PDF Text
Text
“จด มายเ ตุเยอรมัน และ
การเปิดตั ของ อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๗”
พลเอก ญิง .ดร. มเด็จพระกนิ ฐาธิราชเจ้า
กรม มเด็จพระเทพรัตนราช ุดา ฯ ยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๗
ก
พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ิธีการทางประ ัติ า ตร์เป็น ิธีการ ึก าเรื่องรา ต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้ ในอดีต
โดยจะต้องมีจุดประ งค์ชัดเจน ่า จะ ึก าอะไร เพื่ออะไร ตั้งคำถาม รือตั้งชุดคำถาม
ไ ้เพื่อเป็นแน ทางการ ึก าอย่างมีประเด็น …บางครั้งอาจจะมีการตั้ง มมติฐาน (ใช้
การ ันนิ ฐานคาดคะเนตอบคำถามไ ้ล่ ง น้าตามข้อมูลเบื้องต้นที่มีอยู่ รือทฤ ฎีที่
มีมาก่อน) เพื่อพิ ูจน์ ่าถูกต้อง รือไม่
การ ึก าเรื่องรา ในอดีตจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพึ่ง ลักฐาน เพื่อใ ้ได้ข้อมูล
รือข้อ นเท ที่จะนำมาใช้ในการ ึก า ิจัย การ าข้อมูลมีได้ ลาย ิธี อาจใช้การอ่าน
ลักฐานที่เป็นเอก ารลายลัก ณ์ การ ัมภา ณ์ การ ังเกต การ ำร จพื้นที่ร่องรอยที่
เกิดเ ตุ ตร จดู ิ่งของเครื่องใช้ ภาพแผนที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ ั ข้อที่เราจะ ึก าค้นค ้า
การ าข้อมูล รือ ลักฐาน ค ร า ลักฐานใ ้ได้มากที่ ุดและ ลาก ลาย เพื่อ
ตร จ อบ ตร จทานกันและกัน ใ ้มั่นใจ ่าจะจำลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง
ข้อผิดพลาดทางประ ัติ า ตร์ (historical fallacy) ประการ นึ่งคือ การมุ่ง
ค้นค ้า ลักฐานประเภทเดีย มองไปในทางเดีย และละเลย ลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะ
ทำใ ้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำ นักน่าเชื่อถือ
่ น นึ่งจากพระราชนิพนธ์คำ อน 30 เม ายน 2556 ั ข้อเรื่อง “ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่ง มาย
และขอบเขตการ ึก า และ ิธีการทางประ ัติ า ตร์” ิชา ั ข้อพิเ ทางประ ัติ า ตร์ไทย : ไทย
กับประเท เพื่อนบ้าน (HI 4106) ายธารแ ่งประ ัติ ิทยา ร มบทพระราชนิพนธ์คำ อน ณ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ใน พลเอก ญิง า ตราจารย์ ดร. มเด็จพระเทพรัตนราช ุดาฯ
ยามบรมราชกุมารี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกา
ฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เม ายน 2558
ารบัญ
หน้า
พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ารบัญ
ก
ข
โครงการ ัมมนา
ง
กำ นดการ
ญ
คำกราบบังคมทูลของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ฏ
คำกราบบังคมทูลรายงานการ นับ นุน “โครงการการ ิจัยเอก าร ำคัญทางประ ัติ า ตร์ไทย มัยใ ม่
จาก อจด มายเ ตุต่างประเท ” เพื่อมุ่ง บื าน อจด มายเ ตุในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท
ผู้อำน ยการ ำนักงานการ ิจัยแ ่งชาติ
ฑ
บทค าม
อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์ :
ภารกิจและการดำเนินงานด้านการแปล
พันเอก ดร. ร ักดิ์ งามขจรกุลกิจ
1
มองประ ัติ า ตร์ค าม ัมพันธ์ไทยเกา ลีใต้ ท รร 1960 :
ผ่านเอก ารกระทร งการต่างประเท เกา ลีใต้
นาง า เก ราภรณ์ าญแกล้
19
การแปล นัง อื พิมพ์เ ริน มินรื่อเป้ากับค าม ำคัญต่อประ ัติ า ตร์ งครามเย็นยุคต้นและไทย
ผู้ช่ ย าตราจารย์ ชัยพร พยาครุฑ
39
งานแปลเอก าร ำคัญ อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
นาง า ณุทยา ณุตตรกุล
60
“ปัญ ากัมพูชา” ใน นัง ือพิมพ์ไซ่ก่อน ายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
นัง ือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ นัง ือพิมพ์ต๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รอง า ตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่น รรณา
67
ใน ายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอก ารลับ
ำนักข่า กรองกลาง รัฐอเมริกา (ค. . 1967-1987)
พันโท ผู้ช่ ย า ตราจารย์ ดร.อภิเ ก มนเทียร ิเชียรฉาย
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิดของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
84
ง
โครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป
เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ชื่อโครงการ การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
หัวหนาโครงการ: พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ที่ปรึกษาโครงการ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.)
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการสวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
สถาบันผูจัดสัมมนา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
งบประมาณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
๑. หลักการและเหตุผล
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเขารับราชการเปนอาจารยประจำ สวนการศึกษา โรงเรี ยน
นายรอยพระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๒๓ ปจจุบัน พระองคทรงดำรงพระยศพลเอกหญิง
ตำแหนง ศ.เกียรติคุณ ทรงเปนผูบัญชาการพิเศษโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และทรงเปน
จ
อาจารยพิเศษ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วิชาที่ทรง
รวมสอนไดแก วิชาไทยศึกษา วิชาประวัติศาสตรไทย วิชาประวัติศาสตรเอเชียตะวันออก วิชา
ประวั ติ ศ าสตรเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต วิ ช าเอเชี ย ใต วิ ช าประวั ติ ศ าสตรสหรั ฐ อเมริ ก า วิ ช า
ประวัติศาสตรยุโรป วิชาหัวขอพิเศษทางประวัติศาสตร และวิชาประวัติศาสตรรวมสมัย
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเปน “ทูลกระหมอมอาจารย” ของนักเรียนนายรอยมานาน
มากกวา ๔๐ ปแลว เปนชวงเวลาที่พระองคทรงทุมเทใหกับการสอนและนักเรียนนายรอยอยาง
ทรงมิรูจักเหน็ดเหนื่อย ทรงใหความรักความเมตตาแกนักเรียน ทรงรักที่จะเรียนรูและทรงพัฒนา
ตนเองอยู เสมอ รวมถึง ทรงรัก ในชีวิ ตครูอยางแทจริง ซึ่ งแสดงถึงพระวิ ริย ะอุต สาหะและพระ
ปรีชาญาณของพระองคทานอยางสำคัญยิ่ง เพื่อการพัฒนาศักยภาพของผูเรียนไปสูการเปนคนมี
มุมมองกวางและเขาใจสรรพสิ่งเชิงสรางสรรคบนฐานความรูที่ถูกหลักวิชา ที่เปนผลมาจากการรูจัก
ประยุกตใชความรูวิชาประวัติศาสตรอยางชาญฉลาด คือการเนนการเรียนรูและฝกฝนวิธีการนำ
เนื้อหาความรูทางประวัติศาสตร เพื่อการพัฒนาคนในมิติตางๆ ทั้งดานรูจักคิด รูจักอภัยและรูจัก
ทบทวนตนเองเสมอ เพื่อใหปจจุบันมีความมั่นคงและสันติ และเพื่ออนาคตที่ดีงามยั่งยืน
นอกจากพระราชกิจดานการเรียนการสอนแลว พระองคยังทรงเปนแบบอยางอันประเสริฐ
ของ “ทหารวิชาการ” โดยทรงสนับสนุนการวิจัย การบริก ารทางวิชาการ และการทำนุบ ำรุง
ศิลปวัฒนธรรมอยางสม่ำเสมอ และในการดำเนินการดานนี้ พระองคทรงมีพระราชดำริดำเนิน
โครงการหอจดหมายเหตุ ข องกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร สวนการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งตอมาไดรับพระราชทานนามใหมวา “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” เมื่อป ๒๕๖๕ เพื่อรวบรวมและจัดเก็บเอกสารที่เกี่ยวกับ
ประเทศไทยจากกองจดหมายเหตุของตางประเทศ เชน สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย
เยอรมันและจีน ทั้งนี้ นอกจากพระองคทรงมีเปาหมายเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัย
ของอาจารยโรงเรีย นนายรอยพระจุล จอมเกลาแลว ยั งทรงมี พ ระราชประสงคเปดบริ ก ารให
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผูสนใจสามารถคน
อานและนำเอกสารดังกลาวไปใชไดอยางทั่วถึง
ในการนี้ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาไดดำเนินการตามพระราชดำริ โดยการจัด
สัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติและแนะนำเอกสารของโครงการหอจดหมายเหตุ
กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ หรือ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
มาแลวหลายครั้ง
ฉ
ครั้ งแรกเรื่ อ ง “๗๐ ปแหงการสิ้ น สุ ด ของสงครามโลกครั้ งที่ ๒: ไทยจากเอกสารกอง
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘
ครั้งที่ ๒ เรื่อง “๑๒๐ ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมอง
ของเอกสารรั ส เซี ย สหรั ฐ อเมริ ก า และนั ก วิ ช าการไทย-รั ส เซี ย ศึ ก ษา” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๒ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๐
ครั้งที่ ๓ เรื่อง “๗๐ ป สงครามเกาหลี จากมุมมองของเอกสารเกาหลี จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย
และสหรัฐอเมริกา” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๕ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๓ และ
ครบรอบ ๔๐ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และ
ครั้งที่ ๔ เรื่อง “๕๔ ป การกอตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อน
บาน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” ในโอกาสทรงเจริญ
พระชนมายุครบ ๖๖ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๔
ครั้งที่ ๕ เรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมาย
เหตุ ต างประเทศของเพื่ อ นบานและชาติ ม หาอำนาจ และนั ก วิ ช าการ” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๗ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๕ ณ ศูนยการประชุมศรีโคตรบูรณ มหาวิทยาลัย
นครพนม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕
ครั้งที่ ๖ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหมภายใตพรรคคอมมิวนิสต จากมุมมองของ
ผูที่เคยเยือนจีนมากกวา ๕๐ ครั้ง และ การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๖ ” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ ณ กอง
วิชาประวัติศาสตร สวนการศึ กษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วัน ที่ ๒๓ พฤศจิกายน
๒๕๖๖
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ จึงเห็นควรจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เพื่อ
เฉลิมพระเกียรติ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗” ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ทั้งนี้ เพื่อเปนการสืบสานและตอยอดพระราชดำริ ในการนำเอกสารสำคัญของไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศกลับมาจัดเก็บและใหประชาชนไทยสามารถเขาถึงแหลงขอมูล ทาง
ประวัติศาสตรอยางทั่วถึง และเพื่อการเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของ
ช
พระองค ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ทศวรรษแลว และ
เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริของ
พลเอกหญิ ง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษ ฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี อยางเปนทางการเปนครั้ งที่ ๗ สำหรับ เปนแหลงขอมู ล คนควาและการ
ทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม พรอมกันนี้เพื่อเปนการแสดงความสำนึกใน
พระมหากรุณาธิคุณพนพรรณนาที่ทรงมีตอโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาและวงวิชาการ และ
การสืบสานการศึกษาวิชาประวัติศาสตรที่พระองคพระราชทานไวแกนักเรียนนายรอยวา “รูจัก
อดีต เขาใจปจจุบัน และกาวทันอนาคต”
๒. วัตถุประสงค
๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา
๒ เมษายน ๒๕๖๗ และเพื่อเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพระองค ที่มี
ลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษแลวใหเปนที่ประจักษแก
สังคมไทย
๒. เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริ
ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี อยางเปนทางการเปนครั้งที่ ๗ สำหรับการเผยแพรเอกสารและงานแปล เพื่อ
เปนแหลงขอมู ล คนควาและการทบทวนองคความรู ของประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย ใหมใหแก
นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผูสนใจ
๓. เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตางๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็นกับอาจารย ขาราชการและนักเรียนนายรอยอยางกวางขวางฉันมิตร
๔. เพื่อสงเสริมและสนับสนุนใหมีการนำเอกสารสำคั ญทางประวัติศาสตรไทยจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศในประเทศตางๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก
และงานเขียนสรางสรรคความรูใหมๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทาง
ประวัติศาสตรไทยดังกลาวไดอยางทั่วถึง
๓. วัน เวลา และสถานทีจ่ ัดสัมมนา
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗ เวลา ๐๗๐๐–๑๒๐๐ โรงเรียนนายรอยพระ
จุลจอมเกลา
๔. รายการสัมมนา
ซ
๐๗๐๐-๐๘๓๐ ลงทะเบียน
๐๘๓๐
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคณ
ุ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จถึงกองวิชา
ประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
เสด็จเขาหองทรงงาน ชั้น ๒
๐๙๐๐
เสด็จไปยังหองเรียน ๒๐๖
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ ถวาย
หนังสือประกอบการสัมมนา
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการสัมมนาทางวิชาการประจำป เบิกคณะบุคคลเขารับของ
พระราชทานที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
๐๙๑๐
ผูอำนวยการสำนักงานการวิจยั แหงชาติ (วช.) กลาวถึงที่มาของการ
สนับสนุน “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศในอนาคต
๐๙๒๐-๑๐๐๐ พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
๑๐๐๐-๑๐๓๐ พัก อาหารวาง
๑๐๓๐-๑๒๐๐ การสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว
เอกสารเกาหลีใต
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
เอกสารจีน
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
เอกสารฝรั่งเศส
รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา
เอกสารเวียดนาม
พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
เอกสารสหรัฐอเมริกา
ฌ
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
๑๒๐๐-๑๓๓๐ อาหารกลางวัน
ผูเขารวมการสัมมนา
นักวิชาการ อาจารย นิสติ นักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอกจากมหาวิทยาลัย จำนวน
๑๕๐-๒๐๐ คน
ขาราชการ อาจารยและนักเรียนนายรอย รร.จปร. ขาราชการของทบ. วช. และหนวยอื่นๆ
จากกรุงเทพฯ จำนวน ๑๐๐ คน
ประโยชนทีค่ าดวาจะไดรับ
๑. ไดเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ที่ มี ลั กษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ท ศวรรษแลว
ใหเปนที่ปรากฏแกสังคมไทย
๒. ไดเผยแพรการดำเนินการของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
ในพระราชดำริ ข องพลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำหรับเปนแหลงขอมูลคนควา
และการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับสมัย
สงครามโลกครั้งที่ ๒ สมัยสงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น แกนักวิชาการ นิสิต
นักศึกษาและผูสนใจ ที่สามารถเขามาใชบริการในโอกาสตอไป
๓. ไดแลกเปลี่ ย นความรู และแหลงขอมู ล สำหรั บ การศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย
สงครามโลกฯ สงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น ซึ่งจะเปนประโยชนตอนักวิชาการ
นิสิตนักศึกษาและถือเปนความกาวหนาของการศึกษาวิจัยเชิงลึกในขั้นตอๆ ไป
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๙ กันยายน ๒๕๖๗
ญ
กำหนดการการสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ
พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
---------------------------------๐๗.๐๐ นา กิ า
๐๘.๓๐ นา กิ า
๐๙.๐๐ นา ิกา
๐๙.๑๐ นา ิกา
๐๙.๒๐ นา ิกา
๑๐.๐๐ นา ิกา
๑๐.๓๐ นา ิกา
- ลงทะเบียน
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ
ถึงกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
- เสด็จฯ เขาหองทรงงาน ชั้น ๒
- เสด็จฯ ไปยังหองเรียน ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสนบนเวที
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ
ถวายหนังสิอประกอบการสัมมนา
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการจัดสัมมนาทางวิชาการ เบิกผูมีอุปการคุณและวิทยากรเขารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชญ
ิ ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
- ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ในอนาคต
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖ ไปยังหองทรงงาน
- ทรงพักพระอิริยาบถ
- เสด็จฯ ไปยงั หอง ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน
ฎ
๑๑.๕๐ นา ิกา
๑๒.๐๐ นา ิกา
- ทรงรวมการสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
๑. นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว :
เอกสารเกาหลีใต
๒. ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ :
เอกสารจีน
๓. นางสาวณุทยา ณุตตรกุล :
เอกสารฝรั่งเศส
๔. รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา :
เอกสารเวียดนาม
๕. พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย :
เอกสารสหรัฐอเมริกา
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงานสรุป
และขอพระราชทานพระราชานุญาตปดการสัมมนาฯ
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖
- ฉายพระฉายาลักษณรวมกับคณะกรรมการจัดงานสัมมนา และวิทยากร
(จำนวน ๓ ชุด)
- ประทับรถยนตพระที่นั่งออกจากกองวิชาประวัติศาสตร
----------------------------------
ฏ
คำกราบบังคมทูลรายงาน
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบ ฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา พลโท อุดม แกวมหา ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา พรอมดวยผูเขารวม
สัมมนา ตางปลื้มปติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใตฝาละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเปนประธาน
การสัมมนาวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๗” ในวันนี้
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ไดรับการสนับสนุนจากสำนักงานการ
วิจัยแหงชาติ เปนปที่ ๔ วันนี้จึงเปนวันแหงความภาคภูมิใจของปวงขาพระพุทธเจาที่ไดรวมมือกันจัดงานสัมมนา
ทางวิชาการขึ้นอีกครั้ง นับเปนการสนองพระราชดำริและพระมหากรุณาธิคณ
ุ อยางเปนรูปธรรม
การสัมมนาวิชาการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค ๔ ประการ คือ
ประการที่ ๑ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่ใตฝาละอองพระบาท ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๙ พรรษา
วันที่ ๒ เมษายน ที่ผ านมา และครบ ๔๔ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา อีกทั้งเพื่อ
เผยแพรตนแบบความเปน “ทหารวิชาการ” ของใตฝาละอองพระบาท ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรค
บนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษ ใหเปนที่ประจักษแกสังคมไทย
ประการที่ ๒ เพื่อแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” สำหรับเปนแหลงคนควา
ขอมูลและการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม ใหแกนักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผูสนใจ
ประการที่ ๓ เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตาง ๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็น กับอาจารย ขาราชการ และนักเรียนนายรอย อยางกวางขวางฉันมิตร
ประการส ุ ด ทาย เพ ื ่ อ สงเสร ิ ม และสน ั บ สน ุ น ใหม ี ก ารนำเอกสารสำค ั ญ ทางประว ั ต ิ ศ าสตรไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศในประเทศตาง ๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และ
งานเขียนสรางสรรคความรูใหม ๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทางประวัติศาสตรไทย
ดังกลาวไดอยางทั่วถึง
ฐ
บัดนี้ ไดเวลาอันสมควรแลว ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ผูใหการสนับสนุน และ
วิทยากร เขารับพระราชทานของที่ระลึก ดังนี้
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวเสาวนีย มุงสุจริตการ รองผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
นางสาวสตตกมล เกียรติพานิช ผูทรงคุณวุฒิ
นางมาริยาท ตั้งมิตรเจริญ ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวอาภา เนตรประไพ ผูทรงคุณวุฒิ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ และผูดำเนินรายการ
รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา วิทยากร
ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ วิทยากร
พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย วิทยากร
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว วิทยากร
ลำดับตอไป ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงาน
การวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุนโครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
และการสนับสนุนการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทย จากหอจดหมายเหตุตางประเทศในอนาคต และ
กราบบังคมทูลเชิญใตฝาละอองพระบาททรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” ตามลำดับตอไป
พระพุทธเจาขาขอรับ
ดวยเกลาดวยกระหมอม
ฑ
คำกราบบังคมทูลถวายรายงาน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารยครั้งที่ ๗” ในพระราชดำริของพลเอกหญิง
ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
โดย ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ณ กองประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา ดร.วิภารัตน ดีอ อง ผู อำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม มีความปลาบปลื้มเปนลนพนในการ
รวมสนับสนุนการดำเนินงานอันทรงคุณคาตอประวัติศาสตรและประเทศชาติเพื่อสืบสาน
พระราชดำริ ข องใตฝาละอองพระบาทและตอสำนั ก งานการวิ จ ั ย แหงชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม โดยการสนับสนุน “โครงการการวิจัยเอกสาร
สำคัญ ทางประวัติศาสตรไทยสมั ยใหมจากหอจดหมายเหตุต างประเทศ ”เพื่อมุ งสื บ สาน
โครงการหอจดหมายเหตุในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ตั้งแตปพุทธศักราช 2563
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และคณะ เปนผูดำเนินการ
โครงการการวิจัย เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศ มีเปาหมายหลักเพื่อรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารเกี่ยวกับประเทศ
ไทยจากหอจดหมายเหตุของตางประเทศทั่วโลก ใหแกผูสนใจ และพัฒนา สรางองคความรู
เกี่ยวกับประวัติศาสตรไทยสมัยใหมใหมีความสมบูรณและทันสมัยยิ่งขึ้น ซึ่งจากการดำเนินการ
ฒ
ที่ผ านมา ไดมีการรวบรวมและจัดเก็บขอมูลจากเอกสารและแปลงเปนเอกสารดิจิทัล และ
นำมาวิเคราะห จัดหมวดหมู และจัดระบบเอกสารขอมูลในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสบรรจุลงใน
“หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” จำนวนกวา 400,000 แผน โดยชุด
ขอมูลเหลานั้น จะมีการจัดทำคำอธิบายชุดรับขอมูลตามมาตรฐานสากล เพื่อใหสามารถระบุ
รายละเอียด แหลงขอมูล และมีคำอธิบาย ทำใหผู ใชขอมูลสามารถทราบไดวาขอมูลมาจากที่ใด
มีรูปแบบอยางไร และสะดวกในการสืบคน และใชประโยชนในการจัดทำบัญชีข อมูลของ
ประเทศ อีกทั้ง ไดดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก พัฒนางานเขียนสรางสรรค และใหบริการ
ความรู แกผูสนใจเอกสารดังกลาว
สำหรับในปนี้ สำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิจัยและนวัตกรรม ไดรวมกับทางโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในการดำเนินการตาม
พระราชดำริ โดยการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปขึ้นเพื่อแนะนำดานการแปลเอกสารจาก
ประเทศตางๆ อาทิ เกาหลีใต จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ฯลฯ เพื่อใชเปน
ประโยชนในเชิงวิชาการดานจดหมายเหตุตอไป
ในนามของสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิ จ ั ย และนวั ต กรรม รู สึ ก สำนึ ก ในพระมหากรุ ณ าธิ ค ุ ณ ของใต ฝ าละอองพระบาท
ที่ไดทรงริเริ่มโครงการอันเปนประโยชนตอพสกนิกรชาวไทย และขอรวมสืบสานและตอยอด
พระราชดำริดังกลาว เพื่อรวบรวมและพัฒนาการจัดเก็บและเผยแพรขอมูลทางประวัติศาสตร
ที่มีคุณคา ซึ่งจะเปนประโยชนตอการเรียนรู และการวิจัยในอนาคตของชาวไทยนับรุ นสู รุน
สืบไป
ดวยเกลาดวยกระหมอม
1
หอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอมอาจารย :
ภารกิจและการดำเนินงานดานการแปล
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
“ตั้งแตเรียนปริญญาตรีขาพเจาไดศึกษาเรื่องการใชขอมูลเอกสาร ที่มีทั้งเอกสารชั้นตนที่ตีพิมพ
แลว เอกสารชั้นตนที่ยังไมไดตีพิมพ และเอกสารชั้นรองที่มีนักวิจัยคนควาเอกสารชั้นตนแลวมาตีความ
เขียนเปนบทความหรือหนังสือ อาจารยใหพวกเราไดใชเอกสารชั้นตนที่ หอจดหมายเหตุแหงชาติ จะเขียน
เรื่องใดก็ใชแฟมของกระทรวงที่เกี่ยวของ เมื่อเขามาทำงานที่โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ไดรับ
มอบหมายใหสอนวิชาประวัติศาสตรไทยก็ตองใชเอกสารในลักษณะเดียวกันนี้
นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมาย
เหตุในตางประเทศไมนอย…”
(พระราชนิพนธคำนำ “70 ปแหงการสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2: ไทยจากเอกสาร
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุน ตุรกี และจีน”
31 สิงหาคม 2558)
บทนำ
“…นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมายเหตุใน
ตางประเทศไมนอย…” ตามพระราชนิพนธคำนำนี้ มีความหมายและความสำคัญที่ควรเนนเปนจุดเดนของ
ความเปนมาและภารกิจของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย เนื่องจากสะทอนพระราชดำริและ
พระราชประสงคของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ในเรื่องการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และตอมาเปน
ที่มาของการดำเนินการโครงการหอจดหมายเหตุของกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา (โครงการหอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ) ซึ่งก็คือ “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องมานานมากกวาสามทศวรรษ
แลว ทั้งในดานการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ตั้งแต พ.ศ. 2534-35 เปนตนมาจนถึงปจจุบัน
ผลการดำเนินการของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ ถือไดวาเปนเรื่องใหมในสังคมไทย ทั้งในแวดวง
ทางวิชาการ หนวยงานภาครัฐและเอกชน รวมถึงภาคประชาสังคม เพราะยังไมพบวามีงานเขียน งานศึกษาวิจัยที่
2
เกี่ยวของหรือการดำเนินงานของหนวยงานใดที่จัดอยูในลักษณะเดียวกันกับโครงการนี้มากอน ทั้งดานการคนควา
รวบรวมและจัดเก็บตัวเอกสารตางประเทศ และดานการนำเอกสารดังกลาวไปเผยแพร ไปใชประโยชนหรือการ
ประยุกตใชในทางตาง ๆ เชน ดานการเรียนการสอน การแปลเอกสารสำคัญ การวิจัยในเชิงลึกทางประวัติศาสตร
ไทยสมัยใหม การจัดงานสัม มนาทางวิชาการ และการเปดใหบริการความรู และเผยแพรเอกสารสำคัญจาก
ตางประเทศแกนักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาและผูสนใจทั่วไป สามารถเขาถึงแหลงเอกสารขอมูลดังกลาวทาง
หองสมุด online หรือระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส ซึ่งปจจุบันมีเอกสารใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล ของ
หอจดหมายเหตุตางประเทศนี้มากกวา 10 ประเทศ และมีเอกสารสำคัญที่เปนขอมูลใหม ขอมูลเดน ๆ สำหรับการ
ศึกษาวิจัยประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 และสมัยสงครามเย็นและตอเนื่องมาในชวงตนของยุคหลัง
สงครามเย็น จำนวนมากกวา 3-4 แสนแผน
จึงถือไดวา สิ่งที่พระองคทรงดำเนินการมาอยางยาวนานนั้น เปนการริเริ่มที่ทาทายและสรางสรรคพื้นฐาน
ที่สำคัญใหแกคนไทยและสังคมไทยอยางดียิ่ง และในโอกาสที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการโครงการหอจดหมาย
เหตุฯ ครบรอบ 33 ป ในป 2567 นี้ จึงควรนำเสนอเรื่องราวตาง ๆ ใหผูสนใจไดรับรูสิ่งดี ๆ ที่พระองคทรงไดมีการ
ดำเนินการมาแลว และสิ่งที่ทรงกำลังทำ ณ ปจจุบัน รวมถึงสิ่งที่ทรงจะทำตอไปในอนาคต ซึ่งบางสวนมีการ
ดำเนินการของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ คือ การวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยมีพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ เปนหัวหนาโครงการ ตั้งแตป 2563-ปจจุบัน
การดำเนินงานของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ นี้ ไดรับการสนับสนุนจากหนวยงานที่เกี่ยวของและให
ความสนใจกับการดำเนินงานของหอจดหมายเหตุมาอยางตอเนื่องตั้งแตป 2563 และมีบุคคลจำนวนมากที่ใหความ
ชวยเหลือดวยดีตลอดมา โดยเฉพาะ ศ.พิเศษ ดร.เอนก เหลาธรรมทัศน อดีตรัฐมนตรีว าการกระทรวงการ
อุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ศ.ดร.นพ.สิริฤกษ ทรงศิวิไล อดีตปลัดกระทรวง อว. และ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.) คณะผูบริหาร ผูทรงคุณวุฒิ คณะเจาหนาที่
ผูเชี่ยวชาญหองสมุดและทีมงานวิจัยของ วช. และทีมงานวิจัยของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.)
อยางไรก็ดี การนำเสนอเรื่องราวนี้มีวัตถุประสงคสำคัญคือ เพื่อใหผูสนใจไดรับรูและชวยกันในการสืบสาน
พระราชดำริและพระราชประสงคของพระองค ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทาง
ประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศอยางตอเนื่องตอไปในอนาคตในระยะยาว ทั้งในดานการรวบรวม
จัดเก็บ นำเสนองานในการสัมมนาทางวิชาการประจำป การแปล การเขียนงานสรางสรรค และการวิจัยในเชิงลึก
ตอไป รวมทั้งการสัมมนากลุมยอยและการใหบริการความรูทางเอกสารตางประเทศแกอาจารย นิสิตนักศึกษาและ
ผูสนใจทั่วไป และการเปดใหบริการขอมูลเอกสารตางประเทศผานทางระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส
3
ตามแนวพระราชดำริและพระราชประสงคที่กลาวมา จะเห็นไดวาจุดมุงหมายและภารกิจของหอจดหมาย
เหตุแหงนี้มีกิจกรรมหลัก 5 ดานดวยกัน ไดแก 1) การคนควา รวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร
จากตางประเทศ และการเผยแพรเอกสารสำคัญ ในรูปแบบตาง ๆ คือ 2) การจัดงานสัมมนาทางวิชาการ 3) การ
แปลเอกสารสำคัญ 4) การวิจัยเชิงลึก งานสรางสรรคทางประวัติศาสตรไทย และ 5) การบริการความรูใหแกผูสนใจ
ไดแก นักวิชาการ นิสิตนักศึกษา ผูสนใจทั่วไปทั้งในกรุงเทพฯ และตางจังหวัด
อยางไรก็ตาม กิจกรรมหลักทั้ง 5 ดานนี้มีรายละเอียดของเนื้อหาอยูมากพอควร และยังมีความตอเนื่องกัน
อยางแยกไมออก แตเพื่อใหผูอานเขาใจเขาถึงพระราชดำริและรูปธรรมของแตละดานนี้อยางเปนระบบและครบ
กระบวนการตั้งแตตนจนจบ การนำเสนอภารกิจดานตาง ๆ ของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ จึงไดเริ่มจาก
พระราชดำริและพระราชประสงค เพื่อเขาใจเขาถึงความเปนมา จากนั้นจะไดกลาวถึงภารกิจดานตาง ๆ ที่ได
ดำเนินการมาแลว ซึ่งเรื่องนี้ผูเขียนไดนำเสนอโดยยอไวแลวในหนังสือหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย (2564) (ผูสนใจสามารถอานหนังสือเลมนี้ไดจากคลังความรูของหอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอม
อาจารย https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/) และในที่นี้จะเนนเฉพาะภารกิจดานการแปลเอกสาร
เปนหลัก โดยพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี ทรงริเริ่มการแปลจากเอกสารรัสเซีย และตอมาจึงมีการขยายไปสูเอกสารจากประเทศอื่น ๆ คือ
เกาหลี (ใต) จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญ : รัสเซีย เกาหลี จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
“…เมื่อวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 1993 ไดไปที่หอจดหมายเหตุของกระทรวงการตางประเทศของ
รัสเซีย ซึ่งเก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1720-1912 คือสมัยที่ยังมีพระเจาซาร เอกสารพวกนี้รวบรวมจาก
สถานทูต และสถานกงสุลของรัสเซียประจำประเทศตาง ๆ สนธิสัญญาที่รัสเซียลงนามจนถึงชวงปฏิวัติ มี
จำนวนเอกสารประมาณ 500,000 ฉบับ ตูหนังสือยาว 8 กิโลเมตร
หอจดหมายเหตุนี้เปนกองหนึ่งของกระทรวงการตางประเทศ มีหนาที่ใหขอมูลประวัติศาสตรแก
กระทรวงการตางประเทศ แตก็เปดใหบุคคลทั่วไปใชบริการได มีนักประวัติศาสตรเขามาทำงานไมนอยกวา
350 คนตอป มีนักวิจัยมาจากตางประเทศประมาณปละ 70 คน เชน จากประเทศนิวซีแลนด ญี่ปุน
ประเทศยุโรป เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้งๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับ
ความสัมพันธระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง
เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…
4
ยังมีอะไรอีกแยะแตเราไมมีเวลาดู ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามา
คัดเลือกกันดูอีกที อาจารยลุดมิลาซึ่งเปนลามใหตอนนั้นบอกวา ภาษารัสเซียโบราณนั้นอาจจะยากสำหรับ
คนไทย…”
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง
“120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมองของเอกสารรัสเซีย สหรัฐอเมริกา
และนักวิชาการไทย-รัสเซียศึกษา” 25 พฤศจิกายน 2560)
หากผูอานไดอานพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” นี้อยางพินิจพิเคราะห นอกจากจะไดรับความรูใหม ๆ
แลว ทานยังจะพบเห็นไดวา พระองคทรงนำเสนอสองสิ่งสองเรื่องไปพรอมกันในบทกลาวนำดวย เนื่องจากมีทั้ง
ขอเท็จจริงและพระราชดำริในบทพระราชนิพนธนี้อยางชัดเจน และสองสิ่งสองเรื่องนี้มีความเกี่ยวพันและมีการ
ดำเนินการไปกับ ภารกิจของ “หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและ
ดำเนินการมาอยางตอเนื่องตลอดในระยะยาวนานมากกวาสามทศวรรษแลว ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและ
เผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยเฉพาะภารกิจในสวนที่จะนำเสนอใน
ที่นี้คือ ดานการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารตางประเทศ
จากบทพระราชนิพนธนี้ สิ่งแรกที่พระองคทรงเปดประเด็นไวและถือเปนเรื่องสำคัญตอวงวิชาการไทย
ก็คือทรงกลาวถึงดานขอเท็จจริงที่เกิดขึ้น และนาสนใจยิ่งโดยเฉพาะในแวดวงวิชาการ เชน ประวัติศาสตรไทย ดัง
ความที่วา “…เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้ง ๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับความสัมพันธ
ระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ.
1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…”
ในขณะเดียวกัน บทพระราชนิพนธที่ไดยกมาแตตนนั้น ยังสะทอนพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงมุงมั่นในการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ ตาม
โครงการหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ตั้งแตป 2534-35 เปนตนมา และที่สำคัญก็คือ
พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ดวยการแปลแมอาจ
ตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม ความตอนหนึ่งวา “…ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามาคัดเลือกกัน
ดูอีกที…”
5
เนื้อหาในบทความสั้น ๆ ในสวนนี้ จะไดแนะนำและนำเสนอพระราชดำริและพระราชประสงคของ
พระองค และภารกิจของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการดำเนินการเรื่องการแปล
เอกสารสำคัญจากตางประเทศ ซึ่งมีทั้งเอกสารเกาหลี (ใต) จีน รัสเซีย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
สามารถจัดแบงการแปลออกเปนสี่ชวงใหญ คือ
ชวงแรกเปนการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซีย ชวงที่สองหรือชวงหลัง ตอมาเปนการแปลเอกสาร
สำคัญจากเอกสารเกาหลี จีน ชวงที่สามเปนการแปลเอกสารสำคัญจากฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
ชวงทีส่ ี่เปนการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต โดยจะเนนเอกสารทางประเทศเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
ซึ่งในอนาคตตั้งแตป 2568-69 มีแนวโนมจะมีการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากประเทศเพื่อนบานใน
กลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และเวียดนาม รวมถึงชาติมหาอำนาจอื่น ๆ คือ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมี จีน
รั ส เซี ย ไตหวั น เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีต ะวั นออกเดิ ม และกลุ มยุ โรปตะวั นออกที ่เ คยอยู ในคายโลก
คอมมิวนิสต) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และอินเดีย อีกดวย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรก : รัสเซีย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรกนี้ ทูลกระหมอมอาจารยทรงริเริ่มนำรองการแปลเอกสารของรัสเซียกอน
คือหลักฐานจากฝายรัส เซียในโครงการชำระเอกสารประวัติศ าสตรทางการทูต ระหวางไทยกั บรัสเซีย ตาม
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี และตอมาการแปลตามโครงการนี้ ไดรั บ การพิ มพเปนหนั ง สื อ 2 เลม ค ื อ (1) 100 ป
ความสัมพันธสยาม-รัสเซีย : คำแปลเอกสารประวัติศาสตร ถอดความจากภาษารัสเซียเปนภาษาไทย (2540)
และ (2) ความสัมพันธระหวางไทยกับรัสเซีย : ประมวลเอกสารจดหมายเหตุและตนฉบับเอกสารจดหมายเหตุ
ของกระทรวงการตางประเทศสหพันธรัฐรัสเซีย พ.ศ. 2484-2513 (ค.ศ. 1941-1970) (2558)
หลังจากหนังสือทั้งสองเลมนี้เผยแพรออกสูผูคนในวงกวางแลว พระองคทรงเลาไวอยางนาสนใจและทรงมี
ขอสงสัยเกี่ยวกับหนังสือสองเลมนี้ ดังปรากฏในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120
ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ ทูลกระหมอมอาจารยทรงกลาวตอนหนึ่งไว ความวา
“…เมื ่ อ กลั บ มาไดเลาเรื ่อ งเอกสารจดหมายเหตุ ร ัส เซี ย ใหศาสตราจารยนรนิ ต ิ เศรษฐบุตร
อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตรในเวลานั้น และไดจัดแปลเอกสารสวนหนึ่งพิมพเผยแพรไปครั้งหนึ่ง
แลว ตามที่นายวัฒนะ คุมวงศ รองอธิบดีกรมยุโรป กระทรวงการตางประเทศ (ในเวลานั้น) ไดมาบรรยาย
ในการประชุมเรื่องจดหมายเหตุในครั้งที่แลว
6
หลังจากที่พิมพเผยแพรแลว ไดไปรวมประชุมเนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปความสัมพันธไทย-รัสเซีย ไม
ปรากฏวานักวิชาการกลาวถึงเอกสารแปลนี้เลย ตอมามหาวิทยาลัยธรรมศาสตรและกระทรวงการตางประเทศได
แปลและพิมพเผยแพรอีกเปนเลมที่สอง แตก็ไมปรากฏวามีผูสนใจนำมาวิเคราะหมากนัก สันนิษฐานวาเปนเรื่องที่
ไมไดเปนประเด็นที่ตรงกับความสนใจของนักวิชาการไทยมากพอ…”
หลังจากนั้น พระองคยังทรงแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซียไวในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ใน
การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง “120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ” อีกดวย ซึ่งมีขอมูล
นาสนใจและชวนคนชวนติดตามเหตุการณทางประวัติศาสตรจากเอกสารของรัสเซีย ดังความตอนหนึ่งวา
“…ขาพเจาไดขอใหขาราชการสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโกชวยหาเอกสารใหเพิ่มเติม
ขาราชการที่อานภาษารัสเซียได ไดจัดการหาเอกสารจาก the Russian State Archive สงมาตั้งแตเดือน
กรกฎาคม ปนี้
(ในการใชหอจดหมายเหตุตองนัดลวงหนา ครั้งละสัปดาหและขอดูไดจำนวนจำกัด)
ไดเอกสารมาที่เปนภาษารัสเซีย (เดือนมีนาคม ค.ศ. 1935) ลามของสถานทูตแปลใหเปน
ภาษาไทย อีกฉบับหนึ่งลงวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 1934 เปนภาษาฝรั่งเศส ชื่อวาสถานการณพรรค
คอมมิวนิสตสยาม (La situation du parti communiste siamois) (แปลเอง ยังไมเสร็จ) เนื้อหา
เกี่ยวกับสถานการณของพรรคคอมมิวนิสตสยามที่สัมพันธกับพรรคในจีน อันนัม มลายู ที่มีปญหาดานการ
ประสานงาน สถานะของ Komsomol (องคกรเยาวชนของพรรค) และจุดออนของพรรค
ฉบับที่แ ปลเปนภาษาไทย เปนเอกสารสงให นายออตโต วิล เลม กูซ ีเนน (Otto Wilhelm
Kuusinen) นายกูซีเนนผูนี้เกิดในฟนแลนด หลังจากพรรคของเขาแพในสงครามกลางเมือง หนีไปมอสโก
ตั้งพรรคคอมมิวนิสตฟนแลนด ทำงานใหสตาลิน ภายหลังเมื่อถึงสมัยครุสชอฟก็ยังเปนใหญ เปนสมาชิก
โปลิตบูโร
มีเอกสารที่เปนขอเสนอของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ขอการตัดสินใจเกี่ยวกับการบริหารจัดการ
พรรค เอกสารสถานการณทั่วไปที่สยาม (ที่สงใหนายกูซิเนน) เปนขอมูลทางภูมิศาสตร ประชากร สาเหตุ
ของการปฏิวัติ ค.ศ. 1932 (พ.ศ. 2475) สถานะของกองทัพ สถานะทางเศรษฐกิจ ขอมูลทางวัฒนธรรม
ศาสนาและความเชื่อ การคมนาคมขนสง สภาพความเปนอยูของคนในสังคม สภาพเศรษฐกิจที่ตกต่ำทำให
เกิดอาชญากรรม กลุ มโจร สถานะทั่วไปของพรรคคอมมิวนิสตสยามและการรวมตัวกัน การตั้งพรรค
คอมมิวนิสตสยาม สถานะของกลุมคอมมิ วนิสตจีนในสยาม สถานะของพรรคสยามหลังจากการรวมตัว
7
ของสมาชิกพรรค องคกรและการบริหารพรรค ความขัดแยงทางแนวความคิดภายในพรรค และการตอสู
ระหวางฝายขวาและฝายซายของพรรค ตารางแสดงจำนวนนักปฏิวัติตามกลุมตางๆ…”
แมวาพระองคทรงพยายามนำรองการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซีย ซึ่งตอมามีการพิมพเปน
หนังสือ 2 เลมดังกลาวมาแลว รวมทั้งทรงแปลอีกบางสวนที่ปรากฏในบทพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการ
สัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ นั้นก็ตาม แตการแปล
เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยจากเอกสารรัสเซียก็ยังคงมีนอยมาก และปจจัยสำคัญคงเนื่องมาจากคนไทยยัง
รูและใชภาษารัสเซียไดไมมากนักนั่นเอง
ดังนั้น จึงหวังวาในอนาคต การแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซียนาจะทำไดมากขึ้น เนื่องจากมี
นักศึกษาไทยที่ไดรับทุนของรัฐบาลรัสเซีย และจบปริญญาเอกทางดานรัฐศาสตร อักษรศาสตร เอกภาษารัสเซีย
และประวัติศาสตร กลับมาเมืองไทยจำนวนหนึ่ง ในจำนวนนี้หลายทานไดเปนอาจารยมหาวิทยาลัยซึ่งสวนหนึ่งก็ได
เขามาอยูในเครือขายของคณะวิจัย/การคนอานเอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เชน ผศ.ดร.
