุกท่านที่ช่วยให้การเรียนการสอนและทัศนศึกษาเป็นไปด้วยดี
พลโทหญิง
553
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม
“ตามเสด็จเยือนฮานอย ศึกษาร่องรอยแห่งอดีต”
วันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒
ถึงแม้ว่าการศึกษาวิชาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส�ำหรับภาคการศึกษานี้ ไม่ได้เน้น
ประวตั ศิ าสตรข์ องประเทศแตล่ ะประเทศแยกจากกนั อยา่ งไรกต็ ามเราไดร้ บั การสนบั สนนุ ใหน้ กั เรยี น
ออกไปดงู านตา่ งประเทศได้ เนอื่ งจากมเี วลาจำ� กดั คอื จะตอ้ งไปเชา้ เยน็ กลบั ใชเ้ ครอื่ งบนิ เปน็ พาหนะ
ข้าพเจ้าจึงเห็นว่ากรุงฮานอย เมืองหลวงของสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามเป็นสถานที่ที่นักเรียน
ควรรู้จัก เวียดนามเป็นประเทศที่มีวัฒนธรรมอันดีงามแต่ครั้งโบราณ ได้ผ่านสงครามและความ
ทุกข์ยากมามาก แต่คนเวียดนามก็ไม่ได้ท้อถอย เมื่อมีโอกาสอย่างในปัจจุบัน เวียดนามก็พัฒนา
บ้านเมืองไปอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านเศรษฐกิจและสังคม มีการร่วมมือกับต่างประเทศ ทั้งในระดับ
พหุภาคี เช่น เข้าร่วมสหประชาชาติ ได้เป็นสมาชิกไม่ถาวรของคณะมนตรีความมัน่ คงใน ค.ศ. ๒๐๐๘
(พ.ศ. ๒๕๕๑) ได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน และจะได้เป็นประธานอาเซียนในปีหน้าอีกด้วย
ในด้านวิชาการ เวียดนามพัฒนาก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการศึกษาภาษา
ต่างประเทศ
อนึ่ง ในการจัดก�ำหนดการได้น�ำไปพิพิธภัณฑ์เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากเป็นสถานที่ที่ให้
ข้อมูลได้มากในเวลาสั้น
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาในครั้งนี้จะช่วยให้นักเรียนมีความรู้เรื่องประเทศ
ร่วมภูมิภาคดีขึ้น เป็นการเพิ่มพูนความรู้และความรู้สึกเป็นมิตรไมตรีซึ่งจะเป็นประโยชน์ในชีวิต
ประจ�ำวันและหน้าที่การงานสืบไป
554
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
หนังสือคู่มือทัศนศึกษาเล่มนี้เป็นผลงานค้นคว้าร่วมกันระหว่างอาจารย์ และนักเรียน
นายร้อยเพื่อสร้างความเข้าใจให้การทัศนศึกษานี้ประสบความส�ำเร็จดีขึ้น
ขอขอบคุ ณ ทุ ก ท่ า นที่ ช ่ ว ยกั น จั ด การให้ ก ารเดิ น ทางครั้ ง นี้ ป ระสบความส� ำ เร็ จ
ดังความมุ่งหมาย
พลเอกหญิง
555
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษามาเลเซียและสาธารณรัฐสิงคโปร์
“Les voyages forment la jeunesse
ตามเสด็จเยือนสองนครามาเลย์-สิงคโปร์”
วันที่ ๒๔ - ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕
ภาษาฝรงั่ เศสมคี ำ� กลา่ ววา่ “Les voyages forment la jeunesse” แปลไดว้ า่ การเดนิ ทาง
ทอ่ งเทยี่ วสรา้ ง (ใหก้ ารศกึ ษา) วยั เยาว์ ซงึ่ เปน็ วยั เรยี นและเปน็ วยั ทส่ี มองวอ่ งไว ตคี วามวา่ ในการทอ่ งเทยี่ ว
ไปรู้เห็นในสถานที่ ที่ไม่เคยไป เป็นการเปิดหูเปิดตา และสร้างสติปัญญาของเยาวชนให้แตกฉาน จะเป็น
ผู้ใหญ่ที่ดีในอนาคต
ในวิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ : มุสลิมศึกษาในโลกปัจจุบัน เราจะมีโอกาสศึกษา
เรื่องผู้ที่นับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งมีจ�ำนวนมากในโลก
เหตทุ เี่ ลอื กประเทศมาเลเซยี และสงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทไ่ี ปทศั นศกึ ษา เพราะใกลป้ ระเทศไทย
อยู่ในวิสัยที่จะเดินทางไปได้ มาเลเซียเป็นประเทศที่ประชาชนเกินครึ่งหนึ่งเป็นมุสลิม ส่วนในสิงคโปร์
นั้นมีอยู่ประมาณร้อยละ ๑๕
มาเลเซียเป็นประเทศที่ส่งออกน�้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ก้าวหน้าในด้านโทรคมนาคม
เทคโนโลยีสารสนเทศ มีท่าเรือและนิคมอุตสาหกรรม ส่งเสริมการท่องเที่ยว ถึงแม้ว่ามาเลเซียจะลดการ
ผลติ ทางการเกษตรแตก่ ย็ งั มกี ารผลติ ยางพาราและปาลม์ นำ�้ มนั มาเลเซยี เปน็ ประเทศทผี่ ลติ นำ�้ มนั ปาลม์
ได้มากที่สุด
เราจะได้ไปเยี่ยมชม สถาบันความเข้าใจอิสลามมาเลเซีย (Institute of Islamic
Understanding Malaysia : IKIM) มีจุดประสงค์สร้างความเข้าใจระหว่างมุสลิมด้วยกัน และมุสลิมกับ
ผู้ที่นับถือศาสนาอื่น ส่งเสริมมุสลิมสายกลาง ป้องกันความรุนแรง ทั้งผู้อ�ำนวยการสถาบัน และประธาน
556
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สถาบัน (ประธานสถาบันฯ คือ The Right Honourable Tun Abdullah bin Haji Ahmad
Badawi ซึ่งเคยเป็นนายกรัฐมนตรีมาเลเซีย) จะบรรยายให้เราฟัง
พพิ ธิ ภณ
ั ฑศ์ ลิ ปะอสิ ลามมาเลเซยี (Islamic Arts Museum Malaysia) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑ์
ด้านศิลปะที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แสดงงานศิลปะอิสลามจากทั่วโลก แต่เน้นเอเชีย
มีศิลปะจีน อินเดีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นต้น
ตึกแฝดปิโตรนัส (Petronas Twin Towers) เป็นตึกสูงที่สุดในโลกแห่งหนึ่ง นักเรียน
จะได้ศึกษาที่ศูนย์การเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์ปิโตรเลียม (Petrosains Centre) ซึ่งอยู่ในอาคารนี้
กรุงปุตราจายา เป็นเมืองที่วางผังเมืองเป็นอย่างดีใช้ส�ำหรับเป็นเมืองราชการ ณ ที่นี้
เราจะได้ฟังการบรรยายแนวคิดในการสร้างเมือง และดูมัสยิดในเมืองเพื่อเรียนรู้ด้านศาสนา และ
ศิลปะอิสลามยุคใหม่
สิงคโปร์ เป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจดี เป็นศูนย์กลางทางการเงิน เป็นสถานที่เหมาะสม
ในการประกอบธุรกิจ มีท่าเรือ สนามบินใหญ่ เป็นศูนย์การส่งออก บริษัทต่างชาติมาลงทุนตรง
(Foreign Direct Investment) เป็นจ�ำนวนมาก มีนักท่องเที่ยว และนักเรียนนักศึกษาก็นิยม
มาเรียนกัน มีมหาวิทยาลัย และศูนย์หรือสถาบันวิชาการต่าง ๆ มากมาย นักเรียนจะได้ทัศนศึกษา
รอบ ๆ เมืองตามย่านต่าง ๆ ไปเขื่อนกั้นน�้ำมารีนา บาร์ราจ (Marina Barrage) ที่กั้นปากอ่าวเพื่อ
เก็บรักษาน�้ำ ป้องกันน�้ำท่วม และไม่ให้น�้ำเค็มเข้ามา
เรื่องน�้ำเป็นเรื่องส�ำคัญส�ำหรับสิงคโปร์มาก แต่ก่อนต้องพึ่งน�้ำจากมาเลเซีย ปัจจุบัน
มีมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้พึ่งตัวเองได้ เช่น การผลิตน�้ำรีไซเคิล NEWater เป็นทั้งน�้ำดื่มและน�้ำที่ใช้
ในอุตสาหกรรม
พิพิธภัณฑ์อารยธรรมเอเชีย (The Asian Civilizations Museum : ACM) เป็น
พิพิธภัณฑ์ที่น�ำนิทรรศการจากประเทศต่าง ๆ ในเอเชียมาจัดแสดงอย่างน่าสนใจ
Urban Redevelopment Authority : URA ดูเรื่องการบูรณะ ดูแลอาคารต่าง ๆ
และการวางผังเมืองในสิงคโปร์
นครวิทยาศาสตร์ Biopolis เป็นศูนย์ที่เน้นการวิจัยวิทยาศาสตร์ระดับนานาชาติ
โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง วิ ท ยาศาสตร์ ชี ว เวชและวิ ศ วกรรมชี ว เวช (biomedical sciences and
biomedical engineering) เปน็ การศกึ ษาวชิ าการหลายสาขาแบบบรู ณาการ เปน็ การรว่ มมอื ระหวา่ ง
557
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ภาคเอกชนและรัฐบาล มุ่งให้งานวิจัยสามารถแปลงเป็นผลิตภัณฑ์ได้ด้วย ศูนย์นี้อยู่ใกล้สถาบัน
การศึกษาส�ำคัญ ๆ หลายแห่ง
ถึงเราจะมีเวลาน้อย แต่เราควรใช้ความสังเกตของเราในการศึกษาเพิ่มเติมจากสิ่งที่มี
ผอู้ ธบิ าย ถา้ มโี อกาสถามคำ� ถามกค็ วรถามเพอื่ แกค้ วามสงสยั หรอื จะดสู งิ่ ตา่ ง ๆ รอบตวั เชน่ ความ
เป็นอยูข่ องผู้คน ต้นไม้ แม้แต่ป้ายโฆษณาข้างทาง แล้วมาเปรียบเทียบกับประเทศไทย หรือประเทศ
ที่นักเรียนเคยไป จะได้ความรู้เพิ่มเติม
ความส�ำคัญของมาเลเซียและสิงคโปร์ส�ำหรับเรา นอกจากการมาศึกษาเรื่องมุสลิมแล้ว
ยังเป็นประเทศในกลุ่มอาเซียนที่เราจะต้องมีวิถีทางที่ใกล้ชิดกันมากขึ้น ทั้งสองประเทศนี้ ก�ำลังเร่ง
พัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิงคโปร์ที่มีโครงการใหม่ของ Singapore
Research Foundation คือ Global Young Scientists Summit 2013 ให้นักวิทยาศาสตร์
ปริญญาเอก อายุต�่ำกว่า ๓๕ ปี ทั่วโลกมาชุมนุมกัน และเชิญนักวิทยาศาสตร์ที่ได้รางวัลโนเบลมาพูด
เราควรเรียนรู้ทุกประเทศ เพื่อความร่วมมือที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นในอนาคต
พลเอกหญิง
558
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“มิงกะลาบา เที่ยวเมืองพม่ายุคใหม่”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์
วันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์เป็นประเทศที่ใหญ่เป็นที่ ๔๐ ในโลกและเป็นที่สอง
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีฝั่งทะเลเป็นแนวยาวติดต่อกัน เป็นประเทศที่อุดมด้วยทรัพยากร เช่น
น�้ำมัน แก๊สธรรมชาติ อัญมณี ไข่มุกแท้ พื้นดินอุดมสมบูรณ์ พม่าเป็นประเทศที่มีประชากรหลาย
เผ่าพันธุ์ หลากวัฒนธรรม เช่น พม่าแท้ ไทยใหญ่ กะเหรี่ยงหรือยาง ยะไข่ จีน มอญ กะฉิ่น อินเดีย
คะยาห์ ว้า นาคา ละหู่ ลีซอ ปะหล่อง ม้ง เย้า ฯลฯ
คนไทยควรสนใจเรียนรู้เกี่ยวกับประเทศพม่าเพราะมีพรมแดนติดกับไทยยาวที่สุด
คนพม่ามีลักษณะคล้ายคนไทย ใน ค.ศ. ๒๐๑๕ (พ.ศ. ๒๕๕๘) เป็นปีที่ก�ำหนดว่าประเทศอาเซียนจะ
เข้าร่วมกันเป็นประชาคมอาเซียน ที่มีสามเสาหลัก และขณะนี้ประเทศต่าง ๆ ล้วนสนใจไปพม่า
เราจึงมีความรู้เรื่องพม่ามากขึ้นกว่าเดิม
เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางทีอาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไปประเทศพม่ามาแล้ว เช่น “บันทึกเรื่องการเสด็จฯ ไปดูกิจการ
ต่าง ๆ ในแหลมมลายูและประเทศพม่า” ของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เมื่อ
559
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พ.ศ. ๒๔๓๑ พระนิพนธ์ “เที่ยวเมืองพม่า” ของสมเด็จฯ กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ พ.ศ. ๒๔๗๘
นอกจากนยี้ งั มบี นั ทกึ เรอื่ ง “ไทยเทยี่ วพมา่ ” ซงึ่ ไดเ้ ขยี นไวเ้ มอื่ ครงั้ เดนิ ทางไปเยอื นพมา่ ใน พ.ศ. ๒๕๒๙
เป็นต้น
ใหท้ กุ คน
หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นคี้ งจะมปี ระโยชนใ์ นการเพมิ่ พนู ความรู้ และสรา้ งความบนั เทงิ
พลเอกหญิง
560
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“บูรพาภิวัตน์จากประเทศจีน”
ตามเสด็จทัศนศึกษานครกว่างโจว สาธารณรัฐประชาชนจีน
วันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
ในโลกแห่งบูรพาภิวัตน์ ทุกแห่งเชื่อมโยงมาสู่โลกตะวันออก ประเทศจีนเป็นประเทศ
สำ� คญ
ั ทเี่ ปน็ ผนู้ ำ� การเชอื่ มโยง ตงั้ แตย่ คุ เกา่ มาแลว้ ทมี่ คี นจากดนิ แดนทงั้ ใกลแ้ ละไกลมาสจู่ นี มที งั้ ทมี่ า
และกลับไปแพร่ขยายความรู้เกี่ยวกับจีนในท้องถิ่นของตน ผู้ที่มาอยู่จีนก็ดูดซับความเป็นจีน ท�ำให้
อารยธรรมจีนร�่ำรวย กว้างขวางและหลากหลายขึ้น
คนจีนเองที่ได้เดินทางไปท่องโลกกว้างก็มีไม่น้อยเช่นเดียวกัน มีทั้งผู้ที่ไปและกลับ
นำ� ความคดิ และสงิ่ ของตา่ ง ๆ มาสจู่ นี หรอื ไปอยใู่ นประเทศตา่ ง ๆ กลนื หายเปน็ ประชากรของประเทศ
ที่ไปอยู่ หรือไปรวมเป็นกลุ่มบุคคลเชื้อสายจีน รักษาวัฒนธรรมของตนไว้ เรียกว่า “จีนโพ้นทะเล”
(Overseas Chinese) หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งเป็นภาษาอังกฤษว่า Chinese diaspora
จีนโพ้นทะเลจ�ำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่มาสู่ประเทศไทยมาจากมณฑลกว่างตง
หรือที่ไทยเราเรียกว่ากวางตุ้ง ฝรั่งเรียกว่า Canton มีหนังสือที่เล่าถึงเมืองกวางตุ้งซึ่งเป็นที่รู้จักกัน
คือ นิราศกวางตุ้ง ของนายมหานุภาพ หรือ พระยามหานุภาพ (อ้น) ที่ไปเมืองกวางตุ้งสมัยพระเจ้า
กรุงธนบุรี (นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีนครั้งกรุงธนบุรี เมื่อปีฉลู พุทธศักราช ๒๓๒๔)
มณฑลกวางตุง้ เป็นมณฑลทีม่ ปี ระชากรมากทีส่ ดุ ของจีน มีเมืองหลวง คือ กว่างโจว หรือ
ที่คนไทยเรียกว่า กวางเจา และมีศูนย์กลางทางเศรษฐกิจคือ นครเซินเจิ้น (Shenzhen) ซึ่งเป็นเขต
เศรษฐกิจพิเศษแห่งหนึ่งของจีน (Special Economic Zones of the People’s Republic of
China-SEZs)
561
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในด้านประวัตศิ าสตร์ กวางตุง้ ถือว่าเป็นมณฑลทีเ่ ชือ่ มโยงทางการค้ากับทัว่ โลกมากทีส่ ดุ
ในคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ การที่ชาวอังกฤษมาค้าฝิ่นที่กวางตุ้ง ท�ำให้เกิดสงครามฝิ่น (ค.ศ. ๑๘๓๙ ๑๘๔๒) และจีนเสียดินแดนเกาะฮ่องกงให้อังกฤษ
ในทศวรรษ ๑๘๕๐ เกิดกบฏไท่ผิง หรือไท่เผง (ค.ศ. ๑๘๕๐ - ๑๘๖๔) เป็นกบฏต่อต้าน
รฐั บาลทคี่ รอบคลมุ พนื้ ทกี่ วา้ งขวางมาก หวั หนา้ กบฏ คอื หงซวิ่ ฉวน เปน็ ชาวกวางตงุ้ กวางตงุ้ จงึ กลาย
เป็นศูนย์กลางต่อต้านแมนจู (ราชวงศ์ชิง) และต่อต้านจักรวรรดินิยม ซุน ยัต-เซน ผู้น�ำการปฏิวัติ
ประชาธิปไตยก็เป็นชาวกวางตุ้ง
ต้นทศวรรษที่ ๑๙๒๐ กวางตุ้งเป็นศูนย์กลางของก๊กมินตั๋งที่จะบุกขึ้นไปตีทางเหนือ
เพื่อปราบพวกขุนศึก และใน ค.ศ. ๑๙๒๔ ได้ตั้งโรงเรียนนายร้อยหวงผู่เพื่อให้การศึกษาด้านทหาร
แบบตะวันตก
ในการติดต่อกับประเทศไทย มีคนจีนจากมณฑลกวางตุ้งที่มาอยู่ในประเทศไทยหลาย
วัฒนธรรมและส�ำเนียงภาษา เช่น กวางตุ้ง แต้จิ๋ว และแคะ บุตรหลานชาวจีนเหล่านี้ได้กลมกลืนเป็น
คนไทยประกอบคุณงามความดีเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย และยังมีส่วนร่วมสร้างความสัมพันธ์
ไทย-จีน จนถึงทุกวันนี้
มณฑลกวางตงุ้ ในปจั จบุ นั เปน็ มณฑลทเี่ จรญ
ิ ทางดา้ นอตุ สาหกรรม การคา้ และเทคโนโลยี
มีเขตเศรษฐกิจพิเศษ เขตการค้าเสรี มีสถานที่ศึกษาที่มีชื่อเสียงหลายแห่ง
คณะผู้จัดท�ำเอกสารประกอบการดูงานหวังว่า เอกสารฉบับนี้จะช่วยให้ผู้ร่วมดูงาน
ทุกท่านได้ความรู้ที่มีประโยชน์ ท�ำให้เข้าใจประเทศจีนมากขึ้น และต่อเนื่องให้เกิดความคิด
ที่กว้างขวางสืบไป
พลเอกหญิง
562
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“ท่องอนุทวีปเอเชียใต้ใน ๒๔ ชั่วโมง”
ตามเสด็จทัศนศึกษาเมืองกัลกัตตา สาธารณรัฐอินเดีย
วันที่ ๒๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
เอเชียใต้เป็นภูมภิ าคทีใ่ หญ่โตและหลากหลาย ไม่ใช่วา่ ใช้เวลาเพียง ๒๔ ชัว่ โมง จะเข้าใจ
ได้อย่างถ่องแท้ เหตุที่เลือกเมืองกัลกัตตา (Calcutta หรือปัจจุบัน เรียกว่า Kolkata) เนื่องจาก
เป็นเมืองใหญ่ที่เราพอจะเดินทางไปได้ กัลกัตตาอยู่ในรัฐเบงกอลตะวันตก (เบงกอลตะวันออกคือ
ประเทศบังกลาเทศ) เป็นเมืองที่มีประชากรหนาแน่น เป็นศูนย์กลางทางการศึกษาและวัฒนธรรม
ในสมยั โบราณเปน็ หมบู่ า้ นของนาวบั (nawab - ผคู้ รองเมอื งมสุ ลมิ สมยั จกั รวรรดโิ มกลุ )
ต่อมานาวับให้สิทธิบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษท�ำการค้า บริษัทสร้างกัลกัตตาเป็นฐาน
การค้า มีป้อมค่ายป้องกันเมือง ภายหลังเมื่ออินเดียอยู่ใต้การปกครองของอังกฤษ (British Raj)
กัลกัตตาได้เป็นเมืองหลวงของอินเดีย จนถึง ค.ศ. ๑๙๑๑ เมืองหลวงจึงย้ายไปนิวเดลี
ท่าอากาศยานของกัลกัตตาชื่อ เนตาจิ สุภาส จันทร โพส ตั้งตามชื่อนักชาตินิยม
ชาวกัลกัตตาในการต่อสู้เรียกร้องเอกราชให้อินเดีย
บุคคลมีชื่อเสียงชาวเบงกอลที่เราจะได้พบคือศาสตราจารย์ ดร.อมารตยะ กุมาร เซน
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลทางด้านเศรษฐศาสตร์ ใน ค.ศ. ๑๙๙๘
ฟอร์ตวิลเลียม บริษัทอินเดียตะวันออกสร้างและรัฐบาลอังกฤษสร้างต่อ คุกในฟอร์ต
มีชื่อว่า Black Hole of Calcutta ครั้งหนึ่งนาวับส่งทหารมาบุกฟอร์ตจับคนอังกฤษขังคุกนี้
วันรุ่งขึ้นเสียชีวิตกันเป็นส่วนมากเพราะไม่มีอากาศหายใจ
563
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พพิ ธิ ภณ
ั ฑสถานแหง่ ชาตอิ นิ เดยี (Indian Museum) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑเ์ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในอนิ เดยี
ที่ Asiatic Society of Bengal สร้างใน ค.ศ. ๑๘๑๔ เพื่อให้ผู้เข้าชมได้ศึกษาวัฒนธรรม และ
วทิ ยาศาสตรแ์ บบสหวทิ ยาการ เราจะไดศ้ กึ ษาศลิ ปะอนิ เดยี ซงึ่ เราไมค่ อ่ ยไดม้ โี อกาสศกึ ษาในชนั้ เรยี น
สิ่งอื่น ๆ ที่แสดงอยู่จะให้ความรู้ด้านสัตววิทยา ธรณีวิทยา มัมมี่จากอียิปต์ซึ่งเป็นที่สนใจของชาว
ต่างประเทศในยุคที่ตั้งพิพิธภัณฑ์นี้
อนุสรณ์สถานสมเด็จพระราชินนี าถวิกตอเรีย (Victoria Memorial) เป็นอาคารหินอ่อน
ที่งามสง่า มีคุณค่าด้านสถาปัตยกรรม อยู่ริมแม่น�้ำ Hooghly สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรง
ได้รับพระสมัญญาว่า สมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งอินเดีย หลังจากที่บริษัทอินเดียตะวันออกเลิกไป
ในอนุสรณ์สถานนี้มีห้องแสดงสิ่งของต่าง ๆ เช่น ภาพเขียน หนังสือโบราณ ประวัตินครกัลกัตตา