จิ ร าพร รวมพงษพั ฒ นะ (ตรี ว ิ เ ศษศร) มศว.ประสานมิ ต ร และ ผศ.ดร.อั ง สนา เรื อ งดำ คณะอั ก ษรศาสตร
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สอง : เกาหลี (ใต) และจีน
ภายหลังจากทูลกระหมอมอาจารยทรงนำรองแปลเอกสารของรัสเซียกอนแลว ในระยะตอมาโดยเฉพาะ
ในชวงหลัง ๆ คือตั้งแตชวงป 2563 เปนตนมา ดวยทุนการสนับสนุนจาก วช. จึงเริ่มมีการแปลเอกสารตางประเทศ
จาก “คลังขอมูล” ดิจิทัลของหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย โดยคณะวิจัย/การคนอาน
เอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เริ่มจากเอกสารเกาหลีใตและจีน อันเนื่องมาจากการจัด
สัมมนาเรื่อง “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี” ในป 2563 และปจจุบันการแปลนี้ไดแลวเสร็จเพียง 2 เลม คือเกาหลี
และจีน และจะไดแนะนำและสรุปเนื้อหาสำคัญของแตละชิ้น/เลม ดังนี้
(1) งานแปลเอกสารเกาหลี (ใต) เรื่อง “บันทึกความสัมพันธระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี: ในเอกสาร
ประวัติศาสตรของสาธารณรัฐเกาหลี” โดยคุณเกษราภรณ หาญแกลว (ปจจุบัน นักศึกษาปริญญาเอก เกาหลีใต
ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา Ewha Womans University)
เนื้อหาของงานแปลเอกสารเกาหลีนี้ เนน “การศึกษาประวัติศาสตรความสัมพันธไทยกับสาธารณรัฐ
เกาหลีผานเอกสารราชการ (text)” และเอกสารทั้งหมดนี้เปนเอกสารราชการที่มาจากกระทรวงการตางประเทศ
ของรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลี ในยุคหลังสงครามเกาหลีเพียงไมกี่ป เอกสารเหลานี้เปนการจัดเก็บของรัฐ มีรัฐเปน
8
ศูนยกลางจึงหลีกเลี่ยงไมไดที่จะตองตีความเอกสารจากศูนยกลางหรือจากบนลงลาง เอกสารเหลานี้เปนเอกสาร
จากกลุมคนที่มีอำนาจสูงสุดเพียงไมกี่คนในการตัดสินใจตอประเด็นนั้น ๆ
(2) งานแปลเอกสารจีน เรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” โดย ผศ.ชัยพร พยาครุฑ ผูชวยคณบดีและ
อาจารยประจำหลักสูตรจีนศึกษา วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร
การแปลเรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” นี้มีวัตถุประสงคเพื่อทำความเขาใจประวัติศาสตรของ
สงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศไทยผานเอกสารจีน ซึ่งในแวดวง
วิจัยของไทยยังถือวามีหลักฐานภาษาจีนอยูนอยและไมเพียงพอ เพราะเหตุวานั กวิชาการดานสังคมศาสตรของไทย
ที่สามารถเขาถึงเอกสารจีนไดมีอยูนอย กอปรกับขอจำกัดทางภาษาซึ่งเปนอุปสรรคตอการเขาถึงหลักฐานทาง
ประวัติศาสตรชั้นตนของจีน จึงนำมาสูโครงการรวบรวมเอกสารชั้นตนจากหนังสือพิมพประชาชน (เหรินหมินรื่อ
เปา) ของจีนที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลีเพื่อทำการแปลเปนภาษาไทย
บทแปลที่ไดคัดเลือกมานี้สามารถสะทอนลักษณะสำคัญของจีนตอสงครามเกาหลีไดอยางนอย ๔ ประการ
ไดแก ทัศนคติจีนในปฏิบัติการสงครามเกาหลี มหาอำนาจที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลี ขบวนการชาตินิยมของจีน
และมุมมองของจีนที่มีตอไทยในชวงสงครามเกาหลี
อนึ่ง การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สองนี้ นอกจากเกาหลีใตและจีนแลว ยังมี การนำเอกสารสำคัญของ
สหรัฐอเมริกามาเผยแพร เรื่อง จากแฟม “เอกสารลับที่สุด” : เผย “ขอมูลใหม” ทางประวัติศาสตรไทยสมัย
สงครามโลกครั้งที่ 2 ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA)” โดย พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
หัวหนาโครงการสืบสานพระราชดำริฯ (โครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ) ผูเขียน และพันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร
สวนการศึกษา รร.จปร. (กปศ.สกศ.รร.จปร.) เปนบรรณาธิการ และงานเขียนเลมนี้ไดรับการสนับสนุนในการ
จัดพิมพเปนหนังสือแลวในชวงกลางป 2564 เพื่อเผยแพรในวงกวางขึ้น
ควรกลาวไวดวยวา หนังสือเลมนี้เปน 1 ใน 4 เลม ที่พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีขอแนะนำและพระราชทานหนังสือใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.
ศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 เพื่อเปนแนวทางนำไปใชในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร ที่เนน
การคิดวิเคราะหอยางเปนระบบมากกวาทองจำ สำหรับนักเรียนและเยาวชนตอไป
9
เทาที่ทราบจากขาวของหนังสือพิมพหลายสิบฉบับ พบวาทูลกระหมอมอาจารยทรงมีข อแนะนำและ
พระราชทานหนังสือจำนวน 4 เลม ใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.ศึกษาธิการ เพื่อเปนแนวทางนำไปใชใน
การเรียนการสอนสำหรับนักเรียน เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 และควรกลาวถึงหนังสือ 4 เลม ไดแก
1) เอกสาร “ประวัติศาสตรทองถิ่น (Local History HI 5921)” ของทูลกระหมอมอาจารย
2) หนั ง สื อ “สายธารแหงประวั ต ิ ว ิ ท ยา” (รวมบทพระราชนิ พ นธคำสอน ณ โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ในพลเอกหญิง ศาสตราจารย ดร.สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี)
3) หนังสือ “จากแฟมเอกสารลับที่สุด” (เผยขอมูลใหมทางประวัติศาสตรไทย สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา NARA) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และ
4) หนังสือ “เรื่องเลาจากทหารวิชาการอาวุโส” (การคนควาและอานเอกสารทางประวัติศาสตรเพื่อสราง
คน สรางชาติ และสรางทหารอาชีพ) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
อันที่จริงแลว เลมที่ 3 นี้ คือ หนังสือจากแฟม “เอกสารลับที่สุด” นั้น มิใชเปนงานแปลโดยตรง หากเปน
การนำเอกสารลับ-ลับสุดยอด (Top Secret) ของสหรัฐอเมริกา ในสวนที่ถือวาเปนเอกสารเดนที่มีความสำคัญหรือ
ในฐานะเปน “ขอมูลใหม” ซึ่งมีทั้งในสวนที่เปนเอกสารภาษาไทยและภาษาอังกฤษ สำหรับการศึกษาวิจัย
ประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 มาเผยแพร พรอมบทสรุปวิเคราะหประเด็นตาง ๆ ที่เกี่ยวของ เพื่อ
แสดงใหเห็นวา “ขอมูลใหม” นี้มีความหมาย ความสำคัญตอประวัติศาสตรไทยในสมัยดังกลาวและตอเนื่องมาใน
สมัยสงครามเย็นอยางไร
การนำเอกสารของ NARA มาเผยแพรในครั้งนี้ ไดคัดเลือกมาจากสวนหนึ่งที่อยูใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล
(Digital Collections) ของโครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และไดนำมาเสนอกอน
เพียง 3 ชุด 5 เรื่อง ซึ่งเปนเอกสารที่อยูใน RG 226, RG 457 ของสหรัฐอเมริกา (NARA)
เอกสารใน RG 226 ที่ไดเลือกมานำเสนอนี้มี 2 เรื่องเดน คือ (1) บันทึกของนายเตียง ศิริขันธ (ภาษาไทย)
และ (2) บันทึกคำใหการ/การตอบคำถามของนายกนตธีร ศุภมงคล (ภาษาอังกฤษ) เอกสารทั้ง 2 เรื่องนี้ เทาที่
ทราบยังไมเคยมีใครกลาวถึงในองคความรู เดิม หรือยังไมมีการนำมาใชจากนักวิชาการประวัติศาสตรสมัย
สงครามโลกฯ มากอนเลย จึงถือไดวาเปนขอมูลที่พบใหม คือเปน “ขอมูลใหม” ที่มีคุณคา มีความสำคัญ ซึ่งจะมีผล
ตอการรื้อถอนคำอธิบายประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกฯ โดยเฉพาะเรื่องขบวนการเสรีไทย จากวาทกรรมเกา
“ตำนานเดิม” ไปสูแนวทางใหมอยางมีน้ำหนักยิ่งขึ้น
10
สวนใน RG 457 ซึ่งถือไดวาเปน “แหลงขอมูลใหม” สำหรับการศึกษาประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลก
ครั้งที่ 2 นั้น มีเอกสารเดน ๆ 3 เรื่องดวยกัน (เอกสารทั้ง 3 เรื่องนี้เปนภาษาอังกฤษ) ซึ่งเกี่ยวของกับเหตุการณ
ภายในของไทยสมัยสงครามโลกฯ คือเปนโทรเลขรายงานลับของญี่ปุนกลับไปทางกรุงโตเกียว ไดแก 1) กรณีการ
เคลื่อนไหวของกองทัพไทยเขาสูบริเวณตอนเหนือประชิดชายแดนของประเทศจีน และขอสงสัยการติดตออยาง
ลับๆ ระหวางทหารไทยกับฝายจีน 2) กรณีจอมพล ป. พิบูลสงคราม ยื่นใบลาออกจากตำแหนงนายกรัฐมนตรี แต
ไมยอมออก และ 3) กรณีฝายญี่ปุนพยายามชักชวนใหจอมพล ป. พิบูลสงคราม เดินทางไปญี่ปุนหลายครั้ง แต
จอมพล ป. พิบูลสงคราม ก็บายเบี่ยงเสมอ
ในฐานะ “แหลงขอมูลใหม” เอกสารของญี่ปุนชุดนี้เผยใหเห็นการเมืองภายในของไทยในอีกแงมุมหนึ่ง ซึ่ง
เรามักไมรู ไมเคยคิดกันมากอน เพราะมักเชื่อกันตลอดมาวา จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับฝายญี่ปุ นเปนเนื้อ
เดียวกัน แตขอมูลนี้กลับแสดงถึง “ความชาญฉลาด” และการรูจัก “หลอกลอ” ของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ใน
การดำเนินนโยบายกับญี่ปุนซึ่งไมไวใจรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม มาตั้งแตตน เพราะเหตุวาจอมพล ป. พิบูล
สงคราม มีความเปนอิสระพอควรในการใชมาตรการตาง ๆ ที่มิไดเอาใจญี่ปุนตามที่มักเชื่อกันวา จอมพล ป. พิบูล
สงคราม เปนฝายนิยมญี่ปุน
หากมองจากมุมของฝายญี่ปุนนี้ กลับพบวาความเปนไปของการเมืองไทยสมัยสงครามโลกฯ บอยครั้งมา
จากปญหาความขัดแยงภายในของไทยเราเอง มากกวาเรื่องความนิยมหรือตอตานญี่ปุน ตามที่นักวิชาการไทยมัก
เชื่อและอธิบายกันตลอดมา ดังนั้น ความขัดแยงระหวางจอมพล ป. พิบูลสงคราม และกลุ มทหารบกกับฝาย
นายปรีดี พนมยงค-พลเรือน-ทหารเรือ-เสรีไทย จึงมีอะไรลึกมากกวานั้น และขอมูลของญี่ปุนจะชวยไขปริศนานี้ได
อยางดี ซึ่งนาจะไดเห็นภาพนั้นอยางสมบูรณยิ่งขึ้น หากมีผูสนใจคนควาเอกสาร RG 457 อยางจริงจังตอไป
การแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน รวมทั้งการนำเสนอเอกสาร 3 ชุด 5 เรื่องของสหรัฐอเมริกานี้ ก็เปนไป
ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ในการรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญ
ทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และที่สำคัญก็คือ พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญ
จากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทัว่ ถึง ดวยการแปลแมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม
งานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีนนี้ ผูแปลทั้งสองทาน คือ คุณเกษราภรณ หาญแกลว และ ผศ.ชัยพร
พยาครุฑ จะไดนำเสนอในงานสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จ
พระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ
69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุต างประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่ 21 พฤศจิกายน 2567
11
นอกเหนือจากงานแปลที่ดำเนินการแลวเสร็จในป 2564-2565 จำนวน 3 เลมที่ไดกลาวมาแลว ยังมี
งานแปลที่อยูในระหวางการดำเนินการอีกหลายเรื่อง โดยเฉพาะเอกสารสำคัญที่เกี่ยวกับไทยสมัยสงครามเย็นและ
ยุคหลังสงครามเย็น อันเนื่องมาจากการจัดงานสัมมนาทางวิชาการ เมื่อป 2564-65 จำนวน 2 ครั้ง ครั้งแรกเรื่อง
“54 ป การกอตั้ง ‘อาเซียน’ และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อนบาน : มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” (ป 2564) และครั้งที่สองเรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศของเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจ และนักวิชาการ” (ป 2565) ซึ่ง
มีการแปลเอกสารจากเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจเกี่ยวกับอาเซียนหลายชุดดวยกัน เชน ฝรั่งเศส เวียดนาม และ
สหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สาม : ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
ภายหลังจากงานสัมมนาในแตละครั้งนั้น หัวหนาโครงการและคณะคนควา-วิจัยไดดำเนินการในสวนของ
การเผยแพรเอกสารสำคัญ และในสวนของการแปลเอกสารนั้นไดใหผูคนควาของแตละประเทศเปนผู นำเสนอ
เอกสารที่ตองการแปลกอน เนนในเรื่องเกี่ยวของกับอาเซียนจากสมัยสมาคมสูประชาคมหรือจากสมัยสงครามเย็นสู
ยุคหลังสงครามเย็น โดยมีผูสนใจและเสนอการแปลเอกสารสำคัญ ทั้งจากเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
เชน เอกสารลับของ CIA ชุด CREST (CIA Records Search Tool) ที่มีขอมูลนาสนใจในสวนของไทยกับอาเซียน
ในชวงทศวรรษ 1960-1980 โดย พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย (รร.จปร.) การแปลเอกสารของเวียดนาม
ที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียน ในชวงทศวรรษ 1960-1990 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา (ม.ขอนแกน) และการ
แปลเอกสารของฝรั่งเศสที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียนในชวงทศวรรษ 1970-1980 โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
(ปจจุบัน ปริญญามหาบัณฑิต ฝรั่งเศส Licence Droit Économie et Gestion, Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne)
(1) งานแปลจากเอกสารฝรั่งเศส เรื่อง “อาเซียน ในมุมมองของฝรั่งเศส” (L’ASEAN: le point de vue
français) โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
เนื้อหาของงานแปลเอกสารฝรั่งเศสชุดนี้ มีทั้งหมด 6 บท ประกอบดวย บทนำ บทที่ 1 การกอตั้งอาเซียน
บทที่ 2 เสนทางการเดินของอาเซียน : วิวัฒนาการและอุปสรรคตาง ๆ บทที่ 3 การเมืองระหวางประเทศของแตละ
ประเทศสมาชิกอาเซียน บทที่ 4 ความรวมมือระหวางประเทศ กุญแจสำคัญของนโยบายทางการเมืองของอาเซียน
และบทสรุป
12
งานแปลชิ้นนี้ไดเนนสวนที่มีเนื้อหาสาระในเรื่องอาเซียน ซึ่งเปนขอมูลที่นำมาจากเอกสารทางการทูตของ
กระทรวงการตางประเทศฝรั่งเศสเปนหลัก รวมถึงรายงานที่รวบรวมโทรเลขของทูตฝรั่งเศสใหกับนายกรัฐมนตรี
ฝรั่งเศส และกระทรวงกลาโหมในบางกรณี โดยทูตฝรั่งเศสประจำประเทศตาง ๆ ในเอเชียไดรายงานเหตุการณ
วิเคราะหและแสดงความคิดเห็นตาง ๆ ดังนั้น ควรสังเกตถึงความหมายของคำวา “เรา” ที่ใชแทนตัวทูต “เรา” ที่
แทนประเทศฝรั่งเศส และ “เรา” โดยทั่วไป
เอกสารที่ใชในการแปล มีทั้งหมด 6 แฟม และมีตัวอยางสำคัญจากเอกสาร เชน ประเด็นอาเซียนหาทาง
สรางสันติภาพกับประเทศเพื่อนบาน ซึ่งเห็นไดชัดวา ความสัมพันธของบรรดาประเทศสมาชิกกับพมา (เมียนมา)
ปาปวนิวกินี และออสเตรเลียเปนปญหาที่ไมรุนแรง ถึงแมวาจะมีสถานการณความไมสงบในเขตพื้นที่ชายแดน
ไทย-พมา และปาปวนิวกินี-อินโดนีเซีย (จังหวัด อิเรียนจายา) ทัศนคติของประเทศ ‘เพื่อนบาน’ ที่ทำใหอาเซียน
เปนกังวล คือบรรดาประเทศคอมมิวนิสตในภูมิภาค อันไดแก จีนในชวงการกอตั้งสมาคมและบรรดาประเทศอินโด
จีนของฝรั่งเศส คือกัมพูชา ลาว เวียดนาม ที่ถูกปกครองโดยระบอบมารกซิสตหลังจากป 1975 แนนอนวา บรรดา
ประเทศสมาชิก เปรียบไดกับการเดิมพันทางกลยุทธของคายประเทศมหาอำนาจ (อเมริกา-สหภาพโซเวียต) และ
จีน แตเห็นไดชัดวาเปนพลังอำนาจคุกคามของเวียดนาม ซึ่งทำหนาที่เปนตัวเรงปฏิกิริยาตออาเซียน
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความคิดแบบสัจนิยม รูวาสันติภาพในภูมิภาคขึ้นอยูกับการเลือก การกระทำของ
ตนเอง การสนับสนุนและการชวยเหลือจากตางประเทศ ปจจุบันทั่วโลกใหความสนใจอาเซียนเพิ่มมากขึ้นทั้งในแงดี
และราย ในตอนนี้อาเซียนดูจะมีความมั่นคงในระดับหนึ่งแลว เราสามารถตั้งขอสงสัยไดถึงทางเดินตอไปของ
อาเซียนหลังป 1980 จนถึงศตวรรษที่ 21
(2) งานแปลจากเอกสารเวียดนาม เรื่อง “ปญหากัมพูชา” ในเอกสารเวียดนาม จากหนังสือพิมพเวียดนาม
ชวงทศวรรษ 1980 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยขอนแกน
การแปลในเรื่องนี้ มีที่มาจากเหตุผลวา การศึกษาปญหากัมพูชาผานเอกสารเวียดนามนั้น จะชวยทำให
เขาใจภาพประวัติศาสตรเวียดนาม ประวัติศาสตรอินโดจีน ตลอดจนถึงเขาใจภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตชัดเจน
ขึ้น
การศึกษาเรื่องดังกลาว ไดกระทำผานการแปลหนังสือพิมพเวียดนาม 3 ฉบับ ไดแก 1) หนังสือพิมพ ตวย
แจ (Tuoi Tre) 2) หนั ง สื อ พิ ม พ เญิ น เซิ น (Nhan Dan) และ 3) หนั ง สื อ พิ ม พ ไซกอน (Sai Gon) ในชวง
คริสตทศวรรษ 1980 จึงเปนสิ่งสำคัญ เพื่อใหเขาใจบริบทปญหากัมพูชาในจุดยืนของเวียดนามและในฐานะที่
เวียดนามเปนผู นำกลุ มอินโดจีน ทัศนะของรัฐและพรรคคอมมิวนิสตเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่น าทำความเขาใจ
13
เนื่องจากโจทยของการแปลเอกสารเวียดนามอยูในชวงสถานการณเปราะบาง การศึกษาเอกสารของรัฐและพรรค
คอมมิวนิสตเวียดนามในหอจดหมายเหตุเปนสิ่งที่กระทำไดยาก ดังนั้น การเขาถึงเอกสารเวียดนามภายใตบริบท
ปญหากัมพูชาผานหนังสือพิมพ ที่จัดเก็บในหอสมุดในเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่เปนไปไดมากกวา
การทำความเขาใจเวียดนามในอดีต ภายใตบริบทการเปนสมาชิกของประชาคมอาเซียน นอกจากจะทำให
เรารูอดีต เขาใจปจจุบัน ยังสามารถคาดการณทาทีของเวียดนามในฐานะเพื่อนบานของไทย และสามารถกำหนด
นโยบายตอเวียดนามใหเหมาะสมในอนาคตได
(3) งานแปลเอกสารสหรัฐอเมริกา เรื่อง “ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)” โดย พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียร
ฉาย กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา รร.จปร.
เนื้อหาในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) การแปลไดเนนเอกสารภูมิหลังทั่วไป ประเด็นการเมือง-ความมั่นคง และเศรษฐกิจ
อันที่จริงแลว ระบบจัดเอกสารออนไลนของสำนักขาวกรองกลางฯ ไมมีการจัดตามหมวดหมู แตจะจัดตาม
ความสอดคลองกับคำสำคัญที่ใชในการคนหา และวันที่ ดังนั้น ผูแปลจึงจัดเอกสารแปลเปนหมวดหมู ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมของอาเซียน (2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความ
มั่นคง เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมวาดวยการเมืองและความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ และ
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปนเอกสารใหขอมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาดานเศรษฐกิจ โครงการ
รวมมือดานเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ ทั้งนี้ เอกสารในแตละหมวดหมู จัดเรียงตามวันที่ และ
สามารถเขาถึงตนฉบับภาษาอังกฤษของเอกสารไดที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest25-year-program-archive หรือคนผาน Search Engine ดวยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใชคำสำคัญ
ในการค นหาหร ื อ รห ั ส อ างอ ิ ง หน าเอกสาร เช น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 หรื อ CIARDP79R01142A000500030002-9 เปนตน เพื่อเขาถึงเอกสารโดยตรงผานระบบ CREST
ตัวอยางสำคัญจากเอกสารของสหรัฐอเมริกา เชน กลุ มเจรจาอาเซียน: อำนาจและขอจำกัด กลาวคือ
อาเซียนตองเผชิญกับขอจำกัดหลายประการในชวง 20 ปแรกหลังการกอตั้ง อาเซียนไมสามารถบังคับใชนโยบาย
เพื่อรวมกลุมทางเศรษฐกิจ ในขณะที่ความเห็นตางวาดวยประเด็นการเมืองเปนภัยตอฉันทามติหรือเอกภาพของ
องคการโดยตลอด นอกจากนี้ อาเซียนแทบจะไมมีกลไกใดเปนรูปธรรมเพื่อดูแลประเด็นดานความมั่นคงเลย
ประเด็นหลังนี้อาจเปนสาเหตุที่สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ แทบจะไมสนใจการกอตั้งอาเซียนเลย ดังที่
14
สะทอนใหเห็นจากจำนวนรายการเอกสารจากคริสตทศวรรษ 1960 ซึ่งมีจำนวนจำกัดมาก ในชวงนั้นสำนักขาว
กรองกลางสหรัฐฯ อาจเห็นอาเซียนซึ่งประกอบดวยประเทศประชาธิปไตยและเผด็จการเปนอีกหนึ่งความพยายาม
ซึ่งนาจะประสบความลมเหลวแบบเดียวกันกับองคการอาสาและมาฟลินโดกอนหนานี้
อยางไรก็ดี ชวงปลายคริสตทศวรรษ 1970 และตน 1980 มุมมองของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ
เปลี่ยนแปลงไปอยางสิ้นเชิง โดยมีนักวิเคราะหกลาววา อาเซียนมีพัฒนาการและความทนทาน “ที่นาแปลกใจ”
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเปนกลุมเพื่อเจรจากับประเทศเศรษฐกิจสำคัญ รวมถึงสหรัฐฯ ญี่ปุน และประชาคมยุโรป
การเจริญเติบโตนี้สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ หันมาสนใจอาเซียนมากกวาเดิม ในขณะที่ประเทศเกิดใหม
อาทิ บรูไนดารุสซาลาม ใหความสำคัญมากตอการเขาเปนประเทศสมาชิกเมื่อ ค.ศ. 1983 สำนักขาวกรองกลาง
สหรัฐฯ บันทึกวา ถึงแมบรูไนฯ มีเจาหนาที่การทู ตเพียง 40 นายในขณะนั้น ประเทศนี้ใหความสำคัญมากในการ
เขาเปนประเทศสมาชิกอาเซียน ควบคูไปกับการเปนประเทศสมาชิกในเครือจักรภพและสหประชาชาติ โดยมีแผนที่
จะกอตั้งสถานเอกอัครราชทูตในเมืองหลวงของทั้ง 5 ประเทศสมาชิกอาเซียน
ถึงแมผลลัพธของการเจรจาเปนกลุมนี้อาจจะไมสมหวังในชวงนี้ สองทศวรรษแรกนี้ยังถือเปนชวงเวลา
สำคัญของอาเซียนในการทดสอบอำนาจการเจรจาบนเวทีโลกเปนครั้งแรก ไมเพียงแตในดานเศรษฐกิจ แตในดาน
ประเด็นสำคัญของการตางประเทศดวย วิวัฒนาการนี้สะทอนอยูในชุดเอกสารของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ ซึ่ง
ปรับเปลี่ยนมุมมองจากการที่ไมคอยใหความสำคัญกับองคการนี้ไปสู การมองอาเซียนเปนเครื่องมือสำคัญในการ
แกไขปญหาระดับภูมิภาค
ดังนั้น จากมุมมองเอกสารสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ นักประวัติศาสตรควรจะมองอาเซียนเปนองคการ
ตอตานการรุกรานของทุกฝาย แทนที่จะเปนองคการตอตานคอมมิวนิสต เปนที่แนนอนวา บางประเทศสมาชิก
อาทิ สิงคโปร แสดงทาทีต อตานคอมมิวนิสตอยางโจงแจง โดยเฉพาะในกรณี ที่เห็นความเคลื่อนไหวของฝาย
คอมมิวนิสตเปนภัยคุกคามชัดเจนตอภูมิภาค อยางไรก็ดี พอมาถึงที่ประชุมอาเซียนแลว ทาทีดังกลาวจะออนลงเพื่อ
ประนีประนอมกับประเทศสมาชิกอื่นที่เห็นตาง หรือปรับทาทีตามนโยบายของประเทศสมาชิกที่รับผลกระทบมาก
ที่สุด
ยกตัวอยาง ในกรณีที่มาเลเซียและอินโดนีเซียปรับทาทีในการออนขอกับเวียดนามเพื่อสอดคลองกับ
ผลประโยชนของไทย ในการนี้ หากเวียดนามไมไดรุกรานกัมพูชา มีความเปนไปไดสูงที่อาเซียนจะรับประเทศนี้เปน
ประเทศสมาชิกหากเวียดนามมีความประสงคเขารวม ในกรณีนี้ อาเซียนอาจจะรับการตั้งฐานทัพโซเวียตใน
เวียดนามไดดวย โดยเฉพาะหาก สหภาพโซเวียต มีทาทีชัดเจนในการรับผิดชอบตอเสถียรภาพของภูมิภาค กลาวคือ
ยุติการจารกรรมและสนับสนุนขบวนการกบฏ โดยอินโดนีเซียและมาเลเซียอาจเห็นสหภาพโซเวียตเปนปจจัยที่
15
สามารถใชในการคานอิทธิพลจีนหรือแมกระทั่งสหรัฐฯ ได แตในชวงเวลานั้น สถานการณในกัมพูชาและความไม
ประสงคเขารวมอาเซียนของเวียดนามเปนอุปสรรคตอนโยบายนี้ จนกระทั่งหลังการลมสลายของสหภาพโซเวียต
และการสิ้นสุดสงครามเย็น
งานแปลเอกสารฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกานี้ ผูแปลทั้งสามทานจะไดนำเสนอในงานสัมมนาทาง
วิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่
21 พฤศจิกายน 2567 เชนเดียวกับงานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน ดังนั้นจะมีงานแปลนำเสนอในงานสัมมนา
ครั้งนี้ จำนวน 5 เรื่อง ไดแก
1) มองประว ั ต ิ ศ าสตรความส ั ม พ ั น ธไทยเกาหล ี ใ ต ทศวรรษ 1960 : ผานเอกสารกระทรวงการ
ตางประเทศเกาหลีใต (Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s:
Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents) โดยคุณเกษราภรณ
หาญแกลว
2) การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
โดยผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
3) งานแปลเอกสารสำคัญ หอจดหมายเหตุทางการทูตประเทศฝรั่งเศส โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
4) “ปญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพไซกอนสายฟอง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพเญินเซิน (Nhân
Dân) และหนังสือพิมพตวยแจ (Tuổi Trẻ) โดยรองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา
5) ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับสำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) โดยพันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
งานแปลเหลานี้แลวเสร็จในป 2564-67 และในอนาคต จากป 2568-69 เปนตนไป นอกจากจะมีงานแปล
เอกสารจากชาติมหาอำนาจแลว ยังมีงานแปลชุดใหญเกี่ยวกับเอกสารของกัมพูชา ลาว และเวียดนามอีกดวย และ
งานแปลชุดนี้ไดเนนเอกสารขอมูลสำคัญในยุคหลังสงครามเย็นเปนหลัก โดยเฉพาะการตอบโจทยดานปจจัยภายใน
ของแตละประเทศในกลุมอินโดจีน ที่ตัดสินใจเขารวมอาเซียน นอกเหนือจากดานปจจัยภายนอก คือ การสิ้นสุด
ของสงครามเย็น ทั้งนี้ก็เพื่อชวยใหเรามีความเขาใจเขาถึงเพื่อนบานอินโดจีนอยางรอบดาน และถือเปนเปาหมาย
สำคัญหนึ่งของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งจะ
ดำเนินการควบคูไปกับภารกิจอีกดานหนึ่งของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย คือ การวิจัย
16
เชิงลึกจากเอกสารตางประเทศ โดยทุนสนับสนุนจาก วช. ทุนละไมเกิน 2 แสนบาท เชนเดียวกับทุนสนับสนุนการ
แปลเอกสารตางประเทศ
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สี่ ในอนาคต : เพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
การแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งถือเปนชวงที่ สี่ของการแปลเอกสารตางประเทศ ตามการดำเนินการ
ของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” นั้น จะมีการแปลเอกสารตางประเทศที่หลากหลายขึ้น
ทั้งในสวนจากเพื่อนบานอาเซียน เอเชีย และจากชาติมหาอำนาจ เนื่องจากมีปจจัยสนับสนุนทั้งดานทุน สนับสนุน
(ทุนของ วช. ทุนละ 2 แสนบาท) และองคประกอบของคณะผูคนควาซึ่งมีความสนใจหลากหลายและสามารถใช
ภาษาตางประเทศไดอยางกวางขวางกวาเดิม กลาวคือ
นอกจากภาษาจีน อังกฤษ ฝรั่งเศส เกาหลี ญี่ปุน และเยอรมนีแลว ยังมีคณาจารยอีกหลายทานที่อยูใน
เครือขายของคณะคนควา/วิจัย ในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ ซึ่งปจจุบันมีจำนวนเกือบ 100 ทาน จาก
มหาวิทยาลัยและสถาบันตาง ๆ ทั่วประเทศและตางประเทศ และคณาจารยในเครือขายนี้มีความสามารถในการ
อาน ใชภาษาตางประเทศอื่น ๆ นอกจากที่กลาวมาแลว เชน พมา อินโดนีเซีย มาเลเซีย บรู ไน รัสเซีย ไตหวัน
กัมพูชา ลาว เวียดนาม เปนตน
ดังนั้น ในอนาคตนับจากป 2568-69 เปนตนไป การแปลเอกสารสำคัญจากตางประเทศ จึงมีแนวโนมจะมี
การขยายตัวในการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากเพื่อนบานในกลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และ
เวียดนาม และชาติมหาอำนาจอื่น ๆ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมีเกาหลี จีน ญี่ปุน ฝรั่งเศส รัสเซีย ไตหวัน
เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีตะวันออกเดิมและกลุมยุโรปตะวันออกเดิม) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และ
อินเดีย และที่มีความเปนไปไดและนาสนใจยิ่ง คือการแปลและเปดโลกเอกสารทางชาติอาหรับ-ตะวันออกกลาง
ที่สำคัญก็คือ คณะผู คนควาเอกสารตางประเทศมีแนวโนมที่จะไดรับสมาชิกใหม ๆ เพิ่มขึ้นทุกป ทั้ง
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษา และประชาชนทั่วไป ที่สนใจและมีความตองการคนควาเอกสารตางประเทศ
จากกลุมประเทศเดิมที่มีอยูแลว ยังมีอีกสวนหนึ่งที่สนใจและจะมาชวยคนควาเอกสารตางประเทศในกลุมประเทศ
จากภูมิภาคใหม
หลายประเทศในภูมิภาคใหมที่ยังไมเคยไปคนควาเอกสารอยางจริงจัง เชน ตะวันออกกลาง ลาตินอเมริกา
รวมทั้งอีกหลายประเทศในกลุมที่เคยอยูในสหภาพโซเวียตเดิม ซึ่งมีอาจารย นักวิจัย ไดแสดงความสนใจเขารวมกับ
โครงการและผูสนใจในสวนหลังนี้นาจะมีโอกาสมารวมคณะคนควา/วิจัย ในการนำเสนอขอมูลสำคัญบนเวทีสัมมนา
17
ทางวิชาการประจำป รวมทั้งการแปลและการวิจัยเชิงลึก หรือการเขียนงานสรางสรรคองคความรูใหม ๆ ระหวาง
ประเทศไทยกับชาติอื่น ๆ ในอนาคตอันใกลตอไป
บทสรุปและสงทาย
พระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงตองการรวบรวมและเผยแพรเอกสาร
สำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ในระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส และดวยการแปล
แมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตามนั้น ก็คงทำนองเดียวกันกับสิ่งที่พระองคทรงริเริ่มในการรวบรวมและ
จัดเก็บเอกสารสำคัญ ทางประวัต ิศาสตรจากหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ เพื่อเปนทั้งแหลงขอมูลในฐานะ
“วัตถุดิบ” และยังเปน “เครื่องมือ” ใหคนไทยไดเรียนรูประวัติศาสตรและฝกฝนการพัฒนาความคิดอานอยาง
รอบดานนั่นเอง
เพราะความสำคัญทั้งสองเรื่องนี้ พระองคทรงเนนใหตระหนักไวเสมอ ในฐานะ “วัตถุดิบ” นั้น การมี
แหลงขอมูลที่หลากหลาย ยอมถือเปนสิ่งจำเปนในขั้นพื้นฐานและจะทำใหการศึกษาไปเปนอยางรอบดาน
“ขอผิดพลาดทางประวัติศาสตร (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุงคนควาหลักฐานประเภทเดียว มอง
ไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู จะทำใหไมไดคำอธิบายที่รอบดานและมีน้ำหนักนาเชื่อถือ”
(เอกสารประกอบการทรงสอน จุ ด มุ งหมายและขอบเขตการศึ ก ษา และวิ ธ ี ก ารทางประวั ต ิ ศ าสตร วิ ช า
ประวัติศาสตรไทย 30 เมษายน 2556)
นอกจากนี้ แหลงขอมูลยังมีบทบาทและอิทธิพลในฐานะเปน “เครื่องมือ” ที่สำคัญอีกดวย ซึ่งเรื่องนี้
พระองคทรงเนนไวเชนกัน และทรงกระตุนแนะนำใหนักเรียนนายรอยไดตระหนักถึงคุณคาของประวัติศาสตร ที่ให
เครื่องมือเราไดคิดไดโตแยง เพราะการมีแหลงเอกสารตางประเทศ/หลักฐานชั้นตน มีเรื่องเลาและบทเรียนหลาย ๆ
เรื่อง หลาย ๆ ดาน ยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได กลาวคือ ความอยูรอด
ของสังคมนั้นอยูที่การพัฒนาความนึกคิดของผูคนในสังคมนั้น ๆ มิเชนนั้นทุกคนคงถูกคลอยตามไดอยางงายดาย
จนไปถึงขั้นถูกโนมนาวและชี้นำได
หลักการทรงสอนตามพระราชปรัชญาประวัติศาสตรนี้ ก็เชนเดียวกับเปาหมายของการดำเนินการใน
โครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และการแปลเอกสารตางประเทศ เพื่อใหคนไทย
สามารถเขาถึงแหลงขอมูลตาง ๆ ไดอยางกวางขวาง ซึ่งจะชวยทำใหคนไทยมีขอมูลใหมที่หลากหลาย มีบทเรียน
หลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน จึงยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได
18
เรื่องนี้ก็อาจเทียบเคียงใหเขาใจงาย ๆ ไดกับหลักคิด พระราชดำริที่ทูลกระหมอมอาจารยทรงสะทอนให
เห็นความสำคัญของการเรียนภาษาหลาย ๆ ภาษา คือไมถูกผูกขาดจากภาษาใดภาษาหนึ่ง เพราะการคลอยตาม
เสียงสวนใหญเปนสิ่งที่เกิดขึ้นไดอยางงายดาย
ขอยกตัวอยาง เชน ในเรื่องทำไมพระองคทรงเรียนภาษาจีน โดยทรงเนนประเด็นเรื่องการเรียนรูภาษานั้น
ตองเรียนรูหลาย ๆ ภาษา เพื่อการเขาถึงแหลงความรูหรือขอมูลจากหลาย ๆ แหลง เพราะภาษาก็เชนเดียวกับ
วิธีการทางประวัติศาสตร คือเปนเสมือน “เครื่องมือ” ใหกับเราสามารถใชในการตรวจสอบขอเท็จจริงหรือใชในการ
ทำความเขาใจตัวเราและสังคม ซึ่งมีความสำคัญมากในเชิงการรูเทาทันโลกและเทาทันตัวเราเอง
ดังความตอนหนึ่ง เมื่อนักศึกษาสาวชาวจีนขอพระราชทานสัมภาษณพระองค เรื่องการศึกษาหลาย ๆ
ภาษา แลวมาเลือกภาษาตะวันออก เพราะอะไร พระองครับสั่งตอบวา
“…ภาษาตะวันตกสำคัญมาก เพราะหนังสือความรูตาง ๆ เปนภาษาอังกฤษมากมาย website
ตาง ๆ ที่เปนประโยชนสวนใหญเปนภาษาอังกฤษ รูภาษาอังกฤษอยางเดียวก็ไมพอ เชน ดูทีวีมีเหตุการณ
อยางหนึ่ง โทรทัศนของแตละประเทศแสดงความคิดเห็นไมตรงกัน เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิด
ตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, เมื่อขาพเจาเปนนักเรียนนอก. (กรุงเทพฯ:
บริษัทอมรินทรพริ้นติ้งแอนดพับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2544, 257)
ดังนั้น ถาคนไทย นักวิชาการและเยาวชนคนรุ นใหม ไดลองเปลี่ยนมุมมอง และสรางองคความรู ทาง
ประวัติศาสตรจากแหลงขอมูลที่หลากหลายและรอบดานเทาที่จะเปนไปได ตามพระราชดำริ หรือขอคิด ขอ
ตระหนักที่พระองคทรงเสนอแนะขางตนวา “เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิดตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
แลว แนนอนวายอมจะชวยใหคนไทยมีบทเรียนหลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน และยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือก
มากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได และทั้งหมดนี้ก็เปนสวนหนึ่งและเปนที่มาของการแปลเอกสารตางประเทศ
ที่สำคัญ เชน เกาหลี จีน รัสเซี ย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ในการริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย” แหงนี้
19
มองประวัติศาสตรความสัมพันธไทยเกาหลีใต ทศวรรษ 1960 :
ผานเอกสารกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต
Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s: Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents
เกษราภรณ หาญแกลว1
บทนำ
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 ในขณะที่ความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศไทยและเกาหลีใต
ไดเริ่มตนขึ้นอยางเปนทางการในป 1958 ในระดับ "อุปทูต" และตอมายกระดับขึ้นเปน "เอกอัครราชทูต" ในป 1961 อยางไรก็ตาม
แมวาไทยเปนประเทศแรกในภูมิภาคเอเชียที่เขารวมสงครามเกาหลีและใหการรับรองรัฐบาลเกาหลีใตอยางเปนทางการตั้งแตป
1948 แตความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตกลับลาชากวาประเทศอื่น ๆ ที่เขารวมสงครามเกาหลี เชน ไตหวันและ
ฟลิปปนส ซึ่งไดสถาปนาความสัมพันธกับเกาหลีใตตั้งแตป 1948 และ 1949 ตามลำดับ
ดังนั้นคำถามสำคัญของบทความนี้คือ เหตุใดความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตจึงเกิดขึ้นชากวาประเทศ
เหลานี้ ทั้งที่ไทยเปนหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่รับรองรัฐบาลเกาหลีใตและเขารวมสงครามเกาหลี จากการศึกษา พบวาความสัมพันธ
ระหวางไทยและเกาหลีใตมีลักษณะที่ถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยทางการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของยุค
สงครามเย็น ในชวงเวลาดังกลาวประเทศไทยมีบทบาทสำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ขณะที่เกาหลีใตเพิ่งกอตั้งประเทศ
ใหมหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ความสัมพันธระหวางสองประเทศจึงถูกกำหนดจากความจำเปนทางการทูตและเศรษฐกิจในแตละ
ชวงเวลา รวมถึงบริบททางการเมืองระหวางประเทศ อิทธิพลจากสหรัฐอเมริกา และนโยบายการทูตของเกาหลีใตที่เปลี่ยนแปลงไป
ตามการสลับระหวางรัฐบาลพลเรือนและรัฐบาลทหาร ดวยเหตุนี้ ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตจึงพบกับความไมราบรื่น
และเผชิญกับอุปสรรคสำคัญในการพัฒนา ทำใหความสัมพันธทางการทูตของทั้งสองประเทศไมไดพัฒนาไปอยาง ที่ควรจะเปนและ
รวดเร็วเทากับประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค
1
นักศึกษาปริญญาเอก ทุนรัฐบาลเกาหลีใต 2023 ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา อีเมล: kate2pj@whain.net
20
ทบทวนวรรณกรรมการศึกษาประวัติศาสตรนิพนธความสัมพันธไทยและเกาหลีใต
บทความเรื่อง “ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: พันธมิตรทางการเมืองสูมิตรภาพทางเศรษฐกิจ ” ของสุรชัย ศิริไกร
(2540) ถือเปนหนึ่งในงานเขียนยุคแรก ๆ ในแวดวงวิชาการเกาหลีศึกษาของไทยที่ทำการวิเคราะหความสัมพันธระหวางไทยและ
เกาหลีใต ตั้งแตจุดเริ่มตนของมิตรภาพที่กอตัวขึ้นในชวงสงครามเกาหลี ไปจนถึงความรวมมือทางเศรษฐกิจ โดยสุรชัยไดเนนถึง
สถานการณทางเศรษฐกิจในปจจุบัน (2540) และชี้ถึงแนวโนมการพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจในอนาคต การวิเคราะหที่
นำเสนอเปนการทบทวนประเด็นสำคัญทางเศรษฐกิจที่ชี้ใหเห็นถึงความรวมมือระหวางสองประเทศและการกาวไปสูการพัฒนา
ความสัมพันธในระยะยาว
นอกจากนี้ หนังสือ “ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999” ของสุรางคศรี ตันเสียง
สม (2550) ถือเปนอีกหนึ่งงานที่ทรงคุณคาในแวดวงเกาหลีศึกษาและประวัติศาสตรความสัมพันธไทยและเกาหลีใต หนังสือเลมนี้
ไดรับการพัฒนาจากงานวิจัยที่ไดรับทุนสนับสนุนจากศูนยสงเสริมการวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย โดยสุรางคศรีใชป ค.ศ. 1949 เปนจุดเริ่มตนของการวิเคราะห การศึกษาของสุรางคศรีสิ้นสุดในป ค.ศ.
1999 ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 50 ปของความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี งานชิ้นนี้วิเคราะหครอบคลุมทั้งดานการเมือง
การทหาร เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ซึ่งทำใหเปนงานประวัติศาสตรที่สมบูรณที่สุดของความสัมพันธไทย-เกาหลีในปจจุบัน
บทความอีกสองชิ้น ไดแก “ความสัมพันธไทย-เกาหลีตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน ” ของสินีนาฎ แสงพิทักษ (2556) และ
“ไทย–เกาหลีกอนยุคสงออกวัฒนธรรม” ของวรรณวิมล เมาทับ (2561) ไดพยายามขยายภาพความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี
ตั้ง แตยุค โบราณ ในชวงอาณาจักรโครยอที่มีหลักฐานวามีคณะทูตจากอาณาจักรสยามเดินทางไปยังอาณาจักรโครยอ แม
รายละเอียดการเดินทางและจุดประสงคของการเยือนยังไมชัดเจน แตงานทั้งสองชิ้นยังคงเนนย้ำถึงพัฒนาการของความสัม พันธ
ตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน และการเกิดขึ้นของกระแสวัฒนธรรมเกาหลีที่มีอิทธิพลอยางมากในปจจุบัน อยางไรก็ตาม ทั้งสองบทความ
นี้ยังคงไมไดกาวพนไปจากกรอบการศึกษาที่สุรางคศรี ตันเสียงสม (2550) ไดวางไว
สำหรับวิทยานิพนธเรื่อง “ชาติ ศาสน กษัตริย ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี ” ถือเปนผลงานระดับ
มหาบัณฑิตที่มุงเนนการวิเคราะหความสัมพันธไทยและเกาหลีในบริบทของสงครามเกาหลี ภายใตกรอบของความสัมพันธระหวาง
ไทยและสหรัฐฯ ใตรมธงขององคการสหประชาชาติในชวงสงครามเย็น งานนี้ยังคงอิงตามประวัติศาสตรนิพนธสงครามเกาหลีของ
นักเขียนชาวตะวันตก และใชเอกสารจากหอจดหมายเหตุแหงชาติของไทยเปนแหลงขอมูลหลัก แมว างานวิจัยนี้จะเปนการ
วิเคราะหความสัมพันธไทยเกาหลีใต แตยังคงมีมุมมองที่คับแคบและไมสามารถเผยใหเห็นภาพรวมทางการทูตระหวางไทยและ
เกาหลีใตในชวงสงครามเย็นไดอยางชัดเจน
อยางไรก็ตาม แมงานวรรณกรรม ประวัติศาสตรเกาหลี และงานวิจัยในดานเกาหลีศึกษาในประเทศไทยเริ่มไดรับความ
สนใจมากข ึ ้ น โดยเฉพาะหล ั ง จากการเปดหล ั ก ส ู ต รศ ิ ล ปศาสตรมหาบ ั ณ ฑ ิ ต สาขาว ิ ช าเกาหล ี ศ ึ ก ษา ( Korean Studies) ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย เมื่อป 2011 วิทยานิพนธตาง ๆ ในหลักสูตรนี้ไดขยายขอบเขตไปยังเรื่องราวของวัฒนธรรม สังคม
การเมือง และธุรกิจ อยางไรก็ตาม แมจะมีความหลากหลายในหัวขอการศึกษา แตงานวิจัยดานประวัติศาสตรความสัมพันธระหวาง
21
ประเทศ โดยเฉพาะความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต ยังคงเปนที่สนใจของผูศึกษานอยมากเมื่อเปรียบเทียบกับการศึกษาใน
พื้นที่ความรูอื่นๆ
ทำไมเกาหลีใตสถาปนาทางการทูตกับไทยชากวาประเทศอื่นในภูมิภาคฯที่เขารวมสงครามเกาหลี
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 การเมืองการปกครองของคาบสมุทรเกาหลีตกอยูภายใตการปกครอง
แบบทรัสตี2 พื้นที่ทางภูมิศาสตรและการปกครองทั้งเหนือและใตตกอยูภายใตการดูแลของประเทศมหาอำนาจฝายพันธมิตรผูชนะ
สงครามโลกครั้งที่ 2 จนถึงป 19483 เกาหลีทางใตอยูในการปกครองของรัฐบาลทหารอเมริกา (the U.S Military Government)4
ตอมาป 1948 เกาหลีใตไดสถาปนาประเทศตนเองขึ้นเปนประเทศเอกราชใหม และไดรับการยอมรับจากนานาประเทศในฐานะรัฐ
และมีรัฐบาลที่ถูกตองตามกฎหมาย หลังจากการสถาปนารัฐบาล ในเดือนธันวาคม ป 1948 รัฐบาลเกาหลีไดสงคณะผูแทนเขารวม
การประชุมสมัชชาใหญแหงสหประชาชาติครั้งที่ 3 ที่กรุงปารีส จนกระทั่งไดมีการรับรองมติจากประเทศสมาชิกกวา 40 ประเทศวา
"สาธารณรั ฐ เกาหลี เ ปนรั ฐ บาลที ่ ถ ู ก ตองตามกฎหมายเพี ย งหนึ ่ ง เดี ย วในคาบสมุ ท รเกาหลี " มี 26 ประเทศรวมถึ ง ไทยและ
สหรัฐอเมริกาไดใหการยอมรับรัฐบาลของเกาหลีใตอยางเปนทางการ5
แมวาขอสันนิษฐานในการเขารวมรับรองรัฐบาลเกาหลีใตของไทย จะเปนเพียงการทำตามหนาที่ของประเทศสมาชิก
สหประชาชาติ แตอยางไรก็ตาม ไทยไดเปนสวนหนึ่งของการยืนยัน การเกิดขึ้นของรัฐชาติของเกาหลีใต ในชวงเวลาที่ การทูตของ
เกาหลีใตเองนั้นออนแอที่สุด ดังนั้นคำถามแรกในบทความฉบับนี้คือ หากไทยเปนหนึ่งใน 26 ประเทศที่ประกาศรับรองสาธารณรัฐ
เกาหลีอยางเปนทางการตั้งแตป 1948 ในการประชุมที่ปารีส และเปนประเทศแรกจากเอเชียตะวันออกที่ประกาศเขารวมรบใน
สงครามเกาหลี ป 19506 แตเหตุใดทั้งสองประเทศจึงดำเนินสัมพันธทางการทูตตอกัน ในป 1958 ซึ่งหมายความวา 10 ป หลังการ
2 정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사, 16-47.
ในสวนนี้ผูอานตองทำเขาใจวากระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตนั้นไดรับเพียงงานกงสุลที่เคยดำเนินการโดยสำนักงานการตางประเทศจาก
การปกครองของทหารอเมริกัน (the U.S Military Government) ซึ่งแตกตางจากกระทรวงอื่น ๆ โดยหนวยงานตางประเทศมีเพียงสำนักงานติดตอที่
โตเกียว สถานกงสุลใหญที่เซี่ยงไฮ และหนวยงานประจำที่โอซากา ฟุกุโอกะ และเทนจิน ที่ดูแลงานที่เกี่ยวของกับการกลับประเทศของชาวเกาหลี
ผลัดถิ่นหรือชาวเกาหลีที่ถูกจักรวรรดิญี่ปุนนำไปเขารวมกองทัพระหวางสงครามโลกครั้งที่ 2 เทานั้น เมื่อรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลีไดกอตั้งขึ้นเมื่อ
วันที่ 15 สิงหาคม 1948 สหรัฐอเมริกาไดยอมรับรัฐบาลเกาหลีในทางปฏิบัติ แตเลื่อนการรับรองอยางเปนทางการออกไปจนกวาจะไดรับการยอมรับ
จากที่ประชุมใหญแหงสหประชาชาติ เพื่อพิจารณาจุดยืนของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ หลังจากที่สหประชาชาติยอมรับสาธารณรัฐเกาหลีใน
ปลายป 1948 สหรัฐอเมริกาจึงรับรองเกาหลีอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 1 มกราคม 1949 และแตงตั้ง นาย จอหน เจ. มูโช ( John J. Muccio) เปน
เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศเกาหลีใตคนแรกเมื่อวันที่ 7 เมษายนปเดียวกัน
4 Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
5 UN 의 한국문제처리에 관한 미국무부문서 4 เพิ่มเติม Observation of election in South Korea of Korean representatives which shall
constitute a National Assembly and establish a Government of Korea under resolutions adopted by UN General Assembly on 14
November 1947 and participation of United States Army Forces in Korea Therein 14 November 1947 to 26 August 1948.
6 สถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐเกาหลีประจำประเทศไทย ที่มา https://overseas.mofa.go.kr/th เขาถึงเมื่อ 26 สิงหาคม 2024
3
22
รับรองสาธารณรัฐเกาหลี และ 5 ป หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด ชากวาไตหวัน (เกาหลีใต – ไตหวัน) ที่สถาปนาความสัมพันธ ในป
1948 และฟลิปปนส (เกาหลีใต – ฟลิปปนส) ป 1949
หากยอนดูประวัติศาสตรเกาหลีใต อยางที่กลาวไปขางตนเกาหลีใตเปนประเทศเอกราชใหมหลังไดรับเอกราช ประเทศตก
อยูในชวงเวลาที่ยากลำบากทั้งดานการเมืองและเศรษฐกิจ ความสามารถในการสรางความสัมพันธทางการทูต นั้น เนนเฉพาะกับ
ประเทศที่จำเปนตอผลประโยชนของชาติเทานั้น กลาวอีกนัยหนึ่ง รัฐบาลมีความสามารถในการจัดตั้งความสัมพันธทางการทูตกับ
ประเทศที่มีความกาวหนาจำนวนไมมาก เชน สหรัฐอเมริกา และตั้งสถานเอกอัครราชทูตในประเทศเหลานั้น นอกจากนี้ ทามกลาง
การทวีความรุนแรงของสงครามเย็นระหวางสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต อีกทั้งเกาหลีใตเองตองแขงขันกับเกาหลีเหนือในดาน
ความชอบธรรมในเวทีระหวางประเทศหลังจากการสถาปนารัฐบาล การสรางความสัมพันธทางการทูตจึงมีความสำคัญอยางยิ่ง
อยางไรก็ตาม ดวยสถานะของประเทศที่ยากจน โดยมีรายไดตอหั วประชากรไมเกิน 100 ดอลลาร ทำใหการเปดสถานทูตใน
ตางประเทศเปนเรื่องยากในชวงเวลาดังกลาว
อยางไรก็ตาม ในชวงเวลาของสงครามรัฐบาลเกาหลีใตไดทุมเทความพยายามอยางเต็มที่ในการดำเนินนโยบายการทูตใน
ภาวะสงคราม เพื่อใหไดรับการสนับสนุนและชนะสงคราม หลังสงครามสิ้นสุดลง ประเทศไดมุงเนนไปที่การฟนฟูประเทศ สงผลให
การขยายความสัมพันธทางการทูตเปนเรื่องยากยิ่งขึ้น ในความเปนจริงหากไมมีความชวยเหลือจากสหรัฐอเมริกาและการสงกอง
กำลัง ของสหประชาชาติ เกาหลีใตอาจไมสามารถดำรงอยู ได ดัง นั้นจ ึง ปฏิเสธไดยากวาการทูตในชวงเวลานั้นมุ งเนนไปที่
สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก แมวาหลังจากสงครามสิ้นสุดลงและมีการลงนามในขอตกลงสงบศึกในอีก 3 ปตอมา แต
การทูตกับสหรัฐอเมริกาก็ยังคงมีความสำคัญที่สุด เพื่อรับมือกับการยั่วยุทางทหารของเกาหลีเหนืออยางมีประสิทธิภาพ และไดรับ
ความชวยเหลือทางเศรษฐกิจและการทหารสำหรับการฟนฟูประเทศหลังสงคราม
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต กอนสงครามเกาหลี
พื้นที่
ป
เอเชีย
1948
สาธารณรัฐจีน (ROC)
1949
1950
ยุโรป
แอฟริกา
-
อเมริกา
เหนือ-กลาง
อเมริกา
อังกฤษ/ฝรั่งเศส/
สเปน
รวม
หมายเหตุ
2
1992 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับ ROC
3
คิวบา
1
1961 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับคิวบา
จากตารางขางตนแสดงความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตหลังไดรับเอกราชตั้งแตป 1945 นั้น ชี้ใหเห็นวาเกาหลีใต
มุงเนนความสัมพันธกับกลุมประเทศมหาอำนาจหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หรือกลุมประเทศทรัสตีเทานั้น ตอมาเมื่ออีซึงมัน ขึ้นดำรง
ตำแหนงประธานาธิบดีอยางเปนทางการในป 1948 ไดดำเนินนโยบายพื้นฐานในการสรางความสัมพันธทางการทูตคือการตอตาน
23
คอมมิ ว นิ ส ต โดยมี ก ารใชหลั ก การฮั ล ชไตน (Hallstein Doctrine)7 เปนการตั ด ความสั ม พั น ธทางการทู ต กั บ ประเทศที ่ มี
ความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และหันกลับมาสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนซึ่งเปนประเทศเสรีนิยมที่ใกลเคียงที่สุดกับ
เกาหลีใต8 อยางไรก็ตาม แมความรูสึกตอตานญี่ปุนของประชาชนรวมถึงตัวประธานาธิบดีอีซึงมันเอง รวมถึงคำพูดที่ไมเหมาะสม
ของเจาหนาที่ญี่ปุนและปญหาการสงชาวเกาหลีในญี่ปุนกลับเกาหลีเหนือ ทำใหการเจรจาทางการทูตกับญี่ปุนไมประสบความสำเร็จ
ในชวงแรก
ตอมาหลังสิ้นสุดสงครามเกาหลี เกาหลีใตพยายามแกไขปญหาความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนดวยเหตุผลทางการเมือง
และเศรษฐกิจ แตไมประสบผลสำเร็จ ดังนั้นเกาหลีใตจึงมีสถาปนาสัมพันธทางการทูตกับประเทศไมกี่ประเทศเทานั้น สวนใหญเปน
ประเทศที่พัฒนาแลว ในเชิงภูมิศาสตรและมีเสถียรภาพทางการเมืองระหวางประเทศ ไมมีประเทศในแอฟริกาที่มีความสัมพันธ
ทางการทูตตอกัน สวนในละตินอเมริกา มีเพียงคิวบาเทานั้นที่มีความสัมพันธทางการทูต โดยสวนใหญแลวเปนประเทศในเอเชีย
และยุโรป เหตุผลที่จำนวนประเทศที่เกาหลีใตมีความสัมพันธทางการทูตไมมากนักในขณะนั้น และเปนเวลาเพียงไมกี่ปหลังจากการ
สถาปนารัฐบาล เพราะการดำรงอยูของประเทศตกอยูในความเสี่ยงตอสถานการณสงคราม จึงไมสามารถสรางความเชื่อมั่นใหแก
นานาประเทศได
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต หลงั สงครามเกาหลี
พื้นที่
ป
1955
1956
1957
1958
1959
1960
เอเชีย
ยุโรป
เวียดนามใต
เยอรมันตะวันตก
อิตาลี
แอฟริกา
อเมริกา เหนือกลาง
อเมริกาใต
1
2
ตรุกี
ไทย
หมายเหตุ
1975 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตเวียดนามใต
1
1
เดนมารก,
นอรเวย, สเปน
มาเลเซีย
รวม
บราซิล
4
1
ไทย กลายเปนหนึ่งในประเทศที่เกาหลี ใตสถาปนาทางทูตไดสำเร็จหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี เมื่อสำรวจเอกสาร
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต จากกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต พบวาเอกสารฉบับแรกที่ปรากฎในกระทรวงการ
ตางประเทศคือ “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย - วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (ระดับอุปทูต) , [국교수립 - 태국,
Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325.
8 เรื่องเดียวกัน
7
24
1958.10.1 (공사급)]” ส ั ง ก ั ด
เอเชียตะวันออกไกล/ ทำเนียบรัฐบาล 9 มีเนื้อหาเกี่ยวกับ การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต
ระหวางเกาหลีใตและไทย โดยมีใจความสำคัญ ที่มองมาจากฝายเอกสารเกาหลีใต ที่วา ทั้งสองประเทศเริ่มตนความสัมพันธไม
สอดคลองตอกัน เกาหลีใต เล็งเห็นวาไทยมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร เปนศูนยกลางการคมนาคมและการสื่อสารในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต และเปนประเทศที่เขารวมสงครามเกาหลี เกาหลีใตตองการเรงการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระดับ
เอกอัครราชทูต แตไมตองการใหไทยใหใชเอกอัครราชทูตไทยประจำญี่ปุนเปนตัวแทนในเกาหลีใต แตไทยนั้นตองการสถาปนา
ความสัมพันธหลังจากสถานการณภายในประเทศไทยสงบลง (การเลือกตั้งในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงครามครั้งที่ 2) และเมื่อมีการ
จัดสรรทรัพยากรบุคคลและการเงินที่เหมาะสมแลว จะพิจารณาแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูต
ที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก เกาหลีใตจึงเรงเจรจาผานสหรัฐอเมริกา เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน รวมถึงขอ
ความรวมมือจากพระองคเจาปรีดิเทพยพงศ เทวกุล ที่เปนผูแทนไทยในคณะกรรมาธิการของสหประชาชาติ (UNCURK) เพื่อเจรจา
การสถาปนาทางการทูต ไทยจึงตกลงรับคำขอในครั้งนั้น โดยแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและใหเอกอัครราชทูต
ไทยประจำไตหวันทำหนาที่ในเกาหลีใตรวม ทั้งสองประเทศประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตและแลกเปลี่ยนผูแทน
ทางการทูตระดับอัครราชทูตอยางเปนทางการในวันที่ 1 ตุลาคม 195810
ในตัวเอกสารเกือบ 100 หนา “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย” แสดงใหเห็นวาความจริงประการ
หนึ่งคือ แมในที่สุดแลวไทยและเกาหลีใตจะสามารถสถาปนาทางการทูตตอกัน แตเปาหมายของการสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในทศวรรษ 1960 เปนความรวมมือทามกลางความแตกตางทางบริบททางการเมืองระหวางประเทศ
แมไทยจะเปนประเทศที่ส งทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แตเนื่องจากสถานการณและเงื่อนไขที่ไทยมีต อสหประชาชาติ
ตำแหนงทางการเมืองของไทยในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ทำใหไทยเหนือกวาทั้งอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจ และ
สถานะความใกลชิดกับสหรัฐอเมริกา เกาหลีใตประเทศเอกราชใหมที่หวังพึ่งพิงนโยบายการตางประเทศเพื่อลดอำนาจและกดดัน
ฝายเกาหลีเหนือ และยืนยันอำนาจอธิปไตยของตนที่พึ่ง มีหลัง สถาปนาประเทศ แตนโยบายการตางประเทศของไทยหลั ง
สงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อสงเสริมระบอบเศรษฐกิจและความรวมมือในภูมิภาคอาเซียนและญี่ปุนเปนสำคัญ โดยเฉพาะอยางยิ่ง
นโยบายเศรษฐกิจที่นายกรัฐมนตรีจอมพล ป. พิบูลสงครามดำเนินการเพื่อสนับสนุนความสัมพันธทางเศรษฐกิจระหวางไทยและ
ญี่ปุน ดังนั้น ความสัมพันธทางเศรษฐกิจจึงเปนปจจัยที่สำคัญที่สุดในความสัมพันธระหวางญี่ปุนกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต
โดยเฉพาะการญี่ปุนกลายเปนศูนยกลางเศรษฐกิจของภูมิภาคเอเชียหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หัวใจหลักสำคัญของระบบทุนนิยม แต
ไทยและเกาหลีใตไมไดพัฒนาความสัมพันธที่สนับสนุนหรือ มีผลประโยชนทางเศรษฐกิจตอกัน ในความเปนจริง ความสัมพันธ
ระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลีในชวงทศวรรษ 1950 ถูกจำกัดเพียงการสงทหารไทยเขารวมกองทัพสหประชาชาติซึ่งไดรับการ
สนับสนุนจากสหประชาชาติ เทานั้น ประกอบกับเงื่อนไขความเปนอิสระในการดำเนินการทูต หรือการสถาปนาความสัมพันธ
9
[Korean Ministry of Foreign Affairs ตอไปใช KMFA] C-0001, 국교수립 - 태국, 1958 เพิ่มเติม ปจจุบันเอกสารตนฉบับที่เคยเขาถึง ดวยระบบ
ออนไลนเพื่อใหบุคคลทั่วไปเขาถึงนั้น ถูกยกเลิก ปจจุบัน (2024) ผูที่สามารถขอคัดเอกสารตนฉบับไดนั้นตองเปนนักศึกษา นักวิจัย หรือผูที่มีเลขบัตร
ประชาชนเกาหลีเพียงเทานั้น (เนื้อหาโดยสรุปอยูในภาคผนวก)
10
เอกสารชุดเดียวกัน
25
ระหวางประเทศกับประเทศตางๆ ของเกาหลีใตถูกจำกัด ใหอยู ภายใตรัฐบาลทหารสหรัฐอเมริกา อำนาจของกระทรวงการ
ตางประเทศถูกกำหนดไวเพียงหนาที่ประสานงานกับรัฐบาลชาติพันธมิตร เกี่ยวกับการนำประชาชนชาวเกาหลีใตที่กระจายไปทั่ว
โลกในชวงสงครามโลกครั้งที่สอง ใหกลับเขาสูบานเกิดเมืองนอน เพื่อกอตั้งรัฐชาติใหมของตัวเองเพียงเทานั้น ดังนั้นอำนาจและ
ทิศทางทางการเมืองระหวางประเทศของเกาหลีใตและไทยนั้นแตกตางกัน เงื่อนไขทั้งสองประการนีน้ าจะเปนสวนหนึ่งของปจจัยที่
ทำใหทั้งสองประเทศสถาปนาทางการทูตตอกันตองพบอุปสรรคในชวงปลายของทศวรรษ 1960
เอกสารจากกระทรวงการตางประเทศ (เกาหลีใต) ระหวางไทยและเกาหลีใตชวงสงครามเกาหลีที่หายไป
ไทยและเกาหลีใต ตางมีจุดเริ่มตน “มิตรภาพ” ของความสัมพันธ มิตรภาพยาวนานที่มีความหมายมากกวาประวัติศาสตร
ความสัมพันธหรือความรวมมือระหวางประเทศ จากการที่ไทยสงทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แมจะเปนในนามของทหาร
สหประชาชาติแตความชวยเหลือครั้งนี้ของไทย ไดกลายเปน narrative สำคัญ ในสรางความสัมพันธของทั้งสองประเทศมาจนถึง
ปจจุบัน แตความนาสนใจคือชวงเวลาตั้งแต 1950 – 1953 กลับกลายเปนชวงวางของหลักฐานประวัติศาสตร เราตางไมมีความรูใด
เลยที่ยึดโยงทั้งสองประเทศเขาดวยกัน นอกเหนือจากเอกสารทางการและการทหาร มีเพียงประวัติศาสตรที่บันทึกความกลาหาญ
ของกลุมนายทหาร “พยัคนอย” หรือ Litter tiger ที่ถูกบันทึกและเลาตอกันมา และเปนที่นาเสียดายเปนอยางยิ่งวา เราแทบจดจำ
รายชื่อนายทหารผูกลาที่เสียชีวิตในสงครามไมไดเลยแมแตคนเดียว “สงคราม” อาจจะเปนเงื่อนไขสำคัญที่ทำใหการจัดเก็บเอกสาร
ของเกาหล ีใตไมสามารถเปนไปไดเหมือนเมื่อยามปกติ แตในประเทศไทยการรวบรวมเอกสารเกี่ยวกับสงครามเกาหลีเอง
นอกเหนือจากเอกสารทางการก็แทบจะไมมีเลย
หากพิจารณาในเกาหลีใต เมื่อเกิดสงครามเกาหลีสงผลใหนโยบายการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศของ
เกาหลีใตเองตองหยุดชะงักลง รัฐบาลลงความเห็นวาการทูตเพื่อชวยเหลือประเทศในยามสงครามนั้นมีความเรงดวนมากกวาการ
ขยายอาณาเขตทางการทูต ดังนั้นการทูตในชวงสงครามครั้งนี้มุงเนนไปที่สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก ตามบันทึก
ความทรงจำของเอกอัครราชทูตเกาหลีประจำสหรัฐฯ กลาววา
“หลังจากทำงานที่สถานทูตมาเปนเวลาเกือบหนึ่งปครึ่ง ขยายอาคารสถานทูต ปรับปรุงเจาหนาที่และการดำเนินงานจน
ทุกอยางเริ่มดีขึ้น ในชวงเวลาที่ทุกอยางเขาที่ และขาพเจารูสึกมั่นคงนั้น คืนวันที่ 25 มิถุนายน ค.ศ. 1950 จูๆ นักขาว
จาก UPI ไดโทรศัพทมาแจงขาว และไมนานนักก็มีโทรศัพทระหวางประเทศจากประธานาธิบดีอีซึงมัน โดยแจงวา ‘ทหาร
คอมมิวนิสตเกาหลีกำลังนำรถถังบุกเขามา ขอใหรีบเรงติดตอรัฐบาลสหรัฐฯ และสหประชาชาติพรอมทั้งเริ่มดำเนินการ
ชวยเหลือโดยดวน’ เสียงของทานประธานาธิบดีแสดงความตกใจอยางมาก ขาพเจาจึงรีบไปพบเจาหนาที่ระดับสูงของ
กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ และประธานาธิ บดี เพื่อขอความชวยเหลือทันที และเริ่มดำเนินการติดตอกั บ
สหประชาชาติ โดยไปพบกับตัวแทนจากประเทศพันธมิตรเพื่อขอรองความชวยเหลือ ขาพเจาแทบไมไดหลับนอนเพื่อ
ทำงานชวยกูชาติ หลังจากหารืออยางเครงเครียดกับเจาหนาที่กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ ขาพเจาไดไปเขารวมการ
ประชุมฉุกเฉินของคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติในวันรุงขึ้น เพื่อแจงถึงสถานการณวิกฤติของเกาหลี ในตอน
แรก การสื่อสารกับประเทศบานเกิดถูกตัดขาด ทำใหขาพเจาไมสามารถรับคำสั่งใดๆ ไดเลย และไมมีใครใหปรึกษามาก
26
นัก ขาพเจาตองตัดสินใจดำเนินการตามสถานการณในแตละวันดวยดุลยพินิจของตนเอง เพื่อสรางความสัมพันธที่ใกลชิด
กับรัฐบาลสหรัฐฯ ขาพเจาไดติดตอกับตัวแทนหลักของสหรัฐฯ ในสหประชาชาติอยาง วอรเรน ออสติน สมาชิกวุฒิสภา
และที่ปรึกษากระทรวงการตางประเทศ จอหน ฟอสเตอร ดัลเลส หลังจากการประชุมที่คณะมนตรีความมั่นคงแหง
สหประชาชาติ ซึ่งไมมีตัวแทนจากโซเวียตเขารวม ทุกอยางที่เกี่ยวของกับการสงทหารและความชวยเหลือไดตัดสินใจ
อยางรวดเร็วและเปนผลดีตอเกาหลีอยางยิ่ง”11
จากบันทึกจึงสันนิษฐานไดวา สงครามเกาหลีเปนหมุดหมายสำคัญในการเปลี่ยนแปลงนโยบายทางการทูตของเกาหลีใต
อยางไมตองสงสัย กองกำลังสหประชาชาติตัดสินใจเขารวมสงคราม ทำใหเกาหลีใตสามารถปองกันการรุกรานจากกองทัพ
คอมมิวนิสตเกาหลีเหนือได และ 16 ประเทศที่เขารวมสงครามไดกลายเปนมิตรประเทศที่รวมสูรบกับเกาหลีใต ซึ่งทำใหทหารจาก
ประเทศพันธมิตรกลายเปนทรัพยสินทางการทูตที่มีคามากสำหรับประเทศเกาหลีใตในเวทีระหวางประเทศ หลังจากที่กองกำลัง
สหประชาชาติประสบความสำเร็จในปฏิบัติการยกพลขึ้นบกที่อินชอน เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม กองทัพเกาหลีไดรุกขามเสนขนานที่ 38
ทำใหวันนั้นถูกกำหนดใหเปนวันกองทัพของเกาหลีใต กองทัพสหรัฐฯ ก็ไดรับคำสั่งอยางเปนทางการในวันที่ 4 ตุลาคม และกองพล
ที่ 1 ของสหรัฐฯ ไดเขาสูเมืองแกซอง (Kaesong) ในขณะนั้น สมัชชาใหญแหงสหประชาชาติไดเรียกรองใหเกาหลีเหนือลงนามยอม
แพ แตเมื่อเกาหลีเหนือปฏิเสธ ในวันที่ 7 ตุลาคม 1950 กองกำลังสหประชาชาติจึงเคลื่อนพลเขาสูดินแดนเกาหลีเหนือโดยอาศัยมติ
สนับสนุนการจัดตั้งรัฐบาลรวมชาติบนคาบสมุทรเกาหลี นอกจากนี้ยังไดจัดตั้งคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการรวมชาติและ
การฟนฟูเกาหลี (UNCURK) ประกอบดวยประเทศออสเตรเลีย ชิลี แคนาดา ปากีสถาน ฟลิปปนส และไทยเขารวมในป 195112
ภาพถาย คณะผูแทนของประเทศไทย นำโดยพลตรีพระเจาวรวงศเธอ พระองคเจา
ปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (Prince Prididebyabongs Devakula) ไดรับการแตงตั้งให
เปนตัวแทนในคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการฟนฟูและการรวมชาติเกาหลี
(UNCURK) คาดวาถายเมื่อป 1951 ในภาพถาย เมื่อมาถึงที่สนามบินปูซาน โดยมี
เด็กหญิงชาวเกาหลีมอบดอกไมใหกับคณะผูแทน บุคคลในภาพดังนี้ (จากซายไปขวา
ดานหนา) นายจิตติ สุจริตกุล ผูแทนสำรองของประเทศไทยประจำ UNCURK, นายคัง
ฮง กิ รัฐมนตรีช วยวาการกระทรวงการตางประเทศแหงสาธารณรัฐเกาหลี และ
พระองคเจาปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (ถือดอกไม) [ไมมีการระบุวันที่แนชัด] ที่มา UN
Photo
การศึกษาความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ในชวงสงครามเกาหลี ดูเหมือนชวงเวลาที่มีผูสนใจศึกษามากที่สุด ไดกลายเปน
ขอจำกัดในการศึกษาที่หากผูศึกษามั่งเนนใชหลักฐานจากฝายเกาหลีใต ชองวางทางการทูต การแทรกแซงอำนาจระหวางประเทศ
ของสหรัฐอเมริกาและอำนาจของกระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตที่ออนแอ มีผลทำใหเอกสารชั้นตนระหวางประเทศไทย
11 운석기념회. (1967). 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사, 38-39.
12
United Nation, New Thai Delegation to UNCURK ที่มา https://media.un.org/photo เขาถึงเมื่อ 26 กันยายน 2024
27
และเกาหลีใต และประเทศอื่นๆ ตกอยู ภายใตการอธิบายและการบันทึกจากเอกสารสหรัฐอเมริกาเปนหลัก ปจจุบันผู ที่ศึก ษา
สงครามเกาหลีในเกาหลีใตจึงเนนใชเอกสาร NARA [National Archives and Records Administration]13 เปนขอมูลหลักใน
การศึกษาเปนสำคัญ ดังนั้นชวงเวลาแหงสงคราม เรามักจะเห็นงานที่อธิบายความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ที่ไมสามารถหลุดออก
จากความสัมพันธแบบสามเสา ระหวางไทย เกาหลีใตและสหรัฐอเมริกาไปได
การขยายอาณาเขตทางการทูตของรัฐบาลทหารเกาหลีใต
เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม ป 1961 เกิดการรัฐประหารในเกาหลีใต ทำใหรัฐบาลชางมยอน (Chang Myon)14 ภายใตการ
บริหารของประธานาธิบดี ยุนโบซอน (Yun Bo-seon) ถูกโคนลม และรัฐบาลของปารค จองฮี (Park Chung-hee) เขามามีอำนาจ
แทน โดยปารค จองฮี ครองอำนาจจนถึงป 1979 ทั้งนี้ ชวงระหวางป 1961 ถึง 1973 ถูกกำหนดใหเปน "ยุคแหงการเติบโต" ของ
เกาหลีใต โดยอางอิงถึงการประกาศนโยบายการทูตสันติภาพเพื่อการรวมชาติในวันที่ 23 มิถุนายน ป 1973 [หรือเรียกวา
แถลงการณนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติ 6·23/ 6·23 평화통일 외교정책 선언])15 สวนชวงครึ่งหลังของการบริหารของ
ปารค รวมถึงชวงการปกครองของชอนดูฮวาน (Chun Doo-hwan) ในชวงป 1973 ถึง 1987 ไดถูกเรียกวา "ยุคแหงการกาว
กระโดด" สาเหตุที่แบงชวงเวลาเชนนี้เปนเพราะหลังจากการประกาศ 6·23 ประเทศเกาหลีใตไดยุติการปฏิบัติตามหลักการฮัลชไตน
ในสวนเอกสารของ NARA ทางเกาหลีมีการรวบรวมเอกสารไวมากพอสมควรและสามารถเขาถึงไดผาน National Library of Korea
รัฐบาลชั่วคราวของฮอจอง (Heo Jeong) ไดมีการเลือกตั้งทั่วไปหลังการแกไขรัฐธรรมนูญใหเปนระบบรัฐสภา ซึ่งพรรคประชาธิปไตยชนะอยางถลม
ทลาย ตอจากนั้น รัฐบาลของพรรคประชาธิปไตยที่นำโดยชางมยอน (Chang Myon) ก็ไดกอตั้งขึ้น โดยมียุนโบซอน (Yun Bo-seon) ดำรงตำแหนง
ประธานาธิบดีคนที่ 2 แหงเกาหลีใต และชางมยอนดำรงตำแหนงนายกรัฐมนตรี ซึ่งนำประเทศเขาสูสาธารณรัฐที่ 2 รัฐบาลของชางมยอนไดพยายาม
ดำเนินการปฏิรูปในแนวทางประชาธิปไตย และพยายามสรางเสถียรภาพทางการเมืองและสังคมผานการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ป อยางไรก็ตาม
รัฐบาลชางมยอนตองลมสลายลงหลังจากการรัฐประหารโดยทหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม หลังจากดำเนินงานไปเพียง 9 เดือน รัฐบาลชางมยอนเองก็ไม
สามารถดำเนินนโยบายที่มีความเขมแข็งได เนื่องจากการตอสูแยงชิงอำนาจระหวางกลุมเกากับกลุมใหมในพรรคประชาธิปไตย นอกจากนี้ยั งไมมีความ
เขมแข็งในการลงโทษผูที่เกี่ยวของกับการทุจริตการเลือกตั้งและการสะสมทรัพยสินโดยมิชอบ นอกจากนี้ รัฐ บาลยังเผชิญกับปญหาในการตอบสนองตอ
ความตองการที่หลากหลายของประชาชน ซึ่งเกิดจากภาวเศรษฐกิจถดถอยและการลมสลายของรัฐบาลเผด็จการ อีกทั้งยังขาดการสนับสนุนจาก
ประชาชน เนื่องจากการตอบสนองที่ไมเพียงพอตอขบวนการรวมชาติ 정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가13
14
시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3), 5-46.
นโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 1973 เปนแถลงการณพิเศษที่ประกาศเกี่ยวกับนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยาง
สันติ บนพื้นฐานของแถลงการณรวมระหวางสองเกาหลีที่ประกาศเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 1972 เปนการสงเสริมบรรยากาศแหงการปรองดองระหวาง
เกาหลีเหนือและเกาหลีใต โดยแถลงการณฉบับนี้ประกอบไปดวย 7 ขอสาระสำคัญ เนื้อหาหลักคือ การไมแทรกแซงกิจการภายในของกันและกัน และ
การยอมรับใหเกาหลีเหนือสามารถเขารวมกับองคกรระหวางประเทศตาง ๆ ไดโดยไมคัดคาน นอกจากนี้ เกาหลีใตยังประกาศยกเลิกหลักการที่ เคยไม
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธทางการทูตกับเกาหลีเหนือ การเปลี่ยนแปลงดังกลาวแสดงถึงการยอมรับการมีอยูของรัฐบาล
เกาหลีเหนือในระดับหนึ่ง อยางไรก็ตาม เกาหลีเหนือไดวิพากษวิจารณแถลงการณนี้โดยระบุวาเปนการรับรองรัฐบาลสองแหงบนคาบสมุทรเกาหลี ซึ่ง
เทากับเปนการยืนยันการแบงแยกประเทศ เกาหลีเหนือจึงยุติการเจรจาทุกอยางกับเกาหลีใตหลังจากนั้น
15
28
(Hallstein Doctrine) ที่เคยปฏิเสธความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และเริ่มใหการยอมรับ
เกาหลีเหนือในฐานะประเทศที่มีตัวตน โดยมุงเนนการเจรจาและความรวมมือระหวางเกาหลีเหนือและเกาหลีใตมากขึ้น16
กอนที่จะมีการประกาศนโยบาย 6·23 เกาหลีใตไมไดยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือ โดยมองวาเปนดินแดนที่ตองถูก
ปลดปลอยจากการปกครองของคอมมิวนิสตโดยเร็ว อยางไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในครั้งนี้แสดงใหเห็นถึงการปรับเปลี่ยน
แนวทางทางการทูตของเกาหลีใต สวนหนึ่งเปนผลมาจากการที่ประธานาธิบดีริชารด นิกสัน (Richard Nixon) ของสหรัฐฯ เริ่ม
พัฒนาความสัมพันธกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในป 1969 จีนเองเคยเขารวมในสงครามเกาหลีและเปนฝายตรงขามกับเกาหลีใต
และสหรัฐฯ แตดวยการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายที่เปนมิตรระหวางสหรัฐฯ และจีน รวมถึงการสรางความสัมพันธระหวางจีนกับ
ญี่ปุน ทำใหเกาหลีใตเองไมสามารถพิจารณาจีนในฐานะศัตรูที่ตองกำจัดไดอีกตอไป นอกจากนี้ เกาหลีเหนือ มีความสัมพันธที่
ใกลชิดกับจีน ไดขยายบทบาททางการทูต โดยเขารวมองคกรระหวางประเทศตาง ๆ เชน องคการอนามัยโลก ( WHO) และเปด
สำนักงานตัวแทนของสหประชาชาติที่นิวยอรก ในการตอบสนองตอการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตรนี้ เกาหลีใตไดเริ่มใหการ
ยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือในป 1972 ทำใหเกิดการเจรจาอยางเปนทางการระหวางสองประเทศเปนครั้งแรกในรอบ 18 ป
หลังจากสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง17
แมทศวรรษ 1960 เปนยุค ที่ยัง คงมีค วามตึง เครียดจากสงครามเย็นระหวางบล ็อกตะวันออกและตะวัน ตก แตใน
ขณะเดียวกัน หลายประเทศในเอเช ี ยและแอฟริกาก็ไ ดรับ เอกราชและเขารวมเปนสมาช ิก ของสหประชาชาติ รัฐบาลของ
ประธานาธิบดีป ารคจึงขยายขอบเขตทางการทูตดวยการสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุ น สงทหารไปรวมในสงคราม
เวียดนาม ดึงดูดทุนและเทคโนโลยีจากประเทศพัฒนาแลวอยางเยอรมนีและญี่ปุน รวมถึงสงเสริมการคากับประเทศตาง ๆ
ดานสหรัฐฯ พยายามผลักดันใหเกาหลีใตขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตางๆ โดยเฉพาะอยางยิ่งกับญี่ปุน ซึ่ง
ถือวาเปนศูนยกลางดานเศรษฐกิจและความมั่นคงของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชีย อยางไรก็ตาม เมื่อความพยายามสรางความสัมพันธ
ทางการทูตระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุนยังไมประสบความสำเร็จ สหรัฐฯ จึง คอยๆเปลี่ยนทิศทาง โดยสนับสนุนใหเกาหลีใตหันมาเรง
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตแทน จากขอเสนอของ ปารค แท-กยูน18 ไดชี้ใหเห็นวา
สหรัฐฯ หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด มีความทาทายทางเศรษฐกิจและการเมืองอยางมาก สิ่งที่สหรัฐฯ มุงหวังในขณะนั้น คือการสราง
สภาวะแหงความรวมมือและความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยสนับสนุนใหประเทศในภูมิภาค
นี้ไดรับเอกราชและพัฒนาความรวมมือทางเศรษฐกิจใหเขมแข็งมากขึ้น หนึ่งในวิธีการที่สหรัฐฯ ใชเพื่อสงเสริมการพัฒนาทาง
เศรษฐกิจของภูมิภาคนี้คือ การสนับสนุนกิจกรรมของคณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมแหงเอเชียและแปซิฟก (Economic and
Social Commission For Asia And The Pacific หรือ ECAFE) มีการแตงตั้งสำนักงานใหญประจำอยูที่กรุงเทพฯ ประเทศไทย
โดยมีวัตถุประสงคหลัก 3 ประการ ไดแก:
16
Se–Jin Kim(1971), The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill, 111.
17
김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.
18
박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.
29
1. การใหความชวยเหลือทางเศรษฐกิจแกประเทศในภูมิภาคเอเชียที่ไดรับความเสียหายจากสงคราม
2. การสงเสริมการดำเนินงานและกิจกรรมที่เกี่ยวของกับการฟนฟูเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียและตะวันออกไกล
3. การรวบรวมและวิเคราะหขอมูลเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และสถิติ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและแกไขปญหาดานเศรษฐกิจและ
เทคโนโลยีในแตละประเทศ
ดวยสถานการณนี้ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทยซึ่งเปนพันธมิตรที่เคยรวมรบในสงคราม
เกาหลี การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศนี้จึงเกิดขึ้น อยางจริงจังและตอเนื่องในป 196119 หลังจากการ
รัฐประหารของประธานาธิบดีปารค โดยเกาหลีใตไดแตงตั้ง พลเอกยู แจ-ฮยอง (You Jae-Hyong) ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูต
เกาหลีใตประจำประเทศไทย ในขณะนั้น พลเอกยูดำรงตำแหนงผูบัญชาการกองทัพภาคที่ 1 ของกองทัพบกเกาหลีใต และเปน
เสนาธิการกองกำลังผสม ในขณะที่ฝายไทยไดแตงตั้งพลโทชาญ อังศุโชติ ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูตวิสามัญผูมีอำนาจเต็ม
ประจำสาธารณรัฐเกาหลี โดยพลโทชาญมีบทบาทสำคัญในชวงสงครามเกาหลี เคยเปนนายทหารฝายเสนาธิการและเปนหัวหนา
ทหารที่ทำหนาที่เปนผูแทนกองทัพไทยในการลงนามขอตกลงสงบศึกในสงครามเกาหลี อีกทั้งยังเปนนายทหารคนสนิทของจอมพล
ถนอม กิตติขจร การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตใหเปนระดับเอกอัครราชทูตนี้ เกิดขึ้นภายใต
รัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต โดยมี ดร.ถนัด คอมันตร ดำรงตำแหนงรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศในเวลานั้น
นับเปนกาวสำคัญที่เสริมสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศใหเขมแข็งยิ่งขึ้น20
ในเดือนมิถุนายน ป 1961 เกาหลีใตไดสรางประวัติศาสตรดวยการเขารวมการเจรจากับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออก
เฉียงใตเปนครั้งแรก โดยมีการประชุมสี่ประเทศรวมกันที่กรุงมะนิลา มีวัตถุประสงคในการหารือเกี่ยวกับปญหาการรุกรานของ
คอมมิวนิสตที่แพรกระจายในภูมิภาค 21 รวมถึงสถานการณในอินโดจีน ตอมา ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการ
ตางประเทศ ไดเดินทางเยือนเกาหลีใตอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 13 กันยายน 1961 นับเปนครั้งที่สองที่ผูนำระดับสูงของไทยได
เยือนเกาหลีใต โดยการเยือนครั้งแรกเกิดขึ้นในป 1955 เมื่อจอมพล ป. พิบูลสงคราม และคุณหญิงละเอียด ภริยา เดินทางเพื่อพบ
กับประธานาธิบดีรี ซึง-มัน แตหลังจากนั้นความสัมพันธระหวางสองประเทศก็ คลายจะหยุดชะงักลงไป จนเกิดความขัดแยงขึ้นเมื่อ
เกาหลีใตปฏิเสธการแตงตั้งอัครราชทูต (รวม) กับกรุงโตเกียว กอนมีการยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศในป
195822
ดังนั้นจะเห็นไดวาในชวงทศวรรษ 1960 นโยบายตางประเทศและการพัฒนาเศรษฐกิจของสหรัฐฯ มีอิทธิพลอยางยิ่งตอ
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต อีกทั้งนโยบายการขยายการทูตและสนับสนุนการคาของรัฐบาลทหารปารค ประกอบกับ
KMFA , B-0006: 대사부임 – 태국 1961.
20 Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean Association of
Thai studies 27 권 1 호. 173-189.
21 KMFA, C-0007-18: 친선사절단 아주 순방, 1960.2.18-3.11
22 KMFA, C-0001: 국교수립 - 태국, 1958
19
30
ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศของไทย ที่มีเขาไปบทบาทสำคัญในการสรางความสัมพันธนี้ ใหมั่นคง
ยิ่งขึ้น ดร.ถนัด สนับสนุนการรวมพลังของประเทศเล็ก ๆ เพื่อปกปองและสงเสริมผลประโยชนของตน การเยือนเกาหลีใตของ ดร.
ถนัด จึงเปนการแสดงเจตจำนงคที่ชัดเจนของรัฐบาลไทยในการฟนฟูความสัมพันธหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี โดยการลงนามใน
ความตกลงทางการคาระหวางเกาหลี ใตและไทยฉบับแรก (한-태 무역협정) เมื่อวันที่ 15 กันยายน ป 1961 ถือเปนการสานตอ
ความสัมพันธที่ตอเนื่อง ความตกลงทางการคาฉบับนี้ประกอบดวยขอตกลงหลัก 3 ประการ ไดแก การใหสิทธิพิเศษทางการคา
อยางเทาเทียมกันระหวางสองประเทศตามหลักการโดยไมเลือกปฏิบัติ การควบคุมการนำเขาและสงออก และการจัดการการ
แลกเปลี่ยนเงินตราตางประเทศ ภายใตขอตกลงนี้ เกาหลีใตไดรับสิทธิในการสงออกสินคา 27 รายการไปยังไทย โดยมีโสมเปน
สินคาหลัก ในขณะที่ไทยสามารถสงออกสินคา 12 รายการมายังเกาหลีใต โดยยางพาราดิบเปนสินคาหลัก23
การเยือนเกาหลีใตของ ดร.ถนัด คอมันตร ยังถือเปนการขยายความสัมพันธทางการทูตและเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต โดยไมสามารถปฏิเสธไดวาการเยือนครั้งนี้ไดรับแรงผลักดันจากแผนการเดินทางเยือนเกาหลีใตของ ดีน รัศก 24
รัฐมนตรีวาการตางประเทศของสหรัฐฯ ในปเดียวกัน ดีน รัศก มีจุดประสงคเพื่อเจรจาเกี่ยวกับการสนับสนุนทางเศรษฐกิจและ
แผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ปของเกาหลีใต รวมถึงประเด็นดานความมั่นคงในภูมิภาคและการเจรจายุติขอพิพาทระหวางญี่ปุนและ
เกาหลีใต ดังนั้นการเจรจาระหวางไทยและเกาหลีใตในการลงนามในขอตกลงการคาฉบับนี้ ไมเพียงแตแสดงใหเห็นถึงการพัฒนา
ความสัมพันธทางเศรษฐกิจ แตยังเปนสัญญาณของการเปดการเจรจาทางการทูตอีกครั้ง หลังจากที่เคยถูกระงับในสมัยจอมพล ป.