ด้านนอกมีสวนสวยงาม
พิพิธภัณฑ์รพินทรภารตีซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของมหาวิทยาลัยรพินทรภารตี เป็นที่แสดง
ประวัติของท่านรพินทรนาถ ฐากุร (Rabindranath Tagore) เป็นคนที่ไม่ได้เป็นชาวยุโรปคนแรก
ที่ได้รับรางวัลโนเบลทางวรรณคดี ใน ค.ศ. ๑๙๑๓ ท่านเขียนทั้งกวีนิพนธ์ เรื่องสั้น นวนิยาย บันทึก
การเดินทาง เขียนภาพ แต่งเพลง ได้เคยเขียนบทกวีเรื่องประเทศไทยด้วย นอกจากนั้นท่านยังเป็น
นักการศึกษา ได้ตั้งมหาวิทยาลัยวิศวภารตี ที่สันตินิเกตัน เพื่อส่งเสริมความคิดอิสระ และการ
แลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างวัฒนธรรม
หลังอาหารเย็นนักเรียนจะได้ไปเที่ยวศึกษาวิถีชีวิตชาวกัลกัตตายามค�่ำคืนที่ตลาด
พื้นเมือง ที่เรียกกันว่า New Market ก่อนจะกลับประเทศไทย
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเพิ่มประสบการณ์ให้นักเรียนเกี่ยวกับประเทศอินเดีย
นอกจากความรู้ที่ได้เรียนในชั้นเรียน
พลเอกหญิง
564
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“สิงคโปร์ : ประตูสู่ตะวันตกในอดีต”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐสิงคโปร์
วันที่ ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
หัวข้อวิชาเลือกเสรีในภาคการศึกษานี้เป็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับโลก
ตะวนั ตก เราไมส่ ามารถเดนิ ทางไปประเทศตะวนั ตกได้ ขา้ พเจา้ เหน็ วา่ สงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทใี่ กลท้ สี่ ดุ
ที่จะใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ในเรื่องนี้ได้ เนื่องจากเป็นประเทศแรกที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๑๓ (ค.ศ. ๑๘๗๐) เพื่อทรงเรียนรู้
เทคโนโลยี วทิ ยาการ การเมอื งการปกครองของตะวนั ตกสำ� หรบั นำ� มาใชเ้ ปน็ แบบอยา่ งในการปฏริ ปู
สยามขณะนั้น
สิงคโปร์เป็นศูนย์กลางของอังกฤษในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในการเดินทาง
สมัยก่อน ถ้าจะไปยุโรป เช่น ราชทูตไทยจะไปอังกฤษในสมัยรัชกาลที่ ๔ ต้องหยุดจอดและเปลี่ยน
เรือใหญ่ทสี่ งิ คโปร์กอ่ นทีจ่ ะออกไปประเทศตะวันตก (ยุโรปและอเมริกา) การไปเรือในสมัยก่อนท�ำให้
เกิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับคนชาติอ่ืน ถึงปัจจุบันเราเดินทางทางเครื่องบินได้สะดวก แต่ทว่า
เครื่องบินหลายสายการบินยังต้องหยุดแวะที่สิงคโปร์
เนื่องจากในปัจจุบัน สถานที่ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเคยเสด็จ
พระราชด�ำเนินเยือนถูกรื้อ หรือเปลี่ยนแปลงไปมากแล้ว จึงเพิ่มสถานที่อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องและเป็น
ประโยชน์ในการศึกษา บางแห่งที่คงเหลืออยู่ เช่น โรงพยาบาลตันต๊อกเส็ง ที่พระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบริจาคพระราชทรัพย์ในการสร้างโรงพยาบาลส่วนหนึ่ง ก็ไม่สะดวก
ในการเข้าชม
สถานที่ที่เราจะไปชมกันมีฟอร์ตแคนนิ่งพาร์ค (Fort Canning Park) แสดงการเข้ามา
ของตะวันตก ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๕
565
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสิงคโปร์ (National Museum of Singapore) มีนิทรรศการ
หมุนเวียนเรื่อง “๗๐๐ ปี สิงคโปร์” เป็นเรื่องความเป็นมาของสิงคโปร์ ส่วนที่แสดงการเข้ามาของ
ตะวันตกเชื่อมโยงกับหัวข้อที่เราศึกษาได้
โบสถ์เซนต์แอนดรูว์ (St. Andrew’s Cathedral) แสดงให้เห็นบทบาทชาวตะวันตก
ส่วนหนึ่งที่เข้ามาในภูมิภาคของเราเพื่อเผยแผ่คริสต์ศาสนา (กรณีนี้เป็นนิกายแองกลิคัน Anglican
ของอังกฤษ) ได้มีบทบาททางการศึกษา การแพทย์แผนตะวันตก และอื่นๆ
พิพิธภัณฑ์กองทัพบกสิงคโปร์ (Army Museum of Singapore) เพื่อให้นักเรียนนาย
ร้ อ ยและผู ้ ร ่ ว มเดิ น ทางทราบประวั ติ ค วามเป็ น มาของการทหารสมั ย ใหม่ ข องกองทั พ สิ ง คโปร์
ที่น�ำวิทยาการทหารแบบตะวันตกมาใช้ สิงคโปร์มีความสัมพันธ์อันดีในด้านการทหารกับไทย
ยูเรเชียนเฮอริเทจเซนเตอร์ (Eurasian Heritage Centre) เป็นศูนย์มรดกวัฒนธรรม
ของพวกยูเรเชียน คือ พวกที่มีเชื้อสายลูกผสมระหว่างชาวเอเชียกับชาวยุโรป มีสมาคมของตนเอง
และมีวัฒนธรรมเฉพาะเป็นเอกลักษณ์ของตน
นอกจากนั้น เรายังจะมีโอกาสรับประทานอาหารที่มีชื่อเสียงในสิงคโปร์อีกด้วย
ถึงจะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ เราควรจะถือโอกาสสังเกต เรียนรู้สิ่งต่าง ๆ แม้ว่าไม่ได้อยู่
ในหลักสูตรที่เราศึกษา ก็จะช่วยเพิ่มประสบการณ์ที่มีประโยชน์แก่เรา
พลเอกหญิง
566
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“เยือนลาว : เพื่อนใกล้บ้าน”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ณ นครเวียงจันทน์ และเมืองหลวงพระบาง
วันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘
ประเทศไทยและลาวเป็นประเทศที่อยู่ใกล้ชิดกัน พูดจากันเข้าใจ “บ่ต้องใช้นายภาษา
(ล่าม)” ตั้งแต่ยังเด็กคุณครูซึ่งเป็นชาวหนองคายเคยสอนให้ร้องเพลงที่คนลาวแต่ง “...ทั้งสองฝั่ง
กัน้ กลางด้วยสายนที แต่ประเพณีนนั้ บ่ตา่ งกัน ชาติไทยและลาวก่อนนี้ เคยร่วมสัมพันธ์ ร่วมสายโลหิต
เดียวกัน มีน�้ำเท่านั้นมากั้นแบ่งกลาง”
หลังจากที่มีการสู้รบกันบริเวณชายแดน คนลาวก็ได้แต่งเพลง “...อย่าให้หมางหมอง
หม่นหัวใจคนที่เคยรักกัน อยู่ใกล้เคียงกัน ช่วยเหลือกันเถิด เหล่าลาวไทย”
หลังจากที่ลาวเข้าเป็นสมาชิกสมาคมอาเซียนและปลายปีนี้สมาคมอาเซียนจะเปลี่ยน
เป็นประชาคมอาเซียน ประเทศต่าง ๆ ไม่ว่าอดีตจะเป็นอย่างไรก็ต้องปรับตัวเข้าหากันมากขึ้น จึงจะ
ได้ประโยชน์ด้วยกันทุกชาติ เราจึงควรท�ำความรู้จักกันมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนนายร้อย
ซึ่งยังอยู่ในข่ายเป็นเยาวชน และเป็นทหาร ซึ่งถือกันว่าเป็นผู้ที่สร้างความสัมพันธ์ได้ดีที่สุด
เนื่องจากเวลาของเราไม่มากนัก จึงเยือนได้เพียงนครหลวงเวียงจันทน์และหลวง
พระบาง ถงึ กระนนั้ กไ็ มส่ ามารถทจี่ ะไปหลายแหง่ ทคี่ ดิ ไว้ เพราะไกลเกนิ ไป เชน่ โครงการศนู ยพ์ ฒ
ั นา
และบริการทางการเกษตร ห้วยซอน-ห้วยซั้ว (หลัก ๒๒) และโรงเรียนวัฒนธรรมเด็กก�ำพร้า
(หลกั ๖๗) ซงึ่ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เคยเสดจ็ ฯ เยอื นเมอื่ หลายปแี ลว้ (๘ - ๙ เมษายน ๒๕๓๗)
มีผู้เสนอไปที่จัมปาศักดิ์ เพราะอยากไปชมโครงงานผลิตกาแฟ ยี่ห้อดาว ซึ่งอาจ
ถือได้ว่ามีชื่อเสียงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ก็ไม่สามารถจัดให้ได้ เพราะเวลาไม่พอ
567
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
นอกจากการไปชมสถานที่ต่าง ๆ แล้ว ยังขอให้ท่านเอกอัครราชทูตไทยประจ�ำประเทศ
ลาวและบุคคลอื่นบรรยายเพื่อให้นักเรียนนายร้อย และผู้ร่วมเดินทางมีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้น
ทั่วกัน
หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นจี้ ะทำ� ใหท้ กุ ทา่ นไดร้ บั ความรู้ ความบนั เทงิ และความประทบั ใจ
พลเอกหญิง
568
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“จากมะละกาสู่ปีนัง”
ตามเสด็จทัศนศึกษารัฐมะละกาและเมืองปีนัง
ประเทศมาเลเซีย
วันที่ ๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๘
กล่าวกันว่าก่อนตั้งเมืองมะละกา บริเวณที่เป็นมะละกาเป็นหมู่บ้านประมง ประชาชน
เป็นคนพื้นเมืองที่เรียกกันว่า Orang Laut หรือคนทะเล (ไม่ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันกับพวกชาวเล
เผ่าหนึ่งที่เราเรียกว่า “อูรัก ลาโว้ย” ใช่หรือไม่) มีเจ้าชายทรงพระนามว่าปรเมศวรมาจากปาเล็มบัง
ในสุมาตราถูกอาณาจักรศรีวิชัยโจมตีหนีไปที่สิงคโปร์ซึ่งขณะนั้นเรียกว่าตูมาสิก หรือเทอมาเสค
จากนั้นมาที่มะละกานี้ มีเรื่องเล่าว่าเจ้าชายปรเมศวรออกล่าสัตว์ ทรงพักผ่อนที่ใต้ต้นไม้ที่ภาษา
มาเลยเ์ รยี กวา่ Melaka ทอดพระเนตรกระจงหนั เขา้ ตอ่ สสู้ นุ ขั ลา่ สตั วข์ องพระองคด์ ว้ ยความกลา้ หาญ
จึงทรงคิดว่าที่นี่น่าจะเป็นชัยภูมิที่ดีในการตั้งอาณาจักร ประมาณ ค.ศ. ๑๔๐๐ หรือ พ.ศ. ๑๙๔๓
ต่อมารับนับถือศาสนาอิสลามมีอีกพระนามว่า “อินกันดาร์ ชาห์” บ้างก็ว่ามีพระมเหสีเป็นชาว
พื้นเมืองมุสลิม และพระโอรสเป็นสุลต่านท่านแรกที่นับถือศาสนาอิสลาม
เจิ้งเหอ นายพลเรือจีนมาหยุดที่มะละกา มีเรื่องเล่าว่า มีเจ้าหญิงจีนพร้อมบริวารมา
เสกสมรสกับสุลต่านองค์หนึ่งที่ครองราชย์ประมาณ ค.ศ. ๑๔๕๖ - ๑๔๗๗ (พ.ศ. ๑๙๙๙ - ๒๐๒๐)
ตามประวัติศาสตร์ว่า มะละกาต้องพึ่งจีนเพราะมีศัตรูรอบด้าน ที่ส�ำคัญคือกรุงศรีอยุธยาทางเหนือ
ที่มาตีราว ค.ศ. ๑๕๐๐ (พ.ศ. ๒๐๔๓) แต่ไม่ส�ำเร็จ และอาณาจักรมัชฌปาหิตทางใต้ อาณาจักร
มะละการุ่งเรืองมากโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการค้าผ้าอินเดีย การค้าไหม และเครื่องกระเบื้องจีน
กับเครื่องเทศมาเลย์ มีความสัมพันธ์ที่ดีกับหมู่เกาะโมลุกกะหรือหมู่เกาะเครื่องเทศ และขยาย
อาณาเขตตีเมืองต่าง ๆ ได้มาก
569
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ชาตติ ะวนั ตกชาตแิ รกทมี่ าคอื โปรตเุ กส ตงั้ แตป่ ลายครสิ ตศ์ ตวรรษที่ ๑๕ พวกยโุ รปชอบ
เครื่องเทศมาก พวกพ่อค้าเวนิสผูกขาดการค้าเครื่องเทศ โดยติดต่อผ่านอาหรับและอินเดีย ซึ่งที่จริง
ก็ติดต่อกับมะละกา กษัตริย์โปรตุเกสอยากติดต่อแหล่งผลิตโดยตรงจึงส่งนักส�ำรวจไป เริ่มต้นตั้งแต่
วาสโกดากามา ไปที่เมืองกาลีกัต (Calicut) ขณะนี้อยู่ในรัฐเกรละ (Kerala) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ
อินเดียต่อมามีลูกขุนนางชื่อ ซีเกียรา (De Sequeira) ติดต่อกับมะละกาโดยตรง เมื่ออุปราชเมืองกัว
(ในอนิ เดยี ตะวนั ตก) คอื อลั ฟองโซ อลั บเู คอรก์ ออกไปยดึ มะละกาใน ค.ศ. ๑๕๑๑ สรา้ งปอ้ มหนิ มชี อื่
ว่า A Famosa วัสดุก่อสร้างได้จากหินหลุมศพ และมัสยิดมาผสมกับศิลาแลงและอิฐ โปรตุเกส
ไม่ประสบความส�ำเร็จด้านการค้ามากเท่าที่ควร ต้องอาศัยพวกมาเลย์อย่างเช่นเคย
ค.ศ. ๑๖๔๑ พวกดัตช์และยะโฮร์ตีป้อมแตก พวกมะละกาไปตั้งถิ่นฐานสร้างเมืองที่อื่น
พวกดัตช์ครองมะละกาอยู่นานที่สุดจนถึง ค.ศ. ๑๘๒๕ เว้นแต่ช่วงสงครามนโปเลียน (ค.ศ. ๑๘๐๔ ๑๘๑๕) ช่วงนี้เงียบสงบ แต่มะละกากลายเป็นเมืองที่ไม่ส�ำคัญนักเพราะว่าพวกดัตช์ชอบปัตตาเวีย
(จาการ์ตา) มากกว่า ต้นคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ หรือ VOC พยายาม
ท�ำลายอิทธิพลของโปรตุเกสท�ำได้ส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๖๔๑ ดังที่กล่าวมาแล้ว พวกดัตช์พัฒนาปรับปรุง
ป้อมของโปรตุเกส และสร้างศาลาว่าการปกครอง (city hall ที่ภาษาดัตช์เรียกว่า Stadthuys
ในก�ำหนดการเรียกว่า “พิพิธภัณฑ์ท�ำเนียบข้าหลวง”) ปัจจุบันบางคนเรียกว่าตึกแดง
มะละกากลายเป็นของอังกฤษตามสนธิสัญญา ค.ศ. ๑๘๒๔ แลกกับเมืองในสุมาตรา
พวกดัตช์รู้ว่าเก็บไว้ก็ไม่มีประโยชน์เพราะอังกฤษพัฒนาสิงคโปร์ขึ้นมาได้ดีกว่า ในระยะแรกบริษัท
อินเดียตะวันออกของอังกฤษปกครอง ต่อมารัฐบาลอังกฤษให้เป็น Crown Colony รวมกับสิงคโปร์
และปนี งั เปน็ Straits Settlements สมยั สงครามโลกครงั้ ที่ ๒ ถกู ญปี่ นุ่ ยดึ ครองอยเู่ กอื บ ๔ ปี ปจั จบุ นั
เป็นส่วนของประเทศมาเลเซีย เป็นรัฐที่เจริญทางเศรษฐกิจมาก
สถานที่น่าสนใจที่เราจะได้ไปชม
๑. Stadthuys ดัตช์สร้างเป็นส�ำนักงานเมื่อ ค.ศ. ๑๖๕๐ เมื่ออังกฤษเข้ามาใน
คริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ สร้างโรงเรียนมิชชันนารี ใน ค.ศ. ๑๘๒๖ ให้การศึกษาฟรี ค.ศ. ๑๘๗๖
เปลี่ยนเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และชาติพันธุ์ (History & Ethnography)
๒. St. Paul’s Church สร้างบนยอดเนิน ถ้าเรียกแบบไทยก็จะว่า “สันเปาโล” เป็น
ที่บูชาแม่พระ สร้างเมื่อ ค.ศ. ๑๕๒๑ เพราะขุนนางชาวโปรตุเกสคนหนึ่งเชื่อว่าแม่พระช่วยให้เขา
รอดพ้นจากพายุในทะเลจีนใต้ ท�ำนองเดียวกับที่คนจีนเชื่อเจ้าแม่หมาจู่ เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์ซึ่งเป็น
570
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พวกเจซูอิต สนใจด้านการศึกษามาสร้าง St. Paul’s College ใน ค.ศ. ๑๕๔๘ ถือได้ว่าเป็นโรงเรียน
แบบสมัยใหม่แห่งแรกในคาบสมุทรมลายา เมื่อเซนต์ฟรังซิสซาเวียร์เสียชีวิตในจีนได้น�ำศพมาไว้ที่นี่
ก่อนส่งไปฝังที่กัว
เมื่อดัตช์เข้ามาใช้เป็นศาสนสถานช่วงหนึ่ง ต่อมาย้ายออกไปใช้โบสถ์เก่าเป็นป้อม
สมัยอังกฤษ ค.ศ. ๑๘๒๔ ใช้เก็บดินปืนพักหนึ่งแล้วทิ้งให้พัง ต่อมามีการขุดค้น
Malacca Historical Society เป็นผู้ดูแล เอาหินหลุมศพติดข้างก�ำแพง ค.ศ. ๑๙๕๒ ตั้งรูป
เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์
๓. Porta da Santiago เป็นป้อมของโปรตุเกสที่เรียกว่า A Famosa เป็นศิลปะ
โปรตุเกสที่เก่าที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่คงเหลืออยู่ สร้างสมัยอัลบูเคอร์ก ที่ต้องการเชื่อม
เส้นทางเครื่องเทศ (spice route) ที่มั่นของโปรตุเกสยังมีมาเก๊าที่จีน และกัวที่อินเดีย แต่ก่อน
มีก�ำแพงและหอสี่ด้านเป็นที่เก็บอาหาร และเป็นที่อยู่ของทหาร
ค.ศ. ๑๖๔๑ ดัตช์เข้ายึดครอง ค.ศ. ๑๖๗๐ ซ่อมส่วนที่เป็นประตูใหญ่จึงมีจารึกไว้ว่า
ANNO 1670 มีเครื่องหมายของบริษัท VOC
คริ ส ต ์ ศ ตวรรษที่ ๑๘ อั ง กฤษท� ำ ลายเพื่ อ ไม ่ ใ ห ้ ต กอยู ่ ใ นมื อ ของฝร่ั ง เศส ต ่ อ มา
Sir Stamford Raffles ซ่อมขึ้นมาเพราะเขาเป็นคนชอบประวัติศาสตร์
ปีนัง เป็นเกาะซึ่งเป็นรัฐหนึ่งของมาเลเซีย อยู่บริเวณช่องแคบมะละกา เป็นรัฐที่เจริญ
ทางเศรษฐกิจมาก
ปีนัง หรือที่ไทยเรียกว่าเกาะหมาก ปรากฏอยู่ในแผนที่เดินเรือของนายพลเรือเจิ้งเหอ
สมัยราชวงศ์หมิง คนอังกฤษที่มาถึงคนแรกคือ Sir James Lancaster ใน ค.ศ. ๑๕๙๒ ปล้นเรือ
อื่น ๆ และกลับไปอังกฤษ ค.ศ. ๑๗๘๖ กัปตันฟรานซิส ไลท์ ซึ่งเป็นนักผจญภัยอยู่ที่มัทราส และ
คนอื่น ๆ จากบริษัทอินเดียตะวันออกมาที่ปีนัง สุลต่านให้เช่าที่ดินแลกเปลี่ยนกับการป้องกัน
รฐั เคดะห์ หรอื ไทรบรุ ี จากกองทพั สยามและพมา่ สำ� หรบั ไลทบ์ รเิ วณนสี้ ำ� คญ
ั มากทจี่ ะปอ้ งกนั อทิ ธพิ ล
ของฝรั่งเศสในอินโดจีน และเฝ้าระวังอ�ำนาจของดัตช์ในสุมาตรา ต่อมาอังกฤษไม่เห็นความจ�ำเป็น
ที่จะต้องไปยุ่งกับการเมืองภายในของมาเลย์ แต่ก็ยังยึดปีนังอยู่ สุลต่านพยายามเอาคืนแต่ไม่ส�ำเร็จ
ไลท์เสียชีวิตที่ปีนัง
571
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ค.ศ. ๑๗๙๖ อังกฤษเอานักโทษจากหมู่เกาะอันดามันมาที่ปีนัง ปีนังเป็นแหล่งการค้า
เครื่องเทศ พริกไทย สินค้าอินเดีย หมาก ดีบุก ฝิ่น และข้าว และอาจจะเป็นที่ปลูกเครื่องเทศ
อยา่ งเดยี วกบั หมเู่ กาะโมลกุ กะของดตั ชไ์ ด้ ธรุ กจิ เครอื่ งเทศทำ� ใหค้ นจนี เขา้ มามากมาย ทา่ เรอื สงิ คโปร์
อยใู่ นทตี่ งั้ ทางภมู ศิ าสตรด์ กี วา่ ปนี งั จงึ เปน็ ผผู้ ลติ สง่ ไปทา่ สงิ คโปร์ คคู่ า้ สำ� คญ
ั คอื อนิ เดยี สยาม สมุ าตรา
ชวา อังกฤษ
การที่ประชากรเพิ่มขึ้นท�ำให้โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
การคมนาคมและการสาธารณสขุ การกอ่ สรา้ งตอ้ งใชแ้ รงงานนกั โทษอนิ เดยี ใน ค.ศ. ๑๘๖๗ มจี ลาจล
ครั้งใหญ่
การที่มีคนจีนมากท�ำให้ซุน ยัต-เซ็นมาหาเสียง และหารายได้หลายครั้งส�ำหรับการล้ม
ราชวงศ์ชิง มาครั้งสุดท้าย ค.ศ. ๑๙๑๐ ท�ำส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๙๑๑
สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๑ เรือรบเยอรมันแล่นเข้ามาที่ปีนัง จมเรือของฝ่ายสัมพันธมิตร
๒ ลำ� ชว่ งระหวา่ งสงคราม และชว่ งเศรษฐกจิ ตกตำ�่ ธรุ กจิ ในปนี งั ซบเซาแตก่ ม็ เี ศรษฐใี หมข่ นึ้ มาหลาย
คน สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ถูกทิ้งระเบิดและถูกญี่ปุ่นยึดครอง อังกฤษถอยไปสิงคโปร์ เป็นฐานที่
ตงั้ U-Boat การทสี่ มั พนั ธมติ รทงิ้ ระเบดิ อาคารเลขาธกิ ารปนี งั ทำ� ใหเ้ สยี ขอ้ มลู เอกสารทงั้ ขององั กฤษ
และญี่ปุ่น ท�ำให้การเขียนประวัติศาสตร์ปีนังท�ำได้ยาก
สถานที่ที่เราจะไปเยือน
๑. SMK Convent Light Street เปน็ โรงเรยี นสตรที เี่ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในปนี งั และมาเลเซยี
ตั้งใน ค.ศ. ๑๘๕๒ มีแม่ชีมาจากฝรั่งเศส สอนเด็กชั้นเล็ก ๆ รับเด็กชายด้วย บางทีมีคนเอาเด็กทารก
มาแอบทิ้งไว้ แม่ชีก็เอามาเลี้ยง สอนให้มีความรู้ ให้มีจิตใจที่ดี ระหว่างสงครามญี่ปุ่นใช้เป็นที่กักขัง
เชลย
๒. Penang State Museum มีทั้งพิพิธภัณฑ์และหอศิลป์ ใน ค.ศ. ๑๙๔๑ มีผู้สร้าง
พิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ แต่ของหายไปหมดระหว่างสงครามโลกฯ ค.ศ. ๑๙๕๖ สร้างอีกแต่ไม่ส�ำเร็จ ค.ศ.