พิบูลสงคราม เนื่องจากความขัดแยงทางผลประโยชนการคาและนโยบายตางประเทศที่ไมสอดคลองกันกับสหรัฐฯ และเกาหลีใต25
สำหรับแผนการฟนฟูเศรษฐกิจและการพัฒนาเกาหลีใตนั้น สหรัฐฯ ไดแสดงความมั่นใจตอนายพลปารค ในประเด็นความ
มั่นคงและการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยใหคำมั่นในการสนับสนุนและชวยเหลือทางเศรษฐกิจ ตลอดจนสงเสริมแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5
ป รวมถึงความชวยเหลือดานการทหาร นอกจากนี้ สหรัฐฯ ยังใหการสนับสนุนความพยายามของเกาหลีใตในการปรับปรุง
ความสัมพันธกับญี่ปุน และจะทำหนาที่เปนตัวกลางในการยุติขอพิพาทระหวางสองประเทศ ทั้งนี้จะเห็นไดวาภายใตขอตกลง
ระหวางเกาหลีใตและสหรัฐฯ บทบาทของเกาหลี ใตในฐานะพันธมิตรของสหรัฐฯ ไดเพิ่มขึ้นอยางมากในดานเศรษฐกิจและความ
มั่นคง แมวานายพลปารคจะขึ้นสูอำนาจดวยการรัฐประหาร แตความสัมพันธระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุน และความพยายามของ
เกาหลีใตในการฟนฟูเศรษฐกิจยังคงเปนกาวสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียภายใตการสนับสนุนของสหรัฐฯ26
แมในชวงปลายของรัฐบาลประธานาธิบดียนุ โบซอน มีความตั้งใจที่จะเปลี่ยนแปลงทิศทางการทูตจากที่เคยพึ่งพาสหรัฐฯ เปน
หลัก มาสูการสรางความสัมพันธกับประเทศที่มีความเปนกลาง โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียและแอฟริกา แตดวยระยะเวลาการ
บริหารงานเพียง 9 เดือน จึงไมสามารถสรางผลสำเร็จที่เดนชัดในดานการทูต อยางไรก็ตาม เมื่อรัฐบาลทหารเขามาควบคุมอำนาจ
NAK, J-16/1: 한-태국간의 무역협정
NAK, C-9/28: Rush, Dean 미국 국무장관 방한, 1961.11.4-7
25 สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ. 1948-1957)”.
วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
26
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).
การเมืองระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
23
24
31
หลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตาง ๆ ของเกาหลีใตไดขยายตัวอยาง
รวดเร็ว ปรากฏชัดในชวง 3 ปที่รัฐบาลทหารอยูในอำนาจ เกาหลีใตไดสรางความสัมพันธกับ 6 ประเทศในป 1961, 26 ประเทศใน
ป 1962 และอีก 7 ประเทศในป 1963 รวมทั้งหมด 39 ระดับความสัมพันธการทูตของไทยก็พัฒนาเปนเอกอัครราชทูตในป 1961
การขยายตัวทางการทูตนี้เปนผลมาจากความพยายามของรัฐบาลทหารที่ตองการแสดงความชอบธรรมทางการเมืองในเวที
ระหวางประเทศ และเพื่อแขงขันกับเกาหลีเหนือในดานการสรางความสัมพันธกับประเทศใหม ๆ ที่เพิ่งไดรับเอกราชในเอเชียและ
แอฟริกา ประเทศเหลานี้กลายเปนสมาชิกใหมของสหประชาชาติ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงมั่นสรางความสัมพันธกับประเทศเหลานี้
เพื่อใหไดรับการสนับสนุนในมติที่เกี่ยวของกับเกาหลีใตในสหประชาชาติ อีกทั้งยังเปนการเรงสรางความสัมพันธกอนที่เกาหลีเหนือ
จะทำได อยางไรก็ตาม หากประเทศเหลานี้เปลี่ยนไปเปนระบอบสังคมนิยมหรือสรางความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ เกาหลีใตก็จะตัด
ความสัมพันธตามหลักการฮัลชไตน (Hallstein Doctrine) สงผลใหความสัมพันธกับมอริเตเนียยุติลงในป 1964, คองโกในป 1965
และเบนินในป 1975 ยุติลง
อยางไนก็ตาม แมจะมีความพยายามอยางมากในการขยายความสัมพันธทางการทูต เกาหลีใตยังคงเผชิญกับขอจำกัดทาง
เศรษฐกิจ การเปดสถานทูตประจำในประเทศเหลานี้จึงทำไดยากลำบาก และตองอาศัยสถานทูตที่อยูในประเทศใกลเคียงทำหนาที่
แทน ถึงแมวาจะมีขอจำกัดเหลานี้ ในป 1958 เกาหลีใตมีสถานทูตและสถานกงสุลเพียง 16 แหงเทานั้น แตหลังการรัฐประหารเมื่อ
วันที่ 16 พฤษภาคม จำนวนสถานทูตและสถานกงสุลเพิ่มขึ้นอยางรวดเร็ว โดยในเดือนมีนาคม 1964 มีสถานทูต 33 แหงและ
สถานทูตที่รับผิดชอบหลายประเทศอีก 36 แหง รวมทั้งหมด 69 แหง ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 4 เทาภายในเวลาเพียง 6 ป นอกจากนี้ ในชวง
ทศวรรษ 1960 เกาหลีใตไดเพิ่มสถานทูตอีก 27 แหง ซึ่งถือเปนชวงเวลาที่การขยายความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตเกิดขึ้น
อยางรวดเร็วที่สุดในประวัติศาสตรของประเทศ
สงทาย
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในชวงตนทศวรรษ 1960 มีความเกี่ยวของอยางแนนแฟนกับ
บริบททางการเมืองของสงครามเย็นและการกำหนดนโยบายของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตอยางแยกออกจากกัน
ไมได ไทยและเกาหลีใตเริ่มสถาปนาความสัมพันธทางการทูตในระดับ "อุปทูต" เมื่อป 1958 และยกระดับเปน "เอกอัครราชทูต"
ในป 1961 ความสัมพันธดังกลาวถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยที่เกี่ยวของกับความรวมมือทางทหารและเศรษฐกิจที่ไดรับอิทธิพลจาก
สหรัฐฯ สงเสริมการเชื่อมโยงระหวางประเทศพันธมิตรในภูมิภาค ตอมาในชวงเวลาของสงคราม สงครามเกาหลี (1950-1953) เปน
หมุดหมายสำคัญที่ทำใหไทยมีบทบาทในฐานะพันธมิตรที่รวมรบในกองกำลังสหประชาชาติ กอใหเกิดความสัมพันธเชิงสัญลักษณที่
สำคัญตอการพัฒนาความสัมพันธระหวางสองประเทศ กลุมทหาร "พยัคนอย" หรือ "Litter Tiger" จากกองทัพไทยที่เขารวมการรบ
ในสงคราม ถูกบันทึกถึงในประวัติศาสตรการทหารของทั้งสองประเทศ อยางไรก็ตาม เอกสารและหลักฐานที่บันทึกถึงความสัมพันธ
ในชวงนี้มีอยูอยางจำกัด ทำใหขอมูลเชิงลึกเกี่ยวกับการปฏิสัมพันธทางทูตและความรวมมือยังคงเปนปริศนาและไมไดรับการสำรวจ
อยางเต็มที่ จนกระทั่งสิ้นสุดสงคราม เกาหลีใตพยายามอยางยิ่งในการขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในเอเชียตะวันออก
32
เฉียงใต รวมถึงไทย โดยมุงหวังสรางพันธมิตรในภูมิภาคเพื่อรับมือกับสถานการณสงครามเย็น และสรางความมั่นคงภายในประเทศ
มีความเชื่อมโยงกับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและนโยบายตางประเทศของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
แตเปนที่นาเสียดาย ถึงแมวาไทยและเกาหลีใตจะมีความสัมพันธทางการทูตที่แนนแฟนตั้งแตสิ้นสุดสงครามเกาหลีจนมาถึง
ปจจุบัน แตหลักฐานทางประวัติศาสตรที่ครอบคลุมระยะเวลานี้กลับมีความจำกัดอยางมาก โดยเฉพาะในชวงระหวางป ค.ศ. 19501953 ซึ่งเปนชวงสงครามเกาหลี ที่ปรากฏเปนชองวางสำคัญของขอมูลและหลักฐานที่ยืนยันถึงการปฏิสัมพันธและมุมมองทางการ
ทูตของทั้งสองประเทศ ความจำกัดนี้อาจเกิดจากขอจำกัดในการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารในชวงสงครามของเกาหลีใต ที่อยูใน
ภาวะที่ขาดเสถียรภาพทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจ รวมถึงการจัดเก็บเอกสารของไทยเกี่ยวกับสงครามเกาหลีที่มีอยูเพียงเล็กนอย
และสวนใหญเปนเอกสารทางการเพียงเทานั้น
อีกทั้งการเขียนประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตควรจะพยายามขยายมุมมองและทบทวนขอมูลจากแหลง
ตาง ๆ มากขึ้น การศึกษาควรจะนำเสนอการวิจัยขามชาติ อาจครอบคลุมถึงเอกสารทางการจากประเทศที่มีบทบาทในสงคราม
เกาหลี เชน สหรัฐฯ และสหประชาชาติ เพื่อนำเสนอภาพที่สมบู รณและหลากหลายมิติของความสัมพันธ การมุงเนนในการศึกษา
ผลกระทบของสงครามเย็นที่มีตอความสัมพันธไทยเกาหลีใต จะเปนแนวทางหนึ่งที่ชวยเปดเผยความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายใต
บริบทของความขัดแยงทางอุดมการณระหวางตะวันออกและตะวันตก จะทำใหเราเขาใจไดมากขึ้นถึงการพัฒนาความสัมพันธ
ระหวางสองประเทศในยุคแหงความไมแนนอนและการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง
33
บรรณานุกรม
เอกสารชั้นตน
หอจดหมายเหตุแหงชาติ เกาหลีใต
ศูนยรวบรวมเอกสารตางประเทศ กระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต
หนงั สอื
ภาษาอังกฤษ
Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
Se–Jin Kim. (1971) . The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill,
ภาษาเกาหลี
정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사
홍석률. (2012). 분단의 히스테리: 공개문서로 보는 미중관계와 한반도. 창비.
운석기념회(1967), 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사
ภาษาไทย
พวงทอง ภวัครพันธุ. (2016). การตางประเทศไทยในยุคสงครามเย็น. พิมพครั้งที่ 1, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพแหงจุฬาลงกรณ
มหาวิทยาลัย,
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).การเมือง
ระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
สุรางคศรี ตันเสียงสม. (2550). ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999. กรุงเทพฯ : ศูนยสงเสริม
การวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ จุฬาลงกรณ
บทความและวิทยานิพนธ
ภาษาเกาหลี
Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325
김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.
박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.
정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가-시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3),
5-46.
안종철. (2010). 해방 전후 아더 번스 (Arthur C. Bunce) 의 활동과 미국의 대한정책. 미국사연구, 31, 139-167.
34
ภาษาไทย
เกษราภรณ หาญแกลว. (2018). “แนวคิดชาติ ศาสน กษัตริย: ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี”. วิทยานิพนธ
มหาบัณฑิต ประวัติศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean
Association of Thai studies 27 권 1 호. 173-189
สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ.
1948-1957)”. วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
สุรชัย ศิริไกรใ (2016). ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: จากสัมพันธมิตรทางการเมืองสูหุนสวนทางเศรษฐกิจ. Thai Journal of
East Asian Studies, 8(1). Retrieved from https://so02.tci-thaijo.org/index.php/easttu/article/view/51346
35
ภาคผนวก
[ยอสรุป] 한국과 태국 간 외교관계 수립(공사급 외교사절 교환)
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางเกาหลีใตและไทย (การแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต)
ภาษาเกาหลี
1. 외교관계 수립에 관한 한·태 양국 입장
한국: 태국의 6·25 참전과 지정학상
중요성(동남아시아의 교통 및 통신 중심지, SEATO
등
국제기구 최대 가입국 및 국제회의 주요 개최지,
최대 외국공관 상주국)으로 조속 체결 희망
- 대사급 외교사절 교환과 상주공관 설치를
희망하나 여의치 않을 경우 차선책으로 겸임 공관도
가능하나, 주일(태국)대사의 한국 겸임만은 당시
한·일 관계상 절대불가 입장
태국: 쿠데타 이후의 국내안정과 외교사절 파견을
위한 인력 및 예산 확보 후 체결 희망
- 공사급 외교사절 교환과 겸임공관 설치를
우선적으로 고려
2. 교섭 진행 및 결과
ภาษาไทย
1. จุดยืนของทั้งสองประเทศเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธ
ทางการทูต
เกาหลี ใ ต : เนื ่ อ งจากการที ่ ไ ทยเข าร วมสงครามเกาหลี แ ละ
ความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร (ไทยเปนศูนยกลางการคมนาคมและ
การสื่อสารในเอเชียตะวันออกเฉียงใต, เปนสมาช ิกขององคกร
ระหวางประเทศหลายแหง เชน SEATO และเปนสถานที่จัดการ
ประชุมระหวางประเทศสำคัญ รวมถึงเปนประเทศที่มีสถานทูต
ตางชาติตั้งอยู มากที่สุด ในภูมิภาค) เกาหลีใตจึงตองการเรงการ
สถาปนาความสัมพันธนี้
- เกาหลี ใ ต หวั ง ที ่ จ ะแลกเปลี ่ ย นผู แทนทางการทู ต ระดั บ
เอกอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูตถาวร แตหากเปนไปไมได เกาหลี
ใตก็ยอมรับการจัดตั้ง สถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกัน
อยางไรก็ตาม เกาหลีใตปฏิเสธการใหเอกอัครราชทูตไทยประจำ
ญี่ปุ นทำหนาที่ในเกาหลีใตเนื่ องจากปญหาความสัมพันธระหวาง
เกาหลีและญี่ปุนในขณะนั้น
ไทย: ไทยหวัง จะสถาปนาความสัมพันธหลังจากสถานการณใน
ประเทศสงบลงหลังรัฐประหาร และหลังจากมีการจัดสรรบุคลากร
และงบประมาณเพื่อสงผูแทนทางการทูต
- ไทยพิจารณาแลกเปลี่ยนผู แทนทางการทูตระดับอัครราชทูต
และจัดตั้งสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก
우리측은 주로 주미, 주월, 주중화민국 대사관을
통하여 교섭하는 한편 한국통일부흥위원단
(UNCURK) 태국대표로 근무한 바 있는
Debakula 공(왕자)에게도 협조 요청(외무장관
서한 발송)
- 대통령은 한·태 외교관계 수립 관련, 우리측이
태국에 수차 요청한 바 있으므로 태국이 원하는
2. ความคืบหนาและผลของการเจรจา
ฝายเกาหล ี ใ ตไดทำการเจรจาผานสถานท ู ต ในสหร ั ฐ อเมร ิ ก า
เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน และไดขอความรวมมือจากเจาชาย
Debakula ผ ู เคยทำงานเป นต ั ว แทนไทยในคณะกรรมาธ ิ ก าร
สหประชาชาติดานการรวมและฟนฟูเกาหลี (UNCURK) (โดยไดสง
จดหมายจากรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศ)
- ประธานาธิบดีเกาหลีใตสั่งการใหเอกอัค รราชทูตเกาหลีใต
ประจำเวียดนามหยุดกดดันไทย เนื่องจากเกาหลีใตไดรองขอหลาย
36
대로 하도록 태국에 더 이상 압박을 가하지 말 것을
주월 대사에 지시(1958.7.21)
태국 정부는 한국과 외교관계 수립의사
표명(1958.8.20. 주미대사 보고)
- 공사급 외교사절 교환과 주대만 태국대사를 주한
공사로 내정
- 외교관계 수립에 관한 대외 공동발표 시기 합의
희망 표명
한국 정부는 태국의 상기 입장 관련 한국에
대사대리 파견 등 상주공관 설치여부 확인
- 태국은 주한 상주 공관을 설치하지 않고 겸임
공관 유지 희망
한·태 양국은 양국간 외교관계 수립과 공사급
외교사절 교환 합의내용을 1958.10.1. 동시 발표
(공동성명서)
한국 정부는 주월남 최덕신 대사를 주태국
특명전권공사로 내정 통보(1958.11.25.자 대통령의
주월대사 앞 통지)
3. 기타 내용
태국 정부의 외교관계 수립 합의 관련, 외무부의
주태 대사 임명 및 상주공관 설치 건의안
한·태 수교 관련 주미, 주월, 주중 대사의 건의 및
보고서 등
ครั้งแลวเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต และให
เปนไปตามที่ไทยตองการ (21 กรกฎาคม 1958)
รัฐบาลไทยแสดงความตองการที่จะสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตกับเกาหลีใต (รายงานจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา
วันที่ 20 สิงหาคม 1958)
- ตกลงที่จะแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต และ
กำหนดใหเอกอัครราชทูตไทยประจำไตหวันเปนผูแทนทางการทูต
ประจำเกาหลีใตดวย
- ไทยแสดงความตองการในการตกลงเวลาที่เหมาะสมสำหรับ
การประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตรวมกัน
รัฐบาลเกาหลีใตไดยืนยันการสงผูแทนทางการทูตไปไทย แตไทย
ตองการคงสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันโดยไมจัดตั้ง
สถานทูตประจำในเกาหลีใต
ทั้งสองประเทศไดประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต
และการแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตพรอมกันใน
วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (คำแถลงรวม)
ร ั ฐ บาลเกาหล ี ใ ตไดแจงการแตงต ั ้ ง เอกอ ั ค รราชท ู ต ประจำ
เวียดนามใหเปนอัครราชทูตพิเศษไปประจำประเทศไทยในวันที่ 25
พฤศจิกายน 1958
3. เนื้อหาเพิ่มเติม
เกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต รัฐบาลไทยไดเสนอ
ใหมีการแตงตั้งเอกอัครราชทูตประจำเกาหลีใตและจัดตั้งสถานทูต
ถาวร
เอกสารและรายงานเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธระหวางไทย
และเกาหลีใตจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา เวียดนาม
และสาธารณรัฐจีน
37
รายการเอกสาร 1957 – 1970
NO
ชื่อเอกสาร (ภาษาไทย)
1
국교수립- 태국 (공사급)
2
3
4
5
대사부임 - 태국
대사파견 - 태국
한 · 태국간의 무역협정
한 · 태국간의 무역관전시품 면세통관에
관한 협정
6
7
주한태국군 철수검토
Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1964.11.24-26
8
Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1961.9.13-15
9
최덕신 외무부장관 독일 및 태국 방문,
1962.11.6-9
10
노신영 주태국참사관 라오스 출장
11
Angsusingha, Pakorn 태국 개발성 차관
방한, 1967.5.3-10
12
한 · 태국간의 [외교관등에 관한]
사증면제 및 사증수수료 면제에 관한
협정
13
Thanom, Kittiachorn 태국 수상 방한,
1967.4.2-5
ชื่อเอกสาร (ภาษาเกาหลี)
ป
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต - ประเทศไทย 1957 -1959
(ระดับอุปทูต)
1959
การเขารับตำแหนงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1959
การสงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1961
ขอตกลงทางการคาระหวางเกาหลีใตและประเทศไทย
1963
ขอตกลงเกี่ยวกับการนำเขาสินคานิทรรศการการคา
ระหวางเกาหลี-ไทย แบบปลอดภาษี
1963-1964
การพิจารณาการถอนทหารไทยออกจากเกาหลีใต
1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 24-26
พฤศจิกายน 1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
1961
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 13-15
กันยายน 1961
การเยือนเยอรมนีและประเทศไทยของรัฐมนตรีฯการ
1962
ตางประเทศ ชเวด็อกชิน วันที่ 6-9 พฤศจิกายน
1962
โนชินยอง ที่ปรึกษาสถานเอกอัครราชทูตประจำ
1963 ~1964
ประเทศไทย เดินทางไปปฏิบัติงานที่ลาว
อัปกรณ มงคสุสิงห รัฐมนตรีชวยวาการกระทรวง
1966 ~1967
พัฒนาการแหงประเทศไทย เยือนเกาหลีใต วันที่ 310 พฤษภาคม 1967
ความตกลงระหวางเกาหลีและไทยวาดวยการยกเวน 1962 ~1967
การตรวจลงตรา (วีซา) และคาธรรมเนียมการตรวจ
ลงตราสำหรับนักการทูต
การเดินทางเยือนเกาหลีใตของถนอม กิตติขจร
1967
นายกรัฐมนตรีไทย วันที่ 2-5 เมษายน 1967
38
14
정일권 국무총리 태국 방문, 1967.9.47
15
16
태국 정세보고
한 · 태국간의 우호통상항해조약
체결교섭
17
한 · 태국간의 각자의 영역간 및 그
이원의 항공업무를 위한 협정. 전 2 권
18
Khoman, Thanat 태국 외무장관 방한,
1968.6.16-21
19
Bunchana Atthakor 태국경제성장관
방한, 1969.10.15-18
20
21
태국주둔 미국 철수
Bhumibol, Adulyadej 태국 국왕 방한
초청계획
22
77 그룹 아시아지역 각료회의, 제 2 차.
Bangkok(태국) 1971.9.28-10.7
การเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีจองอิลกวอน
1967
วันที่ 4-7 กันยายน 1967
รายงานสถานการณทางการเมืองของประเทศไทย
1968
การเจรจาจัดทำสนธิสัญญามิตรภาพ การพาณิชย
1968
และการเดินเรือระหวางเกาหลีและไทย
ขอตกลงวาดวยการดำเนินงานดานการบินระหวาง
1966 ~1968
เกาหลีและไทย ในแตละพื้นที่และระหวางสอง
ประเทศ รวม 2 ฉบับ
การเยือนเกาหลีของถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการ
1968
กระทรวงการตางประเทศของไทย วันที่ 16-21
มิถุนายน 1968
การเยือนเกาหลีของบุญชนะ อัตถากร
1967 ~1970
รัฐมนตรีวาการกระทรวงเศรษฐกิจของไทย วันที่ 1518 ตุลาคม 1969
การถอนกองกำลังสหรัฐฯ ออกจากประเทศไทย
1969
แผนการเชิญพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิ
1967 ~1970
พลอดุลยเดช กษัตริยแหงประเทศไทย เสด็จเยือน
เกาหลี
การประชุมระดับรัฐมนตรีกลุม 77 ภูมิภาคเอเชีย ครั้ง
1971
ที่ 2 ที่กรุงเทพฯ (ประเทศไทย) วันที่ 28 กันยายน 7 ตุลาคม 1971
39
การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
ผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร
บทนำ
สงครามเย็นมีความสำคัญตอโลกและเอเชียอยางยิ่ง การที่ สหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตขยาย
อิทธิพลของตนเขาไปในหลายพื้นที่ กอใหเกิดความขัดแยงทางการเมืองภายในของชาติต าง ๆ ในภูมิภาค
โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศในเอเชียที่ไดกลายเปนสนามรบเพื่อการชิงอำนาจทางความมั่นคงและทางเศรษฐกิจ
ของมหาอำนาจ เชน สงครามเกาหลีและสงครามเวียดนาม การเกิดขึ้นและแพรกระจายของลัทธิคอมมิวนิสต
ในประเทศจีน เวียดนามและเกาหลีเหนือ คือแรงของการตอตานอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา ขณะที่สหรัฐฯ ก็
รวมกลุมผนึกกำลังกับประเทศญี่ปุน เกาหลีใต ไทย ฟลิปปนส ฯลฯ เปนพันธมิตรสกัดกั้นการแพรกระจายของ
ลัทธิคอมมิวนิสต มรดกแหงความขัดแยงที่ ยังหลงเหลืออยู จากสงครามเย็นที่ยัง คงเปนประจักษพยานใน
ปจจุบันกค็ ือความตึงเครียดในคาบสมุทรเกาหลีและชองแคบไตหวัน
จีนเปนประเทศที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตรสงครามเย็น โดยเฉพาะในบริบทของเอเชียและ
การเมืองโลก ชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสตจีนในป ค.ศ. 1949 ที่นำไปสูการกอตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน
ไดสงผลใหเกิดการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจในเอเชีย การดำเนินนโยบายตางประเทศของจีนในยุคตนสงครามเย็น
ที่เห็นไดเดนชัดคือการผนึกกำลังเปนพันธมิตรกับสหภาพโซเวียตผานการลงนามความรวมมือในป ค.ศ. 1950
นอกจากนั้น จีน เขาไปมีส วนรวมอยางสำคัญในสงครามเกาหลี (1950-1953) โดยสงทหารอาสาสมัครเขา
สนับสนุนเกาหลีเหนือเพื่อตอสูกับสหรัฐฯ และพันธมิตร กระทั่งชวงปลายทศวรรษ 1950 ความแตกหักระหวาง
จีนกับโซเวียตไดเปดโอกาสใหเกิดการเปลี่ยนแปลงขั้วความสัมพันธของมหาอำนาจแบบใหม ซึ่งจะเห็นไดจาก
การเยือนจีนของประธานาธิบดีริชารด นิกสันในป ค.ศ. 1972 และการฟนฟูความสัมพันธทางการทูตกับสหรัฐฯ
ตลอดจนการสถาปนาความสัมพันธไทย-จีน ในป ค.ศ. 1975
บทบาทของจีนในสงครามเย็นแสดงใหเห็นถึงความซับซอนของความสัมพันธระหวางประเทศในยุคนั้น
การศึกษาเอกสารจีนอาจชวยใหการทำความเขาใจประวัติศาสตรสงครามเย็นในระดับภูมิภาคและโดยเฉพาะ
อยางยิ่งการมีสวนเกี่ยวของกับสงครามเย็นของจีนมีความชัดเจนและรอบดานมากขึ้น ผูเขียนไดมีโอกาสมีสวนรวม
ในโครงการวิจัย “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศ เกาหลี จีน
40
ญี่ปุ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย” ในป พ.ศ. 25631 โดยรับผิดชอบศึกษาเอกสารจีนที่เกี่ยวของกับ
สงครามเกาหลีในชวงตนของสงครามเย็น พบวา เอกสารจากหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา (人民日报) หรือ
People's Daily สามารถสะทอนทัศนคติของรัฐบาลพรรคคอมมิวนิสตจีนที่มีตอความขัดแยงบนคาบสมุทร
เกาหลีไดเปนอยางดี ประกอบกับไดรับโอกาสใหคัดเลือกและนำเอกสารเหลานั้นมาแปลเปนภาษาไทย เพื่อการ
ทำความเขาใจประวัติศาสตรของสงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งทัศนะ
ของจี น ที ่ เ กี ่ ย วของกั บ ประเทศไทย โดยตั ้ ง เปาหมายวา การแปลเอกสารชั ้ น ตนเหลานี ้ จ ะทำใหภาพ
ประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางประเทศมหาอำนาจกับภูมิภาคเอเชีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใตมีความ
ชัดเจนยิง่ ขึ้น
บทความนี้จะไดนำเสนอความสำคัญของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในสวนแรกเพื่อใหเห็นถึง
ความสำคัญในฐานะกระบอกเสียงหรือความเปนตัวแทนของพรรคคอมมิวนิสต จากนั้นจะนำเสนอบทบาทและ
ทัศนคติที่ สำคัญของจีนตอสงครามเย็นในยุคตนจากเนื้อหาในหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา 3 ประการ
ประกอบดวย การบอกเลาปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี การสะทอนมุมมองของจีนตอมหาอำนาจ และ
การผลักดันขบวนการชาตินิยมของจีน ในสวนสุดทายของบทความคือการพบโดยบังเอิญวา เอกสารดังกลาวได
มีการกลาวถึงบทบาทของไทยในยุคสงครามเย็นและทัศนคติของจีนตอบทบาทดังกลาว ซึ่งผูเขียนจะไดนำเสนอ
ในสวนสุดทายตามลำดับ
1. หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในฐานะกระบอกเสียงของรัฐบาลจีน
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนหนังสือพิมพที่มีความสำคัญอยางยิ่งในประวัติศาสตรจีนสมัยใหม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากอตั้งเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 1948 ในมณฑลเหอเปย กอนการสถาปนา
สาธารณรัฐประชาชนจีน แรกเริ่มถือเปนหนังสือพิมพของพรรคคอมมิวนิสตจีนในภาคเหนือ หลังจากพรรค
คอมมิวนิสตยึดครองปกกิ่งไดแลวที่ทำการของหนังสือพิมพก็ถูกยายไปยังกรุงปกกิ่งในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1949
และมีบทบาทกลายเปนหนังสือพิมพหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีนทั่วประเทศ2
โปรดดู ชัย พร พยาครุ ฑ . (
). มหาอํา นาจกับ ขบวนการชาติ นิ ยมจี น ในยุค สงครามเกาหลี . ใน พลเอกหญิ ง ศ. เกี ย รติ คุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้ากรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (บ.ก.), ปี ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจาก
เอกสารหอจดหมายเหตุต่างประเทศ เกาหลี จีน ญีปุ่ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย (น. - ). นครนายก: โรงเรียนนายรอ้ ย
พระจุลจอมเกล้า.
2
⼈⺠⽇报是中国共产党中央委员会机关报. ⼈⺠⽹. (2022, May). http://www.people.com.cn/GB/50142/
104580/index.html
1
41
ในยุคเหมาเจอตง หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนเครื่องมือสำคัญในการเผยแพรนโยบายและ
อุดมการณของพรรคคอมมิวนิสต มีบทบาทสำคัญในชวงการปฏิวัติวัฒนธรรม (ค.ศ. 1966-1976) ในการ
เผยแพรอุดมการณของเหมา อยางไรก็ตามในระบบการสืบคนพบวา ไมสามารถเขาถึงเอกสารดังกลาวในชวง
การปฏิวัติวัฒนธรรมได กระทั่ง การพัฒนาในยุคปฏิรูป เปดประเทศหลังป ค.ศ. 1978 เนื้อหาที่ตีพิมพใน
หนังสือพิมพดังกลาวเริ่มมีความหลากหลายมากขึ้น สะทอนนโยบายปฏิรูปและเปดประเทศของเติ้งเสี่ยวผิง
โดยเริ่มมีการรายงานขาวเศรษฐกิจและสังคมมากขึ้น หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาปรับตัวสูยุคดิจิทัล โดย
เปดตัวเว็บไซตภาษาจีนในป 1997 และขยายไปสูแพลตฟอรมออนไลนและโซเชียลมีเดียตาง ๆ กระนั้นก็ตาม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาก็ยัง ทำหนาที่เปนกระบอกเสียงหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีน และมีอิทธิพลใน
การกำหนดวาระขาวสารและความคิดเห็นสาธารณะในประเทศจีน
เหรินหมินรื่อเปาไมเพียงแตเปนหนังสือพิมพ แตยังเปนสถาบันทางการเมืองและวัฒนธรรมที่สำคัญ
ของจีน สื่อสิ่งพิมพจากหนังสือพิมพดังกลาวไดสะทอนใหเห็นถึงพัฒนาการทางการเมืองและสังคมของประเทศ
ตลอดหลายทศวรรษที่ผานมา ดวยสถานะความเปนตัวแทนเสียงจากรัฐบาลจีน โดยเฉพาะดานการทูตและ
ความสัมพันธระหวางประเทศ สงผลใหสื่ออื่น ๆ ในประเทศจีนตองคัดลอกขาวสำคัญจากเหรินหมินรื่อเปาเพื่อ
ไปนำเสนอตอ 3 โดยเฉพาะอยางย ิ ่ ง บทบรรณาธิ ก ารและบทความสำคั ญ ในหนั ง สื อ พิ ม พ มั ก ถู ก ใชเปน
เอกสารอางอิงในการศึกษานโยบายของจีนอยางสม่ำเสมอ
2. บทบาทและทัศนคติที่สำคัญของจีนตอสงครามเย็นยุคตน
2.1 ปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี
ในชวงแรกของสงครามเย็น เหรินหมินรื่อเปาไดสะทอนใหเห็นความไรสมรรถภาพของทหารสหรัฐฯ
อยางชัดเจน โดยเฉพาะในชวงที่สหรัฐฯ และกองทัพเกาหลีใตตัดสินใจถอนตัวจากเมืองซูวอนไปยังเมืองแทจอน
ในวันที่ 30 มิถุนายน ค.ศ. 1950 โดยระบุวาทหารสหรัฐฯ ลาถอยเมื่อไดยินเสียงปนใหญจากฝายเหนือ โดย
ตองรีบทำลายเอกสารสำคัญและยุทโธปกรณที่ไมสามารถนำติดตัวไปดวยได แผนการลาถอยนั้นฉุกละหุกเมื่อ
นายพลจัตวาเชิรช (John H. Church) ของสหรัฐฯ ไดรับทราบแผนการลาถอยและเห็นเจาหนาที่ของตนเผา
อุปกรณและเอกสารสำคัญ กองกำลังราว 300 นายตองขึ้ นรถบรรทุกและรถจี๊ปประมาณ 50 คันเพื่อเดินทาง
ไปแทจอนในเวลาที่จำกัดภายใตสภาพอากาศอันเลวรายเปนเวลานานถึง 8 ชั่วโมง เหรินหมินรื่อเปารายงาน
ละเอียดถี่ถวนถึงระดับเหตุการณระหวางการลาถอยวา “จามิลเลอรขาหักขณะกระโดดขึ้นรถจี๊ป สวนจาอารูด
3
李黎.冷战时期中国媒体上的美国形象——以《⼈⺠⽇报》为例[J].当代世界社会主义问题,2013(01): 116-
127.DOI:10.16012/j.cnki.88375471.2013.01.003.
42
บังคับพวงมาลัยรถจี๊ปจนหลับและทำใหรถตกคูน้ำ ”4 การรายงานความกะปลกกะเปลี้ยของทหารสหรัฐฯ
ดังกลาวเปนการสรางขวัญกำลังใจใหแกประชาชนจีนวา สหรัฐฯ มิไดนากลัวอยางที่หลายคนคาดการณไว
ขณะที่รายงานความไมเปนมืออาชีพ ของสหรัฐฯ เหรินหมินรื่อเปาก็รายงานความเหนือชั้นของทหาร
จีนวา ทหารอาสาสมัครประชาชนจีนมุงมั่นเขารวมสงครามเพื่อปกปองมาตุภูมิและชวยเหลือเกาหลีเหนือ โดย
เดินทัพอยางอดทนและกลาหาญ บุกปา ฝาดง ลุยน้ำ ตั้งคายทามกลางความยากลำบาก ทหารมีความสัมพันธ
ที่แนนแฟนและชวยเหลือกันในทุกสถานการณ มีความชาญฉลาดในการใชภูมิประเทศในการปองกันและซอนตัว
และยังสรางกำบังสำหรับมา ปนใหญ และรถขนสัมภาระ ทำใหสามารถรักษากำลังไวเพื่อ การสู รบตอไป
หนวยปนใหญของกองกำลังอาสาสมัครไดแสดงความกลาหาญและความชำนาญในหลายสมรภูมิ เชน การรบที่
แมน้ำหลินจินและเขาอวิ๋นซาน ทหารปนใหญไดยิงปนเขาใสบังเกอรและปอมปราการของศัตรู ทำใหขาศึกตอง
ลาถอย ในการตอสูกับกองกำลังสหรัฐฯ หนวยปนใหญก็สามารถทำลายยานพาหนะ รถถัง และเครื่องบินของ
ศัตรูได แมตองเผชิญกับการโจมตีทางอากาศอยางหนักหนวง ทหารจีนก็ยังตอสูอยางกลาหาญแมเพื่อนรวม
กองทัพจะบาดเจ็บหรือเสียชีวิตไปแลว5 สื่อจีนฉายภาพใหเห็นวา ความกลาหาญ ความเสียสละ ความชาญฉลาด
ความอดทน ความรักชาติเปนคุณสมบัติของทหารจีนที่ทหารสหรัฐฯ ไมมี
ดังนั้นเมือ่ บรรยายถึงการโรมรันระหวางกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและเกาหลีเหนือกับกองทัพ
สหรัฐฯ และกองทัพอี ซึง -มันจากเกาหลีใต จีนก็แสดงใหเห็นถึงความฉลาดในการรบของฝงตนแมจีนจะเปน
ฝายถอยหนีก็ตาม เชนเมื่อวันที่ 14 มกราคม ค.ศ. 1951 ที่กองทัพประชาชนเกาหลีเหนือและกองกำลังของจีน
ตั ด สิ น ใจถอนตั ว ออกจากโซล เพราะกองทั พ อเมริ ก ั น และกองทั พ อี ซึ ง -มั น รุ ก ขึ ้ น มาอยางหนั ก หนวง
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาอธิบายวา การถอยหนีนั้นก็เพื่อเปนการสรางเงื่อนไขที่เอื้อตอการตอสูกับศัตรู ใน
อนาคต กระทั่งวันที่ 25 มกราคม กองทัพสหรัฐฯ ซึ่งมีกำลังพลและอาวุธที่เหนือกวาไดบุกโซลอีกครั้งดวยกำลัง
ทหาร 230,000 นาย พรอมอาวุธยุทโธปกรณจำนวนมาก หวังวาจะยึดโซลไดอยางรวดเร็วและรุกขามเสน
ละติจูดที่ 38 องศาเหนือ กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและกองทัพเกาหลีเหนือตอตานอยางสุดกำลัง
สงผลใหการเคลื่อนไหวของสหรัฐฯ ลาชาและสูญเสียกำลังพลกวา 30,000 นายในชวงเวลา 40 วัน จีนเรียกสิ่งนี้
วา “กลยุทธการถอยเพื่อโจมตีใหม” สิ่งที่นาสนใจก็คือ แมสหรัฐฯ สามารถยึ ดโซลไดแลว แตจีนก็อธิบายวา
การครอบครองโซลของสหรัฐฯ ไมมีผลกระทบตอสถานการณสงคราม เพราะโซลเปนเมืองรางและการยึดครอง
เพียงเมืองเดียวไมไดมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตรหรือการเมืองแตอยางใด แมแตผูนำกองทัพสหรัฐฯ อยาง
4
新华社:《朝鲜⼈⺠军声势浩⼤ 美伪军总部乱作⼀团 连夜⾃⽔原狼狈逃奔⼤⽥》,《⼈⺠⽇报》,1950
年,7 ⽉ 5 ⽇。
5
李伟:
《⼈⺠志愿军英勇的炮兵们》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 3 ⽉ 8 ⽇。
43
ดักลาส แมกอาเธอรก็ยอมรับวา การยึดโซลไมมีความหมายเชิงยุทธศาสตรและเปนการเสี่ยงตอการสราง
ประโยชนทางการทหารใหกับศัตรูมากกวา หนังสือพิมพจีนอธิบายตอวา การยึดครองโซลครั้งนี้แสดงใหเห็นวา
สงครามเกาหลีเปนสงครามที่ยืดเยื้อ ดังนั้นกองทัพจีนและเกาหลีเหนือจะตองเตรียมพรอมสำหรับการทำลาย
ศัตรูในอนาคต6
ความเหนือกวาของจีนยังถูกบรรยายผานการรบทางอากาศกับกองทัพอากาศสหรัฐฯ ในชวงวันที่
25 ตุลาคม - 25 สิงหาคม ค.ศ. 1951 ดวย ในชวงเวลา 10 เดือนดังกลาว สถิติที่ จีนอางไดระบุความเสียหาย
ของกองทัพอากาศสหรัฐฯ ไววา กองทัพเกาหลีเหนือและจีนสามารถยิงเครื่องบินของสหรัฐฯ และอังกฤษซึ่งอยู
ภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ตกไปถึง 1,482 ลำ โดยตกในแผนดินใหญจำนวน 1,070 ลำ และเสียหาย
อีก 412 ลำ หากนับเพียงเครื่องบินของสหรัฐฯ ที่ถูกยิงตกบนแผนดินใหญเพียงอยางเดียว ก็เทียบไดกับ
กองอากาศยานขนาดใหญจำนวน 14 กอง (หนึ่งกองประกอบดวยเครื่องบินขับไล 75 ลำ) กำลังทหารใน
เครื่ อ งบิน เหลานี้ ส วนใหญเสี ยชี วิต หรือ ถู กจับ เปนเชลยศึ ก จี น ชี้ ว า การสู ญ เสียเครื่อ งบิ นและบุคลากรนี้
เปนการทำลายความมั่นใจของสหรัฐฯ ซึ่งคุยโวถึงความเหนือกวาทางอากาศของตน อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ก็ตองตื่นตระหนกกับความสามารถในการยิงของกองทัพเกาหลีเหนือและจีน เหรินหมินรื่อเปายกเอาบทความ
ใน “นิตยสารไทม” ของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคมที่ระบุวา เครื่องบินของ “กองกำลังสหประชาชาติ”
ถูกกองทัพเกาหลีเหนือและจีนยิงตกเฉลี่ย 3-5 ลำตอวัน7 มาเปนเครื่องยืนยันอีกชั้นหนึ่งถึงความสามารถในการ
ยิงเครื่องบินของฝายจีน
การรายงานขาวของเหรินหมินรื่อเปาตอประเด็นความสามารถของทหารจีนที่เหนือชั้นกวาทหาร
สหรัฐฯ ในสงครามเกาหลียังคงมีเรื่อยมาจนกระทั่งสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง และมีการถอนกองกำลัง ทหาร
อาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือในป ค.ศ. 1958 เหมาเจอตงไดรับจดหมายจากคิมอิลซ็องในวันที่
16 และ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1957 ซึ่งเสนอเรื่องการถอนกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือ
เหมาเจอตงไดศึกษาขอเสนออยางละเอียดและเห็นวาควรใหรัฐบาลเกาหลีเหนือเปนฝายขอใหถอนทหาร
ตางชาติกอน แลวจีนจึงคอยตอบสนอง เหมาเจอตงแนะนำวาใหดำเนินการตามขอเสนอในจดหมายลงวันที่ 16 ธันวาคม
ค.ศ. 1957 วา ใหเกาหลีเหนือออกแถลงการณขอถอนกองกำลังสหประชาชาติและกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนออกจากเกาหลีพรอมกัน ใหเกาหลีเหนือและเกาหลีใตเจรจาบนพื้นฐานของความเทาเทียม
เพื่อพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรม และหลังจากการถอนทหาร ใหจัดการเลือกตั้งทั่วเกาหลี
操良:
《怎样认识朝鲜战局》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 3 ⽉ 22 ⽇。
新华社:《中朝⼈⺠军队并肩作战⼗个⽉来 击落击伤敌机千四百余架
重⼤打击》
,《⼈⺠⽇报》,1951 年 9 ⽉ 8 ⽇。
6
7
狂吹“空中优势”的美侵略者遭
44
ภายใตการดูแลของประเทศที่เปนกลาง หลังจากที่เกาหลีเหนือออกแถลงการณแลว จีนจะออกแถลงการณ
สนับสนุนขอเสนอและเปดใหมีการปรึกษาเรื่องการแบงและการกำหนดเวลาถอนทหาร นอกจากนี้ รัฐบาลโซ
เวียตก็จะออกแถลงการณสนับสนุนดวยเชนกัน โจวเอินไหลผูนำของจีนไดเดินทางเยือนเกาหลีเหนือในชวง
กลางเดือนกุมภาพันธ 1958 จีนและเกาหลีเหนือไดประกาศรวมกันวา กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนจะ
ถอนตัวออกจากเกาหลีเหนือกอนสิ้นป 1958 เพื่อบรรเทาความตึงเครียด 8 ที่นาสนใจก็คือ แมจะมีประกาศวา
ทหารจีนเดินทางกลับเสร็จสิ้นแลวในวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1958 แตตัวแทนของกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนบางสวนที่ยังคงอยูในคณะกรรมการสงบศึกทางทหารของเกาหลีเหนือ จะยังคงทำงานรวมกับ
ประชาชนเกาหลีเหนือ เพื่อดูแลการดำเนินการเจรจาสงบศึกตอไป9
เหรินหมินรื่อเปารายงานการเดินทางกลับของกองทัพอาสาสมัครประชาชนจีนจากเมืองอันตง
(ปจจุบันคือตานตง เปนเมืองชายแดนจีน-เกาหลีเหนือ) สูมาตุภูมิ วามีประชาชนกวา 2,000 คนจากทุกสาขา
อาชีพมารวมสงพวกเขาดวยความอบอุน สื่อจีนรายงานวา ชาวเมืองอันตงไดจัดการประชุมสัมมนามากกวา
200 ครั้ง เพื่อรายงานความกาวหนาของนโยบายกาวกระโดดไกล (Great Leap Forward) ใหกับกองทัพจีน
ไดรับฟง รวมทั้งเขียนจดหมายปลอบใจทหารจีนมากกวา 15,000 ฉบับ ขณะเดียวกันทหารจีนที่เดินทาง
กลับมายังมาตุภูมิก็ไดมอบของขวัญแหงชัยชนะที่นำกลับมาจากเกาหลี หลายพันชิ้นใหกับชาวอันตง 10 ความ
อบอุนจากการตอนรับของชาวอันตงและมิตรภาพจากทหารนั้นถูกรายงานอยางนาซาบซึ้ง
2.2 มุมมองของจีนตอมหาอำนาจ
จีนแสดงความคิดเห็นตอสองมหาอำนาจตั้งแตคณะกรรมาธิการรวมโซเวียต-สหรัฐฯ เริ่มการประชุม
ครั้งแรก เมื่อวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 1946 ที่กรุงโซล การประชุมนี้อิงจากการตัดสินใจของรัฐมนตรีตางประเทศ
สามฝาย โดยมีเปาหมายเรงจัดตั้งรัฐบาลประชาชนเกาหลีชั่วคราวใหเร็วที่สุด โดยคณะกรรมาธิการฯ ไดหารือ
กับพรรคประชาธิปไตยเกาหลีและองคกรทางสังคมแตละฝายเพื่อแกไขปญหาที่เกี่ยวของ โดยในการประชุม
ครั้งแรกนั้น ผู แทนโซเวียตและสหรัฐฯ แสดงความคิดเห็นขัดแยงกันเกี่ยวกับเงื่อนไขการหารือกับพรรค
ประชาธิปไตยเกาหลี องคกรทางสังคมและรัฐบาลชั่วคราว เมื่อเกาหลีไมสามารถรวมกันไดสำเร็จ จีนก็
ประณามสหรัฐฯ วาเปนตนเหตุสำคัญที่ทำลายขอตกลงจากการประชุมมอสโก 11 กลาวคือสงครามเกาหลี
8
⽑泽东:《关于中国⼈⺠志愿军撤出朝鲜问题(⼀九五⼋年⼀⽉⼆⼗四⽇)
》
,《⼈⺠⽹》
,来源:中央档
案馆保存的原件刊印,1958 年 1 ⽉ 26 ⽇。
9
《1953 年 8 ⽉ 14 ⽇,朝鲜⼈⺠军最⾼司令部和中国⼈⺠志愿军司令部发表战绩公报》
,《⼈⺠⽹》,
2010 年 6 ⽉ 22 ⽇。
10
新华社:《志愿军全部返回祖国各地》
,《⼈⺠⽇报》,1958 年 10 ⽉ 28 ⽇。
11
新华社:《美⽅破坏莫斯科决议 朝鲜美苏委会流产》
,
《⼈⺠⽇报》
,1946 年 5 ⽉ 24 ⽇。
45
เกิดขึ้นเพราะสหรัฐฯ ผานแถลงการณของประธานาธิบดีทรูแมน ในเชาวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1950 ณ กรุง
วอชิงตัน ที่มีเปาหมายมุงทำลายสันติภาพและทาทายตะวันออกไกล โดยทรูแมนประกาศสั่งใหกองทัพเรือและ
กองทัพอากาศภายใตการบังคับบัญชาของแมกอาเธอร (Douglas MacArthur) ชวยเหลือกลุมของอี ซึง-มัน
และปฏิบัติการสูรบกับประชาชนเกาหลี นอกจากนั้น ทรูแมนยังสั่งใหกองเรือที่เจ็ดของสหรัฐฯ ในมหาสมุทร
แปซิฟกแทรกแซงการปลดปลอยไตหวันของกองทัพปลดแอกประชาชนจีน และสนับสนุนกลุมการเมืองเจียงไคเช็ก
พฤติ กรรมของทรูแมนในสื่อจีนยัง ถูกบรรยายไปถึงการรุกรานประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใตดวยวา
ทรูแมนไดประกาศเจตจำนงเรงรุกรานฟลิปปนส เวียดนาม และประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค12
สำหรับสงครามเกาหลี ทรูแมนไมยอมรับขอเท็จจริงที่วา สหรัฐฯ เปนฝายสั่งการใหฝายของอี ซึง -มัน
เริ่มสงครามกลางเมืองเต็มรูปแบบ และกลาวหาวาการตอบโตของเกาหลีเหนือเปนการบุกรุก อยางไรก็ตาม
ทรูแมนยอมรับวา สหรัฐฯ ไดดำเนินการแทรกแซงสงครามกลางเมืองเกาหลีดวยอาวุธโดยตรง โดยอางถึงการ
ตัดสินใจของคณะมนตรีความมั่นคงฯ ซึ่งสหรัฐฯ ควบคุมและสั่งการใหกองกำลังอากาศและทะเลของตนเขามา
ปกปองกลุมทหารของอี ซึง -มัน มติของคณะมนตรีความมั่นคงฯ เมื่อวันที่ 25 ไมมีตัวแทนจากสาธารณรัฐ
ประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีและสมาชิกถาวรของคณะมนตรี 2 ประเทศ ไดแก โซเวียตและจีนเขารวมการ
อภิปราย ทำใหการตัดสินใจนี้ถือเปนการกระทำฝายเดียว ผิดกฎหมาย และไรผลบังคั บ13 นี่คือสิ่งที่สื่อจีน
พยายามชี้ใหเห็นความไมชอบธรรมของมติคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหลของจีนไดประกาศตอบโตปฏิบัติการของทรูแมนในลักษณะการประณามวา
การกระทำของทรูแมนเปนการรุกรานดินแดนจีนดวยอาวุธ และเปนการทำลายกฎบัตรสหประชาชาติอยาง
สิ้นเชิง แมพฤติกรรมรุกรานของรัฐบาลสหรัฐฯ ไมเกินความคาดหมายของจีน แตก็เพิ่มความขุนเคืองใหกับชาวจีน
มากขึ้น เนื่องจากประชาชนจีนไดรับรูแผนการสมคบคิดระยะยาวของสหรัฐฯ ที่ตองการรุกรานจีนและครอง
เอเชียแลว ถอยแถลงของทรูแมนเพียงเปนการเปดเผยแผนการเหลานั้นสูสาธารณะ กลาวคือ สหรัฐฯ กำหนด
แผนโจมตีเกาหลีไวลวงหนาโดยสั่งใหกองทัพหุนเชิดของอี ซึง-มัน โจมตีสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชน
เกาหลีหรือเกาหลีเหนือ เพื่อใชเปนเหตุผลในการสรางขออางเพื่อรุกรานไตหวัน เกาหลี เวียดนาม และ
12
新华社:《美帝违反国际协议破坏远东和平 杜鲁⻔狂妄发表挑战声明 命令⻨克阿瑟直接武装⼲涉朝鲜
内战 继续侵犯中国领⼟主权阻挠台湾解放 并宣布加速对东南亚各国的侵略⾏动》,《⼈⺠⽇报》,1950
年,6 ⽉ 29 ⽇。
13
เพิงอ้าง.
46
ฟลิปปนสตอไป 14 สื่อจีนพยายามชี้ว า การกระทำของสหรัฐฯ เปนการขยายลัทธิจักรวรรดินิยม ที่ตองการ
แทรกแซงกิจการในเอเชีย
เหตุการณที่ทำใหจีนตอบโตอยางรุนแรงคือการรุกรานของสหรัฐฯ ขามนานฟาเขามายังดินแดนของจีน
เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม โดยเครื่องบินของสหรัฐฯ ไดบุกเขามาในนานฟาตะวันออกเฉียงเหนือของจีนหลายครั้ง
และระดมยิงใสพื้นที่หลินเจียง อั นตง และพื้นที่อื่น ๆ สงผลใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 21 คน สื่อจีน
ระบุรายละเอียดการโจมตีไวอยางละเอียด ดังนี้ “เวลา 10:04 น. เครื่องบิน B29 ของสหรัฐฯ สองลำบินไปยัง
เมืองจี๋อันและบริเวณใกลเคียงของแมน้ำยาลู เวลา 10:05 น. เครื่องบิน P51 สามลำและมัสคีโตหนึ่งลำโจมตี
สถานีขนสงตาลี่จื่ อและเสนทางรถไฟ เวลา 11:04 น. เครื่องบินสหรัฐฯ อีกสี่ลำกราดยิงในแถบเจียงเฉียว
ทำลายหัวรถจักร รถบรรทุกและรถคุมกัน เวลา 14:30 น. เครื่องบิน B29 บินลาดตระเวนเหนือเขตอันตง เวลา
16:40 น. เครื่องบิน P51 สองลำโจมตีสนามบินอันตง ทำใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 19 คน”15
โจวเอินไหลไดประทวงรัฐบาลสหรัฐฯ อยางรุนแรงผานนายดีน แอคสัน (Dean Acheson) โดย
เรียกรองใหสหรัฐฯ รับผิดชอบและชดใชความเสียหายทั้งหมด ขอเรียกรองของจีนคือการใหสหรัฐฯ ลงโทษ
กองทัพอากาศที่กออาชญากรรมในการบุกรุกนานฟาจีนและชดใชคาเสียหายทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการโจมตี
นอกจากนั้น โจวเอินไหลไดติดตอและเรียกรองใหคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติสั่งใหก องทัพ
สหรัฐฯ ยุติพฤติกรรมยั่วยุและความโหดรายในการรุกรานเกาหลีโดยทันที เขาย้ำวาการเรียกรองนี้เปนเสียงแหง
ความยุติธรรมของประชาชน 475 ลานคนในจีน พฤติกรรมของเครื่องบินสหรัฐฯ ที่บุกเขามาไดพิสูจนวา
สหรัฐฯ กำลังขยายการรุกรานเกาหลีและไตหวัน16
การกลาวโจมตีสหรัฐฯ ของจีนยังเจาะลึกลงไปถึงการขุดคนประวัติของแมกอาเธอร (MacArthur)
ผูรุกรานเขามาในอาณาเขตของประเทศจีน สื่อจีนบรรยายความโหดรายของแมกอาเธอรไวอยางนาสนใจวา
“เมื่อชาวฟลิปปนสทำสงครามปลดปลอยชาติกับผูลาอาณานิคมวอลสตรีทอยางสหรัฐฯ ในป ค.ศ. 1903 เวลานั้น
แมกอาเธอรดำรงตำแหนงรอยโทในกองทัพอาณานิคมอเมริกัน ทันทีที่พวกเขาเห็นชาวฟลิปปนสและสงสัยวา
เปนทหารกองโจรก็ดำเนินการสังหารโหด ผูเขียนอัตชีวประวัติของแมกอาเธอรกลาววา แมกอาเธอรเคยคนพบ
“กองโจร” ที่ไมมีอาวุธยกเวนมีดสำหรับใชงานประจำวันในกระเปาของเขา ก็ทำตัวเชนเดียวกับนักเลงอเมริกัน
ทันที เขายิงใสบุคคลที่ไรอาวุธในระยะใกล โดยยิงกระสุนเขาใสหัวใจของบุคคลผูนั้น นี่คือภาษาที่ใชโดยนักเขียน
14
新华社:《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
,《⼈⺠⽇报》, 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
15
周恩来:《美机侵⼊我国领⼟上空扫射我国⼈⺠ 周外⻓致电艾奇逊 向美政府提出严重抗议》
,
《⼈⺠⽇
报》,1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。
16
新华社:《四万七千五百万⼈的抗议》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。
47
ชีวประวัติของแมกอาเธอร และเปนคำที่แมกอาเธอรโออวดเพื่ออธิบายการกระทำของเขา ความวา: “ในที่สุด
เขาก็ลมลงแทบเทาผม... เมื่อผมพลิกตัวเขาขึ้นมา ผมสามารถใชฝามือเดียวปดรูกระสุน 6 รูที่หัวใจของเขา
ได”17 ความโหดเหี้ยมของแมกอาเธอรไดถูกบรรยายอยางละเอียดในสื่อจีน เพื่อทำใหเห็นวาสหรัฐฯ นั้นเลวราย
ในทุกระดับ
ความเลวรายของสหรัฐฯ อีกประการที่ถูกกลาวถึงในเหรินหมินรื่อเปาคือ การใชแมลงพิษแพรเชื้อ
แบคทีเรียในสงคราม นักขาวจากแนวหนาของจีนรายงานวา นับจากสหรัฐฯ ไดกระจายแพรเชื้อแบคทีเรีย ผาน
แมลงพิ ษ จำนวนมากทั ้ ง แนวหนาและแนวหลั ง ของเกาหลี เ หนื อ เจาหนาที ่ ท างการแพทยในกองกำลั ง
อาสาสมัครประชาชนจีน ผูบัญชาการหนวยรบ เจาหนาที่ของแผนกตาง ๆ ไดระดมกำลังอยางเรงดวน ใชความ
พยายามอยางเต็มที่ในการทำลายแมลงพิษพาหะแบคทีเรีย พรอมขยายงานปองกันการแพรร ะบาดระดับ
มวลชนดวย18 การใชแมลงพิษและแบคทีเรียดังกลาวเปนการละเมิดจริยธรรมของมนุษยชาติ การรายงานขาว
ของจีนในเรื่องนี้สะทอนใหเห็นวา มหาอำนาจสหรัฐฯ ไรซึ่งจริยธรรม
ขณะที่รายงานความเลวรายของสหรัฐฯ อยางตอเนื่อง สื่อจีนก็รายงานความดีงามและความเปน
ปกแผนกับพันธมิตรอันประเสริฐอยางสหภาพโซเวียตควบคู กันไปดวย จีนและสหภาพโซเวียตไดลงนามใน
สนธิสัญญามิตรภาพ ความรวมมือ และความชวยเหลือครั้งใหม ซึ่งรวมถึงขอตกลงหลายฉบับที่ เกี่ยวของกับ
ทางรถไฟฉางชุน หลูวซุนโขวและตาเหลียน ตลอดจนขอตกลงที่ใหจีนกูยืมเงินและการดูแลซึ่งกันและกัน เมื่อ
วันที่ 14 กุมภาพันธ ค.ศ. 1950 ณ กรุงมอสโก ในพิธีลงนามดังกลาว ฝายจีนมีประธานเหมาเจอตงและ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหล สวนฝายโซเวียตมีจอมพลสตาลิ นและรัฐมนตรีต างประเทศ วืยชินสกี (Andrey
Vyshinsky) ทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนบันทึกทางการทูต ซึ่งประกาศวาสนธิสัญญาจีน -โซเวียตเมื่อวั นที่
14 สิงหาคม ค.ศ. 1945 ไดถูกยกเลิกและหมดผลบังคับใชแลว เนื้อหาในสนธิสัญญาฉบับใหมระบุวา จีนและ
โซเวียตไดยอมรับอธิปไตยของสาธารณรัฐประชาชนมองโกเลีย และการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวาง
จีนกับมองโกเลีย ที่สำคัญ รัฐบาลโซเวียตตกลงสงมอบทรัพยสินทางเศรษฐกิจในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ
จี น ที่ เ คยยึด ครองจากญี่ ปุ นใหกับ รั ฐ บาลจีนโดยไมคิด คาใชจาย นอกจากนี้ โซเวี ย ตยั งโอนทรัพ ยสินจาก
คายทหารเกาในกรุงปกกิ่งใหกับจีนดวย เมื่อทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนเอกสารทางการทูตเพื่อยืนยันขอตกลง
ทั้งหมดก็ถือวาการลงนามในสัญ ญาดั งกลาวมีผลบั งคั บใชตามกฎหมาย 19 เหรินหมินรื่อเปาวิ เคราะหวา
⻢莱克:《战争贩⼦⻨克阿瑟》,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 10 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《志愿军指战员和医务⼯作⼈员 全⼒展开扑灭细菌和防疫⼯作 我⾸批志愿防疫检验队已
到达朝鲜前线》,
《⼈⺠⽇报》,1952 年 3 ⽉ 5 ⽇。
19
新华社:《中苏两国政府发表公告 缔结友好同盟互助条约 同时签订关于中国⻓春铁路和旅⼤及贷款等
协定 中华⼈⺠共和国苏维埃社会主义共和国联盟友好同盟互助条约》,
《⼈⺠⽇报》,1950 年 2 ⽉ 15
⽇。
17
18
48
การลงนามสนธิสัญญาและขอตกลงเหลานี้เปนไปตามผลประโยชนที่แทจริงของประชาชนจีนและโซเวียต และ
แสดงถึงมิตรภาพที่ยั่งยืนระหวางสองประเทศ 20 สื่อจีนตองการชี้ว า ความรวมมือระหวางจีนและโซเวียตมี
ความสำคัญทางประวัติศาสตรและจะสงผลกระทบในเชิงบวกตอสันติภาพโลก
กลไกการทำงานที่สำคัญในการเสริมสรางและพัฒนาการทำงานดานความสัมพันธจีน -โซเวียตคือการ
กอตั้งสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ในป 1951 ภารกิจหลักของสมาคมฯ คือการตอสูกับการโฆษณาชวนเชื่อของ
ศัตรู หรือก็คือสหรัฐฯ ที่พยายามทำลายมิตรภาพระหวางจีนและโซเวียต โดยการยกระดับความเขาใจระหวาง
ประชาชนจีนกับโซเวียต พรอมทั้งตอบขอสงสัยตางๆ ที่เกี่ยวกับความสัมพันธระหวางสองประเทศ ในระดับ
ประชาชน สมาคมฯ ไดทำการสงเสริมการแลกเปลี่ยนภูมิปญญาและประสบการณระหวางประชาชนของทั้ง
สองชาติ เพื่อสงเสริมการพัฒนา21 สื่อจีนพยายามชี้ใหเห็นวา การเรียนรูจากโซเวียตคือพันธกิจที่สำคัญของจีน
ณ ขณะนั้น
2.3 วาดวยขบวนการชาตินิยมของจีน
เนื้อหาสำคัญในการสรางขบวนการชาตินิยมจีนก็คือการยืนยัน อธิปไตยเหนือไตหวันและความรวมใจ
ในการตอตานสหรัฐฯ โจวเอินไหลย้ำวาไตหวันเปนของจีนมาโดยตลอด โดยชี้ว าความจริงนี้จะไมมีวัน
เปลี่ยนแปลง ไมวาสหรัฐฯ จะพยายามขัดขวางเพียงใดก็ตาม สื่อจีนหยิบยกขอเท็จจริงทางประวัติศาสตรและ
ปฏิญญาที่สนับสนุนความเปนเจาของไตหวันของจีน เชน ปฏิญญาไคโร ปฏิญญาพอทสดัม ตลอดจนการไดรับ
การยอมรับหลังจากการยอมจำนนของญี่ปุนในสงครามโลกครั้งที่สองวาไตหวันเปนของจีน โจวเอินไหลไดทำ
การเรียกรองใหประชาชนชาวจีนรวมกันตอสูเพื่อปลดปลอยไตหวันจากการรุกรานของสหรัฐฯ โดยสรางความ
มั่นใจใหแกชาวจีนวา ชาวจีนที่เคยเอาชนะเจียงไคเช็กและจักรวรรดิญี่ปุนจะสามารถขับไลผูรุกรานอเมริกันและ
ยึดไตหวันกลับคืนมาได พรอมกันนั้น โจวเอิ นไหลยังเรียกรองใหทุกชาติโดยเฉพาะประเทศในโลกตะวันออกที่
ถูกกดขี่ ลุกขึ้นสู รวมกันเพื่อหยุดยั้งการรุกรานของสหรัฐฯ เขาแสดงความเชื่อมั่นวาประเทศผู ถูกกดขี่และ
ประชาชนในโลกตะวันออกจะสามารถเอาชนะสหรัฐฯ ได โจวเอินไหลแสดงความนับถือและสนับสนุนการตอสู
เพื่อเอกราชของประชาชนในประเทศที่ถูกกดขี่ เชน เกาหลี เวียดนาม ฟลิปปนส และญี่ปุน22
จุดยืนของจีนตอสหรัฐฯ ดังกลาวจึงนำไปสูการสนับสนุนสงครามการปลดปลอยประชาชนเกาหลี สื่อจีน
ไดรายงานวา สหภาพแรงงานแหงประเทศจีนจัดประชุมขึ้นในกรุงปกกิ่ง โดยเชิญตัวแทนจากองคกรชั้นนำ
新华社:《我国周恩来总理兼外⻓在签字式上的演说》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 2 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《中苏友好协会总会⼀九五⼀年⼯作计划纲要》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 2 ⽉ 19 ⽇。
22
新华社:《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
,《⼈⺠⽇报》, 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
20
21
49
ภาคประชาชนตาง ๆ เขารวมการประชุมรวม 42 คน ที่ประชุมมีมติใหจัดกิจกรรม “สัปดาหตอตานการรุกราน
ไตหวันและเกาหลีเหนือของสหรัฐฯ” ทั่วประเทศจีน โดยมีเปาหมายเพื่อใหประชาชนทั้งประเทศเขาใจแผนการ
และเจตนาของจักรวรรดินิยมอเมริกันในการรุกรานตะวันออกไกลอยางชัดเจน มุงเนนการตอตานการรุกราน
ไตหวันของสหรัฐฯ และสนับสนุนสงครามปลดปลอยประชาชนเกาหลี 23 จะเห็นไดวา จีนมิไดมีเพียงคำ
วิพากษวิจารณ แตยังมีกิจกรรมที่เปนรูปธรรมในการตอตานสหรัฐฯ ดวย
นายเผิงเจิ้น ประธานคณะกรรมการที่ปรึกษาเทศบาลกรุงปกกิ่งกลาวถึงการเคลื่อนไหวเพื่อตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนือ ซึ่งเริ่มขึ้นอยางกวางขวางในปกกิ่งวา ภารกิจหลักคือการให
เพื่อนรวมชาติรับรูวาสหรัฐฯ เปนศัตรูของชาวจีน โดยมุงเนนการตอตานการรุกรานและการกำจัดความคิดบูชา
และหวาดกลัวตออเมริก า เนนการสรางทัศนคติที่เคียดแคนและเกลียดชังตอสหรัฐฯ และสงเสริมใหมวลชน
ดำเนินกิจกรรมตาง ๆ ตามความสมัครใจ 24 เชน การสรางแรงบันดาลใจใหผูคนทั้งประเทศรวมรางอนุสัญญา
รักชาติขึ้นและนำไปปฏิบัติอยางจริงจัง โดยอนุสัญญารักชาตินี้ถือเปนรูปแบบกิจกรรมการมีสวนรวมที่สำคัญ
ของผูคนจากทุกชนชั้นและอาชีพในสังคม25
เสียงตอบรับของภาคสวนตาง ๆ ในประเทศจีนกเ็ ปนเครื่องยืนยันไดเปนอยางดีวา ขบวนการชาตินิยมจีน
ไดแพรพระจายไปทั่วประเทศอยางเปนระบบหลังจากอำนาจสวนกลางไดเรียกรองใหเกิดการจัดกิจกรรมทั่ว
ประเทศในหลายภาคสวน เชน
1. ภาคเกษตรกรรม
สื่อจีนรายงานวา ชาวนาทั่วประเทศตางไมพอใจและวิพากษวิจารณการรุกรานของสหรัฐฯ ชาวนา
รวมตัวกันเพื่อพูดคุย เขียนหนังสือประทวงดวยถอยคำที่เพิ่งเรียนรูใหม แสดงความมุงมั่นในการตอตานสหรัฐฯ
ผานการทำกิจกรรมตาง ๆ ชาวนามุ งมั่นทำการเกษตรอยางแข็งขัน ไถนาในฤดูใบไมรวง สงคืนเงินกู เพื่อ
การเกษตร ประหยัดอดออมและปฏิบัติการอื่น ๆ เพื่อเสริมสรางการปองกันประเทศและตอตานการรุกราน
ของสหรัฐฯ ตัวอยางชาวนาในหมูบานซานโฮว เขตที่ 10 อำเภอจิน ชำระเงินกูการเกษตรโดยรวมถึง 8,430 จิน
(หนวยนับครึ่งกิโลกรัมของจีน) ซึ่งแสดงถึงความมุงมั่นในการสนับสนุนประเทศ การศึกษาการตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ ชวยใหชาวนาตระหนักถึงความสำคัญของการเสริมสรางการปองกันประเทศ สื่อจีนยก
คำกลาวของคุณปาเฉินอี้วหลาน วัย 50 ปวา “การจายคืนเงินกูกอนกำหนดถือเปนการมีสวนรวมในการตอตาน
23
新华社:《全总等各团体决定⼗七⽇起在全国举⾏ “反对美国侵略台湾朝鲜运动周”》,《⼈⺠⽇报》,
1950 年,7 ⽉ 11 ⽇。
24
京市新闻处:
《京市协商委员会召集各区代表 彭真报告时局与任务 指出⽬前抗美援朝运动主要任务
是深⼊思想教育》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 18 ⽇。
25
《(⼀)⼴泛订⽴并认真执⾏爱国公约》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951 年 6 ⽉ 2 ⽇。
50
สหรัฐฯ” นอกจากนั้น ชาวนาในภูมิภาคตาง ๆ เชน มณฑลภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หวาเปย ซูเปย เจียงซี
ซินเจียง และชานกรุงปกกิ่ง สงมอบธัญพืชและสนับสนุนการปองกันประเทศอยางแข็งขัน26
2. แวดวงศิลปะและวรรณกรรม
สื่อจีนนำเสนอวา แวดวงวรรณกรรมและศิลปะในเทียนจินไดจัดสัมมนาเพื่อตอตานการรุกรานของ
สหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนื อ โดยมีผูเขารวมมากกวา 30 คนในวงการวรรณกรรม ศิลปะ ละคร ดนตรี
และศิลปน ผูเขารวมเห็นพองกันวาควรดำเนินการโดยใชวรรณกรรมและศิลปะเปนอาวุธในการเปดโปงการ
รุกรานของสหรัฐฯ และใหความรู แกประชาชนในเรื่องนี้ ทันที27 มติจากการประชุมคณะกรรมการสหพันธ
วรรณกรรมและศิลปะแหงประเทศจีนครั้งที่ 6 ไดเรียกรองใหจัดกิจกรรมประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ และ
สนับสนุนเกาหลีเหนือ เนื้อหาที่นาสนใจคือการวิพากษวิจารณวา “วิถีอเมริกัน” เปนวัฒนธรรมที่เสื่อมทราม
เนนการแสวงหาผลประโยชนสวนตัวและขาดความคิดสรางสรรค รวมถึงบังคับใชกฎหมายควบคุมความคิด
ทำรายนักเขียนหั วกาวหนา 28 นอกจากนั้น คณะกรรมการฯ ยังดำเนินกิจกรรมอื ่น ๆ เชน การแนะนำ
วรรณกรรมและศิลปะที่เกี่ยวของกับสงครามตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือ
การจัดกิจกรรมประชาสัมพันธศิลปนผานสื่อหรือการแสดงในโรงเรียนและโรงงาน การจัดสัมมนาเพื่อศึกษาวิจัย
งานวรรณกรรมและศิลปะ เปนตน29
3. สมาคมชาวจีนโพนทะเล
เหรินหมินรื่อเปารายงานวา สมาคมชาวจีนโพนทะเลที่เดินทางกลับมายังปกกิ่งไดจัดการประชุม
คณะกรรมการฯ เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ ค.ศ. 1951 โดยที่ประชุมไดตัดสินใจใหคำแนะนำชาวจีนโพนทะเล
ทั่วประเทศใหตอตานการที่สหรัฐฯ ติดอาวุธใหญี่ปุน ในวันที่ 21 กุมภาพันธ ซึ่งถือเปน “วันแหงการตอสูกับ
ระบอบอาณานิคม” โดยกำหนดใหเมืองที่มีชาวจีนโพนทะเลกลับมากระจุกตัวสูง เชน กวางโจว ฝูโจว เซี่ยเหมิน
ซัวเถา เจียงเหมิน และอื่น ๆ ดำเนินการจัดประชุมโดยความรวมมือกับกลุมประชาธิปไตยและองคกรประชาชน
ในทองถิ่น ทั้งนี้ ใหชาวจีนโพนทะเลเดินขบวนและใชวิธีการประชาสัมพันธตาง ๆ เพื่อแสดงออกถึง ความ
โกรธเกรี้ยว รวมถึงการประทวงการรุกรานของสหรัฐฯ อาจใชหนังสือพิมพ นิตยสาร วิทยุ และสื่อตาง ๆ ของ
《决⼼抗美援朝保家卫国 各地农⺠踊跃缴纳公粮》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 12 ⽇。
《津市⽂艺界举⾏座谈会 动员全市数千⽂艺⼯作者 展开抗美援朝宣传活动》,
《⼈⺠⽇报》,1950
年 11 ⽉ 3 ⽇。
28
《关于⽂艺界展开抗美援朝宣传⼯作的号召——中华全国⽂学艺术界联合会第六次常委会扩⼤会议决
议》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 4 ⽇。
29
全国⽂联秘书室:《全国⽂联六次常委会决定 成⽴抗美援朝宣传委员会 选出丁玲、李伯钊等⼗⼀⼈
为宣传委员》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 14 ⽇。
26
27
51
ชาวจีนโพนทะเลในการประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ แตละพื้นที่ส ามารถระดมชาวจีนโพนทะเลเขียน
อนุสัญญารักชาติเพื่อสนับสนุนทหารอาสาสมัครจีน กองทัพประชาชนเกาหลีและแสดงความเห็นใจตอชาวจีน
โพนทะเลที่ยังอยู ตางแดน โดยกลุ มชาวจีนโพนทะเลในพื้นที่ต าง ๆ ควรเตรียมความพร อมใหเสร็จสิ้นและ
รายงานความคืบหนาตอสมาคมมิตรภาพจีนโพนทะเลในปกกิ่ง30 การทำงานของสมาคมชาวจีนโพนทะเลปกกิ่ง
นี้สะทอนใหเห็นอำนาจรวมศูนยที่สงผานคำสั่งไปยังสมาคมยอยในพื้นที่ตาง ๆ เพื่อใหสอดรับนโยบายของ
สวนกลางที่ปกกิ่ง
4. ภาคการศึกษา
กระแสตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือในสถานศึกษากรุงปกกิ่งไดพุงถึง
จุดสูงสุด โดยมหาวิทยาลัยและโรงเรียนมัธยมในปกกิ่งไดจัดกิจกรรมเคลื่อนไหวประชาสัมพันธตามทองถนน
เพื่อแสดงจุดยืนตอตานสหรัฐฯ และสนับสนุนเกาหลีเหนือ 31 สถานศึกษาในกรุงปกกิ่งไดมีการเปดวิชาเรียน
เพื่อที่จะผนวกขบวนการตอตานสหรัฐฯ และชวยเกาหลีเหนือเขากับการเรียนการสอนอยางใกลชิด โดยมี
เปาหมายเพื่อขจัดความคิดที่หวาดกลัวหรือบูชาอเมริกันของคณาจารยและนักเรียนออกไป และเสริมสราง
ความรักชาติและลัทธิสากลนิยมใหเขามาแทนที่แนวคิดบูชาอเมริกา32
5. บริษัทเอกชน
สื่อจีนรายงานวา คณะกรรมการเตรียมการฝายบริหารทั่วไปที่สำนักงานใหญของบริษัทสายสงหนังสือ
จัดการประชุมเสวนาเพื่อตอบสนองตอการเรียกรองในการประชุมเพื่อตอตานสหรัฐฯ โดยมีการเชิญตัวแทน
จากบริษัทที่มีหนวยงานในกรุงปกกิ่ง รวมถึงพรรคฯ รัฐบาล กรรมาชีพ คณะ ฝายประชาธิปไตยและสมาคม
มิตรภาพจีน-โซเวียตใหเขารวม ความเคลื่อนไหวของบริษัทนี้คือเรียกรองใหมีการจัดตั้ง “คณะกรรมการรณรงค
บริจาคของบริษัทจัดจำหนายหนังสือแหงประเทศจีน” ขึ้นในที่ประชุม โดยใหสาขาของหนวยงานกวา 100 แหง
ทั่วประเทศรวมกันบริจาคเครื่องบินขับไล “จงกั๋วเฮา” หนึ่งลำกอนสิ้นป33 กิจกรรมของหนวยงานนี้สอดคลอง
กับกิจกรรมของสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ที่จัดฉายภาพยนตรและแสดงละครการกุศล ตลอดจนนิทรรศการ
30
新华社:《北京归国华侨联谊会 建议归国华侨示威游⾏ 抗议美帝重新武装⽇本 返国途中的南洋
华侨捐款慰劳志愿军》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 2 ⽉ 12 ⽇。
31
《学校抗美援朝宣传达⾼潮 京市学校⼤举出动进⾏宣传 市⺠对抗美援朝认识普遍提⾼⼀步》,
《⼈⺠
⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 20 ⽇。
32
有琼:
《京市中等学校结合课业 深⼊进⾏抗美思想教育》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 30 ⽇。
33
新华社:《中国图书发⾏公司号召所属机构 年底前捐献战⽃机⼀架》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 6 ⽉ 12
⽇。
52
ภาพถาย โดยรายไดทั้งหมดจากการจัดกิจกรรมจะถูกใชชำระคาใชจายที่จำเปน และบริจาคทั้งหมดเพื่อรวมกัน
ซื้อเครื่องบินขับไลดังกลาว34
6. ภาคสวนอื่น ๆ
สื่อจีนนำเสนอเสียงตอบรับจากประชาชนจีนผานการนำจดหมายประชาชนที่เขียนถึงหนังสือพิมพ
เหรินหมินรื่อเปามาตีพิมพ ซึ่งเนื้อหานั้นก็ยังคงอยูในประเด็นการเรียกรองใหมีการยืนหยัดตอตานสหรัฐฯ หนุน
เกาหลีเหนือและปกปองมาตุภูมิ โดยเปนจดหมายเปดผนึกจากทหารผานศึก จากโรงพิมพ คณาจารยและ
นักศึกษา พนักงานสถานีขนสง วิศวกร เจาหนาที่รัฐ สมาคมโรงเรีย นมัธยม35 จดหมายเหลานี้ไดสะทอนใหเห็น
ความสำเร็จจากเสียงตอบรับของประชาชนที่มีตอขบวนการชาตินิยมของพรรคคอมมิวนิสตจีน
3. ทัศนะของจีนตอบทบาทของไทยในสงครามเย็นยุคตน
3.1 ความสำคัญของไทยตอสหรัฐฯ
สื่อจีนมองวา กรุงเทพฯ ไดถูกสหรัฐฯ ใชเปนฐานเพื่อวางแผนรุกรานตะวันออกไกล เชนการประชุม
สมาชิกกิจการตางประเทศประจำตะวันออกไกลของสหรัฐฯ ในวันที่ 13-15 กุมภาพันธ ค.ศ. 1946 ที่กรุงเทพฯ
เพื่ออภิปรายเรื่อง “ตำแหนงแหงที่ของชาติตะวันตกในเอเชียตะวันออกเฉียงใตที่กำลังเสื่อมถอยลง” สามารถ
สะทอนเปาหมายเพื่อกำหนดนโยบายการรุกรานตะวันออกไกลของสหรัฐฯ อยางเห็นไดชัด ผูจัดการประชุมหลัก
ไดแก เจสสัป หัวหนาคณะทำงานดานการวิจัยนโยบายจีนและตะวันออกไกลกระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ
และบัตเตอรเวิ รธ รัฐ มนตรีชวยวาการกระทรวงการตางประเทศ ผู เขารวมมาจาก 10 ประเทศที่สหรัฐฯ
มีสถานทูต รวมถึงผูแทนทางการทูตจากอีก 17 พื้นที่ เชน สิงคโปร ฮองกง ไตหวัน เกาหลีใต ฯลฯ ทั้งนี้
การประชุมไดดำเนินการเปนความลับ โดยแผนกขาวกลางสหรัฐฯ ประกาศวาขอมูลเกี่ยวกับการประชุมจะไม
เผยแพรสูวงการขาว และหากมีการถามเกี่ยวกับการประชุม จะมีการแถลงประกาศจากสำนักขาวทางการของ
สหรัฐฯ เทานั้น36
นอกจากนั้น เหรินหมินรื่อเปาไดทำการตีพิมพเนื้อหาของหนังสือพิมพหนันเฉียวรื่อเปาในกรุงเทพฯ
เกี่ยวกับกิจกรรมการรุกรานที่จัดขึ้นในประเทศไทยวา กลุมทูตทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบ (John F.