๑๙๖๒ รัฐบาลของรัฐสร้างพิพิธภัณฑ์ในบริเวณที่เคยเป็น Penang Free School ตนกูอับดุล
ราห์มาน นายกรัฐมนตรีมาเลเซียเป็นผู้เปิดใน ค.ศ. ๑๙๖๕
๓. Peranakan Museum เพอรานากันเป็นลูกหลานชาวจีนที่มาอยู่ในคาบสมุทร
มลายาในครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี ๑๕ - ๑๗ สว่ นมากมาทำ� ธรุ กจิ เชน่ เปน็ พอ่ คา้ คนกลาง เปน็ ผมู้ คี วามรู้ มกี าร
572
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ศึกษาดี มักพูดได้ ๒ ภาษาหรือมากกว่า ภักดีต่ออังกฤษมากกว่าจีน เรียกว่าพวกย่าหยา บ้าบ๋า หรือ
พวก Straits Chinese จะอยู่กันที่ปีนัง สิงคโปร์ มะละกา ประเทศไทยที่จังหวัดภูเก็ตและจังหวัด
ใกล้เคียง มีพิพิธภัณฑ์เพอรานากันในสิงคโปร์ มะละกา และไทยด้วย แสดงให้เห็นงานด้าน
สถาปัตยกรรม สิ่งของที่ใช้ในชีวิตประจ�ำวัน เช่น โต๊ะเตียง ถ้วยชาม เสื้อผ้า เกมต่าง ๆ ประเพณี
เช่น ประเพณีแต่งงาน การท�ำอาหาร
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเป็นประโยชน์ในการเชื่อมโยงยุโรปกับเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ และเชื่อมโยงกับไทย ให้ผู้สนใจได้ศึกษาเพิ่มเติมต่อไป
พลเอกหญิง
573
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ดัชนี
ก
กฎหมายอิสลาม
๓๕๒
กรมพระก�ำแพงเพชรอัครโยธิน
๓๒๑
กรมยุทธนาธิการ
๓๑๑
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
๓๒๑
กระทรวงกลาโหมของสหรัฐอเมริกา ๘๙
กรุงฮานอย
๕๕๔
กลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด
๓๙๒, ๓๙๓
กว่างโจว
๒๗๗, ๓๑๘, ๓๗๖, ๕๖๑
กองทัพปลดแอก
๑๐๕, ๑๓๒,
๑๗๖, ๒๑๘, ๓๗๗
กองทุนการเงินระหว่างประเทศ ๗๘
๙๔
กอร์บาชอฟ
กะเหรี่ยง
๒๘๕, ๒๘๘
กัมพูชา
๔๒, ๔๕๖
การก่อการร้ายสากล
๕๙
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ๑๑๕, ๑๒๖, ๒๐๗, ๒๖๗
การปฏิรูปเมจิ
๓๒๔
๓๘๘
การปฏิวัติเขียว
การปฏิวัติฝรั่งเศส ๘๐, ๓๒๑, ๔๓๒
การปลูกพืชเชิงเดี่ยว
๖๗
การพัฒนาชุมชน
๕๔, ๖๙
การพัฒนาที่ยั่งยืน
๖๕, ๔๘๐
การส�ำรวจทางทะเล ๘๐
การส�ำรวจอวกาศ ๘๔
ก้าวกระโดดไกล
๙๑, ๓๗๗
574
ก�ำแพงเบอร์ลิน ๘๕, ๒๕๓
เกตุวลี นภาศัพท์
๓๔๐
เกริก วณิกกุล
๓๔๐
เกาหลีเหนือ ๘๖, ๘๙
แก๊งชิงหัว
๑๕๒
ไกสอน พมวิหาน
๓๓๐, ๔๗๒
ขงจื๊อ
ขจัดภัย บุรุษพัฒน์
ขวัญใจ โกเมซ
ขีปนาวุธ
เขตปกครองตนเอง
เขาพระวิหาร
ข
ค
๑๔๙, ๓๐๐
๒๐๘, ๓๓๕
๓๔๑
๑๙๓
๒๐๐
๓๒๙
คริสต์ศาสนา
๖๗, ๒๖๓, ๒๙๓, ๓๑๘
คลองสุเอซ
๓๒๐
คลินตัน
๑๐๖, ๑๑๑, ๒๔๕
ความมั่นคงของชาติ
๔๒, ๓๐๔, ๓๐๖
คอซอวอ
๑๐๗, ๒๐๑
ค่าปฏิกรรมสงคราม
๓๑๘, ๓๗๘
ค่ายโลกเสรี ๘๓, ๒๕๐, ๒๙๕
เครือจักรภพแห่งรัฐเอกราช ๘๕, ๒๕๓
แคว้นหริภุญชัย
๕๓๓
โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ๕๒, ๖๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
จ
จักรพรรดินโปเลียน ๘๐
จักรวรรดินิยมยุคใหม่
๒๘, ๘๐
จัตุรัสเทียนอันเหมิน
๙๓
จางเกาลี่
๑๗๓, ๑๘๑
จางเต๋อเจียง
๑๗๓
จีนฮ่อ
๒๘๕
จูมมาลี ไชยะสอน
๓๓๐
จูไห่
๙๕
เจ้าจื่อหยาง
๙๔, ๑๗๑
เจ้าฟ้านิภานภดล
๔๒๒
เจ้ามหาชีวิตสว่างวัฒนา
๓๓๐
๒๙๔, ๓๓๐
เจ้าสีหนุ
เจิ้งเหอ
๕๖๙
เจียงเจ๋อหมิน
๙๕, ๑๐๕, ๑๗๑
เจียงชิง
๙๒
โจวเอินไหล
๙๒, ๑๗๑
เฉินสุ่ยเปียน
ชนกลุ่มน้อย
ชีอะห์
เชียงราย
เชียงใหม่
ไช่หยวนเผย์
ฉ
ช
๑๐๗
๓๖, ๙๖, ๒๐๘
๒๙๒, ๓๕๐
๕๓๓
๕๓๓
๑๕๐
ซ
ซาไก
๒๘๘
ซ่านโถว
๙๕
ซาอุดีอาระเบีย ๘๘
ซิกข์
๖๗, ๒๘๓, ๔๐๗
ซินเกียง
๑๘๒, ๒๐๙
ซีเรีย
๒๑๑, ๒๖๐
ซุนยัดเซ็น
๙๐, ๑๙๑
ซูการ์โน
๒๙๔, ๓๒๘
ซูฟิสม์
๓๕๐
เซินเจิ้น
๙๕, ๕๖๑
เซี่ยงไฮ้
๙๓, ๑๘๑, ๓๗๕
๙๕, ๓๑๘
เซี่ยเหมิน
โซเนีย คานธี
๓๙๗
ไซโคลนนาร์กีส
๒๙๖
ญิฮาด
ดราวิเดียน
ดาไลลามะ
แดจังกึม
ต้มย�ำกุ้ง
ติมอร์เลสเต
เตช บุนนาค
575
ญ
ด
ต
๓๕๑
๓๘๗
๒๒๑
๓๖, ๒๑๐
๓๗๗
๒๙๑, ๔๗๘
๓๓๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เติ้งเสี่ยวผิง
๙๒, ๙๓, ๙๖, ๑๗๓
โตโจ ๘๓, ๒๕๐
ไต้ปิ่งกว๋อ
๑๖๐
ไต้หวัน
๑๐๕, ๑๒๓, ๑๗๗, ๒๘๕, ๓๗๒
ท
ทฤษฎีใหม่
๖๕
ทวารวดี
๕๔๖
ทหารอาชีพ
๔๒, ๓๑๑
ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก
๕๔๐, ๕๔๘
ทัศนศิลป์
๕๖, ๖๗
ทิเบต
๓๖, ๑๐๗
เทคโนโลยีชีวภาพ ๘๖, ๒๗๑, ๓๙๖
เทคโนโลยีสารสนเทศ
๕๗, ๘๖, ๒๔๒
เทคโนโลยีเหมาะสม
๕๕
ไทใหญ่
๖๑
ธ
ธนาคารเพื่อพัฒนาเอเชีย
ธนาคารโลก
ธรรมาภิบาล
นครนายก
นโปเลียนที่ ๑
นโปเลียนที่ ๓
นโยบายสี่ทันสมัย
นเรนทรา โมดิ
นางาซากิ
น
๒๒๓
๒๒๓, ๓๑๔
๒๐๕
๕๔, ๕๗
๓๒๑, ๔๒๐
๓๒๑, ๔๒๙
๙๔, ๑๔๕
๒๑๓
๒๖๙, ๓๑๘
576
น่าน
นานกิง
นิโคลัสที่ ๒
เนวิน
บรรสาน บุนนาค
บรูไน
บอสเนีย
บ้าบ๋า
บิสมาร์ค
บุช
บูรพาภิวัตน์
๕๓๙, ๕๕๒
๙๘, ๓๒๐
๓๒๓
๓๓๐
บ
ป
๓๔๒
๓๗, ๔๗๐
๓๙, ๔๘๕
๒๘๗
๓๒๒
๑๐๕, ๑๑๕
๓๖๗, ๕๖๑
ปฏิทินอิสลาม
๓๕๒
ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
๖๖, ๓๔๐
ประเทศโลกที่สาม
๑๑๔
ประเพณีราษฎร์
๕๔
ประเพณีหลวง
๕๔
ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
๕๗, ๒๗๓
ประวัติศาสตร์นิพนธ์
๓๐๕
ป้อมพระกาฬ
๒๘๗
ปัจเจกบุคคล
๖๐, ๒๑๔, ๒๓๐
ปัญญาประดิษฐ์
๑๙๐, ๑๙๖
ปัญหาสิ่งแวดล้อม ๘๖, ๒๕๓
ปัตตานี
๒๘๔, ๕๔๐
ปาปัวนิวกินี
๒๙๑
ปาเลสไตน์ ๘๘, ๒๖๐
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ปีนัง
๒๘๗, ๕๖๙, ๕๗๑
เปรมชัย กรรณสูต
๓๓๗
เปอร์เซีย
๖๓
โป๋ซีไหล
๙๘, ๓๗๗
โปรตุเกส
๒๙๓, ๓๙๒
โปแลนด์ ๘๕, ๒๐๑
ผ
เผด็จการฟาสซิสต์ ๘๓, ๒๕๐
เผิงเต๋อหวาย
๙๒
แผน วรรณเมธี
๓๓๘, ๔๖๐
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ๖๙
ฝรั่งเศส ๘๓, ๒๙๓
พ
พม่า
๒๐๘, ๒๒๓, ๒๙๖, ๓๓๑, ๕๕๙
พรรคก๊กมินตั๋ง
๙๐
พรรคคองเกรส
๒๑๓, ๓๙๖
พระบรมมหาราชวัง
๖๘, ๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐ
๓๐๙, ๓๒๒
พะเยา
๕๓๓
พัฒนา หลังปูเต๊ะ
๓๔๐
พาสินี ลิ่มอติบูลย์
พิจิตร
พิษณุ จันทร์วิทัน
พิษณุโลก
พุทธศาสนา
เพชรบุรี
เพชรบูรณ์
แพร่
ฟิลิปปินส์
ภารตาภิวัตน์
ภาวะโลกร้อน
ภาษาไทย
ภูมิปัญญาไทย
๓๓๗
๕๕๐
๓๓๒
๕๕๐
๖๗, ๓๖๓
๒๘๔
๕๕๐
๕๓๙
ฟ
ภ
ม
๒๙๑, ๔๗๑
๔๐๐
๑๒๖
๕๖
๕๔
มหาธีร์
๓๐๓
มหาวิทยาลัยนาลันทา
๑๔๘, ๔๐๐
มหาสมุทรอินเดีย
๑๒๐, ๒๙๑
มองโกเลีย
๓๐๒, ๓๗๕, ๔๐๘
มะละกา
๓๒๐, ๕๖๙
มาเลเซีย
๙๖, ๑๑๘, ๒๘๘, ๒๙๑, ๓๒๐
มุสโสลินี
๒๕๐
เมียนมาร์
๕๕๙
แมนจูเรีย
๙๘, ๒๗๗
577
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ย
ยานอวกาศฉางเอ๋อร์
๑๘๙
ยานอวกาศเสินโจว
๑๘๙
ยุคโลกาภิวัตน์
๒๖๓, ๓๑๔
ยุคสงครามเย็น ๗๙, ๒๕๐
ยุคหลังสงครามเย็น ๗๙, ๘๘
ยุคอาณานิคม ๗๙, ๒๘๐
ยูโกสลาเวีย ๘๕, ๓๙๓
ระบบไพร่
รัชกาลที่ ๕
รัฐชาติ
รัตนโกสินทร์
รัสเซีย
ราชวงศ์ชิง
ราหุล คานธี
ไร่ขนาดใหญ่
ร
๓๑๐, ๓๒๓
๕๗, ๓๒๓
๕๗, ๒๗๘, ๓๐๗, ๓๖๗
๒๗๗, ๓๐๕, ๓๓๕
๖๔, ๘๗, ๑๒๕, ๓๒๒
๙๐, ๑๕๐, ๔๑๕
๓๙๖
๖๗
ล
ลัทธิคอมมิวนิสต์ ๘๓, ๓๗๗
ลัทธิจักรวรรดินิยม ๘๐
ลัทธิชาตินิยม ๘๓, ๒๕๐
ลัทธิเต๋า
๓๐๐
ลัทธิอาณานิคม ๘๐
ลั้วะ
๒๘๗
ล้านนา
๕๓๓
ลาว
๖๓, ๒๐๘, ๒๙๓, ๓๓๓
578
ล�ำปาง
ล�ำพูน
ลีกวนยู
ลีเติงฮุย
แลมัง
โลกาภิวัตน์
๕๓๓
๕๓๓
๑๓๗
๑๐๖
๔๒๑
๕๓, ๘๕, ๑๖๓,
๒๔๕, ๒๙๒, ๓๑๖
ว
วงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพา
๓๐๑
วรรณคดีไทย
๕๔, ๖๒
วรรณา สิริวัฒนภักดี
๓๓๖
วังเทวะเวสม์
๓๑๒
วังบางขุนพรหม
๓๑๒
วัฒนธรรมโลก
๒๓๗, ๒๔๗
วัฒนธรรมสากล
๕๘
วัฒนธรรมอเมริกัน
๒๔๐
วิชาไทยศึกษา
๕๙, ๓๐๔
วิชาประวัติศาสตร์โลก
๒๑, ๗๘
วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
๕๓
เวินเจียเป่า
๑๐๖, ๑๔๔
เวียงจันทน์
๕๖๗
เวียดนาม
๕๖, ๒๙๑
ศาสนาอิสลาม
ศิลปกรรมไทย
เศรษฐกิจไทย
ศ
๖๗, ๒๑๒, ๓๕๒
๕๔, ๖๗
๕๔, ๖๕
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เศรษฐกิจแบบยังชีพ
เศรษฐกิจพอเพียง
เศรษฐกิจมหภาค
๕๕, ๖๕
๖๕
๑๓๔
ส
สงครามตัวแทน ๘๔, ๒๕๑
สงครามลับ ๘๔, ๒๕๑
สงครามโลกครั้งที่ ๑ ๘๓, ๒๕๐
สงครามโลกครั้งที่ ๒ ๘๐, ๙๘, ๑๗๑,
๒๒๗, ๒๓๙, ๒๗๕
สถาบันขงจื๊อ
๑๔๐, ๓๗๕
สถาบันเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา ๑๗
สนธิสัญญาคะนะงะวะ
๓๑๘
สนธิสัญญาเบาว์ริง
๓๐๙
สนธิสัญญาแวร์ซาย ๘๓, ๒๕๐
สเปน
๒๙๓, ๓๔๔
สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ๓๑๒, ๕๑๐
สมัยราชวงศ์หมิง
๑๒๔, ๕๗๑
สยามสมาคม
๖๒
สฤษดิ์ ธนะรัชต์
๒๘๗
สหภาพโซเวียต ๘๓, ๑๐๘
สหภาพยุโรป
๑๓๗, ๑๔๔, ๒๐๕,
๒๑๕, ๓๐๒, ๔๘๑
สังคมความรู้ ๘๖
สาธารณรัฐประชาชนจีน ๘๓, ๓๗๒, ๕๖๑
สามเหลี่ยมเศรษฐกิจ
๓๕๘, ๔๖๕
ส�ำนักตักษิลา
๔๐๐
๓๙๒
สิกขิม
สิงคโปร์
๒๙๑, ๔๗๖, ๕๕๖
สิทธิมนุษยชน ๘๖, ๒๐๗, ๒๕๘
สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
๓๐๘
สิบสองปันนา
๖๑
สีจิ้นผิง
๑๖๐, ๑๗๒, ๒๑๗
สึนามิ
๖๔, ๓๙๐
สุขาภิบาล
๓๑๑
สุรินทร์ พิศสุวรรณ
๒๐๙
สุหนี่
๓๕๐
เสี่ยวคัง
๑๗๓
โส้
๒๘๗
ห
หนึ่งประเทศสองระบบ
หนูฮัก พูมสะหวัน
หม่อมราโชทัย
หยูเจิ้งเชิง
หลวงพระบาง
หลินเปียว
หลิวเฉาฉี
หลิวหยุนชาน
หลี่เค่อเฉียง
หลี่เผิง
หลูซาน
หวังฉีชาน
หอรัษฎากรพิพัฒน์
หูจิ่นเทา
หูเย่าปัง
579
๒๐๐
๓๓๐
๔๑๖
๑๗๓
๓๗๗, ๕๖๗
๙๒
๙๒
๑๗๓
๑๗๒, ๓๘๑
๙๔, ๑๗๑, ๓๘๑
๙๒
๑๗๓
๓๐๙
๑๐๕, ๑๑๒, ๑๑๕
๙๓, ๙๔, ๑๗๒
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เหมาเจ๋อตง
เหรินหมินปี้
เหลยเฟิง
๙๑, ๑๗๑, ๓๗๗
๙๗, ๑๑๘
๙๒
อ
องค์การการค้าโลก ๗๘, ๓๗๗
องค์การนาโต ๘๔, ๒๕๒
องค์การวอร์ซอร์ ๘๔
องค์การสหประชาชาติ ๗๘, ๓๑๖
องค์การอนามัยโลก
๑๗, ๘๘
องค์การอาหารและเกษตร
แห่งสหประชาชาติ
๑๗
อเล็กซานเดอร์ที่ ๒
๓๒๓
อองซานซูจี
๒๙๖
ออสเตรเลีย
๑๑๒, ๒๙๑
อังกฤษ ๘๓, ๒๙๓, ๓๑๗
อัฟกานิสถาน ๘๘, ๘๙, ๓๙๘
อัมพวา
๒๘๖
อาณาจักรสุโขทัย
๕๔๖
อาบูซายาฟ ๘๙
๑๐๔, ๒๕๑
อาวุธนิวเคลียร์
อาสา สารสิน
๓๓๘
580
อินเดีย
๑๐๘, ๑๔๓
อินโดจีน ๒๐๘, ๓๑๘, ๓๑๘, ๓๔๔, ๕๔๕
อินโดนีเซีย
๑๑๑, ๑๖๒, ๒๙๑,
๓๓๑, ๓๕๗, ๔๗๘
อิรัก ๘๙, ๒๖๐
อิสราเอล
๒๖๐
อีสานตอนล่าง
๕๓๗
อีสานเหนือ
๕๓๑
อุยกูร์
๙๖, ๒๑๐
อู๋อี๋
๑๒๘
เอเชียใต้
๒๑๒, ๓๘๗, ๕๖๓
เอลนิโญ
๖๔
โอลิมปิก
๑๐๐
๖๔, ๒๙๘, ๔๗๕
โอลิมปิกวิชาการ
ฮ่องกง
ฮอลแลนด์
ฮิญาบ
ฮิตเลอร์
ฮินดู
ฮ
๙๖, ๑๑๘, ๑๓๑
๒๙๓, ๓๑๗, ๓๒๓
๓๕๒
๒๕๐
๖๗, ๓๖๘, ๓๙๖
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
Index
A
ABM Treaty ๘๗
AIDS
๒๖๖
AIIB
๒๒๓
AIT
๔๙๗
Al Qaeda ๘๘, ๒๑๑
Albert Speer
๙๙
Alfred Nobel
๔๘๔
Alibaba
๑๘๒, ๑๙๓
Amazon
๑๙๔
American Dream
๒๑๔, ๓๗๑
Americanization
๒๓๗, ๒๔๐
๕๒๐
Amu Darya
Angela Merkel
๑๑๓
Angelo Inganni
๕๑๔
Anne Frank
๔๘๕
Anthrax ๘๘, ๒๖๗
APEC
๓๗๓
๔๘๒
Appeal of 18 June
Arab Spring
๑๗๔, ๒๑๐
Arakan
๒๙๖
ARF
๓๑๖
Arturo Toscanini
๕๑๔
ASEAN
๒๙๕
๒๔๓, ๒๖๐
Asian Values
Auguste Piccard
๑๙๗
Balance of Power
Battle of Somme
Beethoven
Beluga
Bill Gates
biological diversity
Bollywood
BRICS
Bruce Bower
Bullet Train
B
C
carbon footprint
CCP
CCTV
centralization
CERN
Charles De Gaulle
Charlie Hebdo
Chen Duxiu
Chevron
China Dream
China’s Silicon Valley
Chindia
Chinoiserie
581
๓๐๒
๔๘๔
๔๘๓
๕๒๐
๑๑๑, ๒๔๒
๒๗๐
๑๕๔, ๓๘๘, ๓๙๑
๑๔๕, ๓๘๓
๑๓๘
๑๙๖
๒๐๖, ๒๕๑
๑๗๒
๑๖๑, ๑๙๔
๓๐๖, ๓๐๗
๔๙๑
๔๕๒
๒๑๒
๑๕๐, ๑๕๓
๑๑๒
๑๗๙
๑๘๖
๑๔๔, ๓๙๔
๙๐, ๓๖๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
Christian Anderson
๔๘๑
CIA
๒๕๑
Civil War
๒๗๔
climate change
๒๐๕, ๕๐๘
COMPASS
๑๙๖
Comprehensive Nuclear Test Ban
๘๗, ๑๓๑
connectivity
๒๒๖, ๓๕๘
CRI
๑๙๕
Cricket Diplomacy
๓๙๓
CryoSat-2
๒๐๓
๒๘๑
cultural diversity
cultural tourism
๒๙๘
D
Darfur
๑๑๓, ๑๑๕, ๑๒๖
de Mello
๒๖๕
decentralization
๓๐๖
diaspora
๒๔๔, ๔๐๖, ๕๖๑
Digital Revolution
๒๐๒
Donald K. Emmerson
๒๔๘
Donald Rumsfeld ๘๙
Dwight Perkins
๑๖๘
E
East Asia Community
๓๐๒
East India Company
๓๒๐
East-West Economic Corridor
๑๗๙, ๔๖๗
582
eBay
Ebola
eco-tourism
Edward Henry Strobel
Edward VII
Elizabeth Perry
entrepreneurialism
Eurasia
European Space Agency
Eurozone
F
Ferdinand E. Marcos
Ford Foundation
Franco-Prussian War
Fukushima
G
G20
Galileo
Gavin Menzies
Generation C
Generation X
Generation Y
Generation Z
Geneva Convention
George Shultz
Gerard de NERVAL
Gerhard Schroeder
๑๙๔
๒๖๖
๒๙๘
๓๒๕
๔๒๖
๑๖๘
๒๔๐
๒๒๕
๑๙๖, ๒๐๒
๖๖, ๒๑๕
๓๓๐
๒๙๔
๓๒๑
๔๐๘
๓๘๔
๑๙๖
๙๖
๒๐๕
๒๐๔
๒๐๔
๒๐๕
๒๖๙
๒๔๘
๕๑๕
๑๑๓
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
globalization
๒๘๒, ๒๘๒, ๓๖๗
GLONASS
๑๙๖
GMO
๑๔๗, ๒๖๖
GPS
๑๙๐, ๑๙๖
Great Recession
๑๔๓
Grimms’ Fairy Tales
๔๘๒
Gudi Staiblia
๔๙๗
Gulf States
๒๑๐
Gustave Rolin - Jacquemyns
๓๒๓
H
H.R. Dharsono
๓๔๐
Haier
๑๕๕
Hamburger Crisis
๓๗๔
HANBAN
๑๑๗
HDI
๑๖๕
Helmholz
๒๐๓
Henrik Ibsen
๔๘๓
Henry (Hank) Paulson
๑๒๕
Henry M. Beachell
๑๙๗
๒๖๓
Hispanic
HIV
๑๘๕, ๒๖๖, ๒๙๐
Holy See
๔๙๘, ๕๐๖
Homan van der Heide
๓๐๙, ๓๒๓
Huawei
๑๕๕, ๑๙๓
Human Dignity
๒๓๐, ๒๕๗
๒๖๙
human shields
Huntington
๒๖๓
Hushi
๑๕๐
illegal immigrants
IMF
Indian diaspora
Indianized states
individualism
Infosys Foundation
ISIS
Islamization
I
J
๒๕๙, ๒๖๔, ๓๔๓
๒๒๓, ๒๔๑, ๓๘๙
๔๐๖
๒๙๒
๖๐, ๒๔๐
๑๕๔, ๓๙๑
๒๑๑
๒๒๐
Jack Ma
Jame McCarthy
Jens Iverson Westengard
Joachim du Bellay
John Bowring
John F. Kennedy
John Kenneth Galbraith
John Yettaw
Jonathan Spence
Joseph Needham
K Pop
Kametaro Toyama
Kenneth Courtis
KGB
Korean Wave
583
K
๑๙๓
๓๐๙
๓๒๕
๔๑๓
๓๑๙
๑๐๕
๓๘๗
๒๙๗
๑๒๔
๑๕๓
๒๑๐
๓๐๙
๑๑๑
๒๕๑
๒๑๐
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
L
Lawrence Summers
Lehman Brothers
Lindau
localization
Louis Mountbatten
Lu Yongxiang
Luxun
๒๔๘
๑๔๓
๔๘๗
๒๘๒
๒๙๑
๑๕๓
๑๕๐
M
M.S. Swaminathan
๑๔๙
Macapagal
๓๒๙
Magna Carta
๔๘๔
Medicaid
๑๖๓
medical tourism
๒๙๘
Medicare
๑๖๓
Melting pot
๒๓๙
Metissage culturel
๒๓๗
Michael Pettis
๑๖๙
Milan Charter
๕๑๗
Millennium Development Goals ๒๐๗
Modernization
๒๓๘, ๓๖๗
๑๐๙
Morgan Stanley
Mortimer B. Zuckerman
๒๔๐
mythology
๔๑๔
NAM
Nasser
N
๒๙๔
๓๙๓
584
National Missile Defense ๘๗
NATO
๒๓๘, ๒๖๐, ๓๘๔
natural diversity
๒๘๑
Nawaz Sharif
๓๙๘
Ngo Din Diem
๓๒๘
non-state actors
๒๕๗
non-traditional threats
๓๑๖
๑๔๙, ๓๘๘
Norman Borlaug
novelty
๒๔๐
O
Official Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Oliver Cromwell
๒๗๔, ๒๗๕
Open Door Policy
๓๒๕
Opium War
๓๑๗
Organization ๑๗, ๘๕, ๒๒๔, ๓๗๙, ๓๘๔
Orientalism
๓๖๗
Osama bin Laden ๘๘
OTOP
๒๘๒, ๓๘๒
Otto Hahn
๔๘๗
Paul Kruger
Paulson
Pax Americana
Pax Britannica
Pax Romana
Pax Sinica
Peace Corps
P
๒๔๔
๑๒๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๒๕๕, ๒๙๔, ๔๗๖
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
personal diplomacy
๓๒๖, ๓๒๙
Peter Mandelson
๙๘, ๑๑๙
PetroChina
๑๘๗
Phoumsawan
๓๒๙
politburo
๑๗๒, ๑๗๘
pragmatism
๒๑๔, ๒๔๐
preventive diplomacy
๓๑๖
protectionism
๑๒๖, ๑๒๘
proxy war ๘๔, ๒๕๑
R
R&D
๙๙, ๑๑๗, ๑๘๕
realism
๒๑๔
Realpolitik
๑๐๕
Red Cross
๒๖๕
refugee
๒๖๔, ๓๔๓
Roald Amundsen
๔๘๓
Robert A. Mundell
๙๗, ๑๑๙
Robert Zoellik
๑๐๙
Rogue States ๘๙
๕๑๔
Rossini
Rule of Law
๒๑๘
Russo-Japanese War
๓๒๓
S. Jayakumar
S.R. Nathan
SAARC
SARS
S
๓๔๗
๓๓๐
๓๓๙, ๓๙๘
๒๕๘, ๒๖๗
Scrapbook
๔๙๔
SEATO
๒๙๔, ๓๔๐
secular states
๒๕๘
๒๖๐
self-determination
Senkaku
๓๐๑, ๓๗๘
๒๙๑
Seven Sisters
Shale Gas
๑๘๘
Shanghai Cooperation Organization
๑๒๔, ๒๒๔, ๓๗๙
Siemens
๑๑๓, ๑๕๖
Silk Road
๒๒๕, ๓๘๔
๒๔๕
single market
Sinopec
๑๑๔, ๑๘๘
SLORC
๒๙๖
social network
๑๖๑, ๒๐๒
Soekarno
๓๒๘
soft power
๑๑๗, ๒๒๖, ๓๑๕, ๓๗๖
space race ๘๔, ๒๕๑
SPDC
๒๙๖
sphere of influence ๘๔, ๒๕๑
Spirit of Beijing
๑๗๘
Spratley Islands
๒๒๐
Sputnik ๘๔, ๒๕๑
State Banquet
๓๒๘
State Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Steve Jobs
๑๖๔
Straits Settlements
๓๔๖
Suez
๑๑๓
Sukarno
๓๙๓
585
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
T
Takeshima
๓๐๑
Taliban ๘๘
Tata Consultancy Service
๑๐๘
Tata Group
๑๕๓
Tito
๓๙๓
Tokichi Masao
๓๒๔
totalitarianism ๘๔, ๒๕๒
U
U Moe Myint
๓๔๒
U Thant
๒๙๔
U Win Maung
๓๒๘
UN Security Council
๒๔๖
UNDP
๔๗๐
UNESCO
๑๗, ๒๑๑, ๒๘๒, ๓๔๗
UNHCR
๒๐๘, ๒๖๔, ๒๖๕
UNICEF
๒๖๕
unilateralism
๓๑๕
586
Verdun
V
๒๖๙
W
Wang Xuan
๑๙๕
Wang Ying-lai
๑๙๕
Westernization
๒๓๗, ๒๔๓, ๓๖๗
white collar
๑๗๐
Wilhelm I
๓๒๒
World Food Program ๑๗, ๒๖๘, ๔๖๗
World Trade Center ๘๗, ๒๕๓
Zheng Bijian
Zlata Filipovic
Z
๑๒๓
๔๘๕
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
บทพระราชนิพนธ์ใน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
คณะที่ปรึกษาในการจัดพิมพ์
๑. รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
๒. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
๓. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
๔. นางกรพินธุ์ ศรีสุขสวัสดิ์
๕. พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
๖. พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
๗. พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ
คณะบรรณาธิการ
๑. พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
๒. พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
๓. พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
๔. พันเอกหญิง รองศาสตราจารย์ชมนาด เทียมพิภพ
๕. พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๖. พันโทหญิง ณัฏฐ์พร บุนนาค
๗. พันตรี ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
๘. นางสาวพอฤทัย อดใจ
ภาพประกอบ
นายเอกชัย เขียวชอุ่ม ฝ่ายช่างภาพส่วนพระองค์ กองงานส่วนพระองค์ ส�ำนักพระราชวัง
587
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘
“พระราชนิพนธ์คำ�นำ�
คู่มือทัศนศึกษา :
อ่านหนังสือ ๑๐๐ เล่ม
ไม่เท่าการเดินทาง ๑ ลี้”
...การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงานมีหลาย
อยา่ ง เรมิ่ ตน้ ตงั้ แตก่ ารเดนิ ทาง เราจะตอ้ งสงั เกตภมู ปิ ระเทศลกั ษณะของบา้ นเมอื งใหร้ จู้ กั เมอื่ ไปถงึ ที่
เราจะดูทงั้ แหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพธิ ภัณฑสถานอันเป็นทีเ่ ก็บวัตถุทถี่ อื ได้วา่ เป็นอุปกรณ์การ
สอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่ ซงึ่ จะมปี ระโยชน์
ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร เราจะมองจาก
ของเก่าเห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคม ที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี “พระราชนิพนธ์ค�ำน�ำ
คู่มือทัศนศึกษา”, ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี
นราธิวาส, ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม ๒๕๓๔)
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
525
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
526
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
527
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
528
...การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต แต่ถ้าเราขาด
ความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับประโยชน์
น้อยไปกว่าที่ควร...
(พลเอกหญงิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี “พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ�
คู่มือทัศนศึกษาพื้นที่ภาคเหนือ”, สามนคร น่าน แพร่ อุตรดิตถ์, ๓ - ๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๓)
...เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางที่อาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไป...มาแล้ว...