Melby) ไดประชุมลับกับผูแทนทหารไทย โดยมีขอเสนอใหใชฐานทัพเรือและอากาศของไทยรวมกัน เนื้อหา
ระบุว าสหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยรับภาระในการสนับสนุนดานยุทโธปกรณแกกองทัพสหรัฐฯ ในเอเชีย
新华社:《中苏友协总会发出通告 捐献中苏友好号⻜机》
,《⼈⺠⽇报》,1951 年 6 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《坚决抗美援朝保家卫国 ——本报各地读者来信》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 5 ⽇。
36
新华社:《美帝阴谋重订侵略远东政策 战贩们将集会泰国曼⾕》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 2 ⽉ 13 ⽇。
34
35
53
ตะวันออกเฉียงใต โดยทูตทหารสหรัฐฯ ไดขอใหไทยจัดสรรปนสวนยุทโธปกรณทางทหารใหกับกองทัพอเมริกา
หรือกองทัพที่อยูภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ขณะทำสงครามในภูมิภาค รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ประกาศวา จะพิจารณาและอำนวยความสะดวกใหกับสหรัฐฯ มากที่สุดเทาที่จะทำได การปฏิบัติภารกิจทาง
ทหารของสหรัฐฯ ในประเทศไทยถูกมองวาเปนการสนับสนุนใหสหรัฐฯ รุกรานเกาหลี ซึ่งก็เปนเชนนั้นจริงเมื่อ
เลขาธิการสภาของไทยกลาววา ไทยไดตัดสินใจสงกองทหารประจำการอีกหนึ่งกองไปยังเกาหลี นอกเหนือจาก
การสงกองทหารอาสาแบบผสมที่เคยตัดสินใจสงไปกอนหนานัน้ 37
จีนเห็นวา สหรัฐฯ มองไทยเปนศูนยกลางในการจัดการปญหาสงครามเย็นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต
ดังนั้นเปาหมายหลักของ “ความชวยเหลือทางทหาร” ของสหรัฐฯ ก็คือการสนับสนุนกองทัพอาณานิคมของ
ฝรั่งเศสและระบอบหุ นเชิดของรัฐบาลเบาไดในเวียดนามซึ่งกำลังประสบปญหา ความลมเหล วลาสุดของ
กองทัพอาณานิคมฝรั่งเศสในเวียดนามเหนือทำใหสหรัฐฯ มีความวิตกกังวลมากขึ้น และตัดสินใจเรงสงมอบ
อาวุธไปยังเวียดนาม หลังจากที่ภารกิจทางทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบไดเยือนประเทศไทย สหรัฐฯ ก็
เรงกระบวนการจัดการกองทัพของรัฐบาลจอมพล ป. โดยนายสแตนตัน (Edwin F. Stanton) เอกอัครราชทูต
สหรัฐฯ ประจำประเทศไทยและจอมพล ป. นายกรัฐมนตรีของไทย ไดลงนามใน “ขอตกลงความชวยเหลือทาง
ทหาร” ที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม ขอตกลงระบุวาสหรัฐฯ จะจัดหาอาวุธและยุทโธปกรณใหกับไทย
รวมทั้ง “จัดหาเจาหนาที่และบุคลากรทางเทคนิคจำนวนหนึ่ง” เพื่อฝกฝนกองทัพของไทย นอกจากนั้น
จอมพล ป. ยังไดกลาวกับนักขาวจาก Bangkok Tribune วาสหรัฐฯ จะมอบอาวุธมูลคา 30 ลานเหรียญ
สหรัฐฯ ใหแกประเทศไทย เพื่อเสริมทัพใหแกคายทหาร 9 แหง38
3.2 การตอบสนองของรัฐไทย
จีนเชื่อวาสหรัฐฯ กำลังสรางประเทศไทยใหเปนฐานที่มั่นในการรุกรานเวียดนามและจีน และกำลัง
ควบคุมการทหาร การเมืองและเศรษฐกิจของไทยผานขอตกลงกับรัฐบาลจอมพล ป. ไดแก “ขอตกลงความ
ชวยเหลื อ ทางเศรษฐกิ จ” และ “ขอตกลงความชวยเหลื อ ทางทหาร” ผู แทนสหรั ฐ ฯ ไดสำรวจสถานที่
ยุทธศาสตรในประเทศไทยและขอใหไทยสรางทางหลวงยุทธศาสตรเชื่อมตอกับประเทศเพื่อนบาน ขอใหไทยสง
ทหารไปเกาหลี 4,000 นาย หากเกิดสงครามขึ้น ไทยจะตองจัดหาธัญ พืชและวัสดุการสงครามใหกับกองทัพ
สหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ จะมอบอาวุธและยุทโธปกรณรวมมูลคา 10 ลานดอลลารและฝกซอมใหกับกองทัพไทย
新华社:《美军事使团在曼⾕活动诱迫泰国供应军粮炮灰》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 10 ⽉ 4 ⽇。
新华社:《与扩⼤侵略朝鲜战争同时美帝以⼤批“军援”送往东南亚帮助反动派镇压⼈⺠解放运动》,
《⼈
⺠⽇报》,1950 年 10 ⽉ 22 ⽇,第四版。
37
38
54
รวมถึงอนุมัติเงินกูจากธนาคารโลกใหไทย 25.4 ลานดอลลาร 39 อยางไรก็ตาม สถานการณสงครามเกาหลีไม
เอื้ออำนวย ทำใหประเทศที่รับนโยบายสหรัฐฯ บางประเทศเริ่มหาขออางไมสงทหารไปตายแทนสหรัฐฯ เชน
ประเทศไทย สำนักขาวกลางกกมินตั๋งอางขอมูลจาก Bangkok Tribune วาทางการไทยเดิมสัญญาจะสงทหาร
ไป 4,000 นาย แตสงไปจริงเพียง 1,200 นาย โดยระบุวาทางการไทยกำลังพิจารณาวาทหารที่จะสงไปเกาหลีเหนือ
อีกราว 3,000 นายนั้นควรจะอยูประจำการในประเทศไทยกอน โดยใหเหตุผลวา “ประเทศไทยจำเปนตอง
รักษากำลังพลทั้งหมดไวในแผนดิน เพื่อปกปองอธิปไตยของตนเอง” 40
บทความจากหนังสือพิมพการเมืองรายสัปดาหฉบับที่ 23 ไดเปดเผยวารัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ของไทยไดสงทหารเขารวมกับสหรัฐฯ ในการรุกรานเกาหลี สงผลใหไทยไดรับความสูญเสียทั้งชีวิตและ
ทรัพยสิน โดยคาใชจายทางทหารของไทยในชวง 9 เดือนที่เขารวมสงครามสูงถึง 300 ลานบาท หรือประมาณ
14 ลานดอลลารสหรัฐ รวมถึงการสงมอบขาว 40,000 ตัน มูลคา 80 ลานบาทใหกับกองทัพสหรัฐฯ นอกจากนี้
สหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยจัดหาไมและขาวเพิ่มเติมเพื่อสนับสนุนการรุกรานตอไป สวนกองกำลังไทยจำนวน
1,200 นายที่ถูกสงไปเกาหลีตองเผชิญกับการสูญเสียอยางหนักจนเหลือเพียง 400 นาย จึงมีการปรับเปลี่ยนให
เปนกองพัน ขนาดเล็ก บทความดังกลาวไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยถอนทหารออกจากเกาหลี นอกจากนั้ น
บทความดังกลาวยังกลาวหารัฐบาลไทยวามีสวนรวมในการใชอาวุธคุมกันกองทัพกกมินตั๋งที่ขามพรมแดน
ไทย-พมา และเปดโปงแผนการของรัฐบาลไทยในการแทรกแซงสงครามเวียดนามดวย41
รายงานจากสำนักขาว TASS ของโซเวียตระบุวา รัฐบาลสหรัฐฯ ไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยภายใตการนำ
ของจอมพล ป. และรัฐบาลฟลิปปนสของเอลปดิโอ กีริโน คืนเงินที่ใชสนับสนุนกองทัพทั้งสองในสงครามเกาหลี
ซึ่งคาดวาไทยมีรายจาย 7.5 ลานดอลลารสหรัฐฯ และฟลิปปนส 9 ลานดอลลารสหรัฐฯ อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ไดเสนอทางเลือกใหทั้งสองประเทศชำระหนี้ดวยการสงกำลังทหารอยางนอย 15,000 นายไปยังเกาหลีเหนือ
แทนการจายเงิน42 นี่คือผลกระทบที่รัฐบาลไทยจะตองไดรับเมื่อไมปฏิบัติตามคำสั่งของสหรัฐฯ
บทความในหนังสือพิมพปราฟดาของโซเวียตไดเปดเผยถึงการเพิ่มขยายอาวุธและการเตรียมพรอม
สงครามในประเทศไทยซึ่งไดรับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ งบประมาณดานการทหารและตำรวจของไทยเพิ่มขึ้น
จาก 488.7 ลานบาทในป 1950 เปน 1,491.9 ลานบาทในป 1953 ปราฟดาระบุวา ประเทศไทยกำลังถูกดึง
39
新华社:《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
40
新华社:《美搜罗炮灰阴谋受打击 澳⼤利亚⼈⺠拒绝当雇佣兵 泰国⻅⻛转舵不愿继续出兵》
, 《⼈⺠
⽇报》
, 1950 年 11 ⽉ 19 ⽇,第四版。
41
新华社:《泰“政治周报”发表论⽂ 要求撤退侵朝泰军》, 《⼈⺠⽇报》, 1951 年 8 ⽉ 26 ⽇,第四版。
42
新华社:《美国敲泰国和菲律宾的⽵杠 借⼝索还“维持费”要它们多出炮灰》, 《⼈⺠⽇报》
, 1953 年 2
⽉ 13 ⽇,第四版。
55
เขาไปในแผนการของจักรวรรดินิยมเพื่อปราบปรามขบวนการปลดปลอยชาติในแหลมมลายูและอินโดจีน
พรอมกับรายงานวาไทยสัญญาจะสงทหาร 8,000 นายเพื่อชวยฝรั่งเศสในอินโดจีน อีกทั้งมีขาววากองกำลังของ
เจียงไคเช็กกำลั งใชชายแดนไทยเปนฐานปฏิบ ัต ิก ารในการโจมตี พมา นอกจากนั้น สหรัฐ ฯ ยังสงอาวุ ธ
ยุทโธปกรณมายังไทยอยางตอเนื่อง รวมถึงเครื่องบินไอพน โดยมีที่ปรึกษาและครูฝกทหารตางชาติเขามาใน
ประเทศ ซึ่งสรางบรรยากาศของสงครามและเพิ่มภาระใหกับประชาชน ในขณะที่ชาวนาหลายคนตองสูญเสีย
ที่ดินเพื่อสรางฐานทัพและสนามบิน เชน ในจังหวัดปทุมธานีและนครสวรรค43
ชาวจีนท ี่เดินทางเขาสู ประเทศไทยจะสัมผัสไดถึงบรรยากาศการเตรียมการทำสงครามตอตาน
คอมมิวนิสตที่เขมขน ภายใตการชัก นำของสหรัฐ ฯ รัฐ บาลไทยนำโดยจอมพล ป. พิบูล สงคราม ไดทุม
งบประมาณมหาศาลเพื่อเตรียมกอสงคราม การจัด สรรงบประมาณป ค.ศ. 1951 สูงถึง 3.5 พันลานบาท
โดยเฉพาะงบกระทรวงกลาโหมที่ไดรับจัดสรรถึง 252 ลานบาท เพื่อติดตั้งยุทโธปกรณและเสริมสรางโครงสราง
พื้นฐาน เชน สนามบินและถนนสายยุทธศาสตร รัฐบาลไทยยังเพิ่มกำลังทหาร ตำรวจและจัดตั้งกองกำลังอาสา
รั ก ษาดิ น แดนเพื ่ อ เตรี ย มรั บ สถานการณสงคราม ม ี ก ารเพิ ่ ม กำลั ง ทหารเกณฑเปนสองเทาจากปกอน
กระทรวงกลาโหมยังเตรียมฝกฝนทหารกองหนุนและเรงซอมแซมสนามบินสำคัญที่อยูใกลชายแดน นอกจาก
การเตรียมการทางทหารแลว รัฐบาลยังควบคุมทรัพยากรสำคัญ เชน ยาและเหล็ก รวมถึงแผนกักตุนอาหารไว
ในกรณีสงคราม ในขณะเดียวกัน สหรัฐฯ มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการเตรียมสงครามในไทย ทำให
บรรยากาศการเมืองในไทยเหมือนตกอยูภายใตอิทธิพลของจักรวรรดินิยมอเมริกัน แมวารัฐบาลจะโพนทะน า
ถึงภัยคุกคามจากพรรคคอมมิวนิสต แตคนไทยสวนใหญไมรูสึกถึงภัยคุกคามดังกลาว แตกลับรูสึกถึงปญหา
คาครองชีพที่สูงขึ้นและการเขามาของชาวอเมริกันมากขึ้น คนไทยจึงเริ่มแสดงความไมพอใจตอนโยบายของ
จอมพล ป. ที่ดูเหมือนจะขายประเทศใหกับสหรัฐฯ ประชาชนไดลงชื่อเรียกรองสันติภาพและคัดคานการทำ
สงครามมากขึ้น44
3.3 เสียงจากพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยและกลุมชาวจีนโพนทะเล
สื่อจีนนำเสนอขาวสารของพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยที่เผยแพร “แถลงการณตอเพื่อนรวม
ชาติ” ใน “หนังสือพิมพมหาชน” ฉบับ ภาษาไทยเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม เพื่อเรียกรองใหประชาชนและองคกร
แนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติรวมตอสูกับจักรวรรดิสหรัฐฯ และลัทธิฟาสซิสต เนื้อหาของแถลงการณระบุวา
รัฐบาลจอมพล ป. ไดลงนามในขอตกลงทางเศรษฐกิจและการทหารกับสหรัฐฯ ซึ่งทำใหประเทศไทยตกอยู
43
新华社:《美国指使泰国进⾏扩军备战 妄想利⽤泰国⼲涉东南亚⼈⺠的⽃争》
,
《⼈⺠⽇报》
,1953
年 6 ⽉ 2 ⽇。
44
欧为群:《銮披汶政府加紧备战》
,《⼈⺠⽇报》
,1951 年 4 ⽉ 19 ⽇。
56
ภายใตอาณานิคมและกลายเปนฐานทัพในการรุกรานเอเชีย พรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยจึงไดเรียกรอง
ใหประชาชนรวมตัวกันจัดตั้งแนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติ รวมถึงกลุมชาติพันธุและกลุมที่ตอสูเพื่อเอกราช
และประชาธิปไตย45
นอกจากน ั ้ น เหร ิ น หม ิ น ร ื ่ อ เปาย ั ง รายงานวา ร ั ฐ บาลไทยไดดำเน ิ น การจ ั บ ก ุ ม บ ุ ค คลสำค ั ญ ของ
หนังสือพิมพ “เฉวียนหมินเปา” ซึ่งตีพิมพโดยชาวจีนโพนทะเลที่มีแนวคิดรักชาติ บุคคลที่ถูกจับกุมคือนายไชจื้อหง
บรรณาธิการและนายอูเจี้ยนจงผูจัดพิมพ ทางการไทยอางวาหนังสือพิมพดังกลาวมีเนื้อหาที่ตอตานสหรัฐฯ
และมีแผนจะเนรเทศพวกเขาออกจากประเทศไทย เหตุการณนี้เกิดขึ้นทามกลางบรรยากาศทางการเมืองที่
รัฐบาลไทยมีความใกลชิดกับสหรัฐฯ มากขึ้นหลังจากเริ่มสงครามในเกาหลี โฆษกของคณะกรรมการกิจการ
ชาวจีนโพนทะเลของรัฐบาลจีนไดแสดงความไมพอใจตอการจับกุมดังกลาว มองวารัฐบาลไทยไดทำรายและ
ละเมิดสิทธิของชาวจีนโพนทะเลที่อาศัยอยูในประเทศไทยอยางรุนแรง และการจับกุมครั้งนี้เกิดขึ้นจากการยุยง
ของสหรัฐฯ46
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยถูกกดดันจากมาตรการหลายอยางที่รัฐบาลไทยดำเนินการ เชน การ
ปดโรงเรียนจีนโพนทะเลหลายรอยแหง การทำลายอุตสาหกรรมและการคาของชาวจีน รวมถึงการขับไลชาวจีน
ออกจากประเทศ มีกรณีที่รัฐบาลไทยยึดปฏิทินที่มีสัญลักษณธงชาติสาธารณรัฐประชาชนจีนของหนังสือพิมพ
เฉวียนหมินเปาโดยไมมีเหตุผลชัดเจน สิ่งนี้แสดงใหเห็นถึงการเปนศัตรูกับชาวจีนอยางชัดเจนและเปนการ
ละเมิดสิทธิเสรีภาพของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลไทยยังมีแผนขยายเขตพื้นที่หวงหามตอชาวจีนโพนทะเล
ซึ่งคลายกับที่เคยเกิดขึ้นในป ค.ศ. 1941 โดยจะมีการกำหนดพื้นที่ใน 18 จังหวัดที่มีชาวจีนโพนทะเลอาศัยอยู
หนาแนนใหเปน “เขตหวงหาม” สงผลใหชาวจีนจำนวนมากถูกบังคับใหยายออกจากที่อยู อาศัยและสูญเสีย
โอกาสในการทำมาหากิน47 เหรินหมินรื่อเปาวิเคราะหวา ชาวจีนโพนทะเลสวนใหญจะไดรับผลกระทบอยาง
รุนแรงทั้งในดานเศรษฐกิจและสังคมจากมาตรการนี้
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยไดยื่นขอเรียกรองใหรัฐ บาลไทยปลอยตั วบรรณาธิ การและฝาย
ผูจัดพิมพของหนังสือพิมพเฉวียนหมินเปาที่ถูกจับกุม รวมถึงการปกปองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของ
ชาวจีนโพนทะเลและสิทธิประโยชนอื่น ๆ ที่เปนไปตามกฎหมาย ขอเรียกรองนี้ไดรับการสนับสนุนจาก
45
新华社:《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
46
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
47
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
57
ประชาชนในประเทศจีนที่เห็นวาควรมีการปกปองสิทธิและผลประโยชนของชาวจีนโพนทะเลอยางถูกตองตาม
กฎหมาย รัฐบาลจีนประทวงอยางรุนแรงตอการกระทำของรัฐบาลไทย โดยกลาวหารัฐบาลไทยวาละเมิดสิทธิ
มนุษยชนและทำลายสิทธิประโยชนอันชอบธรรมของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลจีนเรียกรองใหรัฐบาลไทยปลอยตัว
ผูถูกจับกุมทันทีและยุติมาตรการที่ผิดกฎหมาย รวมถึงหยุดการคุกคามและการทำรายชาวจีนโพนทะเล48
ในแถลงการณของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ฉบับที่ 207 ไดมีการวิพากษวิจารณนโยบายรัฐบาลจอมพล
ป. พิบูลสงคราม ที่หันไปพึ่งพาสหรัฐฯ ทั้งทางดานการทหารและเศรษฐกิจ โดยระบุวารัฐบาลไทยมีสวนรวมใน
การเตรียมสงครามและแทรกแซงขบวนการปลดปลอยประชาชนในภูมิภาค โดยเฉพาะในเวียดนามและมาลายา
อีกทั้งรัฐบาลยังละเลยความเปนอยู ของประชาชน พรรคคอมมิวนิสตเรียกรองใหคนไทยลุกขึ้ นตอสู เพื่อ
ผลประโยชนของชาติและเสนอขอเรียกรอง 50 ขอ อาทิ การตอตานการใชประเทศไทยเปนฐานทัพของสหรัฐฯ
การคัดคานขอตกลงทางการทหารและเศรษฐกิจระหวางไทย-สหรัฐฯ และการเรียกคืนทหารไทยจากเกาหลี
นอกจากนี้ คณะกรรมการสันติภาพแหงประเทศไทยก็ไดกอตั้งขึ้นโดยนายแพทยเจริญ สืบแสง เพื่อสงเสริมการ
เคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพ โดยไดรับการสนับสนุนจากประชาชนจำนวนมาก คณะกรรมการฯ ไดเรียกรองให
รัฐบาลไทยยุติการเขารวมในสงครามตางประเทศ ลดงบประมาณทางทหารและแกไขปญหาความยากจน49
สงวน ตุลารักษ ผู แทนไทยที่เขารวมการประชุมเตรียมความพรอมสันติภาพในภูมิภาคเอเชียและ
แปซิฟก ไดแถลงถึงความเชื่อในพระพุทธศาสนาที่ชาวสยามยึดมั่น ซึ่งเนนถึงความสำคัญของสันติภาพและ
เสรีภาพ ชาวสยามตองการสันติภาพที่แทจริง ไมใชสันติภาพแบบทาสที่เกิดจากการกดขี่ จากจักรวรรดินิยม
สหรัฐฯ และอังกฤษ สงวนไดเรียกรองใหยุติสงครามในเกาหลีเหนือ เวียดนาม และมาลายา รวมถึงไมขยาย
อำนาจใหกับลัทธิฟาสซิสตญี่ปุน นอกจากนี้ยังเสนอใหมีการเจรจาสนธิสัญญาสันติภาพกับญี่ปุนบนพื้นฐานของ
ประชาธิปไตย พรอมเรียกรองใหเคารพอธิปไตยของประเทศในภูมิภาค และหยุดการผลิตอาวุธทำลายลาง เชน
ระเบิดปรมาณูและอาวุธชีวภาพ ในตอนทาย สงวนกลาวถึงความสำคัญของความรวมมือระหวางประเทศ
ตาง ๆ ในเอเชียและแปซิฟก รวมถึงประชาชนในสหรัฐฯ และญี่ปุน เพื่อสนับสนุนการตอสูเพื่อสันติภาพ พรอม
แสดงความหวังวาการประชุมสันติภาพในอนาคตจะประสบความสำเร็จยิ่งขึ้น และชาวสยามตองเขารวมในการ
สนับสนุนมตินี้เพื่อใหสันติภาพเปนฝายชนะ50
48
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
49
新华社:《暹共斥责銮披汶政府备战政策 反对美泰军事协定主张召回侵朝泰军 泰和平委员会号召
⼈⺠参加签名运动》
,《⼈⺠⽇报》
,1951 年 5 ⽉ 18 ⽇。
50
新华社:《泰国⼈⺠保卫亚洲和平的愿望》,
《⼈⺠⽇报》,1952 年 6 ⽉ 13 ⽇。
58
สุรีย ทองวานิช ไดกลาวอางในนามของประชาชนไทย 18 ลานคน แสดงความขอบคุณตอรัฐบาลและ
ประชาชนจีนที่เปนเจาภาพการประชุมสันติภาพ พรอมยกยองบทบาทของจีนในการปกปองสันติภาพ เขากลาววา
คนไทยมองเห็นวาเพื่อนบานในภูมิภาคอยางเวียดนาม ลาว เขมร และมาลายาตกอยูภายใตการ กดขี่ของ
นักลาอาณานิคมซึ่งสงผลกระทบตอสันติภาพในเอเชีย สหรัฐฯ พยายามเปลี่ยนไทยใหเปนฐานทัพของตนเพื่อ
การทำสงคราม ซึ่งคุกคามเอกราชและสันติภาพของภูมิภาค คนไทยจึงเรียกรองสันติภาพและตอตานสงคราม
นอกจากนี้ เขาเรียกรองใหยุติสงครามเชื้อโรคในเกาหลีที่ไมเพียงแตทำรายชาวเกาหลี แตยังเปนภัยตอโลกและ
ประเทศไทย การที่รัฐบาลไทยสงทหารไปรวมรบในเกาหลีเปนการกระทำที่สวนทางกับเจตนารมณของ
ประชาชน ซึ่งสงผลใหประชาชนตองแบกรับภาระทางเศรษฐกิจอยางหนัก นโยบาย “หามสงออกสินคา” ทำให
ราคายางพาราลดลงกวา 60% สงผลกระทบตอเศรษฐกิจในวงกวาง ประชาชนเผชิญความยากลำบากและ
ตกงานมากขึ้น คนไทยจึงเรียกรองใหยกเลิกนโยบายนี้ สุดทาย สุรียไดกลาวถึงการที่สหรัฐฯ แทรกแซงประเทศไทย
และนโยบายของรัฐบาลไทยที่ติดตามแนวทางสงครามของสหรัฐฯ ซึ่งทำใหเอกราชของประเทศถูกคุกคาม
เศรษฐกิจตกต่ำ สิทธิเสรีภาพของประชาชนถูกจำกัด51
บทความของสุรีย ทองวานิช ที่เผยแพรในหนังสือพิมพปราฟดา และตีพิมพเปนภาษาจีนโดยเหรินหมินรื่อเปา
ไดกลาวถึงการตอสูของคนไทยเพื่อสันติภาพและเอกราช โดยเนนวาประเทศไทยแมจะถูกมองวาเปนประเทศ
เสรี แตแทจริงแลวไดสูญเสียเอกราชทางการเมืองและเศรษฐกิจใหกับสหรัฐฯ สหรัฐฯ ใชประเทศไทยเปนฐาน
ทัพและบังคับใหทำการคากับสหรัฐฯ เทานั้น สงผลใหเศรษฐกิจไทย โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยางพาราตกต่ำ
บริษัทหลายแหงลมละลาย คนงานตกงานและประชาชนประสบปญหาเศรษฐกิจอยางรุนแรง คนงาน เกษตรกร
นักศึกษา และสตรีที่เขารวมในขบวนการสันติภาพตางพากันเรียกรองใหเพิ่มคาจาง ยกเลิกขอจำกัดทางการคา
และสรางความสัมพันธทางเศรษฐกิจกับประเทศตาง ๆ เชน สหภาพโซเวียตและจีน อยางไรก็ตาม จักรวรรดิ
สหรัฐฯ และรัฐบาลไทยไดตอบโตขบวนการสันติภาพดวยการจับกุมผูสนับสนุนจำนวนมาก รวมถึงนักตอสูเพื่อ
ประชาธิปไตยและสันติภาพหลายคน แมจะถูกจับกุมและคุกคาม แตขบวนการสันติภาพในไทยยังคงดำเนิน
ตอไปดวยความเชื่อมั่นในชัยชนะ52
51
新华社:《国代表、
《泰声报》编辑 réng@①素⾥•通哇匿的发⾔(摘要)》
,《⼈⺠⽇报》,1952
年 10 ⽉ 13 ⽇。
52
新华社:《 苏联“真理报”发表泰国和平战⼠réng@①素⾥•通哇匿的专⽂ 泰国⼈⺠为争取和平与
⺠族独⽴⽽⽃争》
,《⼈⺠⽇报》,1953 年 1 ⽉ 17 ⽇。
59
บทสรุป
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา เปนสื่อสิ่งพิมพที่มีบทบาทสำคัญอยางยิ่งในการนำเสนอขาวสารและ
ความคิดเห็นในชวงสงครามเกาหลีและยุคเริ่มตนของสงครามเย็น โดยเฉพาะอยางยิ่งในการสะทอนมุมมองของ
รัฐบาลจีนและการสรางความรูสึกชาตินิยมในหมูประชาชน หนังสือพิมพฉบับนี้มีความโดดเดนในการนำเสนอ
เนื้อหาที่ครอบคลุมทั้งภาพรวมของสถานการณและรายละเอียดเฉพาะ โดยรายงานความเคลื่อนไหวของจีนใน
การสนับสนุนเกาหลีเหนือและตอตานสหรัฐฯ อยางครอบคลุม ไมวาจะเปนดานการทหาร การเมือง เศรษฐกิจ
และสังคม นอกจากนี้ยังนำเสนอเรื่องราวของบุคคลที่เกี่ยวของกับสงครามอยางละเอียด ทำใหผูอานไดเขาใจถึง
ผลกระทบของสงครามในระดับปจเจกบุคคล สิ่งที่นาสนใจคือ หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไมเพียงรายงาน
ขาวเหตุการณที่เกิดขึ้นเทานั้น แตยังมีการวิเคราะหวิจารณฝายตรงขามผานบทความพิเศษ ซึ่งสะทอน
ความคิดเห็นของพรรคคอมมิวนิสตจีนไดอยางชัดเจน การนำเสนอในลักษณะนี้มีสวนสำคัญในการหลอหลอม
ความคิดและทัศนคติของประชาชนจีนตอสงครามเกาหลีใหเปนไปในทิศทางที่รัฐบาลตองการ 53 เปนเหตุให
หนังสือพิมพนี้กลายเปนแหลงขอมูลสำคัญสำหรับการศึกษาประวัติศาสตรจีนในยุคนั้น ๆ
นอกจากนี้ การรายงานขาวของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปายังมีสวนสำคัญในการผลักดันใหเกิด
ขบวนการเคลื่อนไหวตอตานสหรัฐฯ ในประเทศจีนอยางกวางขวางและเปนระบบ โดยการนำเสนอขาวสารและ
บทความที่ปลุกเราความรูสึกชาตินิยมและตอตานจักรวรรดินิยมอเมริกัน อยางไรก็ตาม สิ่งที่ตองตระหนักคือ
เนื้อหาที่นำเสนอในหนังสือพิมพนี้ลวนผานการคัดกรองจากรัฐบาลจีน ดังนั้น จึงสะทอนมุมมองและเจตนารมณ
ของรัฐบาลจีนอยางชัดเจน ทำใหหนังสือพิมพนี้เปนเครื่องมือสำคัญในการโฆษณาชวนเชื่อและการควบคุม
ขอมูลขาวสารของรัฐบาลจีนในชวงเวลานั้น54 กลาวโดยสรุปแลว หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไดแสดงบทบาท
สำคัญในการสื่อสารนโยบายของรัฐบาลจีน การสรางความรูสึกชาตินิยมและการชี้นำความคิดของประชาชนจีน
ในชวงสงครามเกาหลีและยุคตนของสงครามเย็น ซึ่งสงผลกระทบตอการรับรูและทัศนคติของประชาชนจีนตอ
สถานการณระหวางประเทศในยุคนั้นอยางมาก
รายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ าจัดเป็ นเอกสารร่วมสมัยทีมีความสําคัญมาก เนืองจากสิงทีจะนําเสนอในหนังสือพิมพ์
ดังกล่าวต้องผ่านการคัดกรองของรัฐบาลจีน ดังนันรายงานทังหมดจึงสอดคล้องกับเจตจํานงของจีน นอกจากนันเอกสารสําคัญของพรรค
คอมมิวนิสต์บางฉบับหรือภาพถ่ายสําคัญบางภาพก็ได้รบั การตีพมิ พ์ลงในข่าวด้วย สิงทีน่ าสนใจก็คอื เมือผู้เขียนได้สบื ค้นเอกสารของ
เหมาเจ๋อตงหรือโจวเอินไหลบางฉบับ จะได้พบทังในหนังสือรวมบทความของพรรคฯ และในรายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ า
ด้วย.
53
54
林伟京:
《《⼈⺠⽇报》与抗美援朝战争中的政治动员》,
《江⻄师范⼤学学报:哲社版》
,(南昌),2007
年,第 3 期,第 112-116 ⻚。
60
งานแปลเอก าร ำคัญ
อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
ณุทยา ณุตตรกุล
Licence Droit Économie et Gestion,
Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne
ประวัติความเป็นมาของ อจด มายเ ตุทางการทูต
จุดเริ่มต้นของ อจด มายเ ตุ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ ” (Le centre des archives)1 มาจากการ
เพิ่มตำแ น่งรัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท “เลอ เซอเครแตร์ เดตา โอ ซาแฟร์ เอทร็องแชร์ ”
(Le secrétaire d’État aux Affaires étrangères) ในปี ค. . 1589 โดยมี ลุย ์ เดอ เรอโวล (Louis de
Revol) ดำรงตำแ น่งเป็นคนแรก
่ นการเก็บเอก ารทางการทูตมาจากการริเริ่มของ ชาล ์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี (Charles Colbert de
Croissy) รัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท ที่ดำรงตำแ น่งระ ่างปี ค. . 1680 ถึง 1696 โดย
ร บร มและจัดระเบียบเอก ารของตน ตลอดจนของผู้ดำรงตำแ น่งก่อน น้า เช่น อูค เดอ ลีออน (Hugues
de Lionne) ระ ่ า งปี ค. . 1663 ถึ ง 1671 และ อาร์ โ น เดอ ป็ อ มปอนน์ (Arnaud de Pomponne)
ระ ่างปี ค. . 1671 ถึง 1679
1
เขียน ่า “เลอ ซองเทรอ เด อาร์ชีฟ ์” ; อ่าน ่า “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์”
61
ชาล์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี ได้นำเอก ารทั้ง มดมาเข้าเล่ม ใช้ปก นัง
ีแดงจากประเท ทางตะ ันออก2 ประทับตรา ัญลัก ณ์ของครอบครั ที่เป็น
รูปงู “ลา กูเลอฟร์ ” (La couleuvre) บนปก และตราอัก รย่อ CC ของชื่อ
นาม กุลที่ ันเล่ม ต่อมาในปี ค. . 1716 ได้มีการใช้ตรา ัญลัก ณ์ของก ัตริย์
แทน
ก่อนปี ค. . 1830 มีเพียงนักการทูตที่เข้าถึงเอก ารทางการทูต ได้ แต่ ลังจากปี ค. . 1830 ภายใต้การ
ดูแลของ โอกุ ต์ มีเนต์ (Auguste Minet) ผู้อำน ยการ อจด มายเ ตุทางการทูตและนักประ ัติ า ตร์ชื่อดัง
ได้เปิดโอกา ใ ้กับการค้นค ้าทางด้านประ ัติ า ตร์
ภายใต้ าธารณรัฐฝรั่งเ ที่ 3 ในปี ค. . 1874 กลุ่มงานที่ประกอบด้ ยนักการทูต นักประ ัติ า ตร์และ
นักข่า จำน น นึ่ง ได้รับมอบ มาย น้าที่ ในการ ื่อ าร ่งเ ริมและเพิ่มค าม ำคัญใ ้กับจด มายเ ตุ
ทางการทูต กลุ่มงานนี้ได้ใ ้กำเนิด คณะกรรมาธิการจด มายเ ตุทางการทูต “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปร
มาติก ”์ (La commission des Archives diplomatiques)3 ที่คงอยู่จนถึงปัจจุบัน
ช่ ง งครามโลกครั้งที่ 2 แม้ ่าจะมีมาตรการอนุรัก ์ ป้องกันแล้ แต่จด มายเ ตุของกระทร งการ
ต่างประเท ฝรั่งเ กไ็ ด้รับค ามเ ีย ายเป็นอันมาก :
- การรุกคืบใกล้เข้ามาของเยอรมัน เป็นเ ตุใ ้เอก าร ำคัญทางการเมืองและเ ร ฐกิจ ร มไปถึง
แฟ้มข้อมูลของชา ต่างชาติในฝรั่งเ ถูกทำลายใน ันที่ 16 พฤ ภาคม ค. . 1940
- ช่ งฝรั่งเ ถูกเยอรมัน ยึดครอง เอก ารบาง ่ นถูก ่งไปยังประเท เยอรมนีและไม่ ามารถตาม
กลับคืนมาได้
- ในระ ่างการต่อ ู้เพื่อปลดปล่อยกรุงปารี แผนกเก็บเอก ารของกระทร งการต่างประเท ูญเ ีย
เอก าร ำคัญบาง ่ นจากเ ตุเพลิงไ ม้
ช่ ง ลัง งครามโลกครั้งที่ 2 ฝรั่งเ มีการบูรณะครั้งใ ญ่ และเริ่มมีการ างระบบค บคุมเอก าร อาทิ
เช่น ฌ็อง ลาลัว (Jean Laloy) ได้ตั้งกฎการเผยแพร่ ู่ าธารณะเมื่อเอก ารนั้นมีอายุครบ 30 ปี นับจาก ันที่
ผลิต และมีการถ่ายโอนเอก ารไปเก็บในเมืองอื่นนอกจากกรุงปารี
“มาโรกัง รูช ดู เลอว็อง” (Maroquin rouge du Levant)
3 เขียน ่า “ลา โกมีซียง เด อาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์” ; อ่าน ่า “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์”
2
62
ปัจจุบัน อจด มายเ ตุท างการทูตตั้งอยู่ที่ ลา กูร์ เนิฟ ว์ (La Courneuve) จัง ัด เซ็น -ซัง-เดอนี
(Seine-Saint-Denis)
และที่ น็องต์ (Nantes) จัง ัด ลัวร์-อัตล็องติก (Loire-Atlantique)
“จด มายเ ตุ” คืออะไร ?
จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” (Les archives)4 ตาม มาตรา L.211-1 ของประม ลกฎ มายมรดกทาง
ัฒนธรรมฝรั่งเ
“โก๊ด ดู ปาทรีมวนน์ ” (Code du Patrimoine) มายถึง “บรรดาเอก ารทั้ง มดทุก
ประเภท ที่ไม่ได้กำ นด ่า ใครผลิต เก็บรัก าที่ไ น ผลิตเมื่อไร ในรูปแบบและใช้ ื่อใด” 5
อธิบายเพิ่มเติมได้ ่า จด มายเ ตุ :
- ผลิตโดย นักเขียน จิตรกร พิธีกร นักบ ช นักเดินทาง นัก ิชาการ พ่อค้า ข้าราชการ
ูนย์ ัฒนธรรม เป็นต้น
เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ”์ ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์”
L’article L.211-1 du code du Patrimoine : les archives sont l’ensemble des documents, quels que soient leur
date, leur lieu de conservation, leur forme et leur support, produits ou reçu par tout service ou organisme public ou
privé dans l’exercice de leur activité.
4
5
63
-
ถานที่เก็บรัก า เช่น อจด มายเ ตุแ ่งชาติ อจด มายเ ตุของเมือง น่ ยงานราชการ
น่ ยงานเอกชน
-
ันเดือนปีที่ผลิต เช่น ค. . 625 ค. . 1969 ค. . 2019 ค. . 2024
- รูปแบบ เช่น ลายลัก ณ์อัก ร (ข้อค าม รูป าด แผนที่) เ ียง (บันทึกเ ียง บท นทนา รายการ
ิทยุ) รูปภาพ รูป ามมิติ
-
ื่อที่ใช้ เช่น บนกระดา ไมโครฟิล์ม คอมพิ เตอร์ เทปเ ียง ิดีโอ ซีดี ดี ีดี USB
ทั้งนี้ คำ ่า จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” ของฝรั่งเ ยังมีอีก 2 ค าม มาย จึงใช้คำนำ น้าเพื่อไม่ใ ้
ับ น :
- “ซองเทรอ” (Centre) ใช้เรียก อจด มายเ ตุ :
▪ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ นาซัวนาลล์ ” (Le centre des archives nationales)
อจด มายเ ตุแ ่งชาติ
▪ “เ ล อ ซ อ ง เ ท ร อ เ ด ซ า ร ์ ช ี ฟ ์ ดี -ป โ ล -ม า ต ิ ก ” ( Le centre des archives
diplomatiques) อจด มายเ ตุทางการทูต
- “แซร์วิ ” (Service) : “เลอ แซร์วิ ดาร์ชีฟ ์ ” (Le service d’archives) ใช้ ำ รับ น่ ยงาน
ดูแลจด มายเ ตุ
แล้ว “จด มายเ ตุทางการทูต” คืออะไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” (Les archives diplomatiques)6 คือ เอก าร
ทั้ง มด ที่เกี่ย ข้องกับการต่างประเท การทูตกับประเท อื่น ซึ่งเป็นได้ทั้ง :
- เอก ารภายในประเท ของกระทร งการต่างประเท ฝรั่งเ ( รุปรายงาน เอก ารของรัฐมนตรี
และทูต)
- เอก ารจาก ถานทูตฝรั่งเ ในต่างประเท (เอก ารตอบโต้กันระ ่างกระทร งกับ ถานทูต
และกง ุล ข่า นัง ือพิมพ์ต่างชาติ แผนที่ รูปภาพ)
- เอก ารจาก ถาบัน/ ูนย์ ัฒนธรรมฝรั่งเ ในต่างประเท
- เอก ารจาก น่ ยงานฝรั่งเ ในองค์การระ ่างประเท ต่าง ๆ
6
เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก”
64
การใช้จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ และ การแปล
การ ึก า ค้นค ้า ิจัย ประ ัติ า ตร์ การเมือง และค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท ไทย-ฝรั่งเ ผ่าน
จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเ ได้อย่างถูกต้องและลึกซึ้ง ขึ้นอยู่กับ ลายปัจจัย ดังนี้ :
- เิ คราะ ์ ตีค าม ทำค ามเข้าใจเนื้อ าของเอก าร :
▪ ทูตฝรั่งเ อาจใช้ “เฌอ”(je) ผม รือ “อง”(on) เรา เป็นการแทนตั เอง ฉะนั้น ค ร
พิจารณาใ ้ดี ่า “อง” เป็น “เรา” ที่ มายถึงทูต รือ “เรา” ทั่ ไป
▪ คำบางคำในภา าฝรั ่ ง เ อาจมี ไ ด้ ลายค าม มาย และนอกจากนี ้ คำบางคำมี
ค าม มายตรงตั “ซองซ์ พร็อบร์”(sens propre) และค าม มายแฝง “ซองซ์ ฟีกูเร”
(sens figuré) รือ อาจมีการเล่นคำ โดยที่ทูตต้องการใช้ทั้ง องค าม มาย
- การแปลเอก ารจากภา าต้นฉบับ (ภา าฝรั่งเ ) ไปเป็นภา าไทย ต้องเลือกใช้คำที่เ มาะ ม
เพื่อรัก าค าม มายของข้อค ามใ ้ตรงกับเจตนารมณ์ของผู้เขียน (ต้นฉบับ) แต่ในบางครั้ง อาจ
จำเป็นต้องเขียนขยายค ามเพิ่มเติมใ ้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น นี่จึงเป็นงานผ มผ านระ ่างการแปล
ตรงตั 7 (Literal translation) กับการแปลแบบตีค าม8 (Interpretation)
▪ ภา าฝรั่งเ แบ่งออกเป็น 3 ระดับภา า9 :
- ภา าพูด (familier “ฟามีลิเย”) ที่ใช้กับครอบครั เพื่อน คนรู้จัก อาจ
มีคำ ยาบคาย
- ภา าพูด (courant “กูร็อง”) ที่ใช้ในชี ิตประจำ ัน มีค าม ุภาพ
- ภา าทางการ (soutenu “ซูเตอนู”) มีค าม ุภาพมาก
ทูตฝรั่งเ ใช้ทั้ง ภา าพูด “กูร็อง” และ ภา าทางการ “ซูเตอนู” ลับไปมา
- ฝรั่งเ มักจะเรียกองค์การระ ่างประเท ในรูปแบบของตั เอง เช่น :
▪ องค์การ ประชาชาติ (United Nations) ยูเอ็น (UN) คือ “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง
ซูนี” (Organisation des Nations unies)10 โอนู (ONU)
“ลา ทราดุคซียง ลิเตราลล์” (la traduction littérale)
“ลังแตร์เพรตาซียง” (l’interprétation)
9 Les registres/niveaux de langue : familier, courant et soutenu.
10 เขียน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง อูนี” ; อ่าน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง ซูนี”
7
8
65
▪ องค์การ นธิ ัญญาแอตแลนติกเ นือ (North Atlantic Treaty Organization) นาโต
(NATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลัตล็องติก นอร์ด ” (Organisation du
traité de l’Atlantique nord) โอต็อง (OTAN)
▪ องค ์ ก าร นธ ิ ั ญ ญาป ้ อ งก ั น เอเช ี ย ตะ ั น ออกเฉี ย งใต้ (Southeast Asia Treaty
Organization) ซีโต้ (SEATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”
(Organisation du traité de l’Asie du Sud-Est) โอตาซ (OTASE)
▪ ปัจจุบัน ฝรั่งเ ใช้ “อาเซอัน” (ASEAN) ำ รับอาเซียน ก่อน น้านี้ใช้ :
- Association des nations de l’Asie du Sud-Est (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”) ANASE (อานาซ)
- Association des nations du Sud-Est asiatique (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง ดู ซูดเอ อาเซียติก”) ANSEA (อันเซอา)
- การใช้ข้อมูลอ้างอิง การเก็บเอก ารอ้างอิง
▪ ากงานเป็ นเพีย งการอ้า งอิ ง ข้ อมู ลจด มายเ ตุทางการทูต มิใช่ งานแปล ผู้เขี ย น
(นัก ิจัย) ค รใ ่ footnote ใ ้ชัดเจน เพื่อแยกเนื้อ าของเอก ารออกจากมุมมอง ค าม
คิดเ ็น ่ นตั
▪ ผู้เขียน (นัก ิจัย) ค รเก็บรัก าเอก ารไ ้ ในที่ปลอดภัยและ ะด กในการติดตาม การ
เข้าถึง ในกรณีที่ต้องการตร จ อบแ ล่งที่มาและค ามถูกต้อง
จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ มีคุณประโยชน์อย่างไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โทรเลขจาก ถานทูตฝรั่งเ ที่ตั้งอยู่ต่างประเท คือ การ
เขียน บอกเล่า รายงานเ ตุการณ์ ในมุมมองของทูตฝรั่งเ
จากการ ังเกตการณ์และการ ัมภา ณ์บุคคล
ำคัญ ดังนั้น จด มายเ ตุทางการทูตจึงมีค ามเป็นทั้ง :
- ประ ัติ า ตร์ (History) และประ ัติ า ตร์นิพนธ์ (Historiography)
- ค ามจริงในเชิง ัตถุ ิ ัย (Objective reality) และค ามเป็นอัต ิ ัย (Subjective reality)
อย่างไรก็ ตาม จด มายเ ตุทางการทูต ยังคงเป็นแ ล่งข้อมูล เชิงลึกทางประ ัติ า ตร์ เ มอมา ที่
ประกอบไปด้ ยข้อมูลเกี่ย กับเ ตุการณ์ ำคัญในประ ัติ า ตร์ระ ่างประเท การเจรจา ค ามขัดแย้ง และ
ค ามร ่ มม ื อ ทางการท ู ต ซ ึ ่ ง ามารถช่ ยใ ้ เ ข้ า ใจค าม ั ม พั น ธ์ ร ะ ่ า งฝรั ่ ง เ กั บ ประเท อื ่ น และ
66
ค าม ัมพันธ์ระ ่างกันของแต่ละประเท เช่น ค าม ัมพันธ์ทางการเมือง การค้าและ ัฒนธรรม ผ่านการทำ
นธิ ัญญา ัญญาข้อตกลงในรูปแบบท ิภาคี พ ุภาคี ร มถึงการแลกเปลี่ยนทาง ัฒนธรรม
ในอีกด้าน นึ่ง จด มายเ ตุทางการทูต ะท้อนใ ้เ ็นถึงบทบาท ท่าที จุดยืน มุมมองและการกำ นด
นโยบายต่างประเท ของฝรั่งเ ในแต่ละช่ งเ ลาของประ ัติ า ตร์ตามบริบททางการเมืองโลก นอกจากนี้ยัง
เผยใ ้เ ็นถึงบทบาทของ ลายประเท อีกด้ ย ตามที่ปรากฏในงานค้นค ้า ิจัย มาคมประชาชาติแ ่งเอเชีย
ตะ ันออกเฉียงใต้ (Association of South East Asian Nations) รือ อาเซียน (ASEAN) จากจด มายเ ตุ
ทางการทูตประเท ฝรั่งเ ใ ้ค ามรู้เกี่ย กับ :
- ประ ัติ า ตร์ การเมืองโลกในขณะนัน้
- ชี ประ ัติ : ก่อนจะเป็นองค์การค ามร่ มมือระ ่างภูมิภาคในนามของอาเซียน และจุดกำเนิด
ตลอดจน ิ ัฒนาการที่เต็มไปด้ ยอุป รรคของอาเซียน
- มุมมองของฝรั่งเ ( นึ่งในประเท ม าอำนาจ) ที่มีต่ออาเซียน ประเท มาชิก และอีก ลาย
ประเท
- บทบาทของฝรั่งเ และประเท ที่มี ่ นได้เ ีย
- ค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท เ ล่านั้น
- ลำดับค าม ำคัญและการกำ นดนโยบายของแต่ละประเท
ท ั ้ ง มดน ี ้ ร ุ ป ได ้ ่ า จด มายเ ตุ ท างการทู ต ฝรั ่ ง เ จั ด เป็ น มรดกทาง ั ฒ นธรรม ที ่ บ อกเล่ า ถึ ง
ประ ัติ า ตร์ฝรั่งเ ในค าม ัมพันธ์ กับ ลายประเท มานานก ่า าม ต รร เป็นแ ล่งข้อมูลปฐมภูมิ
(Primary source) และ ทุติยภูมิ (Secondary source) เป็นทรัพยากร ำคัญและจำเป็น ำ รับ นักการทูต
และบุคคลที่ต้องการ ึก า ค้นค ้า และ ิจัย
อ้างอิง
https://www.legifrance.gouv.fr/codes/section_lc/LEGITEXT000006074236/LEGISCTA00000
6129161/
https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/archives-diplomatiques/a-propos-des-archivesdiplomatiques/cinq-siecles-d-histoire/article/lesorigines#:~:text=En%201874%2C%20la%20IIIe%20R%C3%A9publique,qui%20existe%20encor
e%20aujourd'hui.
67
“ปั ญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รองศาสตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
บทนา
วาทกรรมการทูต “ไผ่ลู่ลมเวียดนาม” หรือหงว่ายยาว “ไกแจเวียดนาม” (ngoại giao “cây tre”
Việt Nam) ต้อนรับทุกขัว้ อานาจทางการเมือง เวียดนามไม่เลือกข้าง สร้างมิตรไม่สร้างศัตรู ไดร้ บั การ
กล่าวถึงมากมายบนสื่อต่างชาติและสื่อไทยซึ่งการทูตดังกล่าวนับเป็ นผลลัพธ์ท่ีงดงามในช่วงไม่ก่ีปีท่ีผ่าน
มาของเวียดนามเห็นได้จาก เวียดนามกลายเป็ นพืน้ ที่ในการต้อนรับการมาเยือนของผูน้ าชาติมหาอานาจ
หลายประเทศ โดยเฉพาะการเดินทางมาเยือนเวียดนามของผูน้ าจีน ประธานาธิบดีสีจิน้ ผิงจานวน 2 ครัง้
(ปี 2017และปี 2023) การเยือนของผูน้ าสหรัฐอเมริกา ได้แก่ ประธานาธิ บดี บารัค โอบามา(ปี 2016)
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (ปี 2019) และประธานาธิบดีโจ ไบเดน (ปี 2023)ตลอดจน ประธานาธิบดีวลาดี
มีร์ ปูติน แห่งสหพันธรัฐรัสเซีย มาเยือนเวียดนามจานวน 5 ครัง้ (ปี 2001, ปี 2006, ปี 2013, ปี 2017 และปี
2024) ( Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng
bí thư, 2024) หรื อ แม้แ ต่ เ วี ย ดนามกลายเป็ น พื ้น ที่ ป ลอดภัย ส าหรับ ประชุ ม สุด ยอดระหว่ า งผู้น า
สหรฐั อเมริกา ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีคิมจองอึน แห่งสาธารณรัฐเกาหลีเหนือ ณ
กรุงฮานอย ในปี 2019 เป็ นต้น
จากปรากฏการณข์ า้ งตน้ ทาให้เวียดนามกลายเป็ นประเทศที่ส่ือยอมรับว่า “เนือ้ หอม” เมื่อเทียบ
กับประเทศในภูมิภาคเดีย วกัน เวี ย ดนามยัง ถูก ยกระดับ ให้กลายเป็ น พื้น ที่ป ลอดภั ย ไม่เลือกข้าง
ตลอดจนต้อนรับทุกขัว้ อานาจ โดยการทูตไผ่ล่ลู มเวียดนามกลายเป็ นที่รูจ้ ักในวงกว้างอย่างมากในสมยั
เหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม (ปี 2011-2024) โดยเหงวียนฟู้จ่องได้ประกาศใน
คราวการประชุมคณะกรรมการด้านการต่างประเทศ ปี 2021 (14 ธันวาคม ค.ศ. 2021) (Nguyễn Mạnh
Hùng , 2024) และได้รบั การตอกยา้ โดยผูน้ าระดับสูงของเวียดนามโดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีฟ่ามมิง จิง้
(Phạm Minh Chính ) ตลอดจนตอกยา้ การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนามผ่านสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม
จะเห็ น ได้ว่า เวี ย ดนามดาเนิ น นโยบายการทูตเชิง รุ กและสามารถสร้างการยอมรับจากนานา
ประเทศได้ ปฏิเสธไม่ได้ว่า ส่วนหนึ่งเพราะเวียดนามได้ถอดบทเรียนจากภาพลักษณ์ดา้ นลบของตนในอดีต
ซึ่ง เวี ย ดนามถูก มองว่า เป็ น ภัย คุก คามต่ อ ภูมิ ภ าคกรณี “ปั ญ หากัม พูช า” นานนับ เกื อ บทศวรรษ และ
เวียดนามพยายามปรับเปลี่ยนภาพลักษณ์ของตนเองใหม่ดว้ ยการเข้าเป็ นสมาชิกของประชาคมอาเซียนใน
68
ปี 1995และค่อย ๆ สร้างการยอมรับในเวทีนานาชาติ แมว้ ่าเหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์
เวียดนาม (ปี 2011-2024) ผูร้ เิ ริม่ “การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ได้ถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 19 กรกฎาคม ค.ศ.
2024 ที่ผ่านมา กระนัน้ โตเลิม เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามคนใหม่ก็ยงั คงจะสานต่อการทูตใน
ลกั ษณะดงั กล่าว เพื่อย้อนกลับไปทาความเข้าใจบทเรียนการเมืองระหว่างประเทศของเวียดนามในห้วง
ปั ญหากัมพูชา ซึ่งเวียดนามถูกมองเป็ นภัยคุกคามของภูมิภาคถูกโดดเดี่ยวจากภูมิภาค ตลอดจนถูกคว่า
บาตรจากนานาประเทศเพื่อทาความเข้าใจมุมมองของเวียดนามภายใต้บริบทสงครามเย็น และเพื่อเป็ น
ประโยชน์ต่อการทาความเข้าใจเวียดนามในปั จจุบนั โดยเฉพาะด้านการต่างประเทศ
เมื่อผูเ้ ขียนไดม้ ีโอกาสแปลเอกสารชั้นต้นภาษาเวียดประเภทหนังสือพิมพ์กระแสหลกั ของรฐั บาล
เวียดนามระหว่างทศวรรษ 1980 ถึงต้นทศวรรษ 1990 (ปี 1990 และ ปี 1991) จึงขอนาเสนอบทความ
“ปั ญหากัมพูช า” ในหนั งสือพิมพ์ไ ซ่ก่ อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนั งสื อพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) เป็ นอย่างไร โดยชุดเอกสารที่ใช้นนั้ ถูกจัดเก็บใน
ห้ อ งสมุ ด ทั่ วไปในนครโฮจิ มิ น ห์ ( Thư viện Khoa học Tổng hợp) ที่ อ ยู่ Số 69 Lý Tự Trọng,
Phường Bến Thành, Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh
ภาพที่ 1 : Thư viện Khoa học Tổng hợp
1. สังเขปภูมิหลัง “ปั ญหากัมพูชา” : ที่มาของความขัดแย้งระหว่างเวียดนามกับ
ภูมิภาคอาเซียนและประเทศมหาอานาจ
ในปลายทศวรรษ 1970 และตลอดทศวรรษ 1980 เป็ นช่วงที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มี
ความแตกแยกและขดั แยง้ ทางการเมืองอย่างมากในประเด็น “ปั ญหากัมพูชา” (Cambodian Problems
ปี 1979-1991) โดยมาจากเหตุการณ์สาคัญในวันที่ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1978 เมื่อเวียดนามนาทหารนับแสน
นายบุกกัมพูชาและเข้ายึดกรุงพนมเปญในวันที่ 7 มกราคม ค.ศ. 1979 นอกจากจะเป็ นการละเมิดอธิปไตย
69
ของกัมพูชาแล้ว ยังเป็ นการละเมิดกฎบัตรสหประชาชาติและกฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการเคารพใน
เอกราชอธิปไตยและบูรณาภาพแห่งดินแดนของประเทศอื่นด้วย (ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็น
ข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา, 2528: 4) ต่อมาเวียดนามได้ตงั้
รัฐบาล “หุ่น” เฮงสัมริน หรือ ระบอบเฮงสัมริน ขึน้ มาแทนที่รฐั บาลกัมพูชาประชาธิปไตยซึ่งรู จ้ ักในนาม
รัฐบาลพลพตหรือ “กลุ่มเขมรแดง” (กลุ่มนีม้ ีสายสัมพันธ์ท่ีดีกบั จีน) โดยมีผนู้ าหลักสามคน คือ เฮงสัมริน
ดารงตาแหน่งประธานาธิบดี นายเจียซิม เป็ นประธานรัฐสภา และนายฮุนเซน ดารงตาแหน่งนายกรัฐมนตรี
และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541: 61) ปฏิบตั ิการของเวียดนาม
ดงั กล่าว ทาให้กมั พูชามองเวียดนามเป็ น “ศัตรู หมายเลขหนึ่งแทนจักรวรรดินิยมอเมริกา” (ธีระ นุช
เป่ี ยม, 2560: 361) ทว่าน่าสนใจที่เวียดนามเขียนประวัติศาสตร์ช่วงนีข้ องตนว่าเป็ น สงครามปกป้ องชาติ
(ปี 1975-1979)” โดยกลุ่มเขมรแดง (พลพต - เอียง สารี - เขียว สัมพัน) ถูกมองว่า เป็ นพวกชอบรุกราน
ดินแดนเวียดนามมาตัง้ แต่ปี 1975-1978 นั่นคือสถานการณ์ท่วั ไปที่ท่วั โลกรับรู ้ ณ ห้วงนัน้
อาจกล่าวได้ว่า เมื่อสหรัฐอเมริกาแทรกแซงอินโดจีนมากกว่า 2 ทศวรรษ และพยายาม ถอนตัว
ออกจากอินโดจีน (ลาว กัมพูชา และเวียดนาม) หลงั จากสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 (ปี 1954-1975) สิน้ สุด
โดยเวียดนามและลาวพัฒนาความสัมพันธ์ไปอย่างสนิท แนบแน่นและใกล้ชิด เห็นได้จากผูน้ าลาว คือ ท่าน
ไกสอน พมวิหาน ได้เดินทางไปเยือนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1976 จนมีแถลงการณ์ยา้ เอกภาพ
และความร่วมมือระหว่างสองประเทศร่วมกัน ต่อมาเลสวน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและฝั่ม
วันด่ง นายกรัฐมนตรี ได้เดินทางไปเยือนลาวในเดือนกรกฎาคม ในปี ถัดมา ทงั้ สองฝ่ายมีการลงนามใน
สนธิสญ
ั ญามิตรภาพและความร่วมมือ ซึ่งสะท้อนสัมพันธภาพพิเศษระหว่างเวียดนามกับลาว (ธีระ นุช
เปี่ ยม, 2534: 118) ส่วนพัฒนาการทางการเมืองในกัมพูชาหลังสิน้ สุดสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 ได้เข้าสูย่ คุ
มืดมนสมัย “เขมรแดง” หรือกัมพูชาประชาธิปไตย (ปี 1975-1979) ซ่ึงมีพลพต - เอียง สารี - เขียว
สมั พนั - ฮูยวน - ฮูนึม และนวนเจีย เป็ นผูน้ า โดยเฉพาะเป็ นที่มาแห่งประวัติศาสตร์โศกนาฏกรรมการ “ฆ่า
ล้างเผ่าพันธุ”์ ครัง้ ใหญ่ท่ีสดุ อีกเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์กมั พูชา โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้ทาให้ปัญหาความ
ขัดแย้งระหว่างเวียดนามและกัมพูชาเด่นชัดมากขึน้ สะท้อนให้เห็นภาพความแตกแยกภายในของกลุม่ อิน
โดจีนด้วยทัง้ ๆ ที่ ในอดีตกัมพูชาเคยมีอดุ มการณ์ปลดปล่อยชาติรว่ มกับเวียดนาม
ย้อนกลับไปเมื่อเวียดนามบุกยึดกรุ งพนมเปญ ทาใหก้ าลงั ทหารของประชาชนกมั พชู า ส่วนใหญ่
หลบหนีมาตัง้ ฐานปฏิบตั ิการอยู่บริเวณชายแดนด้านตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งมีอาณาเขตติดต่อ
กับไทยโดยเฉพาะกระทบต่อประเทศไทยโดยตรง (สาหรับประเทศอาเซียนอื่น ๆ แทบจะไม่มีผลกระทบเลย)
โดยกลุ่มชาวกัมพูชาที่ต่อต้านการยึดครองเวียดนามมี 3 กลุ่มหลัก คือ กลุ่มกัมพูชาประชาธิปไตย (กล่มุ
เขมรแดง) กลุม่ แนวร่วมปลดแอกแห่งชาติของประชาชนเขมร ภายใต้การนาของนายซอนซานและกลุ่มแนว
ร่วมแห่งชาติเพื่อเอกราช ความเป็ นกลางและสันติภาพในกัมพูชา ภายใต้การนาของสมเด็จนโรดม สีหนุ
(อรอนงค ์ นอ้ ยวงศ,์ 2541: 64-65) เฉพาะปฏิบตั ิการของเวียดนามได้ก่อให้เกิดผลเสียหายต่อชีวิตและ
70
ทรพั ย์สินของส่วนราชการและราษฎรไทย ซึ่งมาจากเหตุการณ์บา้ นโนนหมากมุ่น อาเภอตาพระยา จังหวัด
ปราจีนบุรี ในวันที่ 23 มิถนุ ายน ค.ศ. 1980 (พ.ศ. 2523) ต่อมาไทยรับภาระต้องจัดการดูแลผูอ้ พยพ ทาให้
บริเวณใกลพ้ รมแดนไทย-กัมพูชาขาดเสถียรภาพ รัฐบาลต้องสูญเสียเวลาในการวางแผนและดาเนินการ
ทางการทูตเพื่อคัดค้านการขยายตัวของเวียดนามและต้องเพิ่มงบประมาณด้านการทหารในการป้องกัน
ประเทศ
“ปั ญหากั ม พู ช า” ท าให้อ าเซี ย น (Association of Southeast Asian Nations – ASEAN ในปี
1967 ซึ่งการก่อตงั้ ครัง้ แรก มีเพียง 5 ประเทศ คือ ไทย อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิ ลิปปิ นส์ และสิงคโปร์) ได้จดั
ประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอาเซีย นวาระพิเศษขึน้ ที่กรุ งเทพมหานคร เมื่อวันที่ 12
มกราคม ค.ศ. 1979 ซึ่งอาเซียนมองว่า เวียดนามละเมิดอธิปไตยของกัมพูชา โดยออกแถลงการณ์ว่า
อาเซียนยืนยันสิทธิของประชาชนกัมพูชาที่จะกาหนดอนาคตของตนเอง เรียกร้องให้กองกาลังต่างชาติ
ทงั้ หมดออกจากดินแดนกัมพูชาโดยทันที ฝ่ ายไทยนับตัง้ แต่ยคุ รัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ จนถึง
รัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็ นนายกรัฐมนตรี ไทยยั ง คงแสดงจุ ด ยืน รั บ รองรั ฐ บาลพลพต
(กัมพูชาประชาธิปไตย) วา่ เป็ นรัฐบาลที่ถกู ต้องของกัมพูชา ซึง่ ไทยได้ดาเนินนโยบายร่วมมือกับอาเซียนมี
การออกแถลงการณ์อาเซียนเพื่อให้มีการถอนทหารต่างชาติออกจากกัมพูชาและให้ประชาชนกัมพูช าใช้
สิท ธิ ก าหนดทางเลือกของตนเอง การสนับสนุน ฝ่ ายต่อต้าน ตลอดจนร่วมมื อกับมหาอานาจ เช่น จี น
สหรัฐอเมริกา และญี่ปนุ่ เป็ นต้น (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541) ส่วนจีนตอบโต้เวียดนามด้วยการทาสงคราม
สั่งสอนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1979 เป็ นเพราะเวียดนามโค่นล้มรัฐบาลพลพต (กลุม่ เขมรแดง)
ที่ จี น ให้ก ารสนับ สนุน ท าให ้ค วามสัม พัน ธ์เ วี ย ดนามกับ จี น ขาดสะบั้น โดยกระทรวงการต่ า งประเทศ
เวียดนามระบุวา่ จีนแสดงพฤติกรรมที่เป็ นศัตรูอย่างเปิ ดเผยต่อเวียดนาม จึงเกิดวาทกรรม “จีนเป็ นศัตรูของ
เวียดนาม” และ “จีนคือผูท้ รยศเวียดนาม” (ธนนันท์ บุน่ วรรณา, 2563)
นับจากนัน้ เป็ นต้นมา เวียดนามมองจีนเป็ นภัยคุกคามและยืนยันเวียดนามจะถอนทหารออกไป
ก็ ต่ อ เมื่ อ จี น ยุติ ก ารคุก คาม ในระหว่า งนี เ้ วี ยดนามซึ่ง มี ส หภาพโซเวียตสนับสนุน ด าเนิ น การทางด้าน
การเมืองและการทูต โดยมีจดุ ประสงค์หลักคือ การทาให้นานาประเทศยอมรับว่า การที่เวียดนามส่งกาลัง
ทหารไปล้มล้างรัฐบาลพลพตเป็ นสิ่งที่ชอบธรรมโดยมีอาเซียนเป็ นเป้าหมายสาคัญ หากอาเซียนยอมรับ
การกระทาของเวียดนามแล้วก็เป็ นการง่ายที่จะชักจูงประเทศอื่น ๆ ให้คล้อยตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
เวียดนามพยายามทาให้ปัญหากัมพูชาจากัดอยู่ในเฉพาะพืน้ ที่อินโดจีน พร้อมกับยา้ ว่า อุปสรรคของปั ญหา
มาจากการที่ จี น เป็ น ภัย คุ ก คามต่ อ อิ น โดจี น ดัง นั้น เวี ย ดนามจึ ง ใช้ท่ี ป ระชุ ม สามชาติ อิ น โดจี น เป็ น
กระบอกเสียงของเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา นอกจากนี ้ ยังดาเนินการทางการทูตโดยลาพัง (อรอนงค์
น้อ ยวงศ์, 2541: 76-84) นั่น คื อ การสร้า งความสัม พัน ธ์ร ะหว่ า งประเทศ พร้อ มเดิ น สายพบปะกับ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของประเทศต่าง ๆ ทัง้ ในและนอกภูมิภาคที่ทงั้ เกี่ยวข้องและไม่
เกี่ยวข้องโดยตรงกับปั ญหากัมพูชา โดยผูม้ ีบทบาทสาคัญที่เผชิญหน้ากับปั ญหากัมพูชาของฝ่ ายเวียดนาม
71
คือ รัฐมนตรีต่างประเทศเหงวียนเกอธัค ซึ่งได้รบั การขนานนามว่าเป็ นนักการทูตที่ยอดเยี่ยมที่สดุ ใน
เวียดนามโดยเฉพาะในช่วงวิกฤตที่เวียดนามถูกคว่าบาตรจากนานาประเทศจากปั ญหากัมพูชา ในทาง
กลับกันเหงวียนเกอธัคกลับไม่เป็ นที่ช่ืนชอบของฝ่ ายจีนเพราะ เหงวียนเกอธัคเป็ นบุคคลที่วิพากษ์วิจารณ์
จีนในเชิงลบตลอดช่วงทศวรรษของปั ญหากัมพูชา น่าสนใจว่าตลอดทศวรรษ 1980 ประเทศไทยซึ่งได้รบั
ผลกระทบโดยตรงและโดยเฉพาะสื่อหนังสือพิมพ์ไทยนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชาผ่าน
ภารกิจการเยือนประเทศไทยและต่างประเทศของเหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
เวียดนาม ตลอดจนมี นักวิชาการไทยเดินทางไปสัมภาษณ์เหงวียนเกอธัคที่กรุ งฮานอยเพื่อทราบท่าที
มุมมอง จุดยืนในการมองปั ญหาของเวียดนาม (ธนนันท์ บุ่นวรรณา, 2564) แม้การกระทาของเหงวียน
เกอธัคในเวลานัน้ จะถูกมองเป็ นการสร้างภาพ “ขายความคิด” ในทานองที่ว่า เวียดนามต้องการให้มีการ
เจรจาแก้ไขปั ญหาโดยสันติวิธีไม่ตอ้ งการที่จะรุกรานไทย ซึ่งถ้าไม่ใช้วิจารณญานอาจหลงเชื่อเวียดนามได้
โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีงานเขียนทางวิชาการไทยไม่นอ้ ยที่ศกึ ษาเรื่องปั ญหากัมพูชาเนื่องจากเป็ นปั ญหาความ
มั่นคงและเกี่ยวพันโดยตรงต่อสันติภาพระดับภูมิภาค แม้ทา้ ยที่ สดุ ทหารชุดสุดท้ายของเวียดนามเดินทาง
ออกจากกัมพูชาในเดือนกันยายน ค.ศ. 1989 และสันติภาพในภูมิภาคได้กลับคืนมาอีกครัง้
จะเห็นว่า เวียดนามในห้วง “ปั ญหากัมพูชา” ถูกมองในแง่มมุ ลบตลอดมาจากกลุ่มประเทศอาเซียน
โดยเฉพาะฝ่ ายไทย ก่ อ ให้เ กิ ด ภาพสหรัฐ อเมริกาหัน มาร่วมมื อ กับ จี น และอี กหลายประเทศโดดเดี่ยว
เวียดนาม อาเซียนพยายามยับยัง้ การขยายอิทธิพลของเวียดนามและสหภาพโซเวียตในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้
2. ปัญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
2.1 แนะนาเอกสารทีใ่ ช้และข้อจากัด
หนั ง สื อ พิ ม พ์ไ ซ่ ก่ อ นสายฟ้ อ ง (Sài gòn giải phóng) เป ็ น หน ั ง ส ื อ พ ิ ม พ ์ ร ายว ั น ของ
คณะกรรมการพรรค นครโฮจิ ม ิ น ห์ ซ ึ ่ ง ฉบ ั บ พ ิ ม พ ์ ค ร ั ้ ง แรกม ี ข ึ ้ น เพี ย ง 5 วั น หลั ง จากการรวมประเทศ
(วันที่ 5 พฤษภาคม 1975) ตามมติของคณะกรรมการพรรคไซ่ง่อน - ซาดิ่งห์ (Saigon-Gia Dinh) หนังสือพิมพ์
ไซ่ก่อนสายฟ้องยังคงเป็นสำนักข่าวแห่งแรกในประเทศที่ตีพิมพ์หนังสือพิมพ์ออนไลน์และนำเสนอข่าว 3 ภาษา
ได้แก่ ภาษาเวียดนาม ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน
ภาพที่ 2 : โลโก้หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง
72
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) เป็ นหน่วยงานกลางของพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม ฉบับ
แรกออกเผยแพร่ส่สู าธารณชนเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 1951 ในเขตสงครามเวียดบั๊กซึ่งเป็ นช่วงที่เวียดนาม
กาลังต่อสูก้ บั อาณานิคมฝรั่งเศส โดยหนังสือพิมพ์มีการโฆษณาชวนเชื่อว่า เป็ น “เสียงของพรรค รัฐบาล
และได้รบั ความเชื่อมั่นจากประชาชน” ปั จจุบนั หนังสือพิมพ์เญินเซินเผยแพร่ทงั้ ในรูปแบบออนไลน์และเป็ น
ฉบับ เป็ นสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม
ภาพที่ 3 : โลโก้หนังสือพิมพ์เญินเซิน
หนั งสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ เป็นกระบอกเสียงของสหภาพเยาวชน
คอมมิวนิสต์โฮจิมินห์แห่งนครโฮจิมินห์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 2 กันยายน ค.ศ. 1975
ภาพที่ 4 : โลโก้หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋
เอกสารแปลชุดนีเ้ ป็ นการคัดเลือกและเป็ นการแปลจากเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ร่วมสมัย
เวียดนามซึ่งจัดเก็บในห้องสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) ในนครโฮจิมินห์ จานวนหลาย
ร้อยรายการ และเป็ นชุดเอกสารที่เกี่ยวข้องกับประเด็นปั ญหากัมพูชาโดยผ่านการทางานของนายเหงวียน
เกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม (ปี 1980-1991) เนื่องจากข้อจากัดของการ
เข้า ถึ ง เอกสารประเภทหนัง สื อ พิ ม พ์ร่ว มสมัย ช่ ว งทศวรรษ 1980 เพื่ อ ป้อ งกัน เอกสารถูก ท าลายจาก
ระยะเวลาและอายุของเอกสารอันเนื่องจากความเปราะบางของหนังสือพิมพ์ ทางเจ้าหน้าที่หอ้ งสมุด
เวียดนามจึงอนุญาตให้ทาสาเนาด้วยวิธีสแกนในรูปไฟล์ PDF ขนาดเท่ากระดาษ A 4
ระบบการจัดเก็บเอกสารที่หอสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) โดยเฉพาะเอกสาร
ประเภทหนังสือพิมพ์ พบว่า ไม่มีการจัดการเอกสารตามหมวดหมู่ ซึ่ง ต่างจากหอจดหมายเหตุ ณ ท่า
วาสุกรี ของประเทศไทย ที่ใช้วิธีการจัดเก็บเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ดว้ ยการจัดหมวดหมู่ และทาเป็ น
ข่าวตัดแปะ ที่เรียกว่า “กฤตภาคข่าว” ดังนัน้ ในส่วนรู ปแบบของการแปลเอกสารประเภท หนังสือพิมพ์ไซ่
ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi
73
Trẻ) ผูแ้ ปลจะจัดเรียงเอกสารตามปี ค.ศ. ตามการนาเสนอของข่าวและตามลาดับเวลา ส่วนขอ้ ควร
ระมัดระวังของหนังสือพิมพ์ในเวียดนามในฐานะที่นามาใช้เป็ นหลักฐาน กล่าวคือ สื่อเวียดนามส่วนมากอยู่
ภายใต้การควบคุมโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวียดนาม ไม่มีเสรีภาพในการนาเสนอเท่าใด
นัก การนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชา จึงมีลกั ษณะรายงานข่าวตามสถานการณ์ภายใต้การ
ควบคุม กากับ ดูแลการนาเสนอข่าวโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวี ยดนามมากกว่าเป็ นการ
นาเสนอทัศนะของผูส้ ่อื ข่าว ซึง่ สะท้อนให้เห็นมุมมอง ทัศนะของพรรคและรัฐเวียดนามที่มีต่อปั ญหากัมพูชา
เพียงด้านเดียว
2 . 2 ข้ อ ค้ น พ บ ใ น ห นั ง สื อ พิ ม พ์ ไ ซ่ ก่ อ น ส า ย ฟ้ อ ง ( Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
ภาพสะท้อนของปั ญหากัมพูชาที่ปรากฏในหนังสือพิมพ์กระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม ทัง้
3 สื่อ ได้แก่ ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ
หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) สามารถตัง้ ประเด็นชุดเอกสารได้ดงั นี ้
2.2.1 ทัศนะเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา
การเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงทศวรรษ 1980 ในทัศนะของเวียดนาม มีความ
ตึงเครียดและไม่ม่นั คง ไม่มีสนั ติภาพ เนื่องจากการขยายอานาจของจีนที่รว่ มมือกับสหรัฐอเมริกา ประเทศ
ไทย ตลอดจนการดึงประเทศอาเซียนให้ดาเนินนโยบายต่อต้าน กดดันทัง้ ทางทหาร เศรษฐกิจ การ
ต่างประเทศเพื่อต่อสูก้ บั สามประเทศอินโดจีน เวียดนามแสดงทัศนะว่ากลุม่ เขมรแดง (กลุม่ พลพต) ทาการ
ฆ่ า ล้า งเผ่ า พัน ธุ์อ ย่ า งไม่ เ คยมี ม าก่ อ นในประวัติ ศ าสตร์ข องมนุษ ยชาติ ที่ ส าคัญ เวี ย ดนามยื น ยัน ว่ า
สถานการณ์ ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มี ปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
การแก้ไขปั ญหาภายในของกัมพูชาต้องได้รบั การจัดการโดยชาวกัมพูชาเองโดยปราศจากการแทรกแซง
จากภายนอก เวียดนามสร้างวาทกรรมภัยคุกคามจากจีน และจะถอนทหารอาสาสมัครเวียดนามก็ต่อเมื่อ
ภัยคุกคามจากจีนหมดไป หรือยุติการใช้ดินแดนประเทศไทยต่อสูก้ บั ประเทศเพื่อนบ้านและยุติการใช้พลพ
ตต่อสูก้ บั ประชาชนกัมพูชา การฟื ้ นฟูและการสร้างสัมพันธไมตรีมิตรภาพที่ดีระหว่างสามประเทศในอินโด
จีนกับไทยเป็ นปั จจัยสาคัญอย่างยิ่งต่อสันติภาพและความมั่นคงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สาธารณรฐั
ประชาชนกัมพูชาพร้อมที่จะเจรจาการส่งกลับผูล้ ีภ้ ัยชาวกัมพูชาที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย บทบาทของ
สหประชาชาติท่ีมีต่อปั ญหากัมพูชา แต่ในช่วงสิบปี ท่ีผ่านมา มติของสหประชาชาติได้ขดั ขวางการระงับข้อ
พิพาทในประเด็นกัมพูชาอย่างยุติธรรม นั่นคือ เหตุผลที่ปัญหากัมพูชาได้รบั และกาลงั ไดร้ บั การแกไ้ ขนอก
กรอบของสหประชาชาติ
2.2.2 เวียดนามกับไทย
74
ในช่วงที่เหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีต่างประเทศเวียดนามมาเยือนไทยช่วงต้นทศวรรษ 1980 (ปี ค.ศ.
1980, ค.ศ. 1982, และ ค.ศ. 1984 ไม่มีการนาเสนอข่าวจากฝั่ งเวียดนามแต่พบสื่อไทยนาเสนออย่าง
แพร่หลาย) (โปรดศึกษาจากงานธนนันท์ บุ่นวรรณา,2564) ทว่าในช่วงปลายทศวรรษ 1980 เหงวียน
เกอธัค มาเยือนประเทศไทยอีกครัง้ หลังจากปั ญหากัมพูชาได้รบั การแก้ไ ข เวียดนามถอนทหารออกจาก
กัมพูชา สานักข่าวเวียดนามมีการกล่าวถึงไทยต้องการปรับปรุงความสัมพันธ์กบั เวียดนาม ก่อนอื่นให้ขยาย
ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้า และใน ค.ศ. 1991 นายโด๋เหมื่อย (Đỗ Mười) ให้การต้อนรับ
คณะผูแ้ ทนทหารระดับสูงของไทยนาโดยพลเอกสุนทร คงสมพงษ์ ผูบ้ ญ
ั ชาการทหารสูงสุดเยือนเวียดนาม
อย่างเป็ นทางการ
ภาพที่ 5: ปกงานวิจัยเหงวียนเกอธัคในทัศนะสื่อไทยและเวียดนาม (2564)
2.2.3 เวียดนามกับอินโดจีน (ลาว เวียดนาม กัมพูชา)
ภายใตส้ ถานการณ์ปัญหากัมพูชา เวียดนามจัดให้มีการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศอินโดจีนเป็ นประจาทุกปี ซึ่งสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ท่ีแนบแน่นของกลุม่ อินโดจีน โดยฝ่ าย
เวียดนาม คือ เหงวียนเกอธัค (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม) ฝ่ ายลาว คือ พูน สี
ปะเสิด (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สปป.ลาว) และฝ่ ายกัมพูชา คือ ฮุนเซน (รัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา) ยืนยันความเลวร้ายของยุคสมัยพลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุอ์ ย่างที่ไม่
เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ มีการประเมินสถานการณ์ของสามประเทศกลุม่ อินโดจีน
โดยรวม เช่น ประเทศลาวและเวียดนามเอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จที่
สาคญ
ั ในการพฒ
ั นาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กบั รัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน โดยเฉพาะประเทศไทยถูกมองว่าสมรูร้ ว่ มคิด
กับจีนเพื่อรุ กลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว และร่วมมือกับจีนทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บแต่ไม่
นานเวียดนามจะเอาชนะทุกอย่างได้ ชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศต่อสูเ้ พื่อให้ได้รบั เอกราชยาวนานที่สดุ
75
และโหดร้ายที่สุด ทั้งสามประเทศต้องการสันติภาพและต้องการสิทธิ ในการกาหนดชีวิตตนเอง ขณะที่
สหรัฐอเมริกากับจีนคือผูต้ ่อต้านสันติภ าพ ที่ประชุมชื่นชมการประชุมใน ค.ศ. 1985 ระหว่างรัฐมนตรี
ต่างประเทศอินโดนีเซียและเวียดนาม ซึ่งเป็ นตัวแทนของสองกลุ่มประเทศ และการประชุมคณะทางาน
ระหว่างสองประเทศที่เปิ ดก้าวใหม่ในกระบวนการเจรจาเพื่อแก้ไขปั ญหาสันติภาพและเสถียรภาพ ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้และประเด็นกัมพูชา
ภาพที่ 6 : เหงวียนเกอธัคและฮุนเซน ลงนามในสนธิสญ
ั ญาเกี่ยวกับชายแดนระหว่างสองประเทศ
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1983)
ภาพที่ 7 : พิธีเปิดการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศลาว กัมพูชาและเวียดนามครั้งที่ 10 ( KHAI MẠC
TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN
THỨ 10 ) (1985, 18 January)
76
2.2.4 เวียดนามกับอินโดนีเซีย
น่าสนใจที่ว่า ในช่วงปั ญหากัมพูชา ประเทศในอาเซียนที่ได้รบั การเสนอในแง่มมุ บวกเป็ นมิตร และ
มี ค วามเข้า ใจเวี ย ดนามคื อ อิ น โดนี เ ซี ย เห็ น ได้จ ากการน าเสนอข่ า วการเยื อ นอิ น โดนี เ ซี ย เ พื่ อ เข้า พบ
ประธานาธิ บ ดี ซู ฮ าร์โ ต นายม็ อ คตาร์ กุสุม าอาตมายา (Mochtar Kusumaatmadja) รัฐ มนตรี ว่ า การ
กระทรวงการต่างประเทศ พลเอกเบนนี มูรด์ านี (Benny Moerdani) ผูบ้ ัญชาการทหารสูงสุด และยูซุฟ
วานันดี (ยูซุฟ วานันด์/Jusuf Wanandi) ผูอ้ านวยการศูนย์ศกึ ษายุทธศาสตร์และการศึกษาระหว่างประเทศ
อินโดนีเซีย ต่อมาสื่อเวียดนามได้นาเสนอข่าวนายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศพร้อมภริยาและคณะ เดินทางเยือนเวียดนาม (ใน ค.ศ. 1985) โดยเข้าพบเหงวียนเกอธัคที่กรุง
ฮานอย ซึ่งสื่อเวียดนามนาเสนอ รัฐมนตรีทงั้ สองแสดงความปรารถนาที่จะเสริมสร้างมิตรภาพและความ
ร่วมมือระหว่างเวียดนามและอินโดนีเซีย พร้อมกับส่งเสริมความพยายามในการสร้างเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ให้เป็ นเขตภูมิภาค สาขาสันติภาพความมั่นคงมิตรภาพและความร่วมมือ โดยเฉพาะการแก้ไขปั ญหา
กัม พูช านั้น เวี ย ดนามชื่ น ชมวิ สัย ทัศ น์ข องอิ น โดนี เ ซี ย และรัฐ มนตรี ว่ า การกระทรวงการต่ า งประเทศ
อินโดนีเซียที่เก่งกาจเป็ นการส่วนตัว ความกล้าหาญที่นาไปสู่ผลลัพธ์ของ JIM-1 และความม่งุ ม่ นั ในการ
เอาชนะอุปสรรคทัง้ หมดเพื่อความสาเร็จของ JIM-2 เวียดนามมองอินโดนีเซีย เป็ นตัวแทนของกลุม่ ประเทศ
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาพที่ 8 : รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศอินโดนีเซีย นายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา
เยือนเวียดนาม ในวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1985
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1985)
77
2.2.5 เวียดนามกับประเทศนอกภูมิภาค (ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย สวีเดน เยอรมนี
อิตาลี) มีแนวโน้มอยู่ข้างเวียดนาม
ในช่วงทศวรรษ 1980 การเดินทางเยือนเวียดนามของรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของ
ประเทศนอกภูมิภาคตามคาเชิญของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนามก็เป็ นสิ่งที่ปรากฏ
มาโดยตลอด ซึง่ สะท้อนให้เห็นพันธมิตรของเวียดนาม เช่น ในราวเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1983 รัฐมนตรีวา่ การ
กระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค และ
ได้มีการจัดประชุมนักข่าวร่วมกัน ณ กรุ งฮานอย มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น รวมถึงความสัมพันธ์
ระหว่างประเทศที่ทงั้ สองผ่ายต่างให้ความสนใจ โดยเฉพาะเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา รัฐมนตรีวา่ การกระทรวง
การต่างประเทศฝรั่งเศส ต้องการให้การตัดสินใจของประชาชนกัมพูชาได้รบั การปกป้องไม่ควรเป็ นผลจาก
อิทธิพลจากภายนอก ฝรั่งเศสปรารถนาให้กองทัพต่างชาติของประเทศทั่วโลกต่างถอนทหารกลับประเทศ
ส่วนนายวิลเลียม เฮย์เดน (William G. Hayden/Bill Hayden) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
ออสเตรเลียได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค ทัง้ สองฝ่ ายประสงค์ให้เกิด
สันติภาพความมั่นคงในภูมิภาคและของโลก ทัง้ นีร้ ฐั มนตรีว่าการกระทรวงการต่ างประเทศออสเตรเลีย
กล่าวสนับสนุนการต่อสูเ้ พื่อเอกราชและอิสรภาพของประชาชนเวียดนาม ในส่วนรัฐมนตรีว่าการกระทรวง
การต่างประเทศสวีเดน พร้อมคณะเดินทางเยือนกรุงฮานอย กรณีเยอรมนีสนับสนุนการฟื ้ นฟูความสัมพันธ์
ระหว่างเวียดนามและจีนเพราะจะช่วยแก้ไขปั ญหากัมพูชา รวมถึงยังสร้างภูมิภาคที่ม่ นั คงและสงบสุขใน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเหงวียนเกอธัคยินดีกบั นโยบายที่เป็ นมิตรของรัฐบาลอิตาลีท่ีมีต่อเวียดนาม
และจุดยืนเชิงบวกของอิตาลีต่อการยุติปัญหากัมพูชาด้วยวิธีทางการเมือง เป็ นต้น
2. บทสรุ ปและข้อเสนอแนะ
บทสรุ ป : จากการศึกษาเรือ่ ง ปั ญหากัมพูชา”ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ตว๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ) ในช่วงทศวรรษ 1980-ต้น
ทศวรรษ 1990 สะท้อนให้เห็นท่าทีของเวียดนามต่อประเด็นปั ญหากัมพูชาต่างจากอาเซียนและประเทศ
มหาอานาจ เช่น สหรัฐอเมริกาและจีน เป็ นต้น โดยเฉพาะการนาเสนอข่าวของสื่อเวียดนามทัง้ 3 แหล่งข่าว
ไม่แตกต่างกันมากนัก เนื่องจากแหล่งข่าวทัง้ สามอยู่ภายใต้การควบคุม กากับ ดูแลโดยพรรคคอมมิวนิสต์
และรัฐบาลเวียดนาม อย่างไรก็ดี “ปั ญหากัมพูชา ทาให้ผลงานของนักวิชาการเวียดนามส่วนใหญ่เห็นพ้อง
ต้องกันว่า ส่งผลให้ ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนาม-อาเซียน ตัง้ แต่ปี ค.ศ. 1967-1995 มีลกั ษณะของการ
เผชิญหน้า
ในเชิงวิชาการ
ทาใหเ้ ราได้มีองค์ความรูแ้ ละเข้าใจ ท่าทีของเวียดนามในยุคปั ญหากัมพูชาผ่านเอกสารเวียดนาม
ช่วง 10 ปี (ทศวรรษ 1980-ต้นทศวรรษ 1990)
78
ในเชิงนโยบาย
เอกสารชุดนีส้ ามารถทาความเข้าใจนโยบายการต่างประเทศเวียดนามในช่วงปั ญหากัมพูชา
โดยเฉพาะเวียดนามถอดบทเรียนจากปั ญหากัมพูชาด้วยการพยายามสร้างภาพลักษณ์ใหม่ในด้านการ
ต่างประเทศในปั จจุบนั สะท้อนได้จาก “การทตู ไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ซึง่ เป็ นเอกลักษณ์เฉพาะชนชาติเวียดนาม
ไม่เหมือนชาติอ่ืน ที่ไดร้ ่ิเร่ิม โดยอดีตเลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม เหงวียนฟู้จ่อง และเน้นยา้
ความสาเร็จและสานต่อ แนวทางการทูตดังกล่าวในยุคโตเลิม เลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์คนใหม่ของ
เวียดนาม(เริ่มรับตาแหน่งวันที่ 6 สิงหาคม 2024 เป็ นต้นมา) หากกระทรวงการต่างประเทศไทยได้มีโอกาส
หยิบใช้ชดุ ข้อมูลดังกล่าวก็จะทาสามารถเข้าใจเวียดนามและสามารถกาหนดนโยบายการต่างประเทศต่อ
เวียดนามได้เหมาะสมและเป็ นประโยชน์แก่ทงั้ สองประเทศต่อไป
ข้ อเสนอแนะ
งานศึกษาเรื่องนี ้ จะมีความสมบูรณ์รอบด้านได้ยิ่งขึน้ จาเป็ นต้องศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากประเทศ
ที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค เช่น เอกสารประเทศในกลุ่มอินโดจีน (ลาว และกัมพูชา) เอกสารประเทศในกลุ่ม
อาเซียนอื่น ๆ ( อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไน และฟิ ลิปปิ นส์) เอกสารประเทศมหาอานาจ (จีนและ
สหรัฐอเมริกา) เป็ นต้น
79
ภาคผนวกที่ 1 ตัวอย่างงานแปลหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง “พิธีเปิ ดการประชุม
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครั้งที่ 10
KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA
- VIỆT NAM LẦN THỨ 10
(1985, 18 January)
หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง
(Sài Gòn Giải Phóng)
วันศุกร์ที่ 18 มกราคม ค.ศ. 1985
KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM
- PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN THỨ 10
พิธีเปิ ดการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และ
เวียดนาม ครั้งที่ 10
สหาย มาย จิ๊ เถาะ (MAI CHÍ THỌ) ประธานคณะกรรมการประชาชนฮานอย ต้อนรับ
ผู้เข้าร่วม
การประชุม
(สานักข่าวเวียดนาม) - เมื่อวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 เวลา 15.00 น. ณ หอประชุมรวมนคร
โฮจิมินห์มีการเปิ ดประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครัง้ ที่ 10
80
คณะผูแ้ ทนจากลาวที่เข้าร่วมประชุม ได้แก่ 1) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สหาย
พูน สีปะเสิด (Phoun Sipaseuth) 2) รัฐมนตรีช่วยว่าการต่างประเทศ สหาย Suban Srithirat 3) สหาย
Khamphuon Tunalom เอกอัครราชทูตลาวประจาประเทศเวียดนาม 4) สหาย Thongpen Sucolaseng
เอกอัครราชทูตลาวประจากัมพูชา
(ดูตอ่ ในหน้า 4)
(ข้อความในแผ่นที่ 2) (หน้า 4)
พิธีเปิ ดงานอย่างยิง่ ใหญ่ ...
(ต่อจากหน้า 1)
สหาย Thongpen Sucolaseng เอกอัค รราชทูต ลาวประจ ากัม พูช า และ สหาย Phongsawat
Bupha อธิบดีกรมที่ 1 กระทรวงการต่างประเทศลาว ส่วนคณะผแู้ ทนจากกมั พชู าประกอบดว้ ย สหายฮุน
เซน (Hun Sen) ประธานคณะรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และคณะ สหาย Sieng
Saron เอกอัครราชทูตกัมพูชาประจาประเทศเวียดนาม นาย Nguon Phansiphon เอกอัครราชทูตกัมพูชา
ที่ประเทศลาว สหาย Cham Prasidh อธิบดีกรมการต่างประเทศ สหาย Ung Se-and อธิบดีกรมเอเชีย ออสเตรเลีย กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา
ส่วนคณะผูแ้ ทนจากเวียดนามประกอบด้วย 1) สหาย เหงวียนเกอธัค (Nguyễn Cơ Thạch)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม และ 2) สหาย โงเดี่ยน (Ngô Điện) เอกอคั รราชทูต
เวียดนามประจาประเทศกัมพูชา 3) สหายเหงวียนซวน (Nguyễn Xuân) เอกอัครราชทูตเวียดนามประจา
ประเทศลาว 4) สหาย ฟานซวนนาม (Phan Doãn Nam) ผูช้ ่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
5) สหาย ดั่งเงียมฮ่วน (Đặng Nghiêm Hoành) อธิบดีกรมการต่างประเทศ 6) สหาย เหงวียนจุง (Nguyễn
Trung) รักษาการผูอ้ านวยการฝ่ ายเอเชีย 2 ในการประชุม ได้ให้เวลา 1 นาที เพื่อทาพิธีไว้อาลัยแก่ สหาย
Chan Sy ประธานคณะรัฐมนตรีของกัมพูชาที่เพิ่งจะเสียชีวิตไป
สหาย เหงวียนเกอธัค ได้กล่าวสุนทรพจน์ในการเปิ ดการประชุมว่า :
“การประชุมของพวกเราได้จดั ขึน้ ในเวลาที่สาคัญมาก สถานการณ์ระหว่างประเทศและภูมิภาค
กาลังมีการเปลี่ยนแปลงที่ดตี ่อการต่อสูเ้ พื่อสร้างและปกป้องปิ ตภุ มู ิของประชาชนของเราทัง้ 3 ประเทศ
ในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมา กลุ่มจักรวรรดินิยมอเมริกาและกลุ่มต่อต้านระหว่างประเทศได้พยายาม
รวบรวมพวกปฏิกิ ริย าทั่ว โลกต่ อต้า นกับ สหภาพโซเวีย ต ต่อต้านกับ “คลื่น ปฏิวัติทั้ง สาม” ต่อต้านกับ
สันติภาพ และพวกเขาเร่งการแข่งขันผลิตอาวุธอานุภาพสูง การรุ กรานและการแทรกแซง ส่งผลให้เกิด
ความตึงเครียดทั่วโลก และผลักดันมวลมนุษยชาติถึงขอบเขตแห่งสงครามนิวเคลียร์ท่ที าลายล้าง แต่ความ
พยายามอย่างเต็มที่ของกลุ่มต่อต้านและพวกปฏิกิริยาในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาไม่สามารถย้อนกลับแนวโน้ม
ของยุคหลังเวียดนามได้ “คลื่นปฏิวตั ิทงั้ สาม”ยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อ งด้วยขนาดและพลังที่ไม่เคยมีมา
81
ก่อน สหรัฐอเมริกาไม่สามารถทาลายสมดุลทางยุทธศาสตร์ท่ีทาได้ระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซ
เวี ย ต การประชุม เมื่ อ ไม่น านมานี ้ ระหว่า งรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงการต่ างประเทศของโซเวีย ตและ
สหรฐั อเมริกา ได้พิสจู น์ให้เห็นแล้วว่าแนวโน้มของการเจรจานัน้ แข็งแกร่งกว่าการเผชิญหน้า แม้ว่าความ
เสี่ยงในการคุกคามสันติภาพของโลกจะยังคงรุนแรงอยู่ก็ตาม
ประชาชนทั้งสามประเทศของเราใช้เวลา 6 ปี ในการต่อสูอ้ ย่างดุเดือดกับกลุ่มต่อต้านภายใน
รัฐบาลจีนและลูกน้องของพวกเขา 6 ปี ท่ีผ่านมา เป็ นเวลานานพอที่เราจะประเมินผลของการการต่อสูแ้ ละ
แนวโน้มการพัฒนาของการต่อสูข้ องเราได้ในอนาคต ปี ท่ียากลาบากที่สุดผ่านไปแล้ว ความพยายามที่
รุ น แรงและโหดร้า ยที่ สุด ของฝ่ ายต่ อ ต้า นล้ม เหลวทั้ง หมด การปฏิ วัติ กัม พูช าได้เ ติ บ โตขึ น้ และก าลัง
ดาเนินการอย่างเป็ นขัน้ เป็ นตอน เพื่อปกป้องประเทศของตน สถานการณ์เช่นนีท้ าให้กองทหารอาสาสมัคร
ของเวียดนามถอนตัวออกมาอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปี ท่ีผ่านมา และจะถอนตัวออกมาเป็ นจานวนมากในปี
ต่อ ๆ มา พลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุไ์ ม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ และรัฐบาลที่เรียกว่า
รัฐบาลผสมเป็ นองค์ประกอบของรัฐบาลที่ถกู โค่นล้มและถูกประณามจากประวัติศาสตร์ ผลของการต่อสู้
อย่างดุเดือดในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาในกัมพูชา ยืนยันอย่างมั่นคงว่าสถานการณ์ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถ
ย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มีปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
ประเทศลาวและเวียดนามค่อย ๆ เอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จ
ที่สาคัญในการพัฒนาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กับรัฐประชาธิ ปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน ทาลายแผนปฏิกิริยาของพวกต่อต้านใน
ประเทศไทยที่จะสมรูร้ ว่ มคิดกับจีนเพื่อรุกลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว
แม้ว่าการสมคบคิดของจีนจะทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บ แต่เวียดนามก็ค่อย ๆ เอาชนะผลที่
เกิดขึน้ ของสงคราม 40 ปี ได้ และโดยทั่วไปได้แก้ไขปั ญหาขาดแคลนอาหาร และในอีกไม่ก่ี ปีขา้ งหน้า
เวียดนามจะแก้ปัญหาพลังงาน และส่งเสริมการผลิตภาคอุตสาหกรรม
ในอีก 3 ถึง 5 ปี ข้างหน้า สถานการณ์ของประเทศอินโดจีนทั้งสามจะมีการเปลี่ยนแปลงใหม่
สถานการณ์ขา้ งต้นกาลังสร้างเงื่อนไขที่เอือ้ อานวยต่อการแก้ปัญหาทางการเมืองในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ
สันติภาพ และเสถียรภาพในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือนาไปสู่ความจริงที่ว่าไม่มีปัญหาของกัมพูชาอีก
ต่อไป เราพยายามหาทางออกทางการเมือง และในขณะเดียวกันเราก็เตรียมความพร้อมสาหรับความ
เป็ นไปได้ท่จี ะ ไม่มีขอ้ ตกลงในการแก้ปัญหาทางการเมือง
ปี ค.ศ. 1985 เป็ นปี ครบรอบ 40 ปี การต่อสูข้ องชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศเพื่อเอกราชของชาติ
ตลอด 40 ปี ท่ีผ่านมา ประชาชนของทัง้ สามประเทศของเราได้ต่อสูด้ ิน้ รนยาวนานที่สดุ และโหดร้ายที่สดุ ใน
โลก และได้นาไปสูก่ ารแก้ปัญหาทางการเมืองที่นามาซึ่งสันติภาพและการยอมรับอานาจอธิปไตยแห่งชาติ
ของทัง้ สามประเทศ ได้แก่ ลาว กัมพูชา และเวียดนามในการประชุมระดับนานาชาติสามครัง้ ในเจนีวาและ
ปารีส สิ่งเหล่านีแ้ สดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นมากมายของประชาชนในสามประเทศอินโดจีน เพื่อปกป้องสิทธิ
82
ในการกาหนดตนเองของชาติ รวมถึงความปรารถนาอย่างมากของประชาชนของทัง้ สามประเทศ ที่จะมี
ชีวิตอยู่อย่างสงบสุขเพื่อสร้างประเทศ”
การประชุมยังคงดาเนินต่อไป
*ในช่ ว งเย็ น ของวั น ที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 สหายมายจิ๊ เ ถาะ (Mai Chí Thọ) สมาชิ ก
คณะกรรมการกลางพรรค ประธานคณะกรรมการประชาชนนครโฮจิมินห์ เป็ นเจ้าภาพจัดงานประชุม
รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของทัง้ สามประเทศอินโดจีน
83
เอกสารอ้างอิง
ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็นข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับ
ปั ญหากัมพูชา. (2528). สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2534). อินโดจีนภายใต้ระบบคอมมิวนิสต์ ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตั้งแต่
ค.ศ. 1975-1991. กรุงเทพฯ : สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2560). บริบทประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย-เวียดนาม. ใน สุเนตร ชุตินธรานนท์
(บรรณาธิ ก าร) ไทยในสายตาเพื่อนบ้าน (ฉบับปรับปรุ ง ). สถาบัน เอเชี ยศึกษา จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, 211-270.