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, “พระราชนิพนธ์คำ� น�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษา” มงิ กะลาบา เทยี่ วเมอื งพมา่ ยคุ ใหม่ ตามเสดจ็ ทศั นศกึ ษาสาธารณรฐั แหง่ สหภาพ
เมียนมาร์ ๒ กรกฎาคม ๒๕๕๖)
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
สยามบรมราชกมุ ารที รงพระกรณ
ุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ มใหจ้ ดั การทศั นศกึ ษาขนึ้ เพอื่ ใหน้ กั เรยี น
นายร้อยได้ศึกษาและได้รับประสบการณ์ในสถานที่จริง นอกจากการเรียนในห้องเรียนหรือในต�ำรา
เรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวิชาเลือกเสรีซึ่งนักเรียนนายร้อยจะได้เดินทางไปในสถานที่ต่าง ๆ ทั้งใน
และต่างประเทศนั้น พระองค์โปรดให้จัดท�ำคู่มือทัศนศึกษาขึ้นเพื่อนักเรียนนายร้อยจะได้ใช้ศึกษา
ล่วงหน้าและได้ประโยชน์อย่างแท้จริงเมื่อเดินทางไปถึงสถานที่จริง สิ่งที่ส�ำคัญคือ พระองค์ได้ทรง
พระราชนพิ นธค์ ำ� นำ� คมู่ อื ทศั นศกึ ษาเพอื่ อธบิ ายใหน้ กั เรยี นนายรอ้ ยไดต้ ระหนกั ถงึ เหตผุ ล ความสำ� คญ
ั
ของสถานที่ หรือวิธีการที่จะได้ประโยชน์ในการไปทัศนศึกษาครั้งนั้น
กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้จัดท�ำ
คมู่ อื ทศั นศกึ ษาทงั้ หมด ๑๙ ฉบบั ระหวา่ ง พ.ศ. ๒๕๓๒ - ๒๕๓๘ เปน็ คมู่ อื ทศั นศกึ ษาภายในประเทศ
และ พ.ศ. ๒๕๕๒ - ๒๕๕๘ เป็นคู่มือทัศนศึกษาต่างประเทศ ส่วนระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๙ - ๒๕๕๑ นั้น
ไม่มีการจัดท�ำคู่มือทัศนศึกษา
530
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน “อีสานเหนือ”
ชัยภูมิ มหาสารคาม กาฬสินธุ์ สกลนคร อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น
วันที่ ๒๙ - ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๒
นักเรียนที่รักทุกคน
ปีนี้นักเรียนจะได้เรียนวิชาเอเชียอาคเนย์ ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เหตุการณ์
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คงจะทราบกันดีว่าในการเรียนประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เราจะ
เรียนรู้จากเอกสาร หนังสือ หรือค�ำบอกเล่าของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ค�ำบรรยาย
ของอาจารย์ (ซึ่งก็ทราบเรื่องจากการอ่านหนังสือและวิเคราะห์ดูว่าเหตุการณ์น่าจะเป็นอย่างไร)
การไปดูสถานที่ซึ่งเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้น ดูศิลปะหรือสิ่งก่อสร้าง หรือวัฒนธรรมของชุมชนที่เป็น
เจ้าของประวัติศาสตร์ ก็จะท�ำให้เกิดความรู้ความเข้าใจได้ดีขึ้น ดังค�ำที่ว่า “สิบปากว่าไม่เท่า
ตาเห็น” ภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ประกอบด้วยประเทศหลายประเทศ แต่ว่าครูไม่สามารถพานักเรียน
ไปทัศนศึกษาต่างประเทศได้ จึงตัดสินใจพาไปดูงานในประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศหนึ่งในภูมิภาค
ในครงั้ นคี้ รเู ลอื กพนื้ ทภ่ี าคอสี านตอนบนซงึ่ เปน็ พนื้ ทตี่ ดิ ชายแดนประเทศลาว จงึ มลี กั ษณะภมู ปิ ระเทศ
คล้ า ยคลึ ง กั บ ลาว เราจะได้ เ ห็ น พื้ น ที่ ซึ่ ง ก่ อ ให้ เ กิ ด ปั ญ หาทางการเมื อ งที่ มี ผ ลต่ อ ไทยและลาว
เป็นอย่างมากมาแต่อดีต มีโบราณสถานและโบราณวัตถุตามอารยธรรมที่มีความส�ำคัญในภูมิภาค
นี้มาแต่โบราณ ได้แก่ อารยธรรมมอญ และขอมหรือเขมร วัฒนธรรมต่างๆ ของชุมชนปัจจุบัน
ที่มีความคล้ายคลึงกับประเทศเพื่อนบ้านคือลาวและเขมร นักเรียนอาจจะลองเปรียบเทียบสิ่งที่
ได้เห็นในการดูงานครั้งนี้ กับรูปภาพและสไลด์ท่ีถ่ายในคราวที่นักเรียนรุ่นพี่เมื่อปีที่แล้วได้ไปดูงาน
ในภาคอีสานตอนล่าง
531
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในครั้งนี้ได้ขอร้องให้วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิกรุณาเขียนเอกสารประกอบค�ำบรรยาย
หลาย ๆ ด้าน ได้แก่ ภูมิหลังของอีสาน ลักษณะทางกายภาพหรือสภาพทางภูมิศาสตร์ซึ่งมีอิทธิพล
ต่อประวัติศาสตร์หรือความเป็นไปของบ้านเมือง แหล่งวัฒนธรรมที่ส�ำคัญที่จะได้ไปเห็น เรื่องส�ำคัญ
เรื่องสุดท้าย คือเรื่องอีสานในปัจจุบัน เป็นค�ำบรรยายที่เราจะทราบได้ว่าศิลปวัฒนธรรมของท้องถิ่น
ที่บรรพบุรุษได้สั่งสมกันมาแต่ครั้งโบราณ จะสามารถน�ำมาดัดแปลงให้เป็นประโยชน์ต่อการ
สรา้ งสรรคศ์ ลิ ปะและสรา้ งฐานะของคนในทอ้ งถนิ่ นอกจากนนั้ เปน็ การอธบิ ายถงึ แนวทางการปฏบิ ตั ิ
ราชการของหน่วย นปข.
หวังว่านักเรียนคงจะได้ประโยชน์จากเอกสารคู่มือฉบับนี้ และได้ประโยชน์จากการ
ไปทัศนศึกษา ขอให้ตั้งใจเป็น “นักประวัติศาสตร์” ที่ดี คือ รู้จักสังเกต ไต่ถาม จดจ�ำ และ
น�ำสิ่งที่ศึกษาจดจ�ำมาได้ มาวิเคราะห์หาเหตุผลที่ถูกต้องต่อไป
ในโอกาสนี้ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่กรุณาสละเวลาเขียนเอกสารค�ำบรรยายฉบับนี้
532
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนบน “ล้านนา”
เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
วันที่ ๒๕ - ๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๒
สวัสดีนักเรียนที่รักทุกคน
จังหวัดต่าง ๆ ที่เราจะเดินทางไปคราวนี้ คือ เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ล�ำปาง ล�ำพูน
เป็นส่วนหนึ่งของล้านนา ดินแดนแถบนี้มีเนื้อที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา ที่วางตัวตามแนวเหนือใต้ มีที่ราบ
อยู่ไม่มากนัก มีแม่น�้ำหลายสายที่ไหลตามแนวเหนือใต้ เป็นส่วนใหญ่
แต่ครั้งโบราณ มีการตั้งถิ่นฐานในภูมิภาคนี้ แม้แต่บนภูเขาก็มีชาวเขาเผ่าต่าง ๆ ซึ่ง
สามารถเดินทางไปมาหาสู่กันถึงตอนใต้ของจีน พม่า ลาว ที่ราบลุ่มแม่น�้ำจะมีการตั้งถิ่นฐานมีการ
รวมกันเป็นเมืองเล็ก ๆ เป็นแคว้น และเป็นอาณาจักร วิวัฒนาการทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคม
ของบริเวณล้านนาเปรียบเทียบได้กับประวัติศาสตร์ไทยที่เราเรียนกันในรายวิชานี้
ตั้งแต่ยุคโบราณ เราทราบเรื่องราวได้จากต�ำนาน ตั้งแต่ชุมชนแม่น�้ำกก พวกลั้วะ
พื้นเมือง แคว้นหริภุญชัย การก่อตั้งอาณาจักรล้านนา สมัยพระเจ้ามังราย หรือพ่อขุนเม็งราย มีการ
รวบรวมแว่นแคว้นน้อยใหญ่ไว้ด้วยกัน มีกษัตริย์หลายพระองค์ครองเมืองต่อ ๆ มา ก็มีพระปรีชา
สามารถ มีความสัมพันธ์กับแว่นแคว้นอาณาจักรใกล้เคียง ภายหลังเมื่อเสื่อมอ�ำนาจก็ได้รวมกับพม่า
และไทย ในรัชสมัยรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์ เราปกครองในลักษณะของประเทศราช และเมื่อมี
การปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ล้านนาก็เข้า
รวมเป็นมณฑล และเป็นจังหวัดต่าง ๆ สืบต่อมานับแต่นั้น
533
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เราจะศึกษาความเป็นมาของล้านนาได้จากต�ำนานหลายเรื่อง เอกสารพื้นเมือง จารึก
เอกสารที่ เ ก็ บ ไว้ ใ นหอสมุ ด แห่ ง ชาติ แ ละหอจดหมายเหตุ แ ห่ ง ชาติ กรมศิ ล ปากร หนั ง สื อ
วิทยานิพนธ์ บทความต่าง ๆ วรรณคดี โบราณสถาน โบราณวัตถุ เป็นต้น
ในการทัศนศึกษา ถ้ามีโอกาส อยากให้นักเรียนได้ศึกษาในแง่มุมต่าง ๆ เช่น
๑. ศิลปะ วัฒนธรรม ศาสนา การไปดูวัดหลาย ๆ แห่ง จะได้ความรู้มาก เพราะวัด
เป็นศูนย์รวมของสังคม เราจะได้เห็นประวัตคิ วามเป็นมาของบริเวณนัน้ ลักษณะทางศิลปะ และความ
เชื่อท้องถิ่น อิทธิพลทางวัฒนธรรมจากภายนอกมีความแตกต่างจากภาคกลางอยู่บ้าง การชม
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จะช่วยให้ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ ที่มีอยู่ในภูมิภาค ในพื้นที่ที่เราไม่มีเวลาไปดู
มีทั้งโบราณวัตถุ และศิลปะพื้นบ้าน เช่น การทอผ้า ศูนย์วัฒนธรรมชาวเขา จะช่วยให้เราได้ทราบถึง
วัฒนธรรมความเป็นอยู่ของกลุ่มชนส่วนหนึ่งที่อาศัยในภูมิภาค
๒. ประวัติศาสตร์ ดังที่ทราบกันแล้วว่ามีเมืองหลายเมืองที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่
แตกต่างกัน เราจะไปดูเมืองโบราณหลายแห่ง เช่น ที่เชียงแสน เวียงกุมกาม ให้สังเกตด้วยว่าข้อดี
และขอ้ เสยี ในการตงั้ เมอื งอยทู่ น่ี นั้ เปน็ อยา่ งไร เรอื่ งของเขตแดนประเทศมคี วามสำ� คญ
ั อยเู่ สมอ ตงั้ แต่
ชว่ งทเี่ ราทำ� สงครามกบั ประเทศเพอื่ นบา้ น จะตอ้ งนกึ ยอ้ นวา่ เขตแดนในตอนนนั้ เปน็ อยา่ งไร เสน้ ทาง
เดินทัพในยุคก่อนเป็นอย่างไร มาจนถึงสมัยที่เราเสียดินแดนแก่มหาอ�ำนาจตะวันตก ซึ่งเป็นปัญหา
ในประวัติศาสตร์ที่สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
๓. เศรษฐกิจ และการพัฒนา ครูอยากให้นักเรียนได้รู้จักจังหวัดในภาคเหนือว่ามี
ลักษณะทางกายภาพอย่างไร ฉะนั้นถ้ามีโอกาสอยากให้ดูภูมิประเทศตั้งแต่อยู่ในเครื่องบิน และสอง
ข้างถนนในขณะเดินทางรถ อาจเปรียบเทียบกับแผนที่ภูมิประเทศ สภาพพื้นที่ ความสูงต�่ำ สภาพ
หินดิน มีความสัมพันธ์กับพืชพันธุ์ธรรมชาติ (นักเรียนดูอาจเปรียบเทียบ กับแผนที่ธรณีวิทยาที่
อยู่ในห้องสมุด) และพืชพันธุ์ที่ปลูกขึ้น ซึ่งอาจไม่เหมือนกับภาคอื่นที่นักเรียนเคยเห็น
กิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น โครงการหลวงอาหารส�ำเร็จรูป ไร่แม่ฟ้าหลวง สถานี
ประมงพะเยา
ศูนย์ฝึกลูกช้าง (จะเห็นกิจการป่าไม้ด้วย) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแม่เมาะ ศูนย์ศึกษาการ
พัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ ศูนย์เครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุง มีความส�ำคัญต่อการพัฒนาประเทศในปัจจุบัน
และอนาคต ขอให้นักเรียนใช้วิธีพิจารณา เช่นเดียวกับภาคอื่นที่เคยท�ำเมื่อดูงานเมื่อปีที่แล้ว
534
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในการเดินทาง คณะครูได้จัดท�ำเอกสารประกอบฉบับนี้ขึ้น วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ
หลายท่านได้กรุณาเขียนบทความต่าง ๆ ให้ และหลายท่านช่วยเหลือในการจัดพิมพ์ ขอขอบคุณ
ทุกท่านในนามกองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และต้อง
ขออภัยที่ได้ตัดทอนบางส่วนเพื่อให้จัดพิมพ์ได้ขนาดของหนังสือที่กะเตรียมไว้ ส่วนที่ไม่ได้พิมพ์
ได้ท�ำส�ำเนาไว้ให้นักเรียนที่สนใจศึกษาได้ในห้องสมุด
535
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง “อีสานใต้”
อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ ร้อยเอ็ด ยโสธร บุรีรัมย์ ปราจีนบุรี
วันที่ ๒๕ - ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๓
วิชาประวัติศาสตร์ที่สอนในโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ถือว่าเป็นการศึกษา
ความเป็นมาของมนุษย์ หรือกลุ่มชนในทุกแง่ทุกมุมของชีวิต รวมทั้งปัจจัยที่มีผลกระทบต่อชีวิต
นับตั้งแต่สภาพสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ ที่มีอิทธิพลต่อการอยู่อาศัยและการประกอบอาชีพ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาชีพทางด้านเกษตรกรรม ความเปลี่ยนแปลงก้าวหน้าทางเทคโนโลยีซึ่งจะมีผล
ทำ� ใหค้ นเราสามารถดดั แปลงธรรมชาติ และมที างเลอื กในการดำ� รงชวี ติ มากขนึ้ ความจำ� เปน็ ทจี่ ะอยู่
ร่วมกันเป็นสังคมหรือหมู่คณะ ซึ่งจะต้องมีหลักเกณฑ์ที่ยึดถือเป็นระเบียบแบบแผนเดียวกัน ได้แก่
ระบบการปกครอง หลักกฎหมาย มีแนวทางการรักษาผลประโยชน์ที่เรียกว่าระบบเศรษฐกิจอันจะ
ตา่ งกนั ไปตามกาลเวลาและสภาพแวดลอ้ ม ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งกลมุ่ คน ไมว่ า่ จะเปน็ ในแงข่ องความ
ร่วมมือหรือความขัดแย้งก็เป็นสิ่งที่เราควรศึกษาด้วย นอกจากนั้นยังมีเรื่องของขนบธรรมเนียม
ประเพณี ศิลปวัฒนธรรมไม่ว่าด้านภาษา วรรณคดี ปรัชญา จิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม
การดนตรีขับร้องและฟ้อนร�ำ ล้วนแต่เชื่อมโยงเกี่ยวพันกันมีหลักเกณฑ์มีเหตุผลในการเกิดขึ้นและ
เปลี่ยนแปลงทั้งสิ้น
การศึกษาโดยผ่านทางสื่อต่าง ๆ เช่น การบรรยายของคณาจารย์ของโรงเรียน วิทยากร
ภายนอกผู้มีประสบการณ์ตรงในกิจกรรมแง่ต่าง ๆ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว การอ่านหนังสือ การดู
ภาพยนตร์ โทรทัศน์ วิดีโอเทป ภาพสไลด์ แผ่นใส แผนที่ หรือการนั่งถกปัญหาแสดงความคิดเห็น
แลกเปลี่ยนกันล้วนแต่มีประโยชน์ ช่วยให้เกิดความรู้ที่แจ่มแจ้ง แต่ครูยังมีความคิดเพิ่มเติมว่า
536
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
การที่ได้เดินทางไปสัมผัสชีวิตในพื้นที่ที่มีกิจกรรมทางประวัติศาสตร์ตามความหมายกว้างที่ได้กล่าว
มาข้างต้น จะท�ำให้นักเรียนได้ภาพที่แท้จริง ที่จะวินิจฉัยหาเหตุผลด้วยตนเองได้
การเดินทางครั้งนี้ครูได้เลือกพื้นที่อีสานตอนล่าง ที่น่าสนใจควรได้รู้ได้แก่ บริเวณ
ชายแดนที่มีการติดต่อกับต่างประเทศ (เช่น ช่องเม็ก) การแบ่งเขตแดนอันก่อให้เกิดปัญหา (เช่น
ทเี่ ขาพระวหิ าร) สภาพทางธรรมชาตทิ เี่ ปน็ อปุ สรรคตอ่ การคมนาคม (แกง่ ตะนะ) การพฒ
ั นาประเทศ
และปัญหาในท้องถิ่น (โครงการเขื่อนสิรินธร โครงการชลประทานล�ำโดมน้อย โครงการชลประทาน
หว้ ยเสนง โครงการพฒ
ั นาทงุ่ กลุ ารอ้ งไห้ โครงการพฒ
ั นาละหานทราย เปน็ ตน้ ) ในดา้ นศลิ ปวฒ
ั นธรรม
ประเพณี ซึ่งมีแตกต่างหลากหลาย เราจะได้เห็นที่พิพิธภัณฑ์และโบราณสถานที่จะไปชม กับทั้ง
ความงามตามธรรมชาติ (ทีอ่ ทุ ยานแห่งชาติแก่งตะนะ) ทัง้ หมดนีเ้ ราจะต้องท�ำหน้าทีข่ องพลเมืองไทย
ที่จะต้องสงวนรักษาไว้ให้เป็นสมบัติของส่วนรวม ไม่ใช่ของส่วนบุคคลหนึ่งบุคคลใด
หวังว่านักเรียนจะได้แนวความคิดที่มีคุณค่าที่เราจะมาพูดคุยแลกเปลี่ยนกันและเก็บไว้
เป็นหลักฐานเพื่อรุ่นน้อง ๆ จะได้ศึกษาเป็นแนวทางต่อไป
ด้วยความปรารถนาดี
พลตรีหญิง
537
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือ “สามนคร”
น่าน แพร่ อุตรดิตถ์
วันที่ ๓ - ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๓
ในการปฏิบัติราชการตามหน้าที่ เรามักจะต้องเดินทางมาก ต้องเข้าไปในภูมิประเทศ
ที่มีลักษณะต่าง ๆ กัน ลักษณะภูมิประเทศแปลก ๆ เหล่านี้นอกจากมีความสวยงามแล้ว ยังเป็น
เครื่องก�ำหนดความเป็นอยู่ของมนุษย์ไม่มากก็น้อย สถานที่ส่วนใหญ่ที่เราได้เยี่ยมเยือนมักจะเป็น
ชุมชนใหญ่น้อย ที่อยู่อาศัยของคนมากหน้าหลายตาที่มีวิถีชีวิต ถือประเพณีประกอบการงานอาชีพ
ตา่ งกนั สถานทเี่ หลา่ นบี้ า้ งกเ็ ปน็ ทตี่ งั้ ชมุ ชนทเี่ กดิ ขนึ้ ใหม่ แตเ่ รามกั จะพบบอ่ ย ๆ วา่ บรเิ วณทตี่ งั้ ชมุ ชน
ในปัจจุบันนี้เคยมีมนุษย์มาตั้งหลักแหล่ง ท�ำมาหาเลี้ยงชีพ สร้างสรรค์วัฒนธรรมสืบทอดกันมา
แต่อดีตอันยาวนาน บางครั้งเราอาจจะอดเสียมิได้ที่จะนึกย้อนกลับไปว่าแต่ก่อนสถานที่ซึ่งเราก�ำลัง
ยืนอยู่ เป็นทางด�ำเนินชีวิตของบรรพชนไม่รู้จักเท่าไหร่ ที่ผ่านความสุข ความทุกข์ นานาประการ
ได้มาและสูญเสียสิ่งต่าง ๆ บนผืนแผ่นดินนี้เป็นแผ่นดินไทย ที่เป็นของเรา ที่เราจะต้องถนอมรักษา
ไว้ให้อยู่ต่อไปอย่างดี
ดังที่กล่าวว่า การได้ออกไปเห็นพื้นที่หลาย ๆ แห่งจะเป็นการเพิ่มประสบการณ์ชีวิต
แต่ถ้าเราขาดความสังเกต ขาดความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และไม่ได้ให้เวลาพินิจพิเคราะห์แล้วก็จะได้รับ
ประโยชนน์ อ้ ยไปกวา่ ทคี่ วร ดงั นน้ั พนื้ ที่ “สามนคร” หรอื สามจงั หวดั ทเี่ รากำ� ลงั เดนิ ทางไปนี้ เปน็ กรณี
ตัวอย่างที่จะน�ำให้นักเรียนได้ฝึกหัด เก็บข้อมูลอันเป็นประโยชน์เข้าไว้ใน “คลังข้อมูล” ซึ่งมี
ประสิทธิภาพในหัวสมองของนักเรียน พร้อมที่จะน�ำออกมาวิเคราะห์ได้
นักเรียนจะได้ดูงานด้านการพัฒนาและป้องกันประเทศ เช่นที่หมู่บ้านน�้ำเลียง หมู่บ้าน
ป่ากลาง การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ ทรัพยากรน�้ำ ทรัพยากรดิน (หน่วยปรับปรุงต้นน�้ำน่าน)
538
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สิ่งแวดล้อม ภูมิประเทศ เช่น บริเวณ “แพะเมืองผี” แหล่งเหล็กน�้ำพี้ ศิลปวัฒนธรรม เช่น
เมืองโบราณ (เวียงเจ้าเงาะ อ�ำเภอทุ่งยั้ง) แหล่งรวบรวมความรู้เรื่องศิลปวัฒนธรรม ประวัติความ
เปน็ มา หรอื ประวตั ศิ าสตรท์ อ้ งถนิ่ ทเี่ กยี่ วขอ้ งหรอื มผี ลตอ่ ประวตั ศิ าสตรข์ องชาติ เชน่ เรอื่ งกบฏเงยี้ ว
เมอื งแพร่ เหตกุ ารณเ์ มอื่ มกี ารตอ่ สกู้ บั ผกู้ อ่ การรา้ ยในพนื้ ทตี่ า่ ง ๆ ของจงั หวดั นา่ น ทนี่ า่ สนใจอกี อยา่ ง
ก็คืองานศิลปหัตถกรรมต่าง ๆ ในพื้นที่
ในการจั ด การทั ศ นศึ ก ษาคร้ั ง นี้ ทางกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร ์ โรงเรี ย นนายร ้ อ ย
พระจุลจอมเกล้า ได้รับความอนุเคราะห์จากหน่วยงานและบุคคลหลายท่าน ในด้านต่าง ๆ เช่น
ในการจดั ทพี่ กั การจดั สถานทดี่ งู าน การมาชว่ ยเปน็ วทิ ยากร และอนญ
ุ าตใหน้ ำ� บทความมารวมพมิ พ์
ในเอกสารฉบับนี้ จึงขอแสดงความขอบคุณมา ณ ที่นี้ด้วย
พลตรีหญิง
539
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษา “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก”
สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี นราธิวาส
วันที่ ๒๓ - ๒๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๔
ประเทศในภมู ภิ าคเดยี วกนั ยอ่ มมสี ว่ นทคี่ ลา้ ยคลงึ และสว่ นทแี่ ตกตา่ งกนั ดงั นนั้ การเดนิ ทาง
สู่ “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” ในครั้งนี้ ถึงจะเป็นระยะเวลาเพียงสั้น ๆ เราก็จะได้เห็นภูมิประเทศ
และสภาพความเปน็ อยขู่ องจงั หวดั ในภาคใตข้ องประเทศไทยหลายจงั หวดั โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ จงั หวดั
ที่เราจะแวะเข้าชมเป็นพิเศษ ได้แก่ สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี และนราธิวาส
การไปดูงานของพวกเรานั้น พวกเราหลายคนเข้าใจว่า ไปเพื่อดูของเก่า ของโบราณ
ซึ่งก็มีทั้งผู้ที่สนใจ และผู้ท่ีไม่สนใจ บางคนไม่สนใจแต่พยายามที่จะปลอบใจตนเองว่า “ของเก่า ๆ
ดูไปนาน ๆ ดูบ่อย ๆ ก็สวยไปเอง” ในที่นี้จะขอถือโอกาสเสริมว่าจุดมุ่งหมายของการดูงาน
มีหลายอย่าง เริ่มต้นตั้งแต่การเดินทางเราจะต้องสังเกตภูมิประเทศลักษณะของบ้านเมืองให้รู้จัก
เมื่อไปถึงที่ เราจะดูทั้งแหล่งโบราณคดี วัดวาอาราม พิพิธภัณฑสถานอันเป็นที่เก็บวัตถุที่ถือได้ว่า
เปน็ อปุ กรณก์ ารสอน (หรอื ทเี่ รยี กกนั ในปจั จบุ นั วา่ สอื่ การสอน) ในสว่ นนอี้ าจจะเปน็ สว่ นทเี่ รยี กวา่ เกา่
ซึ่งจะมีประโยชน์ในแง่ที่ท�ำให้เรามองเห็นว่ามนุษย์จะมีปฏิกิริยากับสภาพแวดล้อมของตนอย่างไร
เราจะมองจากของเก่า เห็นได้ชัดกว่าที่จะดูจากภาพสังคมที่มีการพัฒนาในสมัยใหม่ ซึ่งซับซ้อนกว่า
ดูการท�ำมาหาเลี้ยงชีพของคนในพื้นที่ มีทั้งที่อาศัยความรู้ดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาตั้งแต่
สมัยโบราณครั้งปู่ย่าตายาย และเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นใหม่ ๆ ทั้งด้านการเกษตร ด้านการชลประทาน
ความเป็นอยู่ของประชาชน ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เมื่อมีวัฒนธรรมหรือเทคโนโลยีที่เข้ามาใหม่
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และต่อสภาพสังคม การปรับตัวของคนในพื้นที่ การปฏิบัติงาน
ของเจ้าพนักงานของรัฐทุก ๆ หน่วย และภาคเอกชนในพื้นที่ ที่จะท�ำให้สิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ก่อผลเสีย
ต่อพื้นที่สืบต่อไปในอนาคตให้น้อยที่สุด
540
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เราจะได้เห็นบทบาทของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ปฏิบัติงานประสานกัน เช่น ที่ศูนย์ศึกษา
การพัฒนาพิกุลทองฯ บทบาทของสถาบันการศึกษาในภูมิภาค ที่ส�ำคัญต่อการพัฒนาภาคใต้ ได้แก่
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ในเรื่องการเมือง หรือความมั่นคงภายในก็จะมีโอกาสได้ฟังความคิดเห็นของบุคคลที่
ปฏิบัติงานในท้องที่
เราอาจจะศกึ ษาความเปน็ ไปในดา้ นความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งประเทศไดใ้ นหลายแง่ โดยได้
ดูจากของจริง ได้แก่ เรื่องของการปักปันเขตแดน ทั้งบนแผ่นดินและในทะเล อันมีปัญหาทั้งในเชิง
ภูมิศาสตร์ กฎหมายและการเมือง อนึ่ง บริเวณแถบนี้เริ่มมีการค้นพบทรัพยากรอันมีค่าต่อเศรษฐกิจ
มากขนึ้ ทกุ ที พนื้ ทนี่ จี้ งึ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ งการตดิ ตอ่ ระหวา่ งประเทศ อนั มรี ายละเอยี ดมากมาย
เช่น ด้านศุลกากร ด้านตรวจคนเข้าเมือง ด้านการตรวจพืช ฯลฯ
ในภาคการศกึ ษานี้ เรามไิ ดศ้ กึ ษาเฉพาะเรอื่ งทเี่ กยี่ วกบั ประเทศของเราเทา่ นนั้ นกั เรยี น
ทเี่ ดนิ ทางในครงั้ นมี้ ที งั้ ทเี่ ลอื กเรยี นวชิ าประวตั ศิ าสตรเ์ อเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ และวชิ าประวตั ศิ าสตร์
เอเชยี ตะวนั ออก กข็ อใหถ้ อื วา่ แมว้ า่ ทกุ ประเทศมคี วามแตกตา่ งกนั โดยเหตทุ มี่ พี นื้ ที่ และทตี่ งั้ ตา่ งกนั
มีประสบการณ์ (ของชาติ) ที่ต่างกัน แต่ก็มีส่วนที่มีความคล้ายคลึงกันอยู่บ้าง เช่น ในเรื่องวัฒนธรรม
ศาสนา ปญ
ั หาตา่ ง ๆ เราจงึ ศกึ ษาเรอื่ งของภมู ภิ าคโดยอาศยั กรณศี กึ ษาของประเทศไทยได้ อกี ประการ
หนงึ่ เราจะสงั เกตไดว้ า่ ในยคุ ทกี่ ารแขง่ ขนั ทางเศรษฐกจิ มคี วามสำ� คญ
ั มากขนึ้ เรอื่ ย ๆ อยา่ งในปจั จบุ นั
มีแนวโน้มในการเพิ่มบทบาทของกลุ่มประเทศ เช่น กลุ่มประเทศอาเซียน กลุ่ม APEC ในการตัดสิน
ปญ
ั หารว่ มกนั พฒ
ั นาเศรษฐกจิ วฒ
ั นธรรม และสงั คมรว่ มกนั ดงั นนั้ เราอาจศกึ ษาโครงการของภมู ภิ าค
ในประเทศได้
คงจะไม่เป็นการสมควรทีจ่ ะกล่าวอะไรให้ยดื ยาวไปกว่านี้ เพราะอีกไม่นานนักเรียนก็จะ
ได้เห็นของจริง ได้พบปะกับบุคคลทีน่ า่ สนใจ ได้ศกึ ษา พิจารณาและจดจ�ำสิง่ ทีห่ วังว่าจะเป็นประโยชน์
สืบต่อไป
พลตรีหญิง
541
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคกลาง “อู่อารยธรรม”
พระนครศรีอยุธยา สระบุรี ลพบุรี สิงห์บุรี สุพรรณบุรี
กาญจนบุรี ราชบุรี
วันที่ ๙ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๔
บริเวณภาคกลางของประเทศไทยที่เราเดินทางไปในครั้งนี้ ส่วนใหญ่จะมีภูมิประเทศ
เป็นที่ราบ มีแม่น�้ำไหลผ่าน บางแห่งเราอาจจะคิดว่า คุ้นเคยจนไม่นึกอยาก หรือเห็นความจ�ำเป็น
ทจี่ ะไปเยอื นอกี แตถ่ า้ พจิ ารณาใหถ้ ถี่ ว้ นแลว้ จะเหน็ วา่ แผน่ ดนิ ทไี่ หนกต็ ามทมี่ อี ายตุ ามทนี่ กั ธรณวี ทิ ยา
ได้ศึกษาและก�ำหนดเอาไว้หลายร้อยล้านปี หรือช่วงที่ปรากฏมีมนุษย์ขึ้นในโลกไม่กี่ล้านปี ย่อมเป็น
ประดจุ สมดุ บนั ทกึ ธรรมชาตอิ นั ลลี้ บั รอการคน้ ควา้ ศกึ ษา บคุ คลคนเดยี วใชเ้ วลาชวั่ ชวี ติ กเ็ รยี นไมจ่ บ
ที่น่าสนใจไปกว่านั้นคือ ในอดีตแผ่นดินที่เราได้เยี่ยมเยือนนี้เป็นที่อันเหมาะสมในการตั้งถิ่นฐานของ
มนุษย์ หมายความว่าพร้อมด้วยปัจจัยพื้นฐานในการด�ำรงชีวิต มีหลักฐานของคนตั้งแต่สมัยหินเก่า
หินกลาง และหินใหม่ จนกระทั่งรวมตัวกันเป็นชุมชนขนาดต่าง ๆ ปรากฏร่องรอยที่เราพอจะ
สันนิษฐานได้วา่ มีการติดต่อกัน ในยุคต่อมาจะได้รบั อิทธิพลของอารยธรรมภายนอก ได้แก่ อารยธรรม
อินเดีย เกิดรวมตัวเป็นอาณาจักร สร้างสรรค์ความเจริญรุ่งเรือง ฝากไว้เป็นสมบัติของอนุชนผู้เป็น
เจ้าของแผ่นดินจนถึงปัจจุบัน
ในยุคประวัติศาสตร์ของชนชาติไทย กรุงศรีอยุธยาราชธานีในอดีตและนครใกล้เคียง
ก็เป็นที่อยู่อาศัยของบรรพบุรุษของเรามาหลายร้อยปี เราน่าจะหวนคิดถึงชีวิตของท่านเหล่านี้ว่า
ไดผ้ า่ นความทกุ ข์ ความสขุ ตอ่ สกู้ บั ธรรมชาตแิ ละมนษุ ยด์ ว้ ยกนั เพอื่ ความอยรู่ อด ประสบความสำ� เรจ็
ความล้มเหลวมานับร้อยนับพันครั้ง มาจนถึงสมัยที่ศูนย์กลางของประเทศมาอยู่ที่กรุงธนบุรีและ
กรุงเทพมหานครโดยล�ำดับ เป็นที่น่าอัศจรรย์ว่าดินแดนที่เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของมนุษย์แต่โบราณ
542
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เมืองต่าง ๆ ในสมัยที่กรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีก็ยังคงมีความส�ำคัญต่อความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ
การเมือง ความเป็นอยู่ของสังคมปัจจุบัน ที่มีปัญหาต่าง ๆ ในรูปแบบใหม่ ๆ เช่น ปัญหาประชากร
มีจ�ำนวนมาก ในขณะที่ทรัพยากรมีจ�ำกัด ปัญหาการกระจายรายได้ไม่เป็นธรรม การเปลี่ยนแปลง
จากสงั คมการเกษตรกรรมมาเปน็ สงั คมอตุ สาหกรรม ปญ
ั หาการพฒ
ั นาและอนรุ กั ษ์ เปน็ ตน้ การแกไ้ ข
หรือการปรับตัวให้เข้ากับภาวะที่เกิดขึ้นจะต้องอาศัยความรู้ ประสบการณ์ข้อมูล จะต้องวิเคราะห์
ด้วยความเที่ยงตรง ดังนั้น ขอให้เราทุกคนเปิดใจให้กว้างขวางที่จะสังเกต ฟัง และคิด และหวังว่า
สิ่งที่ได้รับในสี่วันนี้จะเป็นประโยชน์ต่อชีวิตของทุก ๆ คนที่ได้ร่วมเดินทาง ในภายภาคหน้าสืบต่อไป
ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่อ�ำนวยให้การมุ่งสู่ “อู่อารยธรรม” ของเราในครั้งนี้เป็นไป
ด้วยดี ประสบความส�ำเร็จสมดังที่มุ่งหมายทุกประการ
พลตรีหญิง
543
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคตะวันออก “บูรพาทิตย์”
ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราด ปราจีนบุรี
วันที่ ๑๑ - ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๕
ท่านผู้อ่านอาจจะรู้สึกแปลกใจกับชื่อที่คุ้นหู แต่ไม่คุ้นตาของหนังสือประกอบการ
เดินทางไปจังหวัดทางภาคตะวันออกของประเทศไทยในครัง้ นี้ เราอาจจะเคยชินกับค�ำว่า “บูรพทิศ”
คือ ทิศตะวันออก หรือทิศเบือ้ งหน้า “บูรพาทิตย์” ในทีน่ เี้ ป็นสมาสของค�ำว่า “บูรพ” กับ “อาทิตย์”
แปลว่า ดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันออก อันหมายถึงช่วงเวลาเช้าที่คนทั้งหลายลุกขึ้นมาเริ่มต้นวันใหม่
อย่างแข็งขันและมีความหวัง ดวงอาทิตย์ดวงเดียวกันนี้ที่ได้ส่องสว่างสร้างชีวิตให้แก่ดินแดนอันอุดม
สมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่เราจะเดินทางไปเยือนและจะได้ประจักษ์แก่สายตาว่ามีสภาพ
ภมู ศิ าสตรท์ เี่ ออื้ อำ� นวยตอ่ การเจรญ
ิ เตบิ โตของพชื สตั ว์ และการตงั้ ถนิ่ ฐานของมนษุ ย์ เพราะสามารถ
เพาะปลูก ใช้น�้ำ และอยู่ใกล้ทะเลซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมติดต่อกับภูมิภาคอื่น เกื้อกูลให้ชุมชน
ขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีความมั่งคั่งและก้าวหน้าทางวิทยากร
รอ่ งรอยการตงั้ ถนิ่ ฐานมตี งั้ แตส่ มยั กอ่ นประวตั ศิ าสตร์ มชี มุ ชนโบราณสมยั ทไี่ ดร้ บั อทิ ธพิ ล
ทางอารยธรรมจากอินเดีย มีหลักฐานปรากฏอยู่ตั้งแต่สมัยทวารวดี และสมัยที่อาณาจักรขอม
เรืองอ�ำนาจ มีเมืองต่าง ๆ อยู่ในเส้นทางติดต่อกับเมืองอื่น ๆ ที่ปัจจุบันอยู่ในประเทศเขมรและ
เวยี ดนาม ในสมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา เมอื งตา่ ง ๆ ในภมู ภิ าคนี้ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ หวั เมอื งชายทะเลกก็ ลาย
เป็นหัวเมืองส�ำคัญของราชอาณาจักร ทั้งในด้านยุทธศาสตร์ ภูมิรัฐศาสตร์ และด้านเศรษฐกิจ จนถึง
สมัยกรุงธนบุรีและต้นรัตนโกสินทร์ ดังที่เราจะศึกษาได้จากเส้นทางเดินทัพ และเหตุการณ์ที่บันทึก
ไว้ในพระราชพงศาวดาร และจดหมายเหตุต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยรัชกาลที่ ๕
ไทยเรามีความขัดแย้งกับประเทศมหาอ�ำนาจตะวันตกอย่างรุนแรง จนเป็นเหตุให้เสียดินแดน
544
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
บางส่วน สนธิสัญญาเสียเปรียบที่เราต้องกระท�ำในยุคนั้น ยังส่งผลมาถึงปัจจุบัน ความไม่สงบ
ที่ เ กิ ด ขึ้ น ในประเทศอิ น โดจี น โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง ในช่ ว งยี่ สิ บ ปี นี้ มี ผ ลกระทบต่ อ ความมั่ น คง
ทางการเมืองและเศรษฐกิจของไทยไม่น้อย
ในดา้ นเศรษฐกจิ ปจั จบุ นั ภมู ภิ าคนมี้ คี วามสำ� คญ
ั เพมิ่ ขนึ้ เรอื่ ย ๆ มที รพั ยากรตา่ ง ๆ มาก
เช่น พืชผลทางการเกษตร การประมง และการเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ อัญมณี และแร่ธาตุมีค่าต่าง ๆ
ทสี่ ำ� คญ
ั คอื เปน็ แหลง่ นำ�้ มนั และกา๊ ซธรรมชาติ และยงั มกี ารพฒ
ั นาแหลง่ อตุ สาหกรรม มกี ารเชอื่ มโยง
กนั ครบวงจรทงั้ ฝา่ ยราชการและเอกชน มกี ารจดั ตง้ั เปน็ นคิ มอตุ สาหกรรม มเี ครอื่ งอำ� นวยความสะดวก
ต่าง ๆ ครบถ้วน ทั้งเส้นทางคมนาคม ถนน รถไฟ ท่าเรือน�้ำลึกเหมาะสมที่จะรับสินค้า วัตถุดิบจาก
ภูมิภาคอื่นของประเทศ เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดังนั้น ภูมิภาคนี้จึงมีความส�ำคัญต่ออนาคต
ของชาติเป็นอย่างยิ่ง
การขยายตัวทางเศรษฐกิจ ด้านการค้าและอุตสาหกรรม อาจจะก่อให้เกิดความเสียหาย
ในระยะยาวได้ถ้าไม่มีความระมัดระวังและความพยายามที่จะแก้ไขผลกระทบที่เกิดขึ้น ยกตัวอย่าง
เช่น การท่ีชุมชนขยายตัวขึ้น โรงงานอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้น ท�ำให้เกิดความแออัด ทรัพยากรที่มีอยู่
ที่ส�ำคัญคือ น�้ำ อาจจะไม่เพียงพอแก่ความต้องการ มลภาวะที่เกิดขึ้นจากโรงงานอุตสาหกรรมหรือ
อุตสาหกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น�้ำ ก่อให้เกิดอันตรายต่อสภาพแวดล้อม เช่น ป่าชายเลนที่ถูกท�ำลายไป
เปน็ ผลตอ่ การเพาะพนั ธส์ุ ตั วน์ ำ�้ ตามธรรมชาติ อาจจะทำ� ใหเ้ กดิ การกดั เซาะตามชายฝง่ั ทะเล อนั เปน็
ผลให้เกิดภัยธรรมชาติที่ร้ายแรงได้
ในการเดิ น ทางครั้ ง นี้ เราจะได้ เ ห็ น ทั้ ง ด้ า นศิ ล ปกรรม วั ฒ นธรรม (วั ด วาอาราม)
ด้านเศรษฐกิจ การค้า และเทคโนโลยี (โรงกลั่นน�้ำมันปิโตรเลียมเอสโซ่ศรีราชา นิคมอุตสาหกรรม
แหลมฉบงั ) รอ่ งรอยประวตั ศิ าสตร์ (งานโบราณคดใี ตน้ ำ�้ เมอื งโบราณ สถานทที่ ำ� การเดมิ ของฝรงั่ เศส)
ความมนั่ คง (ฐานทพั เรอื สตั หบี ชายแดนไทย-กมั พชู า พนื้ ทอี่ พยพ) การเกษตร (โครงการชลประทาน
ศูนย์วจิ ยั พืชสวน) ฯลฯ ส�ำคัญทีส่ ดุ เราจะได้เห็นความสืบเนือ่ งทีต่ อ่ กันเป็นลูกโซ่จากอดีตมาถึงปัจจุบนั
ส่งผลไปถึงอนาคตอันไกลต่อ ๆ ไป
พลโทหญิง
545
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษา “ภาคกลางตอนบน”
นครสวรรค์ ชัยนาท อุทัยธานี
วันที่ ๓๐ ตุลาคม - ๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๕
จงั หวดั นครสวรรค์ จงั หวดั ชยั นาท และจงั หวดั อทุ ยั ธานี อยบู่ รเิ วณภาคกลางตอนบน
หรอื ในบางครงั้ กเ็ รยี กวา่ ภาคเหนอื ตอนลา่ ง บรเิ วณดงั กลา่ วนอี้ ดุ มสมบรู ณ์ จงึ มคี วามเหมาะสมในการ
ตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อมนุษย์ยังอยู่ในถ�้ำ
เมอื่ มนษุ ยม์ เี ทคโนโลยมี ากขนึ้ จำ� นวนประชากรเพมิ่ มากขนึ้ สงั คมกข็ ยายตวั เปน็ ชมุ ชน
ระดับหมู่บ้าน ชุมชนเมืองในสมัยทวารวดี มีการติดต่อสัมพันธ์กับชุมชนอื่นที่ห่างไกลออกไป
การศึกษาจารึกและพงศาวดาร บันทึกจดหมายเหตุต่าง ๆ ท�ำให้ทราบได้ว่าจังหวัดทั้งสาม มีบทบาท
ส�ำคัญทางด้านยุทธศาสตร์ การเมือง และเศรษฐกิจมาตั้งแต่สมัยที่อาณาจักรสุโขทัยมีอ�ำนาจรุ่งเรือง
สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี กรุงรัตนโกสินทร์ สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน
ในการเดินทางไปดูงานศึกษาภูมิประเทศในครั้งนี้ เราจะได้เห็นสถานที่และวัตถุต่าง ๆ
ทชี่ ว่ ยใหเ้ ราไดเ้ ขา้ ใจววิ ฒ
ั นาการของดนิ แดนแถบนี้ สถานทบี่ างแหง่ ทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ตอ่ ประวตั ศิ าสตร์
ยุคใหม่ซึ่งแตกต่างจากที่เราเคยไปดูมา ได้แก่ กองบิน ๔ สนามบินตาคลี อันมีมาตั้งแต่ประเทศเรา
เริ่มมีกิจการด้านการบิน อันถือได้ว่าเป็นก้าวส�ำคัญก้าวหนึ่งในประวัติศาสตร์การพัฒนาประเทศ
ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ บริเวณกองบินก็เป็นที่ตั้งของกองทหารญี่ปุ่นส่วนหนึ่ง ในสมัยสงคราม
เวียดนามในช่วง ๓๐ ปีที่ผ่านมานี้ กองทัพอากาศสหรัฐฯ ได้มาใช้สนามบินตาคลี ก่อให้เกิดความ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมในบริเวณใกล้เคียง
นอกจากดา้ นประวตั ศิ าสตรแ์ ลว้ เราจะไดไ้ ปทศั นศกึ ษาในทมี่ คี วามสำ� คญ
ั ทางเศรษฐกจิ
ต่อท้องที่และประเทศ เช่น เขื่อนเจ้าพระยา (ซึ่งมีความน่าสนใจในด้านเทคนิค) การค้าข้าว การค้า
546
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
วัวควาย การศึกษาด้านสังคม และศิลปวัฒนธรรม เช่น เรื่องชุมชนชาวจีนที่มาอาศัยในสามจังหวัดนี้
ศิลปวัฒนธรรมที่เกิดจากอาชีพท�ำนา เกิดจากการร่วมมือกันในหมู่เกษตรกร
นักเรียนจะได้เห็นสถานที่และสิ่งของต่าง ๆ ด้วยตนเอง ได้ฟังค�ำอธิบายของวิทยากร
หลายทา่ น อนั จะเปน็ ขอ้ มลู ทนี่ กั เรยี นจะสามารถใชใ้ นการเขยี นรายงาน และรายงานหนา้ ชนั้ นอกจากนนั้
หนังสือคู่มือฉบับนี้ยังรวบรวมเอกสาร บทความที่กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้าได้รับจากผู้รู้ที่ช่วยกรุณาเขียนให้สมทบกับบทความที่อาจารย์ในกองวิชา
เขียนเอง จึงขอขอบคุณทุกท่าน ณ โอกาสนี้
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาและคู่มือ “ภาคกลางตอนบน” จะเป็นประโยชน์แก่
นักเรียนและผู้ที่ได้อ่านอื่น ๆ ตามสมควร
พลโทหญิง
547
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคใต้ฝั่งตะวันตก “หัวเมืองริมฝั่งอันดามัน”
ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง
วันที่ ๒๑ - ๒๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
เมื่อสองปีมาแล้ว เราได้เดินทางไปดินแดน “ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก” เราได้เห็น
ลักษณะของฝั่งทะเลที่ยกตัวขึ้น มีหาดทราย ที่ราบ แผ่นดินงอกออกมา บริเวณหาดทรายเก่า
เป็นที่ตั้งของเมืองใหญ่ ๆ หลายเมือง
ชายฝั่งตะวันตกริมทะเลอันดามันที่เราจะไปกันในครั้งนี้ มีลักษณะที่แตกต่างจาก
ฝั่งตะวันออก ฝั่งทะเลบริเวณนี้เกิดจากการจมตัวท�ำให้เกิดอ่าวเว้า ๆ แหว่ง ๆ หาดทรายค่อนข้างชัน
และแคบ ถึงแม้จะมีการตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์แต่ไม่เหมาะแก่การสร้างอาณาจักร
ที่ใหญ่โต เนื่องจากที่ตั้งของบริเวณนี้อยู่ในเส้นทางการค้าระหว่างโลกตะวันตกและตะวันออกตั้งแต่
สมยั โบราณ จงึ มรี อ่ งรอยของอารยธรรมเกา่ แก่ หลกั ฐานทางโบราณคดวี า่ มกี ารพฒ
ั นาเมอื งทา่ พาณชิ ย์
นานาชาติที่มีชาวต่างประเทศมาติดต่อค้าขายเป็นจ�ำนวนมาก
ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ มีการท�ำเหมืองดีบุกมากขึ้นในแหลมมลายู ในแถบภาคใต้
ฝั่งตะวันตกของไทยจึงมีเมืองต่าง ๆ เกิดขึ้นหลายเมือง ต่อมาในสมัยหลังการท�ำเหมืองแร่ซบเซาลง
เกิดปัญหาในการแก้ไขสภาพดินที่เสื่อมโทรมเพราะการท�ำเหมืองแร่ ความส�ำคัญของเมืองเหล่านี้
เปลี่ยนไปเป็นเมืองตากอากาศชายทะเล
ฝั่งทะเลอันดามันเป็นแหล่งที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ได้แก่ ป่าไม้เมืองร้อน
ป่าชายเลน ปะการัง สัตว์น�้ำนานาพันธุ์ แร่ธาตุและพลังงานต่าง ๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่บรรดาประเทศ
ในภูมิภาคต้องร่วมกันศึกษาวิจัย และวางนโยบายในการอนุรักษ์ ป้องกันมลภาวะ และการจัดการ
พัฒนาเพื่อให้ระบบนิเวศและทรัพยากรเหล่านี้คงอยู่เป็นประโยชน์แก่โลกสืบต่อไป
548
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
รั ฐ บาลได ้ ท� ำ แผนงานพั ฒ นาพื้ น ที่ ช ายฝ ั ่ ง ทะเลภาคใต ้ เพื่ อ การพั ฒ นาประเทศ
ในระยะยาวให้ก้าวหน้าและกว้างขวางยิ่งขึ้น มีเนื้อหาในด้านต่าง ๆ เช่น การพัฒนาอุตสาหกรรม
การค้าระหว่างประเทศ การพฒ
ั นาชมุ ชนเมอื ง เปน็ ตน้ อยา่ งไรกต็ าม เหน็ ไดว้ า่ การพฒ
ั นาดา้ นตา่ ง ๆ
เกิดขึน้ ไม่พร้อมกัน กล่าวคือราษฎรในท้องถิ่นบางพวกยังมีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ในสภาพสิ่งแวดล้อม
อย่างใหม่ การปรับตัวท�ำได้ยาก การพัฒนาจึงต้องท�ำด้วยความระมัดระวัง
การเดินทางศึกษาดูงานครั้งนี้ หวังว่านักเรียนจะได้ข้อคิดและเป็นประสบการณ์ ที่จะ
ชว่ ยในการพจิ ารณาสถานการณใ์ นประเทศไทยและภมู ภิ าคเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใตใ้ นบางกรณดี ว้ ย
พลโทหญิง
549
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาภาคเหนือตอนล่าง “ประตูสู่พายัพ”
พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์
วันที่ ๒๓ - ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๗
ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั จงั หวดั พษิ ณโุ ลกและจงั หวดั พจิ ติ ร
เป็นเมืองอยู่ในมณฑลพิษณุโลก ตั้งขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๓๗ เพชรบูรณ์อยู่ในมณฑลเพชรบูรณ์ ตั้งขึ้นใน
พ.ศ. ๒๔๔๒ พื้นที่จังหวัดทั้งสามเป็นแหล่งชุมชนที่มีความส�ำคัญมาแต่ครั้งโบราณ สืบเนื่องต่อมา
จนถึงสมัยปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตที่บางคนก็ถือว่าเป็นภาคเหนือตอนล่าง บางคนก็ถือว่าเป็นภาคกลาง
ตอนบนที่ “เปิดประตู” สู่ภาคเหนือ
นักเรียนได้ศึกษาวิชาการเมืองการปกครองของไทยมาแล้ว การดูงานครั้งนี้จะเป็น
ประสบการณ์ประกอบในเรื่องการปกครองส่วนภูมิภาค เพราะจะได้มีโอกาสพบปะและฟังการ
บรรยายของเจา้ หนา้ ทผี่ รู้ บั ผดิ ชอบเกยี่ วกบั การปกครอง จะเหน็ ไดว้ า่ การปกครองเกยี่ วขอ้ งกบั กจิ การ
ทุกอย่างในชีวิตของประชาชน และความมั่นคงของท้องที่ เช่น จะมีวิทยากรบรรยายเกี่ยวกับ
สถานการณก์ ารปกครองและการแกไ้ ขปญ
ั หาของทอ้ งถนิ่ เรอื่ งสถานการณภ์ ยั แลง้ ซงึ่ คอ่ นขา้ งรนุ แรง
ในปีที่ผ่านมา เรื่องการพัฒนาอาชีพ เช่น การเลี้ยงปลา (การประมงน�้ำจืด) ซึ่งเป็นงานที่ช่วยเพิ่ม
รายได้และส่งเสริมสุขภาพของประชาชนเนื่องจากปลาเป็นอาหารโปรตีนที่คนไทยบริโภคมากที่สุด
ภารกิจและโครงการพัฒนาของกองทัพภาค ความส�ำคัญในการรวมตัวกันของประชาชนเป็น
สหกรณ์ในสถานการณ์เศรษฐกิจยุคปัจจุบัน งานพัฒนาธุรกิจการเกษตรภาคเอกชน
นอกจากเศรษฐกิ จ แล ้ ว ยั ง ได ้ เ ห็ น สภาพชี วิ ต ประจ� ำ วั น ของประชาชนในพื้ น ที่ ซึ่ ง
เราจะเห็นได้ตลอดเส้นทาง เรื่องศิลปวัฒนธรรม ความเชื่อถือของคนในท้องถิ่นและคนไทยทั่วไป
การเดินทางครั้งนี้เรายังจะได้ไปเยือนสถานที่หลายแห่งที่เป็นที่เกิดของเหตุการณ์หลายอย่างที่มี
550
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ผลกระทบต่อชีวิตของคนไทยในช่วงหนึ่งของเวลา ปัจจุบันเราถือว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเหตุการณ์
ทางประวัติศาสตร์ บางคนอาจจะเห็นว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นบทเรียนที่ดีหรือส�ำหรับบางคน
เหตุการณ์เหล่านี้ยังถือว่ามีส่วนเปลี่ยนแปลงชีวิตของเขา
เรายังได้ชมภูมิประเทศและธรรมชาติ ซึ่งในปัจจุบันเป็นที่สนใจของคนทั่วไปมากขึ้น
การเดินทางดูงานครั้งนี้เราได้รับความร่วมมือจากบุคคลหลายท่าน หลายหน่วยงาน
จึงขอถือโอกาสนี้ขอบคุณทุกท่าน หวังว่านักเรียนจะได้ความรู้และข้อคิดเป็นประโยชน์ต่อการศึกษา
วิชานี้ รวมทั้งการศึกษาวิชาอื่นต่อไป
พลโทหญิง
551
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“คู่มือทัศนศึกษาจังหวัดน่าน”
วันที่ ๑๐ - ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๘
ในอดีตเมื่อกล่าวถึงจังหวัดชายแดน หรือพูดว่า “ไปชายแดน” เรามักจะนึกถึงแต่
ท้องถิ่นที่ห่างไกลจากพระนครหรือศูนย์กลางการปกครอง การคมนาคมไม่สะดวกท�ำให้ความเจริญ
ไปไม่ถึง ประชาชนยากจน หลายพื้นที่มีการสู้รบ ในขณะเดียวกันมีความพยายามแก้ปัญหาทั้งด้าน
การท�ำมาหากินของราษฎร และด้านความมั่นคงของประเทศชาติ มีโครงการพัฒนาขึ้น เพื่อมุ่งให้
ประชาชนในทอ้ งถน่ิ ชายแดนสามารถประกอบอาชพี ได้ มสี ขุ ภาพพลานามยั ทดี่ ี ทงั้ ยงั มคี วามแขง็ แกรง่
ที่จะป้องกันตนเองจากภัยอันตรายที่มาในหลายรูปแบบ เป็นที่มาของหมู่บ้านป้องกันตนเองและ
หมู่บ้านพัฒนา
ปัจจุบันนี้สถานการณ์ทั่วไปของโลก ภูมิภาคและในประเทศมีความเปลี่ยนแปลง ส่งผล
ให้จังหวัดชายแดนมีบทบาทเพิ่มขึ้น ยุคนี้เป็นยุคที่ไทยเราพัฒนาความสัมพันธ์อันดีกับประเทศ
เพือ่ นบ้านทีม่ พี รมแดนติดกัน ฉะนัน้ จึงมีบทบาทในด้านความสัมพันธ์ระดับภูมภิ าค ทัง้ ด้านเศรษฐกิจ
ค้าขาย ลงทุนร่วม และการพัฒนาร่วมกัน แต่ก็ยังต้องแก้ปัญหาที่คงมีอยู่ เช่น ปัญหาเส้นเขตแดน
ปัญหาการเข้าเมือง ปัญหาการแบ่งสันผลประโยชน์จากทรัพยากร เป็นต้น ภายในประเทศเมื่อ
สถานการณ์อันตรายหมดไป ย่อมมีผู้ที่เข้ามาจากส่วนอื่นของประเทศมากขึ้น น�ำระบบเศรษฐกิจ
และวัฒนธรรมส่วนกลางเข้ามา ท�ำให้จังหวัดชายแดนต้องมีการปรับตัวในหลายด้านเปลี่ยนแปลง
ไปจากเดิม
น่านเป็นจังหวัดหนึง่ มีเขตติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นจังหวัด
ที่มีพื้นที่เป็นภูเขาเป็นส่วนมาก แต่ก็มีพื้นที่ราบที่อุดมสมบูรณ์จึงเป็นที่ตั้งถิ่นฐานและเป็นแหล่ง
วัฒนธรรมความเจริญมาแต่โบราณ ในปัจจุบันนี้ก็เป็นจังหวัดที่ส�ำคัญจังหวัดหนึ่ง ในการเดินทาง
552
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ดูงานครั้งนี้เราจะได้เห็นทั้งสภาพทางภูมิศาสตร์ เช่น เสาดินนาน้อย ธรรมชาติวิทยา เช่น ที่อุทยาน
แห่งชาติดอยภูคา ลักษณะทางสังคม ศิลปวัฒนธรรม เรื่องราวของการต่อสู้ในอดีต ปัจจุบันมีการ
พัฒนาทางการเกษตร พัฒนาการค้าทั้งภายในประเทศและกับประเทศลาวชายแดน ทั้งยังมีเส้นทาง
คมนาคมต่อไป ท�ำให้สามารถร่วมมือพัฒนาธุรกิจ เช่น ท�ำเหมืองถ่านหินลิกไนต์ในลาวได้
หวังว่าการเดินทางครัง้ นีจ้ ะมีสว่ นท�ำให้นกั เรียนนายร้อยพอจะนึกภาพของความสัมพันธ์
ระหวา่ งไทยกบั ประเทศเพอื่ นบา้ นไดใ้ นบางแง่ ประกอบกบั บทเรยี นและสว่ นทไี่ ดศ้ กึ ษาจากวทิ ยากร
พิเศษ และขอขอบคุณทุกท่านที่ช่วยให้การเรียนการสอนและทัศนศึกษาเป็นไปด้วยดี
พลโทหญิง
553
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษาสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม
“ตามเสด็จเยือนฮานอย ศึกษาร่องรอยแห่งอดีต”
วันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒
ถึงแม้ว่าการศึกษาวิชาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส�ำหรับภาคการศึกษานี้ ไม่ได้เน้น
ประวตั ศิ าสตรข์ องประเทศแตล่ ะประเทศแยกจากกนั อยา่ งไรกต็ ามเราไดร้ บั การสนบั สนนุ ใหน้ กั เรยี น
ออกไปดงู านตา่ งประเทศได้ เนอื่ งจากมเี วลาจำ� กดั คอื จะตอ้ งไปเชา้ เยน็ กลบั ใชเ้ ครอื่ งบนิ เปน็ พาหนะ
ข้าพเจ้าจึงเห็นว่ากรุงฮานอย เมืองหลวงของสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามเป็นสถานที่ที่นักเรียน
ควรรู้จัก เวียดนามเป็นประเทศที่มีวัฒนธรรมอันดีงามแต่ครั้งโบราณ ได้ผ่านสงครามและความ
ทุกข์ยากมามาก แต่คนเวียดนามก็ไม่ได้ท้อถอย เมื่อมีโอกาสอย่างในปัจจุบัน เวียดนามก็พัฒนา
บ้านเมืองไปอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านเศรษฐกิจและสังคม มีการร่วมมือกับต่างประเทศ ทั้งในระดับ
พหุภาคี เช่น เข้าร่วมสหประชาชาติ ได้เป็นสมาชิกไม่ถาวรของคณะมนตรีความมัน่ คงใน ค.ศ. ๒๐๐๘
(พ.ศ. ๒๕๕๑) ได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน และจะได้เป็นประธานอาเซียนในปีหน้าอีกด้วย
ในด้านวิชาการ เวียดนามพัฒนาก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการศึกษาภาษา
ต่างประเทศ
อนึ่ง ในการจัดก�ำหนดการได้น�ำไปพิพิธภัณฑ์เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากเป็นสถานที่ที่ให้
ข้อมูลได้มากในเวลาสั้น
หวังว่าการเดินทางไปทัศนศึกษาในครั้งนี้จะช่วยให้นักเรียนมีความรู้เรื่องประเทศ
ร่วมภูมิภาคดีขึ้น เป็นการเพิ่มพูนความรู้และความรู้สึกเป็นมิตรไมตรีซึ่งจะเป็นประโยชน์ในชีวิต
ประจ�ำวันและหน้าที่การงานสืบไป
554
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
หนังสือคู่มือทัศนศึกษาเล่มนี้เป็นผลงานค้นคว้าร่วมกันระหว่างอาจารย์ และนักเรียน
นายร้อยเพื่อสร้างความเข้าใจให้การทัศนศึกษานี้ประสบความส�ำเร็จดีขึ้น
ขอขอบคุ ณ ทุ ก ท่ า นที่ ช ่ ว ยกั น จั ด การให้ ก ารเดิ น ทางครั้ ง นี้ ป ระสบความส� ำ เร็ จ
ดังความมุ่งหมาย
พลเอกหญิง
555
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ทัศนศึกษามาเลเซียและสาธารณรัฐสิงคโปร์
“Les voyages forment la jeunesse
ตามเสด็จเยือนสองนครามาเลย์-สิงคโปร์”
วันที่ ๒๔ - ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕
ภาษาฝรงั่ เศสมคี ำ� กลา่ ววา่ “Les voyages forment la jeunesse” แปลไดว้ า่ การเดนิ ทาง
ทอ่ งเทยี่ วสรา้ ง (ใหก้ ารศกึ ษา) วยั เยาว์ ซงึ่ เปน็ วยั เรยี นและเปน็ วยั ทส่ี มองวอ่ งไว ตคี วามวา่ ในการทอ่ งเทยี่ ว
ไปรู้เห็นในสถานที่ ที่ไม่เคยไป เป็นการเปิดหูเปิดตา และสร้างสติปัญญาของเยาวชนให้แตกฉาน จะเป็น
ผู้ใหญ่ที่ดีในอนาคต
ในวิชาหัวข้อพิเศษทางประวัติศาสตร์ : มุสลิมศึกษาในโลกปัจจุบัน เราจะมีโอกาสศึกษา
เรื่องผู้ที่นับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งมีจ�ำนวนมากในโลก
เหตทุ เี่ ลอื กประเทศมาเลเซยี และสงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทไ่ี ปทศั นศกึ ษา เพราะใกลป้ ระเทศไทย
อยู่ในวิสัยที่จะเดินทางไปได้ มาเลเซียเป็นประเทศที่ประชาชนเกินครึ่งหนึ่งเป็นมุสลิม ส่วนในสิงคโปร์
นั้นมีอยู่ประมาณร้อยละ ๑๕
มาเลเซียเป็นประเทศที่ส่งออกน�้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ก้าวหน้าในด้านโทรคมนาคม
เทคโนโลยีสารสนเทศ มีท่าเรือและนิคมอุตสาหกรรม ส่งเสริมการท่องเที่ยว ถึงแม้ว่ามาเลเซียจะลดการ
ผลติ ทางการเกษตรแตก่ ย็ งั มกี ารผลติ ยางพาราและปาลม์ นำ�้ มนั มาเลเซยี เปน็ ประเทศทผี่ ลติ นำ�้ มนั ปาลม์
ได้มากที่สุด
เราจะได้ไปเยี่ยมชม สถาบันความเข้าใจอิสลามมาเลเซีย (Institute of Islamic
Understanding Malaysia : IKIM) มีจุดประสงค์สร้างความเข้าใจระหว่างมุสลิมด้วยกัน และมุสลิมกับ
ผู้ที่นับถือศาสนาอื่น ส่งเสริมมุสลิมสายกลาง ป้องกันความรุนแรง ทั้งผู้อ�ำนวยการสถาบัน และประธาน
556
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สถาบัน (ประธานสถาบันฯ คือ The Right Honourable Tun Abdullah bin Haji Ahmad
Badawi ซึ่งเคยเป็นนายกรัฐมนตรีมาเลเซีย) จะบรรยายให้เราฟัง
พพิ ธิ ภณ
ั ฑศ์ ลิ ปะอสิ ลามมาเลเซยี (Islamic Arts Museum Malaysia) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑ์
ด้านศิลปะที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แสดงงานศิลปะอิสลามจากทั่วโลก แต่เน้นเอเชีย
มีศิลปะจีน อินเดีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นต้น
ตึกแฝดปิโตรนัส (Petronas Twin Towers) เป็นตึกสูงที่สุดในโลกแห่งหนึ่ง นักเรียน
จะได้ศึกษาที่ศูนย์การเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์ปิโตรเลียม (Petrosains Centre) ซึ่งอยู่ในอาคารนี้
กรุงปุตราจายา เป็นเมืองที่วางผังเมืองเป็นอย่างดีใช้ส�ำหรับเป็นเมืองราชการ ณ ที่นี้
เราจะได้ฟังการบรรยายแนวคิดในการสร้างเมือง และดูมัสยิดในเมืองเพื่อเรียนรู้ด้านศาสนา และ
ศิลปะอิสลามยุคใหม่
สิงคโปร์ เป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจดี เป็นศูนย์กลางทางการเงิน เป็นสถานที่เหมาะสม
ในการประกอบธุรกิจ มีท่าเรือ สนามบินใหญ่ เป็นศูนย์การส่งออก บริษัทต่างชาติมาลงทุนตรง
(Foreign Direct Investment) เป็นจ�ำนวนมาก มีนักท่องเที่ยว และนักเรียนนักศึกษาก็นิยม
มาเรียนกัน มีมหาวิทยาลัย และศูนย์หรือสถาบันวิชาการต่าง ๆ มากมาย นักเรียนจะได้ทัศนศึกษา
รอบ ๆ เมืองตามย่านต่าง ๆ ไปเขื่อนกั้นน�้ำมารีนา บาร์ราจ (Marina Barrage) ที่กั้นปากอ่าวเพื่อ
เก็บรักษาน�้ำ ป้องกันน�้ำท่วม และไม่ให้น�้ำเค็มเข้ามา
เรื่องน�้ำเป็นเรื่องส�ำคัญส�ำหรับสิงคโปร์มาก แต่ก่อนต้องพึ่งน�้ำจากมาเลเซีย ปัจจุบัน
มีมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้พึ่งตัวเองได้ เช่น การผลิตน�้ำรีไซเคิล NEWater เป็นทั้งน�้ำดื่มและน�้ำที่ใช้
ในอุตสาหกรรม
พิพิธภัณฑ์อารยธรรมเอเชีย (The Asian Civilizations Museum : ACM) เป็น
พิพิธภัณฑ์ที่น�ำนิทรรศการจากประเทศต่าง ๆ ในเอเชียมาจัดแสดงอย่างน่าสนใจ
Urban Redevelopment Authority : URA ดูเรื่องการบูรณะ ดูแลอาคารต่าง ๆ
และการวางผังเมืองในสิงคโปร์
นครวิทยาศาสตร์ Biopolis เป็นศูนย์ที่เน้นการวิจัยวิทยาศาสตร์ระดับนานาชาติ
โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง วิ ท ยาศาสตร์ ชี ว เวชและวิ ศ วกรรมชี ว เวช (biomedical sciences and
biomedical engineering) เปน็ การศกึ ษาวชิ าการหลายสาขาแบบบรู ณาการ เปน็ การรว่ มมอื ระหวา่ ง
557
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ภาคเอกชนและรัฐบาล มุ่งให้งานวิจัยสามารถแปลงเป็นผลิตภัณฑ์ได้ด้วย ศูนย์นี้อยู่ใกล้สถาบัน
การศึกษาส�ำคัญ ๆ หลายแห่ง
ถึงเราจะมีเวลาน้อย แต่เราควรใช้ความสังเกตของเราในการศึกษาเพิ่มเติมจากสิ่งที่มี
ผอู้ ธบิ าย ถา้ มโี อกาสถามคำ� ถามกค็ วรถามเพอื่ แกค้ วามสงสยั หรอื จะดสู งิ่ ตา่ ง ๆ รอบตวั เชน่ ความ
เป็นอยูข่ องผู้คน ต้นไม้ แม้แต่ป้ายโฆษณาข้างทาง แล้วมาเปรียบเทียบกับประเทศไทย หรือประเทศ
ที่นักเรียนเคยไป จะได้ความรู้เพิ่มเติม
ความส�ำคัญของมาเลเซียและสิงคโปร์ส�ำหรับเรา นอกจากการมาศึกษาเรื่องมุสลิมแล้ว
ยังเป็นประเทศในกลุ่มอาเซียนที่เราจะต้องมีวิถีทางที่ใกล้ชิดกันมากขึ้น ทั้งสองประเทศนี้ ก�ำลังเร่ง
พัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิงคโปร์ที่มีโครงการใหม่ของ Singapore
Research Foundation คือ Global Young Scientists Summit 2013 ให้นักวิทยาศาสตร์
ปริญญาเอก อายุต�่ำกว่า ๓๕ ปี ทั่วโลกมาชุมนุมกัน และเชิญนักวิทยาศาสตร์ที่ได้รางวัลโนเบลมาพูด
เราควรเรียนรู้ทุกประเทศ เพื่อความร่วมมือที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นในอนาคต
พลเอกหญิง
558
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“มิงกะลาบา เที่ยวเมืองพม่ายุคใหม่”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์
วันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์เป็นประเทศที่ใหญ่เป็นที่ ๔๐ ในโลกและเป็นที่สอง
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีฝั่งทะเลเป็นแนวยาวติดต่อกัน เป็นประเทศที่อุดมด้วยทรัพยากร เช่น
น�้ำมัน แก๊สธรรมชาติ อัญมณี ไข่มุกแท้ พื้นดินอุดมสมบูรณ์ พม่าเป็นประเทศที่มีประชากรหลาย
เผ่าพันธุ์ หลากวัฒนธรรม เช่น พม่าแท้ ไทยใหญ่ กะเหรี่ยงหรือยาง ยะไข่ จีน มอญ กะฉิ่น อินเดีย
คะยาห์ ว้า นาคา ละหู่ ลีซอ ปะหล่อง ม้ง เย้า ฯลฯ
คนไทยควรสนใจเรียนรู้เกี่ยวกับประเทศพม่าเพราะมีพรมแดนติดกับไทยยาวที่สุด
คนพม่ามีลักษณะคล้ายคนไทย ใน ค.ศ. ๒๐๑๕ (พ.ศ. ๒๕๕๘) เป็นปีที่ก�ำหนดว่าประเทศอาเซียนจะ
เข้าร่วมกันเป็นประชาคมอาเซียน ที่มีสามเสาหลัก และขณะนี้ประเทศต่าง ๆ ล้วนสนใจไปพม่า
เราจึงมีความรู้เรื่องพม่ามากขึ้นกว่าเดิม
เนื่องด้วยเรามีเวลาจ�ำกัด ไม่มากพอที่จะไปดูงานเมืองต่าง ๆ ได้จึงเลือกไปย่างกุ้ง
เมืองหลวงเก่า มีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์รวบรวมศิลปวัฒนธรรม และเล่า
ประวัติศาสตร์ของประเทศ โบราณสถาน สถาบันการศึกษา พบบุคคลที่น่าสนใจ
ถึงแม้ว่าในบางทีอาจจะไม่มีมัคคุเทศก์อธิบาย แต่เราสามารถใช้ความสังเกตของตนเอง
เช่น อาคารบ้านเรือน ต้นไม้ การแต่งกายของบุคคล ป้ายโฆษณา และอาหาร เป็นต้น หรืออาจจะ
ศึกษาจากบันทึกของผู้ที่ได้เดินทางไปประเทศพม่ามาแล้ว เช่น “บันทึกเรื่องการเสด็จฯ ไปดูกิจการ
ต่าง ๆ ในแหลมมลายูและประเทศพม่า” ของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เมื่อ
559
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พ.ศ. ๒๔๓๑ พระนิพนธ์ “เที่ยวเมืองพม่า” ของสมเด็จฯ กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ พ.ศ. ๒๔๗๘
นอกจากนยี้ งั มบี นั ทกึ เรอื่ ง “ไทยเทยี่ วพมา่ ” ซงึ่ ไดเ้ ขยี นไวเ้ มอื่ ครงั้ เดนิ ทางไปเยอื นพมา่ ใน พ.ศ. ๒๕๒๙
เป็นต้น
ใหท้ กุ คน
หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นคี้ งจะมปี ระโยชนใ์ นการเพมิ่ พนู ความรู้ และสรา้ งความบนั เทงิ
พลเอกหญิง
560
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“บูรพาภิวัตน์จากประเทศจีน”
ตามเสด็จทัศนศึกษานครกว่างโจว สาธารณรัฐประชาชนจีน
วันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖
ในโลกแห่งบูรพาภิวัตน์ ทุกแห่งเชื่อมโยงมาสู่โลกตะวันออก ประเทศจีนเป็นประเทศ
สำ� คญ
ั ทเี่ ปน็ ผนู้ ำ� การเชอื่ มโยง ตงั้ แตย่ คุ เกา่ มาแลว้ ทมี่ คี นจากดนิ แดนทงั้ ใกลแ้ ละไกลมาสจู่ นี มที งั้ ทมี่ า
และกลับไปแพร่ขยายความรู้เกี่ยวกับจีนในท้องถิ่นของตน ผู้ที่มาอยู่จีนก็ดูดซับความเป็นจีน ท�ำให้
อารยธรรมจีนร�่ำรวย กว้างขวางและหลากหลายขึ้น
คนจีนเองที่ได้เดินทางไปท่องโลกกว้างก็มีไม่น้อยเช่นเดียวกัน มีทั้งผู้ที่ไปและกลับ
นำ� ความคดิ และสงิ่ ของตา่ ง ๆ มาสจู่ นี หรอื ไปอยใู่ นประเทศตา่ ง ๆ กลนื หายเปน็ ประชากรของประเทศ
ที่ไปอยู่ หรือไปรวมเป็นกลุ่มบุคคลเชื้อสายจีน รักษาวัฒนธรรมของตนไว้ เรียกว่า “จีนโพ้นทะเล”
(Overseas Chinese) หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งเป็นภาษาอังกฤษว่า Chinese diaspora
จีนโพ้นทะเลจ�ำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่มาสู่ประเทศไทยมาจากมณฑลกว่างตง
หรือที่ไทยเราเรียกว่ากวางตุ้ง ฝรั่งเรียกว่า Canton มีหนังสือที่เล่าถึงเมืองกวางตุ้งซึ่งเป็นที่รู้จักกัน
คือ นิราศกวางตุ้ง ของนายมหานุภาพ หรือ พระยามหานุภาพ (อ้น) ที่ไปเมืองกวางตุ้งสมัยพระเจ้า
กรุงธนบุรี (นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีนครั้งกรุงธนบุรี เมื่อปีฉลู พุทธศักราช ๒๓๒๔)
มณฑลกวางตุง้ เป็นมณฑลทีม่ ปี ระชากรมากทีส่ ดุ ของจีน มีเมืองหลวง คือ กว่างโจว หรือ
ที่คนไทยเรียกว่า กวางเจา และมีศูนย์กลางทางเศรษฐกิจคือ นครเซินเจิ้น (Shenzhen) ซึ่งเป็นเขต
เศรษฐกิจพิเศษแห่งหนึ่งของจีน (Special Economic Zones of the People’s Republic of
China-SEZs)
561
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ในด้านประวัตศิ าสตร์ กวางตุง้ ถือว่าเป็นมณฑลทีเ่ ชือ่ มโยงทางการค้ากับทัว่ โลกมากทีส่ ดุ
ในคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ การที่ชาวอังกฤษมาค้าฝิ่นที่กวางตุ้ง ท�ำให้เกิดสงครามฝิ่น (ค.ศ. ๑๘๓๙ ๑๘๔๒) และจีนเสียดินแดนเกาะฮ่องกงให้อังกฤษ
ในทศวรรษ ๑๘๕๐ เกิดกบฏไท่ผิง หรือไท่เผง (ค.ศ. ๑๘๕๐ - ๑๘๖๔) เป็นกบฏต่อต้าน
รฐั บาลทคี่ รอบคลมุ พนื้ ทกี่ วา้ งขวางมาก หวั หนา้ กบฏ คอื หงซวิ่ ฉวน เปน็ ชาวกวางตงุ้ กวางตงุ้ จงึ กลาย
เป็นศูนย์กลางต่อต้านแมนจู (ราชวงศ์ชิง) และต่อต้านจักรวรรดินิยม ซุน ยัต-เซน ผู้น�ำการปฏิวัติ
ประชาธิปไตยก็เป็นชาวกวางตุ้ง
ต้นทศวรรษที่ ๑๙๒๐ กวางตุ้งเป็นศูนย์กลางของก๊กมินตั๋งที่จะบุกขึ้นไปตีทางเหนือ
เพื่อปราบพวกขุนศึก และใน ค.ศ. ๑๙๒๔ ได้ตั้งโรงเรียนนายร้อยหวงผู่เพื่อให้การศึกษาด้านทหาร
แบบตะวันตก
ในการติดต่อกับประเทศไทย มีคนจีนจากมณฑลกวางตุ้งที่มาอยู่ในประเทศไทยหลาย
วัฒนธรรมและส�ำเนียงภาษา เช่น กวางตุ้ง แต้จิ๋ว และแคะ บุตรหลานชาวจีนเหล่านี้ได้กลมกลืนเป็น
คนไทยประกอบคุณงามความดีเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย และยังมีส่วนร่วมสร้างความสัมพันธ์
ไทย-จีน จนถึงทุกวันนี้
มณฑลกวางตงุ้ ในปจั จบุ นั เปน็ มณฑลทเี่ จรญ
ิ ทางดา้ นอตุ สาหกรรม การคา้ และเทคโนโลยี
มีเขตเศรษฐกิจพิเศษ เขตการค้าเสรี มีสถานที่ศึกษาที่มีชื่อเสียงหลายแห่ง
คณะผู้จัดท�ำเอกสารประกอบการดูงานหวังว่า เอกสารฉบับนี้จะช่วยให้ผู้ร่วมดูงาน
ทุกท่านได้ความรู้ที่มีประโยชน์ ท�ำให้เข้าใจประเทศจีนมากขึ้น และต่อเนื่องให้เกิดความคิด
ที่กว้างขวางสืบไป
พลเอกหญิง
562
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“ท่องอนุทวีปเอเชียใต้ใน ๒๔ ชั่วโมง”
ตามเสด็จทัศนศึกษาเมืองกัลกัตตา สาธารณรัฐอินเดีย
วันที่ ๒๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
เอเชียใต้เป็นภูมภิ าคทีใ่ หญ่โตและหลากหลาย ไม่ใช่วา่ ใช้เวลาเพียง ๒๔ ชัว่ โมง จะเข้าใจ
ได้อย่างถ่องแท้ เหตุที่เลือกเมืองกัลกัตตา (Calcutta หรือปัจจุบัน เรียกว่า Kolkata) เนื่องจาก
เป็นเมืองใหญ่ที่เราพอจะเดินทางไปได้ กัลกัตตาอยู่ในรัฐเบงกอลตะวันตก (เบงกอลตะวันออกคือ
ประเทศบังกลาเทศ) เป็นเมืองที่มีประชากรหนาแน่น เป็นศูนย์กลางทางการศึกษาและวัฒนธรรม
ในสมยั โบราณเปน็ หมบู่ า้ นของนาวบั (nawab - ผคู้ รองเมอื งมสุ ลมิ สมยั จกั รวรรดโิ มกลุ )
ต่อมานาวับให้สิทธิบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษท�ำการค้า บริษัทสร้างกัลกัตตาเป็นฐาน
การค้า มีป้อมค่ายป้องกันเมือง ภายหลังเมื่ออินเดียอยู่ใต้การปกครองของอังกฤษ (British Raj)
กัลกัตตาได้เป็นเมืองหลวงของอินเดีย จนถึง ค.ศ. ๑๙๑๑ เมืองหลวงจึงย้ายไปนิวเดลี
ท่าอากาศยานของกัลกัตตาชื่อ เนตาจิ สุภาส จันทร โพส ตั้งตามชื่อนักชาตินิยม
ชาวกัลกัตตาในการต่อสู้เรียกร้องเอกราชให้อินเดีย
บุคคลมีชื่อเสียงชาวเบงกอลที่เราจะได้พบคือศาสตราจารย์ ดร.อมารตยะ กุมาร เซน
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลทางด้านเศรษฐศาสตร์ ใน ค.ศ. ๑๙๙๘
ฟอร์ตวิลเลียม บริษัทอินเดียตะวันออกสร้างและรัฐบาลอังกฤษสร้างต่อ คุกในฟอร์ต
มีชื่อว่า Black Hole of Calcutta ครั้งหนึ่งนาวับส่งทหารมาบุกฟอร์ตจับคนอังกฤษขังคุกนี้
วันรุ่งขึ้นเสียชีวิตกันเป็นส่วนมากเพราะไม่มีอากาศหายใจ
563
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พพิ ธิ ภณ
ั ฑสถานแหง่ ชาตอิ นิ เดยี (Indian Museum) เปน็ พพิ ธิ ภณ
ั ฑเ์ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในอนิ เดยี
ที่ Asiatic Society of Bengal สร้างใน ค.ศ. ๑๘๑๔ เพื่อให้ผู้เข้าชมได้ศึกษาวัฒนธรรม และ
วทิ ยาศาสตรแ์ บบสหวทิ ยาการ เราจะไดศ้ กึ ษาศลิ ปะอนิ เดยี ซงึ่ เราไมค่ อ่ ยไดม้ โี อกาสศกึ ษาในชนั้ เรยี น
สิ่งอื่น ๆ ที่แสดงอยู่จะให้ความรู้ด้านสัตววิทยา ธรณีวิทยา มัมมี่จากอียิปต์ซึ่งเป็นที่สนใจของชาว
ต่างประเทศในยุคที่ตั้งพิพิธภัณฑ์นี้
อนุสรณ์สถานสมเด็จพระราชินนี าถวิกตอเรีย (Victoria Memorial) เป็นอาคารหินอ่อน
ที่งามสง่า มีคุณค่าด้านสถาปัตยกรรม อยู่ริมแม่น�้ำ Hooghly สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรง
ได้รับพระสมัญญาว่า สมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งอินเดีย หลังจากที่บริษัทอินเดียตะวันออกเลิกไป
ในอนุสรณ์สถานนี้มีห้องแสดงสิ่งของต่าง ๆ เช่น ภาพเขียน หนังสือโบราณ ประวัตินครกัลกัตตา
ด้านนอกมีสวนสวยงาม
พิพิธภัณฑ์รพินทรภารตีซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของมหาวิทยาลัยรพินทรภารตี เป็นที่แสดง
ประวัติของท่านรพินทรนาถ ฐากุร (Rabindranath Tagore) เป็นคนที่ไม่ได้เป็นชาวยุโรปคนแรก
ที่ได้รับรางวัลโนเบลทางวรรณคดี ใน ค.ศ. ๑๙๑๓ ท่านเขียนทั้งกวีนิพนธ์ เรื่องสั้น นวนิยาย บันทึก
การเดินทาง เขียนภาพ แต่งเพลง ได้เคยเขียนบทกวีเรื่องประเทศไทยด้วย นอกจากนั้นท่านยังเป็น
นักการศึกษา ได้ตั้งมหาวิทยาลัยวิศวภารตี ที่สันตินิเกตัน เพื่อส่งเสริมความคิดอิสระ และการ
แลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างวัฒนธรรม
หลังอาหารเย็นนักเรียนจะได้ไปเที่ยวศึกษาวิถีชีวิตชาวกัลกัตตายามค�่ำคืนที่ตลาด
พื้นเมือง ที่เรียกกันว่า New Market ก่อนจะกลับประเทศไทย
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเพิ่มประสบการณ์ให้นักเรียนเกี่ยวกับประเทศอินเดีย
นอกจากความรู้ที่ได้เรียนในชั้นเรียน
พลเอกหญิง
564
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“สิงคโปร์ : ประตูสู่ตะวันตกในอดีต”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐสิงคโปร์
วันที่ ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๗
หัวข้อวิชาเลือกเสรีในภาคการศึกษานี้เป็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับโลก
ตะวนั ตก เราไมส่ ามารถเดนิ ทางไปประเทศตะวนั ตกได้ ขา้ พเจา้ เหน็ วา่ สงิ คโปรเ์ ปน็ ประเทศทใี่ กลท้ สี่ ดุ
ที่จะใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ในเรื่องนี้ได้ เนื่องจากเป็นประเทศแรกที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๑๓ (ค.ศ. ๑๘๗๐) เพื่อทรงเรียนรู้
เทคโนโลยี วทิ ยาการ การเมอื งการปกครองของตะวนั ตกสำ� หรบั นำ� มาใชเ้ ปน็ แบบอยา่ งในการปฏริ ปู
สยามขณะนั้น
สิงคโปร์เป็นศูนย์กลางของอังกฤษในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในการเดินทาง
สมัยก่อน ถ้าจะไปยุโรป เช่น ราชทูตไทยจะไปอังกฤษในสมัยรัชกาลที่ ๔ ต้องหยุดจอดและเปลี่ยน
เรือใหญ่ทสี่ งิ คโปร์กอ่ นทีจ่ ะออกไปประเทศตะวันตก (ยุโรปและอเมริกา) การไปเรือในสมัยก่อนท�ำให้
เกิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับคนชาติอ่ืน ถึงปัจจุบันเราเดินทางทางเครื่องบินได้สะดวก แต่ทว่า
เครื่องบินหลายสายการบินยังต้องหยุดแวะที่สิงคโปร์
เนื่องจากในปัจจุบัน สถานที่ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเคยเสด็จ
พระราชด�ำเนินเยือนถูกรื้อ หรือเปลี่ยนแปลงไปมากแล้ว จึงเพิ่มสถานที่อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องและเป็น
ประโยชน์ในการศึกษา บางแห่งที่คงเหลืออยู่ เช่น โรงพยาบาลตันต๊อกเส็ง ที่พระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบริจาคพระราชทรัพย์ในการสร้างโรงพยาบาลส่วนหนึ่ง ก็ไม่สะดวก
ในการเข้าชม
สถานที่ที่เราจะไปชมกันมีฟอร์ตแคนนิ่งพาร์ค (Fort Canning Park) แสดงการเข้ามา
ของตะวันตก ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๕
565
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสิงคโปร์ (National Museum of Singapore) มีนิทรรศการ
หมุนเวียนเรื่อง “๗๐๐ ปี สิงคโปร์” เป็นเรื่องความเป็นมาของสิงคโปร์ ส่วนที่แสดงการเข้ามาของ
ตะวันตกเชื่อมโยงกับหัวข้อที่เราศึกษาได้
โบสถ์เซนต์แอนดรูว์ (St. Andrew’s Cathedral) แสดงให้เห็นบทบาทชาวตะวันตก
ส่วนหนึ่งที่เข้ามาในภูมิภาคของเราเพื่อเผยแผ่คริสต์ศาสนา (กรณีนี้เป็นนิกายแองกลิคัน Anglican
ของอังกฤษ) ได้มีบทบาททางการศึกษา การแพทย์แผนตะวันตก และอื่นๆ
พิพิธภัณฑ์กองทัพบกสิงคโปร์ (Army Museum of Singapore) เพื่อให้นักเรียนนาย
ร้ อ ยและผู ้ ร ่ ว มเดิ น ทางทราบประวั ติ ค วามเป็ น มาของการทหารสมั ย ใหม่ ข องกองทั พ สิ ง คโปร์
ที่น�ำวิทยาการทหารแบบตะวันตกมาใช้ สิงคโปร์มีความสัมพันธ์อันดีในด้านการทหารกับไทย
ยูเรเชียนเฮอริเทจเซนเตอร์ (Eurasian Heritage Centre) เป็นศูนย์มรดกวัฒนธรรม
ของพวกยูเรเชียน คือ พวกที่มีเชื้อสายลูกผสมระหว่างชาวเอเชียกับชาวยุโรป มีสมาคมของตนเอง
และมีวัฒนธรรมเฉพาะเป็นเอกลักษณ์ของตน
นอกจากนั้น เรายังจะมีโอกาสรับประทานอาหารที่มีชื่อเสียงในสิงคโปร์อีกด้วย
ถึงจะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ เราควรจะถือโอกาสสังเกต เรียนรู้สิ่งต่าง ๆ แม้ว่าไม่ได้อยู่
ในหลักสูตรที่เราศึกษา ก็จะช่วยเพิ่มประสบการณ์ที่มีประโยชน์แก่เรา
พลเอกหญิง
566
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“เยือนลาว : เพื่อนใกล้บ้าน”
ตามเสด็จทัศนศึกษาสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ณ นครเวียงจันทน์ และเมืองหลวงพระบาง
วันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๘
ประเทศไทยและลาวเป็นประเทศที่อยู่ใกล้ชิดกัน พูดจากันเข้าใจ “บ่ต้องใช้นายภาษา
(ล่าม)” ตั้งแต่ยังเด็กคุณครูซึ่งเป็นชาวหนองคายเคยสอนให้ร้องเพลงที่คนลาวแต่ง “...ทั้งสองฝั่ง
กัน้ กลางด้วยสายนที แต่ประเพณีนนั้ บ่ตา่ งกัน ชาติไทยและลาวก่อนนี้ เคยร่วมสัมพันธ์ ร่วมสายโลหิต
เดียวกัน มีน�้ำเท่านั้นมากั้นแบ่งกลาง”
หลังจากที่มีการสู้รบกันบริเวณชายแดน คนลาวก็ได้แต่งเพลง “...อย่าให้หมางหมอง
หม่นหัวใจคนที่เคยรักกัน อยู่ใกล้เคียงกัน ช่วยเหลือกันเถิด เหล่าลาวไทย”
หลังจากที่ลาวเข้าเป็นสมาชิกสมาคมอาเซียนและปลายปีนี้สมาคมอาเซียนจะเปลี่ยน
เป็นประชาคมอาเซียน ประเทศต่าง ๆ ไม่ว่าอดีตจะเป็นอย่างไรก็ต้องปรับตัวเข้าหากันมากขึ้น จึงจะ
ได้ประโยชน์ด้วยกันทุกชาติ เราจึงควรท�ำความรู้จักกันมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนนายร้อย
ซึ่งยังอยู่ในข่ายเป็นเยาวชน และเป็นทหาร ซึ่งถือกันว่าเป็นผู้ที่สร้างความสัมพันธ์ได้ดีที่สุด
เนื่องจากเวลาของเราไม่มากนัก จึงเยือนได้เพียงนครหลวงเวียงจันทน์และหลวง
พระบาง ถงึ กระนนั้ กไ็ มส่ ามารถทจี่ ะไปหลายแหง่ ทคี่ ดิ ไว้ เพราะไกลเกนิ ไป เชน่ โครงการศนู ยพ์ ฒ
ั นา
และบริการทางการเกษตร ห้วยซอน-ห้วยซั้ว (หลัก ๒๒) และโรงเรียนวัฒนธรรมเด็กก�ำพร้า
(หลกั ๖๗) ซงึ่ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เคยเสดจ็ ฯ เยอื นเมอื่ หลายปแี ลว้ (๘ - ๙ เมษายน ๒๕๓๗)
มีผู้เสนอไปที่จัมปาศักดิ์ เพราะอยากไปชมโครงงานผลิตกาแฟ ยี่ห้อดาว ซึ่งอาจ
ถือได้ว่ามีชื่อเสียงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ก็ไม่สามารถจัดให้ได้ เพราะเวลาไม่พอ
567
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
นอกจากการไปชมสถานที่ต่าง ๆ แล้ว ยังขอให้ท่านเอกอัครราชทูตไทยประจ�ำประเทศ
ลาวและบุคคลอื่นบรรยายเพื่อให้นักเรียนนายร้อย และผู้ร่วมเดินทางมีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้น
ทั่วกัน
หวงั วา่ การเดนิ ทางครงั้ นจี้ ะทำ� ใหท้ กุ ทา่ นไดร้ บั ความรู้ ความบนั เทงิ และความประทบั ใจ
พลเอกหญิง
568
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
“จากมะละกาสู่ปีนัง”
ตามเสด็จทัศนศึกษารัฐมะละกาและเมืองปีนัง
ประเทศมาเลเซีย
วันที่ ๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๘
กล่าวกันว่าก่อนตั้งเมืองมะละกา บริเวณที่เป็นมะละกาเป็นหมู่บ้านประมง ประชาชน
เป็นคนพื้นเมืองที่เรียกกันว่า Orang Laut หรือคนทะเล (ไม่ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันกับพวกชาวเล
เผ่าหนึ่งที่เราเรียกว่า “อูรัก ลาโว้ย” ใช่หรือไม่) มีเจ้าชายทรงพระนามว่าปรเมศวรมาจากปาเล็มบัง
ในสุมาตราถูกอาณาจักรศรีวิชัยโจมตีหนีไปที่สิงคโปร์ซึ่งขณะนั้นเรียกว่าตูมาสิก หรือเทอมาเสค
จากนั้นมาที่มะละกานี้ มีเรื่องเล่าว่าเจ้าชายปรเมศวรออกล่าสัตว์ ทรงพักผ่อนที่ใต้ต้นไม้ที่ภาษา
มาเลยเ์ รยี กวา่ Melaka ทอดพระเนตรกระจงหนั เขา้ ตอ่ สสู้ นุ ขั ลา่ สตั วข์ องพระองคด์ ว้ ยความกลา้ หาญ
จึงทรงคิดว่าที่นี่น่าจะเป็นชัยภูมิที่ดีในการตั้งอาณาจักร ประมาณ ค.ศ. ๑๔๐๐ หรือ พ.ศ. ๑๙๔๓
ต่อมารับนับถือศาสนาอิสลามมีอีกพระนามว่า “อินกันดาร์ ชาห์” บ้างก็ว่ามีพระมเหสีเป็นชาว
พื้นเมืองมุสลิม และพระโอรสเป็นสุลต่านท่านแรกที่นับถือศาสนาอิสลาม
เจิ้งเหอ นายพลเรือจีนมาหยุดที่มะละกา มีเรื่องเล่าว่า มีเจ้าหญิงจีนพร้อมบริวารมา
เสกสมรสกับสุลต่านองค์หนึ่งที่ครองราชย์ประมาณ ค.ศ. ๑๔๕๖ - ๑๔๗๗ (พ.ศ. ๑๙๙๙ - ๒๐๒๐)
ตามประวัติศาสตร์ว่า มะละกาต้องพึ่งจีนเพราะมีศัตรูรอบด้าน ที่ส�ำคัญคือกรุงศรีอยุธยาทางเหนือ
ที่มาตีราว ค.ศ. ๑๕๐๐ (พ.ศ. ๒๐๔๓) แต่ไม่ส�ำเร็จ และอาณาจักรมัชฌปาหิตทางใต้ อาณาจักร
มะละการุ่งเรืองมากโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการค้าผ้าอินเดีย การค้าไหม และเครื่องกระเบื้องจีน
กับเครื่องเทศมาเลย์ มีความสัมพันธ์ที่ดีกับหมู่เกาะโมลุกกะหรือหมู่เกาะเครื่องเทศ และขยาย
อาณาเขตตีเมืองต่าง ๆ ได้มาก
569
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ชาตติ ะวนั ตกชาตแิ รกทมี่ าคอื โปรตเุ กส ตงั้ แตป่ ลายครสิ ตศ์ ตวรรษที่ ๑๕ พวกยโุ รปชอบ
เครื่องเทศมาก พวกพ่อค้าเวนิสผูกขาดการค้าเครื่องเทศ โดยติดต่อผ่านอาหรับและอินเดีย ซึ่งที่จริง
ก็ติดต่อกับมะละกา กษัตริย์โปรตุเกสอยากติดต่อแหล่งผลิตโดยตรงจึงส่งนักส�ำรวจไป เริ่มต้นตั้งแต่
วาสโกดากามา ไปที่เมืองกาลีกัต (Calicut) ขณะนี้อยู่ในรัฐเกรละ (Kerala) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ
อินเดียต่อมามีลูกขุนนางชื่อ ซีเกียรา (De Sequeira) ติดต่อกับมะละกาโดยตรง เมื่ออุปราชเมืองกัว
(ในอนิ เดยี ตะวนั ตก) คอื อลั ฟองโซ อลั บเู คอรก์ ออกไปยดึ มะละกาใน ค.ศ. ๑๕๑๑ สรา้ งปอ้ มหนิ มชี อื่
ว่า A Famosa วัสดุก่อสร้างได้จากหินหลุมศพ และมัสยิดมาผสมกับศิลาแลงและอิฐ โปรตุเกส
ไม่ประสบความส�ำเร็จด้านการค้ามากเท่าที่ควร ต้องอาศัยพวกมาเลย์อย่างเช่นเคย
ค.ศ. ๑๖๔๑ พวกดัตช์และยะโฮร์ตีป้อมแตก พวกมะละกาไปตั้งถิ่นฐานสร้างเมืองที่อื่น
พวกดัตช์ครองมะละกาอยู่นานที่สุดจนถึง ค.ศ. ๑๘๒๕ เว้นแต่ช่วงสงครามนโปเลียน (ค.ศ. ๑๘๐๔ ๑๘๑๕) ช่วงนี้เงียบสงบ แต่มะละกากลายเป็นเมืองที่ไม่ส�ำคัญนักเพราะว่าพวกดัตช์ชอบปัตตาเวีย
(จาการ์ตา) มากกว่า ต้นคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ หรือ VOC พยายาม
ท�ำลายอิทธิพลของโปรตุเกสท�ำได้ส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๖๔๑ ดังที่กล่าวมาแล้ว พวกดัตช์พัฒนาปรับปรุง
ป้อมของโปรตุเกส และสร้างศาลาว่าการปกครอง (city hall ที่ภาษาดัตช์เรียกว่า Stadthuys
ในก�ำหนดการเรียกว่า “พิพิธภัณฑ์ท�ำเนียบข้าหลวง”) ปัจจุบันบางคนเรียกว่าตึกแดง
มะละกากลายเป็นของอังกฤษตามสนธิสัญญา ค.ศ. ๑๘๒๔ แลกกับเมืองในสุมาตรา
พวกดัตช์รู้ว่าเก็บไว้ก็ไม่มีประโยชน์เพราะอังกฤษพัฒนาสิงคโปร์ขึ้นมาได้ดีกว่า ในระยะแรกบริษัท
อินเดียตะวันออกของอังกฤษปกครอง ต่อมารัฐบาลอังกฤษให้เป็น Crown Colony รวมกับสิงคโปร์
และปนี งั เปน็ Straits Settlements สมยั สงครามโลกครงั้ ที่ ๒ ถกู ญปี่ นุ่ ยดึ ครองอยเู่ กอื บ ๔ ปี ปจั จบุ นั
เป็นส่วนของประเทศมาเลเซีย เป็นรัฐที่เจริญทางเศรษฐกิจมาก
สถานที่น่าสนใจที่เราจะได้ไปชม
๑. Stadthuys ดัตช์สร้างเป็นส�ำนักงานเมื่อ ค.ศ. ๑๖๕๐ เมื่ออังกฤษเข้ามาใน
คริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ สร้างโรงเรียนมิชชันนารี ใน ค.ศ. ๑๘๒๖ ให้การศึกษาฟรี ค.ศ. ๑๘๗๖
เปลี่ยนเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และชาติพันธุ์ (History & Ethnography)
๒. St. Paul’s Church สร้างบนยอดเนิน ถ้าเรียกแบบไทยก็จะว่า “สันเปาโล” เป็น
ที่บูชาแม่พระ สร้างเมื่อ ค.ศ. ๑๕๒๑ เพราะขุนนางชาวโปรตุเกสคนหนึ่งเชื่อว่าแม่พระช่วยให้เขา
รอดพ้นจากพายุในทะเลจีนใต้ ท�ำนองเดียวกับที่คนจีนเชื่อเจ้าแม่หมาจู่ เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์ซึ่งเป็น
570
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
พวกเจซูอิต สนใจด้านการศึกษามาสร้าง St. Paul’s College ใน ค.ศ. ๑๕๔๘ ถือได้ว่าเป็นโรงเรียน
แบบสมัยใหม่แห่งแรกในคาบสมุทรมลายา เมื่อเซนต์ฟรังซิสซาเวียร์เสียชีวิตในจีนได้น�ำศพมาไว้ที่นี่
ก่อนส่งไปฝังที่กัว
เมื่อดัตช์เข้ามาใช้เป็นศาสนสถานช่วงหนึ่ง ต่อมาย้ายออกไปใช้โบสถ์เก่าเป็นป้อม
สมัยอังกฤษ ค.ศ. ๑๘๒๔ ใช้เก็บดินปืนพักหนึ่งแล้วทิ้งให้พัง ต่อมามีการขุดค้น
Malacca Historical Society เป็นผู้ดูแล เอาหินหลุมศพติดข้างก�ำแพง ค.ศ. ๑๙๕๒ ตั้งรูป
เซนต์ฟรังซิสซาเวียร์
๓. Porta da Santiago เป็นป้อมของโปรตุเกสที่เรียกว่า A Famosa เป็นศิลปะ
โปรตุเกสที่เก่าที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่คงเหลืออยู่ สร้างสมัยอัลบูเคอร์ก ที่ต้องการเชื่อม
เส้นทางเครื่องเทศ (spice route) ที่มั่นของโปรตุเกสยังมีมาเก๊าที่จีน และกัวที่อินเดีย แต่ก่อน
มีก�ำแพงและหอสี่ด้านเป็นที่เก็บอาหาร และเป็นที่อยู่ของทหาร
ค.ศ. ๑๖๔๑ ดัตช์เข้ายึดครอง ค.ศ. ๑๖๗๐ ซ่อมส่วนที่เป็นประตูใหญ่จึงมีจารึกไว้ว่า
ANNO 1670 มีเครื่องหมายของบริษัท VOC
คริ ส ต ์ ศ ตวรรษที่ ๑๘ อั ง กฤษท� ำ ลายเพื่ อ ไม ่ ใ ห ้ ต กอยู ่ ใ นมื อ ของฝร่ั ง เศส ต ่ อ มา
Sir Stamford Raffles ซ่อมขึ้นมาเพราะเขาเป็นคนชอบประวัติศาสตร์
ปีนัง เป็นเกาะซึ่งเป็นรัฐหนึ่งของมาเลเซีย อยู่บริเวณช่องแคบมะละกา เป็นรัฐที่เจริญ
ทางเศรษฐกิจมาก
ปีนัง หรือที่ไทยเรียกว่าเกาะหมาก ปรากฏอยู่ในแผนที่เดินเรือของนายพลเรือเจิ้งเหอ
สมัยราชวงศ์หมิง คนอังกฤษที่มาถึงคนแรกคือ Sir James Lancaster ใน ค.ศ. ๑๕๙๒ ปล้นเรือ
อื่น ๆ และกลับไปอังกฤษ ค.ศ. ๑๗๘๖ กัปตันฟรานซิส ไลท์ ซึ่งเป็นนักผจญภัยอยู่ที่มัทราส และ
คนอื่น ๆ จากบริษัทอินเดียตะวันออกมาที่ปีนัง สุลต่านให้เช่าที่ดินแลกเปลี่ยนกับการป้องกัน
รฐั เคดะห์ หรอื ไทรบรุ ี จากกองทพั สยามและพมา่ สำ� หรบั ไลทบ์ รเิ วณนสี้ ำ� คญ
ั มากทจี่ ะปอ้ งกนั อทิ ธพิ ล
ของฝรั่งเศสในอินโดจีน และเฝ้าระวังอ�ำนาจของดัตช์ในสุมาตรา ต่อมาอังกฤษไม่เห็นความจ�ำเป็น
ที่จะต้องไปยุ่งกับการเมืองภายในของมาเลย์ แต่ก็ยังยึดปีนังอยู่ สุลต่านพยายามเอาคืนแต่ไม่ส�ำเร็จ
ไลท์เสียชีวิตที่ปีนัง
571
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ค.ศ. ๑๗๙๖ อังกฤษเอานักโทษจากหมู่เกาะอันดามันมาที่ปีนัง ปีนังเป็นแหล่งการค้า
เครื่องเทศ พริกไทย สินค้าอินเดีย หมาก ดีบุก ฝิ่น และข้าว และอาจจะเป็นที่ปลูกเครื่องเทศ
อยา่ งเดยี วกบั หมเู่ กาะโมลกุ กะของดตั ชไ์ ด้ ธรุ กจิ เครอื่ งเทศทำ� ใหค้ นจนี เขา้ มามากมาย ทา่ เรอื สงิ คโปร์
อยใู่ นทตี่ งั้ ทางภมู ศิ าสตรด์ กี วา่ ปนี งั จงึ เปน็ ผผู้ ลติ สง่ ไปทา่ สงิ คโปร์ คคู่ า้ สำ� คญ
ั คอื อนิ เดยี สยาม สมุ าตรา
ชวา อังกฤษ
การที่ประชากรเพิ่มขึ้นท�ำให้โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
การคมนาคมและการสาธารณสขุ การกอ่ สรา้ งตอ้ งใชแ้ รงงานนกั โทษอนิ เดยี ใน ค.ศ. ๑๘๖๗ มจี ลาจล
ครั้งใหญ่
การที่มีคนจีนมากท�ำให้ซุน ยัต-เซ็นมาหาเสียง และหารายได้หลายครั้งส�ำหรับการล้ม
ราชวงศ์ชิง มาครั้งสุดท้าย ค.ศ. ๑๙๑๐ ท�ำส�ำเร็จใน ค.ศ. ๑๙๑๑
สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๑ เรือรบเยอรมันแล่นเข้ามาที่ปีนัง จมเรือของฝ่ายสัมพันธมิตร
๒ ลำ� ชว่ งระหวา่ งสงคราม และชว่ งเศรษฐกจิ ตกตำ�่ ธรุ กจิ ในปนี งั ซบเซาแตก่ ม็ เี ศรษฐใี หมข่ นึ้ มาหลาย
คน สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ถูกทิ้งระเบิดและถูกญี่ปุ่นยึดครอง อังกฤษถอยไปสิงคโปร์ เป็นฐานที่
ตงั้ U-Boat การทสี่ มั พนั ธมติ รทงิ้ ระเบดิ อาคารเลขาธกิ ารปนี งั ทำ� ใหเ้ สยี ขอ้ มลู เอกสารทงั้ ขององั กฤษ
และญี่ปุ่น ท�ำให้การเขียนประวัติศาสตร์ปีนังท�ำได้ยาก
สถานที่ที่เราจะไปเยือน
๑. SMK Convent Light Street เปน็ โรงเรยี นสตรที เี่ กา่ แกท่ สี่ ดุ ในปนี งั และมาเลเซยี
ตั้งใน ค.ศ. ๑๘๕๒ มีแม่ชีมาจากฝรั่งเศส สอนเด็กชั้นเล็ก ๆ รับเด็กชายด้วย บางทีมีคนเอาเด็กทารก
มาแอบทิ้งไว้ แม่ชีก็เอามาเลี้ยง สอนให้มีความรู้ ให้มีจิตใจที่ดี ระหว่างสงครามญี่ปุ่นใช้เป็นที่กักขัง
เชลย
๒. Penang State Museum มีทั้งพิพิธภัณฑ์และหอศิลป์ ใน ค.ศ. ๑๙๔๑ มีผู้สร้าง
พิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ แต่ของหายไปหมดระหว่างสงครามโลกฯ ค.ศ. ๑๙๕๖ สร้างอีกแต่ไม่ส�ำเร็จ ค.ศ.
๑๙๖๒ รัฐบาลของรัฐสร้างพิพิธภัณฑ์ในบริเวณที่เคยเป็น Penang Free School ตนกูอับดุล
ราห์มาน นายกรัฐมนตรีมาเลเซียเป็นผู้เปิดใน ค.ศ. ๑๙๖๕
๓. Peranakan Museum เพอรานากันเป็นลูกหลานชาวจีนที่มาอยู่ในคาบสมุทร
มลายาในครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี ๑๕ - ๑๗ สว่ นมากมาทำ� ธรุ กจิ เชน่ เปน็ พอ่ คา้ คนกลาง เปน็ ผมู้ คี วามรู้ มกี าร
572
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ศึกษาดี มักพูดได้ ๒ ภาษาหรือมากกว่า ภักดีต่ออังกฤษมากกว่าจีน เรียกว่าพวกย่าหยา บ้าบ๋า หรือ
พวก Straits Chinese จะอยู่กันที่ปีนัง สิงคโปร์ มะละกา ประเทศไทยที่จังหวัดภูเก็ตและจังหวัด
ใกล้เคียง มีพิพิธภัณฑ์เพอรานากันในสิงคโปร์ มะละกา และไทยด้วย แสดงให้เห็นงานด้าน
สถาปัตยกรรม สิ่งของที่ใช้ในชีวิตประจ�ำวัน เช่น โต๊ะเตียง ถ้วยชาม เสื้อผ้า เกมต่าง ๆ ประเพณี
เช่น ประเพณีแต่งงาน การท�ำอาหาร
หวังว่าการเดินทางครั้งนี้จะเป็นประโยชน์ในการเชื่อมโยงยุโรปกับเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ และเชื่อมโยงกับไทย ให้ผู้สนใจได้ศึกษาเพิ่มเติมต่อไป
พลเอกหญิง
573
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ดัชนี
ก
กฎหมายอิสลาม
๓๕๒
กรมพระก�ำแพงเพชรอัครโยธิน
๓๒๑
กรมยุทธนาธิการ
๓๑๑
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
๓๒๑
กระทรวงกลาโหมของสหรัฐอเมริกา ๘๙
กรุงฮานอย
๕๕๔
กลุ่มไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด
๓๙๒, ๓๙๓
กว่างโจว
๒๗๗, ๓๑๘, ๓๗๖, ๕๖๑
กองทัพปลดแอก
๑๐๕, ๑๓๒,
๑๗๖, ๒๑๘, ๓๗๗
กองทุนการเงินระหว่างประเทศ ๗๘
๙๔
กอร์บาชอฟ
กะเหรี่ยง
๒๘๕, ๒๘๘
กัมพูชา
๔๒, ๔๕๖
การก่อการร้ายสากล
๕๙
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ๑๑๕, ๑๒๖, ๒๐๗, ๒๖๗
การปฏิรูปเมจิ
๓๒๔
๓๘๘
การปฏิวัติเขียว
การปฏิวัติฝรั่งเศส ๘๐, ๓๒๑, ๔๓๒
การปลูกพืชเชิงเดี่ยว
๖๗
การพัฒนาชุมชน
๕๔, ๖๙
การพัฒนาที่ยั่งยืน
๖๕, ๔๘๐
การส�ำรวจทางทะเล ๘๐
การส�ำรวจอวกาศ ๘๔
ก้าวกระโดดไกล
๙๑, ๓๗๗
574
ก�ำแพงเบอร์ลิน ๘๕, ๒๕๓
เกตุวลี นภาศัพท์
๓๔๐
เกริก วณิกกุล
๓๔๐
เกาหลีเหนือ ๘๖, ๘๙
แก๊งชิงหัว
๑๕๒
ไกสอน พมวิหาน
๓๓๐, ๔๗๒
ขงจื๊อ
ขจัดภัย บุรุษพัฒน์
ขวัญใจ โกเมซ
ขีปนาวุธ
เขตปกครองตนเอง
เขาพระวิหาร
ข
ค
๑๔๙, ๓๐๐
๒๐๘, ๓๓๕
๓๔๑
๑๙๓
๒๐๐
๓๒๙
คริสต์ศาสนา
๖๗, ๒๖๓, ๒๙๓, ๓๑๘
คลองสุเอซ
๓๒๐
คลินตัน
๑๐๖, ๑๑๑, ๒๔๕
ความมั่นคงของชาติ
๔๒, ๓๐๔, ๓๐๖
คอซอวอ
๑๐๗, ๒๐๑
ค่าปฏิกรรมสงคราม
๓๑๘, ๓๗๘
ค่ายโลกเสรี ๘๓, ๒๕๐, ๒๙๕
เครือจักรภพแห่งรัฐเอกราช ๘๕, ๒๕๓
แคว้นหริภุญชัย
๕๓๓
โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ๕๒, ๖๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
จ
จักรพรรดินโปเลียน ๘๐
จักรวรรดินิยมยุคใหม่
๒๘, ๘๐
จัตุรัสเทียนอันเหมิน
๙๓
จางเกาลี่
๑๗๓, ๑๘๑
จางเต๋อเจียง
๑๗๓
จีนฮ่อ
๒๘๕
จูมมาลี ไชยะสอน
๓๓๐
จูไห่
๙๕
เจ้าจื่อหยาง
๙๔, ๑๗๑
เจ้าฟ้านิภานภดล
๔๒๒
เจ้ามหาชีวิตสว่างวัฒนา
๓๓๐
๒๙๔, ๓๓๐
เจ้าสีหนุ
เจิ้งเหอ
๕๖๙
เจียงเจ๋อหมิน
๙๕, ๑๐๕, ๑๗๑
เจียงชิง
๙๒
โจวเอินไหล
๙๒, ๑๗๑
เฉินสุ่ยเปียน
ชนกลุ่มน้อย
ชีอะห์
เชียงราย
เชียงใหม่
ไช่หยวนเผย์
ฉ
ช
๑๐๗
๓๖, ๙๖, ๒๐๘
๒๙๒, ๓๕๐
๕๓๓
๕๓๓
๑๕๐
ซ
ซาไก
๒๘๘
ซ่านโถว
๙๕
ซาอุดีอาระเบีย ๘๘
ซิกข์
๖๗, ๒๘๓, ๔๐๗
ซินเกียง
๑๘๒, ๒๐๙
ซีเรีย
๒๑๑, ๒๖๐
ซุนยัดเซ็น
๙๐, ๑๙๑
ซูการ์โน
๒๙๔, ๓๒๘
ซูฟิสม์
๓๕๐
เซินเจิ้น
๙๕, ๕๖๑
เซี่ยงไฮ้
๙๓, ๑๘๑, ๓๗๕
๙๕, ๓๑๘
เซี่ยเหมิน
โซเนีย คานธี
๓๙๗
ไซโคลนนาร์กีส
๒๙๖
ญิฮาด
ดราวิเดียน
ดาไลลามะ
แดจังกึม
ต้มย�ำกุ้ง
ติมอร์เลสเต
เตช บุนนาค
575
ญ
ด
ต
๓๕๑
๓๘๗
๒๒๑
๓๖, ๒๑๐
๓๗๗
๒๙๑, ๔๗๘
๓๓๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เติ้งเสี่ยวผิง
๙๒, ๙๓, ๙๖, ๑๗๓
โตโจ ๘๓, ๒๕๐
ไต้ปิ่งกว๋อ
๑๖๐
ไต้หวัน
๑๐๕, ๑๒๓, ๑๗๗, ๒๘๕, ๓๗๒
ท
ทฤษฎีใหม่
๖๕
ทวารวดี
๕๔๖
ทหารอาชีพ
๔๒, ๓๑๑
ทักษิณฝั่งทะเลตะวันออก
๕๔๐, ๕๔๘
ทัศนศิลป์
๕๖, ๖๗
ทิเบต
๓๖, ๑๐๗
เทคโนโลยีชีวภาพ ๘๖, ๒๗๑, ๓๙๖
เทคโนโลยีสารสนเทศ
๕๗, ๘๖, ๒๔๒
เทคโนโลยีเหมาะสม
๕๕
ไทใหญ่
๖๑
ธ
ธนาคารเพื่อพัฒนาเอเชีย
ธนาคารโลก
ธรรมาภิบาล
นครนายก
นโปเลียนที่ ๑
นโปเลียนที่ ๓
นโยบายสี่ทันสมัย
นเรนทรา โมดิ
นางาซากิ
น
๒๒๓
๒๒๓, ๓๑๔
๒๐๕
๕๔, ๕๗
๓๒๑, ๔๒๐
๓๒๑, ๔๒๙
๙๔, ๑๔๕
๒๑๓
๒๖๙, ๓๑๘
576
น่าน
นานกิง
นิโคลัสที่ ๒
เนวิน
บรรสาน บุนนาค
บรูไน
บอสเนีย
บ้าบ๋า
บิสมาร์ค
บุช
บูรพาภิวัตน์
๕๓๙, ๕๕๒
๙๘, ๓๒๐
๓๒๓
๓๓๐
บ
ป
๓๔๒
๓๗, ๔๗๐
๓๙, ๔๘๕
๒๘๗
๓๒๒
๑๐๕, ๑๑๕
๓๖๗, ๕๖๑
ปฏิทินอิสลาม
๓๕๒
ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
๖๖, ๓๔๐
ประเทศโลกที่สาม
๑๑๔
ประเพณีราษฎร์
๕๔
ประเพณีหลวง
๕๔
ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
๕๗, ๒๗๓
ประวัติศาสตร์นิพนธ์
๓๐๕
ป้อมพระกาฬ
๒๘๗
ปัจเจกบุคคล
๖๐, ๒๑๔, ๒๓๐
ปัญญาประดิษฐ์
๑๙๐, ๑๙๖
ปัญหาสิ่งแวดล้อม ๘๖, ๒๕๓
ปัตตานี
๒๘๔, ๕๔๐
ปาปัวนิวกินี
๒๙๑
ปาเลสไตน์ ๘๘, ๒๖๐
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ปีนัง
๒๘๗, ๕๖๙, ๕๗๑
เปรมชัย กรรณสูต
๓๓๗
เปอร์เซีย
๖๓
โป๋ซีไหล
๙๘, ๓๗๗
โปรตุเกส
๒๙๓, ๓๙๒
โปแลนด์ ๘๕, ๒๐๑
ผ
เผด็จการฟาสซิสต์ ๘๓, ๒๕๐
เผิงเต๋อหวาย
๙๒
แผน วรรณเมธี
๓๓๘, ๔๖๐
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ๖๙
ฝรั่งเศส ๘๓, ๒๙๓
พ
พม่า
๒๐๘, ๒๒๓, ๒๙๖, ๓๓๑, ๕๕๙
พรรคก๊กมินตั๋ง
๙๐
พรรคคองเกรส
๒๑๓, ๓๙๖
พระบรมมหาราชวัง
๖๘, ๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
๒๘๖
พระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
๓๒๑
พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐ
๓๐๙, ๓๒๒
พะเยา
๕๓๓
พัฒนา หลังปูเต๊ะ
๓๔๐
พาสินี ลิ่มอติบูลย์
พิจิตร
พิษณุ จันทร์วิทัน
พิษณุโลก
พุทธศาสนา
เพชรบุรี
เพชรบูรณ์
แพร่
ฟิลิปปินส์
ภารตาภิวัตน์
ภาวะโลกร้อน
ภาษาไทย
ภูมิปัญญาไทย
๓๓๗
๕๕๐
๓๓๒
๕๕๐
๖๗, ๓๖๓
๒๘๔
๕๕๐
๕๓๙
ฟ
ภ
ม
๒๙๑, ๔๗๑
๔๐๐
๑๒๖
๕๖
๕๔
มหาธีร์
๓๐๓
มหาวิทยาลัยนาลันทา
๑๔๘, ๔๐๐
มหาสมุทรอินเดีย
๑๒๐, ๒๙๑
มองโกเลีย
๓๐๒, ๓๗๕, ๔๐๘
มะละกา
๓๒๐, ๕๖๙
มาเลเซีย
๙๖, ๑๑๘, ๒๘๘, ๒๙๑, ๓๒๐
มุสโสลินี
๒๕๐
เมียนมาร์
๕๕๙
แมนจูเรีย
๙๘, ๒๗๗
577
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ย
ยานอวกาศฉางเอ๋อร์
๑๘๙
ยานอวกาศเสินโจว
๑๘๙
ยุคโลกาภิวัตน์
๒๖๓, ๓๑๔
ยุคสงครามเย็น ๗๙, ๒๕๐
ยุคหลังสงครามเย็น ๗๙, ๘๘
ยุคอาณานิคม ๗๙, ๒๘๐
ยูโกสลาเวีย ๘๕, ๓๙๓
ระบบไพร่
รัชกาลที่ ๕
รัฐชาติ
รัตนโกสินทร์
รัสเซีย
ราชวงศ์ชิง
ราหุล คานธี
ไร่ขนาดใหญ่
ร
๓๑๐, ๓๒๓
๕๗, ๓๒๓
๕๗, ๒๗๘, ๓๐๗, ๓๖๗
๒๗๗, ๓๐๕, ๓๓๕
๖๔, ๘๗, ๑๒๕, ๓๒๒
๙๐, ๑๕๐, ๔๑๕
๓๙๖
๖๗
ล
ลัทธิคอมมิวนิสต์ ๘๓, ๓๗๗
ลัทธิจักรวรรดินิยม ๘๐
ลัทธิชาตินิยม ๘๓, ๒๕๐
ลัทธิเต๋า
๓๐๐
ลัทธิอาณานิคม ๘๐
ลั้วะ
๒๘๗
ล้านนา
๕๓๓
ลาว
๖๓, ๒๐๘, ๒๙๓, ๓๓๓
578
ล�ำปาง
ล�ำพูน
ลีกวนยู
ลีเติงฮุย
แลมัง
โลกาภิวัตน์
๕๓๓
๕๓๓
๑๓๗
๑๐๖
๔๒๑
๕๓, ๘๕, ๑๖๓,
๒๔๕, ๒๙๒, ๓๑๖
ว
วงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพา
๓๐๑
วรรณคดีไทย
๕๔, ๖๒
วรรณา สิริวัฒนภักดี
๓๓๖
วังเทวะเวสม์
๓๑๒
วังบางขุนพรหม
๓๑๒
วัฒนธรรมโลก
๒๓๗, ๒๔๗
วัฒนธรรมสากล
๕๘
วัฒนธรรมอเมริกัน
๒๔๐
วิชาไทยศึกษา
๕๙, ๓๐๔
วิชาประวัติศาสตร์โลก
๒๑, ๗๘
วิชาพื้นฐานอารยธรรมไทย
๕๓
เวินเจียเป่า
๑๐๖, ๑๔๔
เวียงจันทน์
๕๖๗
เวียดนาม
๕๖, ๒๙๑
ศาสนาอิสลาม
ศิลปกรรมไทย
เศรษฐกิจไทย
ศ
๖๗, ๒๑๒, ๓๕๒
๕๔, ๖๗
๕๔, ๖๕
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เศรษฐกิจแบบยังชีพ
เศรษฐกิจพอเพียง
เศรษฐกิจมหภาค
๕๕, ๖๕
๖๕
๑๓๔
ส
สงครามตัวแทน ๘๔, ๒๕๑
สงครามลับ ๘๔, ๒๕๑
สงครามโลกครั้งที่ ๑ ๘๓, ๒๕๐
สงครามโลกครั้งที่ ๒ ๘๐, ๙๘, ๑๗๑,
๒๒๗, ๒๓๙, ๒๗๕
สถาบันขงจื๊อ
๑๔๐, ๓๗๕
สถาบันเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา ๑๗
สนธิสัญญาคะนะงะวะ
๓๑๘
สนธิสัญญาเบาว์ริง
๓๐๙
สนธิสัญญาแวร์ซาย ๘๓, ๒๕๐
สเปน
๒๙๓, ๓๔๔
สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ๓๑๒, ๕๑๐
สมัยราชวงศ์หมิง
๑๒๔, ๕๗๑
สยามสมาคม
๖๒
สฤษดิ์ ธนะรัชต์
๒๘๗
สหภาพโซเวียต ๘๓, ๑๐๘
สหภาพยุโรป
๑๓๗, ๑๔๔, ๒๐๕,
๒๑๕, ๓๐๒, ๔๘๑
สังคมความรู้ ๘๖
สาธารณรัฐประชาชนจีน ๘๓, ๓๗๒, ๕๖๑
สามเหลี่ยมเศรษฐกิจ
๓๕๘, ๔๖๕
ส�ำนักตักษิลา
๔๐๐
๓๙๒
สิกขิม
สิงคโปร์
๒๙๑, ๔๗๖, ๕๕๖
สิทธิมนุษยชน ๘๖, ๒๐๗, ๒๕๘
สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
๓๐๘
สิบสองปันนา
๖๑
สีจิ้นผิง
๑๖๐, ๑๗๒, ๒๑๗
สึนามิ
๖๔, ๓๙๐
สุขาภิบาล
๓๑๑
สุรินทร์ พิศสุวรรณ
๒๐๙
สุหนี่
๓๕๐
เสี่ยวคัง
๑๗๓
โส้
๒๘๗
ห
หนึ่งประเทศสองระบบ
หนูฮัก พูมสะหวัน
หม่อมราโชทัย
หยูเจิ้งเชิง
หลวงพระบาง
หลินเปียว
หลิวเฉาฉี
หลิวหยุนชาน
หลี่เค่อเฉียง
หลี่เผิง
หลูซาน
หวังฉีชาน
หอรัษฎากรพิพัฒน์
หูจิ่นเทา
หูเย่าปัง
579
๒๐๐
๓๓๐
๔๑๖
๑๗๓
๓๗๗, ๕๖๗
๙๒
๙๒
๑๗๓
๑๗๒, ๓๘๑
๙๔, ๑๗๑, ๓๘๑
๙๒
๑๗๓
๓๐๙
๑๐๕, ๑๑๒, ๑๑๕
๙๓, ๙๔, ๑๗๒
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
เหมาเจ๋อตง
เหรินหมินปี้
เหลยเฟิง
๙๑, ๑๗๑, ๓๗๗
๙๗, ๑๑๘
๙๒
อ
องค์การการค้าโลก ๗๘, ๓๗๗
องค์การนาโต ๘๔, ๒๕๒
องค์การวอร์ซอร์ ๘๔
องค์การสหประชาชาติ ๗๘, ๓๑๖
องค์การอนามัยโลก
๑๗, ๘๘
องค์การอาหารและเกษตร
แห่งสหประชาชาติ
๑๗
อเล็กซานเดอร์ที่ ๒
๓๒๓
อองซานซูจี
๒๙๖
ออสเตรเลีย
๑๑๒, ๒๙๑
อังกฤษ ๘๓, ๒๙๓, ๓๑๗
อัฟกานิสถาน ๘๘, ๘๙, ๓๙๘
อัมพวา
๒๘๖
อาณาจักรสุโขทัย
๕๔๖
อาบูซายาฟ ๘๙
๑๐๔, ๒๕๑
อาวุธนิวเคลียร์
อาสา สารสิน
๓๓๘
580
อินเดีย
๑๐๘, ๑๔๓
อินโดจีน ๒๐๘, ๓๑๘, ๓๑๘, ๓๔๔, ๕๔๕
อินโดนีเซีย
๑๑๑, ๑๖๒, ๒๙๑,
๓๓๑, ๓๕๗, ๔๗๘
อิรัก ๘๙, ๒๖๐
อิสราเอล
๒๖๐
อีสานตอนล่าง
๕๓๗
อีสานเหนือ
๕๓๑
อุยกูร์
๙๖, ๒๑๐
อู๋อี๋
๑๒๘
เอเชียใต้
๒๑๒, ๓๘๗, ๕๖๓
เอลนิโญ
๖๔
โอลิมปิก
๑๐๐
๖๔, ๒๙๘, ๔๗๕
โอลิมปิกวิชาการ
ฮ่องกง
ฮอลแลนด์
ฮิญาบ
ฮิตเลอร์
ฮินดู
ฮ
๙๖, ๑๑๘, ๑๓๑
๒๙๓, ๓๑๗, ๓๒๓
๓๕๒
๒๕๐
๖๗, ๓๖๘, ๓๙๖
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
Index
A
ABM Treaty ๘๗
AIDS
๒๖๖
AIIB
๒๒๓
AIT
๔๙๗
Al Qaeda ๘๘, ๒๑๑
Albert Speer
๙๙
Alfred Nobel
๔๘๔
Alibaba
๑๘๒, ๑๙๓
Amazon
๑๙๔
American Dream
๒๑๔, ๓๗๑
Americanization
๒๓๗, ๒๔๐
๕๒๐
Amu Darya
Angela Merkel
๑๑๓
Angelo Inganni
๕๑๔
Anne Frank
๔๘๕
Anthrax ๘๘, ๒๖๗
APEC
๓๗๓
๔๘๒
Appeal of 18 June
Arab Spring
๑๗๔, ๒๑๐
Arakan
๒๙๖
ARF
๓๑๖
Arturo Toscanini
๕๑๔
ASEAN
๒๙๕
๒๔๓, ๒๖๐
Asian Values
Auguste Piccard
๑๙๗
Balance of Power
Battle of Somme
Beethoven
Beluga
Bill Gates
biological diversity
Bollywood
BRICS
Bruce Bower
Bullet Train
B
C
carbon footprint
CCP
CCTV
centralization
CERN
Charles De Gaulle
Charlie Hebdo
Chen Duxiu
Chevron
China Dream
China’s Silicon Valley
Chindia
Chinoiserie
581
๓๐๒
๔๘๔
๔๘๓
๕๒๐
๑๑๑, ๒๔๒
๒๗๐
๑๕๔, ๓๘๘, ๓๙๑
๑๔๕, ๓๘๓
๑๓๘
๑๙๖
๒๐๖, ๒๕๑
๑๗๒
๑๖๑, ๑๙๔
๓๐๖, ๓๐๗
๔๙๑
๔๕๒
๒๑๒
๑๕๐, ๑๕๓
๑๑๒
๑๗๙
๑๘๖
๑๔๔, ๓๙๔
๙๐, ๓๖๘
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
Christian Anderson
๔๘๑
CIA
๒๕๑
Civil War
๒๗๔
climate change
๒๐๕, ๕๐๘
COMPASS
๑๙๖
Comprehensive Nuclear Test Ban
๘๗, ๑๓๑
connectivity
๒๒๖, ๓๕๘
CRI
๑๙๕
Cricket Diplomacy
๓๙๓
CryoSat-2
๒๐๓
๒๘๑
cultural diversity
cultural tourism
๒๙๘
D
Darfur
๑๑๓, ๑๑๕, ๑๒๖
de Mello
๒๖๕
decentralization
๓๐๖
diaspora
๒๔๔, ๔๐๖, ๕๖๑
Digital Revolution
๒๐๒
Donald K. Emmerson
๒๔๘
Donald Rumsfeld ๘๙
Dwight Perkins
๑๖๘
E
East Asia Community
๓๐๒
East India Company
๓๒๐
East-West Economic Corridor
๑๗๙, ๔๖๗
582
eBay
Ebola
eco-tourism
Edward Henry Strobel
Edward VII
Elizabeth Perry
entrepreneurialism
Eurasia
European Space Agency
Eurozone
F
Ferdinand E. Marcos
Ford Foundation
Franco-Prussian War
Fukushima
G
G20
Galileo
Gavin Menzies
Generation C
Generation X
Generation Y
Generation Z
Geneva Convention
George Shultz
Gerard de NERVAL
Gerhard Schroeder
๑๙๔
๒๖๖
๒๙๘
๓๒๕
๔๒๖
๑๖๘
๒๔๐
๒๒๕
๑๙๖, ๒๐๒
๖๖, ๒๑๕
๓๓๐
๒๙๔
๓๒๑
๔๐๘
๓๘๔
๑๙๖
๙๖
๒๐๕
๒๐๔
๒๐๔
๒๐๕
๒๖๙
๒๔๘
๕๑๕
๑๑๓
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
globalization
๒๘๒, ๒๘๒, ๓๖๗
GLONASS
๑๙๖
GMO
๑๔๗, ๒๖๖
GPS
๑๙๐, ๑๙๖
Great Recession
๑๔๓
Grimms’ Fairy Tales
๔๘๒
Gudi Staiblia
๔๙๗
Gulf States
๒๑๐
Gustave Rolin - Jacquemyns
๓๒๓
H
H.R. Dharsono
๓๔๐
Haier
๑๕๕
Hamburger Crisis
๓๗๔
HANBAN
๑๑๗
HDI
๑๖๕
Helmholz
๒๐๓
Henrik Ibsen
๔๘๓
Henry (Hank) Paulson
๑๒๕
Henry M. Beachell
๑๙๗
๒๖๓
Hispanic
HIV
๑๘๕, ๒๖๖, ๒๙๐
Holy See
๔๙๘, ๕๐๖
Homan van der Heide
๓๐๙, ๓๒๓
Huawei
๑๕๕, ๑๙๓
Human Dignity
๒๓๐, ๒๕๗
๒๖๙
human shields
Huntington
๒๖๓
Hushi
๑๕๐
illegal immigrants
IMF
Indian diaspora
Indianized states
individualism
Infosys Foundation
ISIS
Islamization
I
J
๒๕๙, ๒๖๔, ๓๔๓
๒๒๓, ๒๔๑, ๓๘๙
๔๐๖
๒๙๒
๖๐, ๒๔๐
๑๕๔, ๓๙๑
๒๑๑
๒๒๐
Jack Ma
Jame McCarthy
Jens Iverson Westengard
Joachim du Bellay
John Bowring
John F. Kennedy
John Kenneth Galbraith
John Yettaw
Jonathan Spence
Joseph Needham
K Pop
Kametaro Toyama
Kenneth Courtis
KGB
Korean Wave
583
K
๑๙๓
๓๐๙
๓๒๕
๔๑๓
๓๑๙
๑๐๕
๓๘๗
๒๙๗
๑๒๔
๑๕๓
๒๑๐
๓๐๙
๑๑๑
๒๕๑
๒๑๐
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
L
Lawrence Summers
Lehman Brothers
Lindau
localization
Louis Mountbatten
Lu Yongxiang
Luxun
๒๔๘
๑๔๓
๔๘๗
๒๘๒
๒๙๑
๑๕๓
๑๕๐
M
M.S. Swaminathan
๑๔๙
Macapagal
๓๒๙
Magna Carta
๔๘๔
Medicaid
๑๖๓
medical tourism
๒๙๘
Medicare
๑๖๓
Melting pot
๒๓๙
Metissage culturel
๒๓๗
Michael Pettis
๑๖๙
Milan Charter
๕๑๗
Millennium Development Goals ๒๐๗
Modernization
๒๓๘, ๓๖๗
๑๐๙
Morgan Stanley
Mortimer B. Zuckerman
๒๔๐
mythology
๔๑๔
NAM
Nasser
N
๒๙๔
๓๙๓
584
National Missile Defense ๘๗
NATO
๒๓๘, ๒๖๐, ๓๘๔
natural diversity
๒๘๑
Nawaz Sharif
๓๙๘
Ngo Din Diem
๓๒๘
non-state actors
๒๕๗
non-traditional threats
๓๑๖
๑๔๙, ๓๘๘
Norman Borlaug
novelty
๒๔๐
O
Official Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Oliver Cromwell
๒๗๔, ๒๗๕
Open Door Policy
๓๒๕
Opium War
๓๑๗
Organization ๑๗, ๘๕, ๒๒๔, ๓๗๙, ๓๘๔
Orientalism
๓๖๗
Osama bin Laden ๘๘
OTOP
๒๘๒, ๓๘๒
Otto Hahn
๔๘๗
Paul Kruger
Paulson
Pax Americana
Pax Britannica
Pax Romana
Pax Sinica
Peace Corps
P
๒๔๔
๑๒๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๓๑๗
๒๕๕, ๒๙๔, ๔๗๖
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
personal diplomacy
๓๒๖, ๓๒๙
Peter Mandelson
๙๘, ๑๑๙
PetroChina
๑๘๗
Phoumsawan
๓๒๙
politburo
๑๗๒, ๑๗๘
pragmatism
๒๑๔, ๒๔๐
preventive diplomacy
๓๑๖
protectionism
๑๒๖, ๑๒๘
proxy war ๘๔, ๒๕๑
R
R&D
๙๙, ๑๑๗, ๑๘๕
realism
๒๑๔
Realpolitik
๑๐๕
Red Cross
๒๖๕
refugee
๒๖๔, ๓๔๓
Roald Amundsen
๔๘๓
Robert A. Mundell
๙๗, ๑๑๙
Robert Zoellik
๑๐๙
Rogue States ๘๙
๕๑๔
Rossini
Rule of Law
๒๑๘
Russo-Japanese War
๓๒๓
S. Jayakumar
S.R. Nathan
SAARC
SARS
S
๓๔๗
๓๓๐
๓๓๙, ๓๙๘
๒๕๘, ๒๖๗
Scrapbook
๔๙๔
SEATO
๒๙๔, ๓๔๐
secular states
๒๕๘
๒๖๐
self-determination
Senkaku
๓๐๑, ๓๗๘
๒๙๑
Seven Sisters
Shale Gas
๑๘๘
Shanghai Cooperation Organization
๑๒๔, ๒๒๔, ๓๗๙
Siemens
๑๑๓, ๑๕๖
Silk Road
๒๒๕, ๓๘๔
๒๔๕
single market
Sinopec
๑๑๔, ๑๘๘
SLORC
๒๙๖
social network
๑๖๑, ๒๐๒
Soekarno
๓๒๘
soft power
๑๑๗, ๒๒๖, ๓๑๕, ๓๗๖
space race ๘๔, ๒๕๑
SPDC
๒๙๖
sphere of influence ๘๔, ๒๕๑
Spirit of Beijing
๑๗๘
Spratley Islands
๒๒๐
Sputnik ๘๔, ๒๕๑
State Banquet
๓๒๘
State Visit
๓๒๘, ๔๔๙
Steve Jobs
๑๖๔
Straits Settlements
๓๔๖
Suez
๑๑๓
Sukarno
๓๙๓
585
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
T
Takeshima
๓๐๑
Taliban ๘๘
Tata Consultancy Service
๑๐๘
Tata Group
๑๕๓
Tito
๓๙๓
Tokichi Masao
๓๒๔
totalitarianism ๘๔, ๒๕๒
U
U Moe Myint
๓๔๒
U Thant
๒๙๔
U Win Maung
๓๒๘
UN Security Council
๒๔๖
UNDP
๔๗๐
UNESCO
๑๗, ๒๑๑, ๒๘๒, ๓๔๗
UNHCR
๒๐๘, ๒๖๔, ๒๖๕
UNICEF
๒๖๕
unilateralism
๓๑๕
586
Verdun
V
๒๖๙
W
Wang Xuan
๑๙๕
Wang Ying-lai
๑๙๕
Westernization
๒๓๗, ๒๔๓, ๓๖๗
white collar
๑๗๐
Wilhelm I
๓๒๒
World Food Program ๑๗, ๒๖๘, ๔๖๗
World Trade Center ๘๗, ๒๕๓
Zheng Bijian
Zlata Filipovic
Z
๑๒๓
๔๘๕
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์ค�ำสอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
บทพระราชนิพนธ์ใน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
คณะที่ปรึกษาในการจัดพิมพ์
๑. รองศาสตราจารย์ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล
๒. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ
๓. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา บ�ำรุงสุข
๔. นางกรพินธุ์ ศรีสุขสวัสดิ์
๕. พลโท สิทธิพล ชินส�ำราญ
๖. พลตรี วินัฐ อินทรสุวรรณ
๗. พลตรี ปราโมทย์ ว่านเครือ
คณะบรรณาธิการ
๑. พลตรี ศาสตราจารย์ ดร.ศรศักร ชูสวัสดิ์
๒. พลตรีหญิง ปิยนุช รัตนวิชัย
๓. พันเอก รองศาสตราจารย์ ดร.พีรพล สงนุ้ย
๔. พันเอกหญิง รองศาสตราจารย์ชมนาด เทียมพิภพ
๕. พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๖. พันโทหญิง ณัฏฐ์พร บุนนาค
๗. พันตรี ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
๘. นางสาวพอฤทัย อดใจ
ภาพประกอบ
นายเอกชัย เขียวชอุ่ม ฝ่ายช่างภาพส่วนพระองค์ กองงานส่วนพระองค์ ส�ำนักพระราชวัง
587
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
สายธารแห่งประวัติวิทยา
รวมบทพระราชนิพนธ์คำ�สอน ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใน พลเอกหญิง ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ ๕ รอบ
๒ เมษายน ๒๕๕๘