ธนนันท์ บุน่ วรรณา. (2563). จีนในสายตาเวียดนาม.ขอนแก่น : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ธนนันท ์ บุ่นวรรณา.(2564). เหงวี ย นเกอธั ค ในทัศ นะสื่อ ไทยและเวีย ดนาม. ขอนแก่น : โรงพิมพ์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อรอนงค์ น้อยวงศ์. (2541). กัมพูชากับนโยบายต่างประเทศไทยสมัยพลเอกเปรม ติณสูลานนท์.
กรุงเทพฯ : สานักกองทุนสนับสนุนวิจยั .
Nguyễn Thị Khánh และ ผู้ช่ ว ยศาสตราจารย์ ดร.ธนนัน ท์ บุ่น วรรณา. (2565). “ปั ญหากั ม พู ช า”
ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân)
และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) .กรุ งเทพ ฯ : สานักงานการวิจยั แห่งชาติ (วช.)
เว็บไซต์
Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng bí thư.
(2024, June 17). Tuổi Trẻ. https://tuoitre.vn/lan-thu-5-den-viet-nam-tong-thong-putintham-cap-nha-nuoc-theo-loi-moi-tong-bi-thu-20240617212306348.htm
Nguyễn Mạnh Hùng . (2024, June 6). TRƯỜNG PHÁI ĐỐI NGOẠI, NGOẠI GIAO “CÂY TRE VIỆT
NAM” TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚCTạp chí Cộng sản.
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1
84
ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักข=าวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)
พันโท ผู)ช+วยศาสตราจารย4 ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
บทนำ
สมาคมประชาชาติแห-งเอเชียตะวันออกเฉียงใต9หรือ “อาเซียน” (Association of Southeast
Asian Nations – ASEAN) เปQ นข9 อริ เ ริ ่ มร- วมของไทย มาเลเซี ย อิ นโดนี เ ซี ย สิ งคโปรY และฟ[ ลิ ปป[ นสY
นับตั้งแต-การสิ้นสุดของสงครามเย็น องคYการระหว-างประเทศของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9นี้มีการ
ขยายตัวผ-านการรับประเทศสมาชิกเพิ่มเติม อีกทั้งปรับเปQน “ประชาคมอาเซียน” (ASEAN Community)
ซึ่งมีสามเสาหลัก ได9แก- ประชาคมการเมือง-ความมั่นคง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมวัฒนธรรม ความสำคัญขององคYการนี้ในระดับภูมิภาคและบนเวทีระหว-างประเทศสะท9อนอยู-ในการที่
ประเทศสำคัญนอกภูมิภาค อาทิ จีน สหรัฐอเมริกา ญี่ปุqน สาธารณรัฐเกาหลี รัสเซีย แคนาดา ออสเตรเลีย
นิวซีแลนดY และอินเดีย เปQนคู-เจรจาหารือในช-วงการประชุมสุดยอดอาเซียน
หากพิจารณาจากมุมมองประวัติศาสตรYของยุคสมัยการก-อตั้ง มีน9อยคนที่คาดว-าอาเซียนจะ
สามารถอยู-รอดมาได9จนถึงทุกวันนี้ ในความจริงแล9ว ก-อนกำเนิดอาเซียน บรรทัดฐานของการอยู-รอดของ
องคYการสำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ไม-สู9ดีนัก เนื่องจากความพยายามก-อนหน9านี้ล9วนแล9วแตประสบความล9มเหลวอย-างสิ้นเชิง ยกตัวอย-าง มาฟ[ลินโด (Maphilindo) ซึ่งก-อตั้งเมื่อเดือนกรกฎาคม
ค.ศ. 1963 ด9วยความพยายามของมลายา ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย บนพื้นฐานของวัฒนธรรมและความ
เชื่อร-วมของชาวมาเลยY องคYการนี้ประสบความล9มเหลวเนื่องจากแต-ละประเทศไม-ไว9เนื้อเชื่อใจกัน และมี
ข9อขัดแย9งโดยเฉพาะในประเด็นสิทธิเหนือพื้นที่บอรYเนียวเหนือ อีกองคYการหนึ่งคือ สมาคมประชาชาติแห-ง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9 หรือ “อาสา” (Association of Southeast Asa – ASA) ซึ่งเปQนความพยายาม
ของมลายา ไทย และฟ[ลิปป[นสYเมื่อ ค.ศ. 1961 แต-ไม-ประสบความสำเร็จสืบเนื่องจากประเด็นเดียวกับ
มาฟ[ลินโด ถึงแม9 ดร.ถนัด คอมันตรY รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศไทยในช-วงนั้น พยายาม
ผลักดันบทบาทขององคYการนี้ แต-อาสาขาดแรงสนับสนุนทางการเมืองและความน-าเชื่อถือที่จะดึงดูด
ความสนใจของมหาอำนาจ1 ยิ ่ ง กว - า น ี ้ อาสาถ ู ก มองเป Q น องค Y ก ารต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY ส ื บ เนื ่ อ งจาก
ทุกประเทศสมาชิกของอาสายังคงมีนโยบายต-อต9านคอมมิวนิสตYและเข9าข9างประเทศตะวันตกอย-างชัดเจน
ป~จจัยนี้ ส-งผลให9กลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดไม-ให9ความสำคัญและไม-เชื่อถือองคYการนี้
ดังนั้น เมื่อองคYการ “อาสา” ถูกแปลงเปQน “อาเซียน” เมื่อ ค.ศ. 1967 มีน9อยคนคาดการณYว-า
องคYการใหม-ที่ได9รับการรีแบรนดYนี้จะสามารถอยู-รอดและประสบความสำเร็จ มาเลเซียและฟ[ลิปป[นสYยังคง
มีข9อขัดแย9งว-าด9วยพื้นที่ซาบาหYบนเกาะบอรYเนียวอยู-จนถึงทุกวันนี้ และประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9
1
Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge:
Cambridge University Press, p. 615.
85
ระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนยังไม-มีการแก9ไข ในขณะนั้น มีข9อห-วงกังวลว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศ
สมาชิกของสิงคโปรYเมื่อ ค.ศ. 1967 ซึ่งเพิ่งถูกขับไล-จากสหพันธรัฐมลายาเมื่อ ค.ศ. 1965 ด9วย
อย-างไรก็ดี การก-อตั้งอาเซียนในช-วงนั้นถือเปQนการก9าวสู-พัฒนาการที่ดีขึ้น อาเซียนต-างจากอาสา
ในการที่อินโดนีเซียตัดสินใจเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก อินโดนีเซียมีบทบาทสำคัญในกลุ-มประเทศ
ไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเนื่องจากเปQนหนึ่งในประเทศที่ก-อตั้งกลุ-มประเทศนี้แต-แรกร-วมกับ ยูโกสลาเวีย อินเดีย
อียิปตY และกานา นอกจากนี้ อินโดนีเซียมีความหนักแน-นในด9านการเมืองและเศรษฐกิจในฐานะประเทศที่
มีพื้นที่ใหญ-และประชากรมากที่สุดในภูมิภาค ซึ่งเพิ่มน้ำหนักให9กับอาเซียนที่อาสาไม-มี การที่ไทยเปQน
ประเทศสมาชิกที่ไม-มีข9อเกี่ยวข9องกับความขัดแย9งบนเกาะบอรYเนียวซึ่งเปQนสาเหตุของความล9มเหลวของ
มาฟ[ลินโดและอาสา ส-งผลให9องคYการนี้มีผู9ไกล-เกลี่ยที่สามารถเชื่อถือได9 อีกทั้งมีทักษะในการเจรจา
นอกรอบด9 วย ทั ้ ง นี ้ แนวความคิ ดอาเซี ยนเกิ ดจากการหารื อนอกรอบของไทยว- าด9 วยประเด็ นเกาะ
บอรYเนียว2 แม9การเปQนประเทศสมาชิกของสิงคโปรYจะสร9างข9อห-วงกังวลในช-วงแรก แต-การที่ไทยและ
สิงคโปรYเปQนประเทศสมาชิกอาเซียนส-งผลให9องคYการนี้ไม-มีนัยของชาติพันธุYแบบมาฟ[ลินโด ซึ่งเปQนอุปสรรค
สำคัญของการเปQน “องคYการภูมิภาค” อย-างแท9จริง นอกจากประเด็นเหล-านี้ การเปลี่ยนแปลงทาง
การเมืองภายในประเทศสมาชิก โดยเฉพาะการเสียอำนาจของประธานาธิบดีสุการYโน และการยุตินโยบาย
เผชิญหน9าของอินโดนีเซีย (Konfrontasi) กับมาเลเซียเมื่อ ค.ศ. 1966 เป[ดทางให9องคYการอาเซียนที่เกิด
ใหม-มีโอกาสประสบความสำเร็จอย-างแท9จริง
ถึงแม9ป~จจัยภายในภูมิภาคแลดูจะเอื้ออำนวยต-อความสำเร็จขององคYการใหม-นี้ แต-ประเทศนอก
ภูมิภาคในยุคสมัยนั้น โดยเฉพาะสหรัฐฯ ยังคงไม-คาดหวังมากมายต-ออาเซียน จากมุมมองของประเทศนี้
หากมองในแง-ดี อาเซียนถือเปQนองคYการที่ไม-มีความจำเปQนแต-ประการใด และหากมองในแง-ร9าย อาจเปQน
อุปสรรคต-อการกีดกันการเผยแพร-อิทธิพลคอมมิวนิสตYในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9 สาเหตุที่สหรัฐฯ
มองอาเซี ย นเช- น นี้ ค ื อ ขณะน ั ้ น ย ั ง ม ี อ งค Y ก ารสนธ ิ ส ั ญ ญาป Ö อ งก ั น ภ ู ม ิ ภ าคเอเช ี ย ตะว ั น ออกเฉ ี ย งใต9
(Southeast Asia Treaty Organization – SEATO) ซึ่งมีจุดประสงคYคล9ายคลึงกับอาเซียนในการส-งเสริม
ความร-วมมือและความช-วยเหลือซึ่งกันและกันด9านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม เทคโนโลยี วิทยาศาสตรY
และการบริหาร อีกทั้งส-งเสริมสันติภาพและความมั่นคงส-วนภูมิภาค อาจถือได9ว-า อาเซียนกำลังดำเนินงาน
ซ้ำซ9อนกับ SEATO แต-เนื้อหาซึ่งน-าจะสร9างความห-วงกังวลมากสุดแก-สหรัฐฯ น-าจะเปQนส-วนของปฏิญญา
กรุงเทพฯ ซึ่งยืนยันว-า “กองทัพต-างชาติถือเปQนเรื่องชั่วขณะ และสามารถอยู-ได9ด9วยความเห็นชอบของ
ประเทศที ่ เ กี ่ ย วข9 อ ง และไม- ม ี จ ุ ด ประสงคY เ พื ่ อ ใช9 ใ นการล9 ม ล9 า งเอกราชหรื อ เสรี ภ าพหรื อ ก9 า วก- า ย
กระบวนการพัฒนาชาติอย-างเปQนระเบียบเรียบร9อยของประเทศในภูมิภาค ไม-ว-าจะโดยตรงหรือทางอ9อม”3
2
Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected
Documents. Singapore: World Scientific, pp. 2-3.
3
ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
86
ซึ่งสหรัฐฯ เห็นเปQนสัญญาณคุกคามต-อการประจำกองกำลังในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9และจำกัด
ขีดความสามารถในการยับยั้งภัยคอมมิวนิสตYในภูมิภาคในช-วงที่สงครามเวียดนามยังคงมีการสู9รบอยูสุดท9าย การที่อินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศผู9นำกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเปQนประเทศสมาชิก
อาจเปQนการดึงประเทศสมาชิก SEATO ไปยังทิศทางที่อาจขัดกับนโยบายสหรัฐฯ
แนะนำชุดเอกสารสำนักข3าวกรองกลางสหรัฐฯ
สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ หรือ “ซีไอเอ” (Central Intelligence Agency – CIA) ถือเปQน
หน- ว ยข- า วกรองต- า งประเทศของรั ฐบาลสหรั ฐฯ ซึ ่ ง มี ความรั บผิ ดชอบในการรวบรวมข- า วกรองจาก
แหล- ง ข9 อ มู ล มนุ ษ ยY (Human Intelligence – HUMINT) และดำเนิ น การวิ เ คราะหY เ พื ่ อ เปQ น ข9 อ มู ล
ประกอบการตัดสินใจนโยบายของประธานาธิบดี คณะรัฐมนตรี และฝqายความมั่นคงสหรัฐฯ มุมมองและ
ข9อคิดเห็นของหน-วยงานนี้จึงมีอิทธิพลมากในการกำหนดทิศทางของนโยบายการต-างประเทศสหรัฐฯ
โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง
หลักฐานปฐมภูมิสำคัญในการศึกษากิจกรรมของหน-วยงานนี้สามารถศึกษาได9ผ-าน “เครื่องมือ
ค9นหาเอกสารสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ” (CIA Records Search Tool) ทั้งนี้ สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ได9ก-อตั้งระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกสYสำหรับเอกสารของหน-วยงานที่หอจดหมายเหตุ
แห - ง ชาต ิ 2 (National Archives and Records Administration II) ณ คอลเลจพาร Y ค ร ั ฐ แมร ิ แ ลนดY
ตั้งแต- ค.ศ. 2000 ระบบนี้บรรจุเอกสารประมาณ 11 ล9านหน9า ตั้งแต-ยุคสมัยการก-อตั้งของหน-วยงานนี้
จนถึงประมาณทศวรรษ 1990 โดยเอกสารเหล-านี้ผ-านกระบวนการเป[ดเผยความลับแล9ว เอกสารเหล-านี้
ส-วนมากเปQนบันทึกข9อความภายในหน-วยงานและระหว-างหน-วยงาน ประมาณการข-าวกรองระดับชาติ
ประมาณการข-าวกรอง เอกสารสรุป บทความวิชาการจากแหล-งข9อมูลเป[ด งานศึกษาประเทศ หมายเหตุ
ฝqายเสนาธิการ บทความทบทวนของกระทรวงการต-างประเทศ บทความวิจัย โทรเลขสถานเอกอัครราชทูต
และรายงานประจำเดือนหรือสัปดาหYจากสาขาของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ทั่วโลก
ภายใต9อำนาจคำสั่งประธานาธิบดีที่ 13526 เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มีกำหนด
เข9ากระบวนการเป[ดเผยความลับในกรณีที่เอกสารดังกล-าวมีอายุมากกว-า 25 ปí ทั้งนี้ โครงการจะให9
ความสำคัญแก-เอกสารที่มีคุณค-าทางประวัติศาสตรY และจะดำเนินการเป[ดเผยทั้งหมดหรือบางส-วน โดยยัง
มีเงื่อนไขไม-เป[ดเผยเอกสารหรือข9อความที่อาจกระทบต-อความมั่นคงแห-งชาติหรือส-วนบุคคลในยุคป~จจุบัน
ก-อนหน9า ค.ศ. 2017 นักวิชาการหรือประชาชนทั่วไปที่ประสงคYเข9าถึงเอกสารชุดนี้จำเปQนต9องเดินทางไป
ใช9บริการของหอจดหมายเหตุแห-งชาติ 2 ที่รัฐแมริแลนดY แต-หลังจากปíนี้เรื่อยมา เอกสารทั้งหมดสามารถ
เข9าถึงได9ผ-านระบบเว็บไซตY ทั้งนี้ ในบรรดาเอกสารทั้งหมดนี้ มี 140 รายการที่เกี่ยวข9องกับพัฒนาการ
อาเซียน ซึ่งประกอบด9วยเอกสารประมาณ 1,000 กว-าหน9า
87
การจัดเอกสารและข.อจำกัด
เอกสารแปลชุดนี้เปQนการคัดเลือกและแปลจากเอกสารหอจดหมายเหตุสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ที่เกี่ยวข9องกับอาเซียน โดย ณ ค.ศ. 2021 มีทั้งหมด 140 รายการ ซึ่งประกอบด9วยเอกสาร 1,000
กว-าหน9า ผู9แปลจึงคัดเลือกเอกสารที่มีเนื้อหาเกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรงมากที่สุดและสะท9อนถึง
พัฒนาการของทั้งอาเซียนและมุมมองสหรัฐฯ ผ-านสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ อย-างละเอียดสุด โดยเลือกตัด
รายการเอกสารที่อาจแตะถึงอาเซียนหรือกล-าวถึงอาเซียนเพียงไม-กี่ประโยคออก ในการนี้ ชุดเอกสารที่
ได9รับการแปลจึงเหลือเพียง 78 รายการ รวมเปQนเอกสารประมาณ 370 กว-าแผ-น โดยเน9นแปลเนื้อหาที่
เกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรง และตัดเนื้อหาที่ไม-เกี่ยวข9องออกในบางกรณี
ระบบจัดเอกสารออนไลนขY องสำนักข-าวกรองกลางฯ ไม-มีการจัดตามหมวดหมู- แต-จะจัดตามความ
สอดคล9องกับคำสำคัญที่ใช9ในการค9นหา และวันที่ ดังนั้น ผู9แปลจึงจัดเอกสารแปลเปQนหมวดหมู- ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมของอาเซียน
(2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความมั่นคง เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมว-าด9วยการเมืองและ
ความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ นอกจากนี้ ยังมีการจัดหมวดย-อยสำหรับประเทศที่มี
อิทธิพลสำคัญต-ออาเซียน ดังนี้
(2.1) สหภาพโซเวียต
(2.2) จีน
(2.3) ญี่ปุqน
(2.4) เวียดนาม-กัมพูชา-ลาว
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปQนเอกสารให9ข9อมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาด9าน
เศรษฐกิจ โครงการร-วมมือด9านเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ
ทั้งนี้ เอกสารในแต-ละหมวดหมู-จัดเรียงตามวันที่ และสามารถเข9าถึงต9นฉบับภาษาอังกฤษของ
เอกสารได9ที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest-25-year-program-archive หรือ
ค9นผ-าน Search Engine ด9วยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใช9คำสำคัญในการค9นหาหรือรหัส
อ9างอิงหน9าเอกสาร เช-น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 เปQนต9น
ในส-วนของข9อจำกัดเอกสารจะมีอยู- 3 ประเด็นหลักด9วยกัน ได9แก(1) อาณัติจำกัดของสำนักขKาวกรองกลางสหรัฐฯ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มุ-งเน9นการรักษา
ความมั่นคงและปกปÖองผลประโยชนYต-างประเทศของสหรัฐฯ เอกสารส-วนใหญ-จึงมุ-งมาทางด9านการเมือง
และเศรษฐกิจเปQนหลัก สังเกตได9ว-า เอกสารทั้งหมดนี้แทบจะไม-กล-าวถึงงานหรือความร-วมมือด9านสังคม
และวัฒนธรรมของอาเซียนเลย เนื่องจากงานในมิตินี้ไม-อยู-ในอาณัติของสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ ดังนั้น
หากต9องการศึกษาข9อมูลในมิตินี้หรือมิติอื่นของอาเซียนโดยตรงจำเปQนต9องใช9ข9อมูลจากแหล-งอื่น
(2) มุมมองของสหรัฐฯ สืบเนื่องจากข9อจำกัด 1 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ จะเน9นมุมมองของ
สหรัฐฯ เปQนหลัก และจะให9ความสนใจกับมุมมองและท-าทีของประเทศอื่นเฉพาะในกรณีที่มีผลกระทบต-อ
88
ผลประโยชนYสหรัฐฯ ดังนั้น หากต9องการข9อมูลว-าด9วยวิวัฒนาการของท-าทีสหภาพโซเวียตหรือจีน
ต-ออาเซียนอาจจำเปQนต9องไปสืบค9นข9อมูลทีห่ อจดหมายเหตุในสหพันธรัฐรัสเซียหรือจีนแทน
(3) การระงับข.อความ ถึงแม9เอกสารทั้งหมดในชุดนี้มีการปลดชั้นความลับและเผยแพร-แล9ว
แต-ในหลายส-วนยังมีการระงับข9อความอยู- ส-วนมากจะเปQนการระงับข9อความที่ยังมีผลกระทบต-อความ
มั่นคงป~จจุบัน อาทิ มีการกล-าวถึงบุคคลซึ่งยังมีชีวิตอยู-หรือข9อมูลที่สามารถนำไปใช9สืบแหล-งข-าวได9
นอกจากนี ้ มี ความเปQ นไปได9 ว- า สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ และหอจดหมายเหตุ แห- งชาติ สหรั ฐฯ
ยังไม-เป[ดเผยเอกสารบางส-วนที่ยังมีความละเอียดอ-อนจากยุคสมัยนี้ ดังนั้น อาจยังไม-ถือว-าเอกสารชุดนี้มี
ความครบถ9วนอย-างแท9จริง แต-ถึงกระนั้นก็ตาม ยังสามารถทำให9เห็นภาพรวมได9
สรุปเนื้อหาเอกสาร
ทKาทีตKอการเปPนสมาชิกอาเซียนของเวียดนาม
งานศึกษาอาเซียนที่ผ-านมา โดยเฉพาะจากมุมมองตะวันตก มักจะมองอาเซียนเปQนองคYการ
ต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน4 แต-ในประเด็นนี้ เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กลับมีมุมมอง
ที่แตกต-างและซับซ9อนกว-า ปฏิญญากรุงเทพฯ ไม-มีเนื้อหาต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน ในทางกลับกัน
เนื้อหาว-าด9วยฐานทัพต-างชาติในภูมิภาคน-าจะเปQนการสะท9อนถึงอิทธิพลอินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศ
ผู9นำของกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อินโดนีเซียมีความพยายามเปQนผู9นำในอาเซียนตั้งแต-แรก โดยเสนอ
ตนเองเปQนเจ9าภาพสำนักเลขาธิการอาเซียนตั้งแต- ค.ศ. 1973 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ตีความท-าที
เหล-านี้เปQนวิธีของอินโดนีเซียในการส-งเสริมสถานะตนเองในอาเซียนเพื่อนำไปใช9ประโยชนYในเวทีอื่น
นอกจากนี้ ปฏิญญากรุงเทพฯ ยังคงเป[ดรับ “ทุกประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9” ที่ต9องการ
ร-วมอุดมการณY ซึ่งแสดงให9เห็นว-า อาเซียนไม-ได9กีดกันการเข9ามาเปQนสมาชิกของประเทศคอมมิวนิสตYตั้งแตแรกแต-อย-างใด ยิ่งกว-านี้ อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในความพยายามผลักดันให9อาเซียนรับพม-า และ
ประเทศในอินโดจีน รวมถึงเวียดนามทั้งเหนือทั้งใต9เปQนประเทศสมาชิกตั้งแต-แรก แต-ประเทศเหล-านี้
ไม-แสดงความประสงคYที่จะเข9าร-วม5
ท-าทีเป[ดกว9างของอาเซียนต-อเวียดนามสะท9อนอยู-ในท-าทีร-วมว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศสมาชิก
สหประชาชาติของเวียดนาม ซึ่งเปQนโอกาสอันดีที่อาเซียนจะสามารถแสดงพลังในการต-อต9านหรือ
แม9กระทั่งยับยั้งการเข9าเปQนสมาชิกของเวียดนามหากอาเซียนเปQนองคYการซึ่งมีจุดประสงคYต-อต9าน
คอมมิวนิสตYจริง ในความจริงแล9ว ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ อาเซียนกลับไม-มีท-าที
แข ็ ง ข ั น ในเร ื ่ อ งน ี ้ โดยไม - แ สดงท - า ท ี ส น ั บ สน ุ น หร ื อ ต - อ ต 9 า นแต - อ ย - า งใด 6 ที ่ ส ำคั ญ สุ ด คื อ เสี ย งของ
4
Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press, p. 196.
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’.
2 October 1973.
6 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
5
89
ประเทศสมาชิกอาเซียนในประเด็นนี้ไม-แตก และเปQนการแสดงท-าทีของอาเซียนในการเป[ดกว9างต-อการ
เจรจากับเวียดนามหรือแม9กระทั่งการให9เวียดนามเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก ท-าทีนี้สร9างความห-วงกังวล
มากต-อนักวิเคราะหYสหรัฐฯ เมื่อ ค.ศ. 1976 โดยเกรงกลัวผลกระทบต-อผลประโยชนYด9านความมั่นคง
สหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสY7
ป~จจัยซึ่งส-งผลให9อาเซียนจำเปQนต9องเปลี่ยนท-าทีต-อเวียดนามในช-วงปลายทศวรรษ 1970 และ
ตลอด 1980 คือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาประชาธิปไตยเมื่อปลาย ค.ศ. 1978 อย-างไรก็ดี ท-ามกลาง
วิกฤตินี้ อาเซียนพยายามสร9างความสมดุลระหว-างการกดดันให9เวียดนามยอมเจรจาเพื่อหาแนวทาง
แก9ป~ญหากับการไม-มีมาตรการที่จะยุแยงเวียดนามให9ตอบโต9ประเทศสมาชิกอาเซียนโดยตรง ซึ่งไทยถือ
เปQ น “ประเทศแนวรบ” ท ี ่ จ ะได 9 ร ั บ ผลกระทบจากนโยบายอาเซ ี ย นในด9 า นนี้ ด ั ง น ั ้ น ในการประชุ ม
รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศอาเซียนเมื่อ ค.ศ. 1979 ที่ประชุมจึงตัดสินใจมีท-าทีร-วมเพื่อ
ต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม แต-ยังคงเน9นย้ำว-า ประตูสู-การเจรจายังคงเป[ดกว9างตลอด8
ในเวลาต-อมา อาเซียนพยายามหลีกเลี่ยงมาตรการที่จะทำให9เวียดนามจนมุม โดยเฉพาะระหว-างการ
รณรงคYหาเสียงสนับสนุนข9อมติสหประชาชาติว-าด9วยสถานการณYในกัมพูชาของทุกปí9
ในการต-อต9านการรุกรานของเวียดนาม อาเซียนไม-สามารถประณามรัฐบาลเขมรแดงของพล พต
ที่ถูกขับไล-ออกจากอำนาจ เนื่องจากรัฐบาลเขมรแดงกลายเปQน “มิตรจำเปQน” ในการกีดกันการขยาย
อำนาจของเวียดนามในอินโดจีน ในการนี้ เขมรแดงมีกองกำลังทหารที่มีประสิทธิภาพสุดและเปQนรัฐบาลที่
มีที่นั่งในสหประชาชาติ ในภาพรวม สำหรับอาเซียนป~ญหามิใช-นโยบายฆ-าล9างเผ-าพันธุYของรัฐบาลเขมร
แดงซึ่งถือเปQนเรื่องภายในประเทศ แต-เปQนเรื่องของการละเมิดอธิปไตยของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ
ดั ง นั ้ น จุ ด ประสงคY ข องอาเซี ย นในการต- อ ต9 า นเวี ย ดนามมิ ไ ด9 เ ป Q น ความพยายามพล ิ ก ผลของ
สงครามเวี ย ดนามหรื อ โจมตี เ วี ย ดนามแต- อ ย- า งใด แต- เ ป Q น การร ั ก ษากฎหมายระหว- า งประเทศและ
ความต9องการที่จะสร9างเสถียรภาพในภูมิภาค
การเป[ดกว9างต-อเวียดนามมิได9เปQนเพียงวาทกรรม ถึงแม9ทุกประเทศสมาชิกอาเซียนห-วงกังวล
การขยายอำนาจของเวียดนาม อาเซียนตัดสินใจไม-ออกนโยบายคว่ำบาตรเวียดนาม ยิ่งกว-านี้ การค9า
ระหว-างเวียดนามกับประเทศสมาชิกอาเซียนกลับเติบโตอย-างต-อเนื่องระหว-าง ค.ศ. 1979-1985 สาเหตุที่
ไม-มีการเติบโตมากกว-านี้มาจากการที่เวียดนามขาดทุนแลกเปลี่ยนเงินตราระหว-างประเทศ การเข9าถึง
เครดิต คุณภาพสินค9าต่ำ จำนวนจำกัดของสินค9า ความสามารถด9านการตลาด และไม-สามารถแข-งขันกับ
7
General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
9 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on
Kampuchea Conference’. 6 June 1981.
8
90
สินค9าของประเทศเพื่อนบ9าน10 อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศนอกภูมิภาคให9ความช-วยเหลือจำกัด
กับเวียดนามเพื่อลดการพึ่งพาสหภาพโซเวียต อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในการผลักดันนโยบายนี้
โดยพยายามดึงสหรัฐฯ ให9เข9ามามีส-วนร-วมด9วย 11 อาเซียนเห็นถึงความสำคัญของญี่ปุqนในการแก9ไข
ข9อบกพร-องของระบบเศรษฐกิจเวียดนาม โดยสามารถเปQนแหล-งรายได9จากการส-งออก อุปกรณYจำเปQน
สำหรับการนำเข9าและส-งออก และเครดิต อย-างไรก็ดี ตราบใดที่ป~ญหากัมพูชายังคงอยู- อาเซียนไม-ยินยอม
สนับสนุนการให9ความช-วยเหลือเต็มเหนี่ยวแก-เวียดนามของประเทศนอกภูมิภาค12
การรวมตัวด.านความมั่นคง
หากมองจากบริบทประวัติศาสตรYสงครามเย็นแล9ว ประเด็นความมั่นคงควรเปQนป~จจัยสำคัญใน
การก-อตั้งอาเซียน สืบเนื่องจากพัฒนาการในภูมิภาค ไม-ว-าจะเปQนการลดบทบาทของสหรัฐฯ ในสงคราม
เวี ย ดนามและภู ม ิ ภ าค หรื อ กิ จ กรรมของขบวนการกบฏของพรรคคอมมิ ว นิ ส ตY ใ นประเทศต- า ง ๆ
แต-ปฏิญญากรุงเทพฯ กลับไม-มีเนื้อหาเกี่ยวข9องโดยตรงกับกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคง ต9นเหตุของ
ปรากฏการณYนี้มาจากอิทธิพลอินโดนีเซีย ซึ่งมีท-าทีไม-ฝ~กใฝqฝqายใดอย-างชัดเจน และต-อต9านความพยายาม
ที่จะมีกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงภายใต9อาเซียนเรื่อยมาจนถึงทศวรรษ 198013 อย-างไรก็ดี
ไทยและสิงคโปรYพยายามเรียกร9องการสถาปนากรอบความร-วมมืออาเซียนด9านความมั่นคงในช-วงวิกฤต
แต-ข9อเรียกร9องนี้มักจะจางหายไปหลังจากที่ขอบเขตวิกฤตมีความชัดเจนขึ้น ยกตัวอย-าง ไทยเรียกร9องให9มี
การก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมหลังจากกองกำลังเวียดนามเหนือสามารถบุกยึดดินแดนเวียดนามใต9ได9อย-าง
รวดเร็วเมื่อช-วง ค.ศ. 197514 ส-วนสิงคโปรYพยายามผลักดันให9อาเซียนเพิ่มความร-วมมือด9านการทหารและ
ความมั่นคงเพื่อต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกอื่นคัดค9านข9อเรียกร9องในทั้ง
สองกรณี โดยพยายามผลักดันนโยบายอื่น อาทิ เขตความเปQนกลางของมาเลเซีย หรือผลักความร-วมมือ
ด9านนี้ไปอยู-มิติทวิภาคีหรือไตรภาคี
ขณะเดียวกัน หลายประเทศสมาชิกตั้งคำถามว-าด9วยนัยของการก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมภายใต9
กรอบอาเซียน หากอาเซียนจัดตั้งองคYการนี้ขึ้นมา คำถามที่จะตามมาคือ “เพื่อปÖองกันภูมิภาคจากการ
รุกรานโดยผู9ใด” ซึ่งในบริบทของยุคสมัยนั้น แน-นอนว-า คำตอบคงจะหลีกเลี่ยงเวียดนามและจีนไม-ได9 และ
ส-งผลให9การก-อตั้งองคYการดังกล-าวลิดรอนความเปQนกลางของภูมิภาค นอกจากนี้ แทนที่จะรับรองความ
10
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
11
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
12
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
13 General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
14 General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.
91
มั่นคงและเสถียรภาพของภูมิภาค องคYการดังกล-าวอาจยุแยงให9เวียดนามและพันธมิตรมีความก9าวร9าว
กว-าเดิมและมีความพยายามโจมตีกลุ-มประเทศที่ตนเห็นว-าไม-เปQนมิตรอย-างชัดเจนโดยตรง15 ในช-วงนี้
จุดประสงคYระยะยาวของประเทศสมาชิกอาเซียนคือ การขับเคลื่อนความสัมพันธYกับเวียดนามให9กลับสูสภาพปกติ ดังนั้น ความร-วมมือแม9กระทั่งในด9านการใช9มาตรฐานร-วมกัน การจัดการอบรมนายทหารร-วม
การแลกเปลี่ยนข-าวกรอง หรือการลาดตระเวนพื้นที่ทะเลร-วมจึงต9องคำนึงถึงท-าทีของรัฐบาลกรุงฮานอย
ตลอดเพื่อลดความเสี่ยงในการยุแยง16 จึงไม-เปQนที่แปลกใจว-า สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ เห็นการรวมตัว
ทางทหารของประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตYในเอเชียตะวันออกมีความเปQนไปได9น9อยมากเมื่อ ค.ศ. 1969
บทวิเคราะหYเดียวกันเห็นด9วยว-า ประเทศสมาชิกอาเซียนนิยมความร-วมมือภายใต9กรอบทวิภาคีกับสหรัฐฯ
และประเทศเพื่อนบ9านมากกว-ากรอบระดับภูมิภาค17 แนวโน9มด9านความมั่นคงซึ่งดูไม-ค-อยเจิดจรัสนี้อาจ
เปQนอีกหนึ่งป~จจัยสำคัญซึ่งส-งผลให9สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ไม-ค-อยให9ความสนใจกับพัฒนาการ
อาเซียนในช-วงทศวรรษ 1960
อีกอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาคคือ ความตึงเครียดระหว-าง
ประเทศสมาชิกอาเซียนเอง โดยเฉพาะระหว-างมาเลเซีย สิงคโปรY ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย ความขัดแย9ง
ระหว-างฟ[ลิปป[นสY มาเลเซีย และอินโดนีเซีย นำไปสู-ความพินาศของมาฟ[ลินโด โดยอาเซียนในช-วงแรกยังมี
ความเสี่ยงที่จะล-มสลายสืบเนื่องจากประเด็นความขัดแย9งระหว-างประเทศเหล-านี้ด9วย อย-างไรก็ดี อาเซียน
กลับเปQนกลไกเพื่อบริหารจัดการป~ญหานี้ นักวิเคราะหYของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ บันทึกเมื่อ
ค.ศ. 1975 ว-า การติดต-อที่มีเพิ่มขึ้นภายใต9กรอบอาเซียนส-งผลให9ทั้งสองประเทศมีความสัมพันธYที่ดีขึ้นบน
พื้นฐานของ “ความหวังร-วมกัน”18 หนึ่งทศวรรษให9หลังจากการประเมินนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
เห็นว-า อาเซียนมี “แนวโน9มที่ดีที่สุดในบรรดากลุ-มประเทศโลกที่สาม” เนื่องจากความขัดแย9งภายใน
แทบจะไม-มีแล9ว แม9จะมีความเห็นต-างในประเด็นการแข-งขันทางเศรษฐกิจ เขตแดนทะเล และผู9ลี้ภัย
หลงเหลืออยู-บ9าง แต-การที่มีความร-วมมือเพิ่มขึ้นในด9านข-าวกรองและความมั่นคงน-าจะปÖองกันไม-ให9
ความเห็นต-างเหล-านี้พัฒนาเปQนข9อพิพาทดังเช-นในกรณีของนโยบายเผชิญหน9าระหว-างอินโดนีเซียกับ
มาเลเซีย19
นอกจากนี้ ความสัมพันธYอันกำกวมระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนและประเทศสำคัญอื่น อาทิ
สหรัฐฯ และญี่ปุqน เปQนอีกอุปสรรคหนึ่งสำหรับการเจรจาข9อตกลงร-วมว-าด9วยความมั่นคงสำหรับภูมิภาค
15
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
16
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
17
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
18 General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
19 General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
92
เอเชียตะวันออก ตลอดช-วงเวลานี้ อาเซียนมีความสัมพันธYที่ไม-ค-อยแน-นอนกับสหรัฐฯ ในด9านความมั่นคง
เนื ่ อ งจากในภาพรวมอาเซี ย นต9 อ งการเข9 า หาและคื น สภาพความสั ม พั น ธY ก ั บ เวี ย ดนามและประเทศ
คอมมิวนิสตYอื่นสู-สภาพปกติซึ่งแตกต-างจากนโยบายสหรัฐฯ ขณะเดียวกัน อาเซียนยังต9องการเก็บ
“อำนาจทางทหารสหรัฐฯ นอกสายตา แต-ยังอยู-ใกล9มือ”20 ในการนี้ มาเลเซียและอินโดนีเซียเป[ดกว9างต-อ
การป[ดฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค แต-ไทยและสิงคโปรYเห็นฐานทัพเหล-านี้เปQนมาตรการรับรองความมั่นคง
ของประเทศตนเองและสำหรั บภู มิ ภาคในภาพรวมด9 วย โดยเฉพาะหลั งการก- อตั ้ งฐานทั พโซเวี ยตที่
อ-าว กามซัญในเวียดนาม21 ดังนั้น แม9ประเทศสมาชิกอาเซียนส-วนใหญ-ยังคงปฏิเสธที่จะเข9าข9างสหรัฐฯ
และนโยบายต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY อ ย - า งโจ - ง แจ 9 ง แต - ท ุ ก ประเทศย ั ง คงพ ึ ่ ง พาความช - ว ยเหล ื อ สหร ั ฐ ฯ
ในด9 านเศรษฐกิ จและการทหาร 22 ความสำคั ญของบทบาทนี ้ สะท9 อนอยู - ใ นปฏิ กิ ริ ยาของอาเซี ยนต-อ
การเปลี่ยนแปลงนโยบายสหรัฐฯ ไปให9ความสำคัญกับพื้นที่อ-าวเปอรYเซียและมหาสมุทรอินเดียแทนเมื่อ
ค.ศ. 1980 ประเทศสมาชิกอาเซียนแสดงความห-วงกังวลว-า สหรัฐฯ เริ่มลดพันธกรณีต-อภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต9 ซึ่งเห็นได9ชัดผ-านการลดจำนวนโครงการทวิภาคี การค9าขายและการให9ความช-วยเหลือ
ด9านอาวุธยุทโธปกรณY อีกทั้งการโยกย9ายกองกำลังออกจากภูมิภาค การที่สหรัฐฯ ลดบทบาทลงส-งผลให9
อาเซียนต9องพิจารณาความมั่นคงของตนเอง ซึ่งพบว-า ไม-เพียงพอต-อความจำเปQน ยกเว9นในด9านของ
การปราบปรามขบวนการกบฏภายในประเทศ23
ญี่ปุqนเปQนอีกประเทศหนึ่งที่อาเซียนมีความสัมพันธYอันกำกวมด9วย ผู9นำและประชากรของหลาย
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีชีวิตอยู-ในช-วงที่ญี่ปุqนยึดครองเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ช-วงสงครามมหาเอเชีย
บูรพา ป~จจัยนี้จึงยังคงเปQนอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือระหว-างญี่ปุqนกับประเทศและภูมิภาคอื่นรวมถึง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9ด9วย นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ในช-วงปลายทศวรรษ 1960 เห็นว-า
ญี่ปุqนสามารถยกระดับบทบาทสนับสนุนความมั่นคงในภูมิภาคมากกว-านี้ แต-ไม-สามารถทำได9เนื่องจากมี
ข9อจำกัดด9านรัฐธรรมนูญ และข9อห-วงกังวลของประเทศเพื่อนบ9านว-าด9วยการเสริมสร9างกองกำลังญี่ปุqน24
ตลอดทศวรรษ 1970 ความสัมพันธYระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqนจึงเน9นมิติเศรษฐกิจมากกว-าการเมืองหรือ
ความมั่นคง อย-างไรก็ดี พอถึงต9นทศวรรษ 1980 นายนากาโซเนะ ยาซูฮิโระ (Nakasone Yasuhiro)
20
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
21
General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
22
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
23
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S.
forces to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
24 General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.
93
นายกรัฐมนตรีญี่ปุqน พยายามยกระดับบทบาททางการเมืองของญี่ปุqนในภูมิภาค และเสนอการขยายพื้นที่
ลาดตระเวนทางทะเลของกองกำลังญี่ปุqนเพื่อคานอำนาจสหภาพโซเวียต อีกทั้งแสดงท-าทีสนับสนุน
อาเซียนอย-างแข็งขันในการจัดการป~ญหากัมพูชา25 ประเทศสมาชิกอาเซียนรับข9อเสนอเหล-านี้ โดยมี
เงื่อนไข อินโดนีเซียและฟ[ลิปป[นสYยืนยันว-า การขยายขีดความสามารถทางทหารของญี่ปุqนต9องมุ-งเน9นการ
เสร ิ ม สร 9 า งข ี ด ความสามารถในการป Ö อ งก ั น ตนเองเท - า น ั ้ น และอยู- ภ ายใต9 ข อบเขตรั ฐ ธรรมนู ญ ญี ่ ปุq น
นอกจากนี้ ทั้งสองประเทศย้ำว-า สหรัฐฯ ควรประจำการกองกำลังในญี่ปุqนต-อไปเพื่อเปQนการรับประกันอีก
ชั้นว-า ญี่ปุqนจะไม-รุกรานประเทศใดอีก26 เงื่อนไขเหล-านี้ชี้ให9เห็นว-า ขณะที่อาเซียนยินดีที่จะรับความ
ช-วยเหลือด9านเศรษฐกิจ การเมือง และแม9กระทั่งการทหารจากญี่ปุqน แต-ยังคงหวาดระแวงการขยาย
อำนาจทางทหารของญี่ปุqนสืบเนื่องจากประสบการณYในช-วงสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ในส-วนของจีนนั้น อาเซียนมีความสัมพันธYซึ่งมีวิวัฒนาการอย-างชัดเจน โดยในช-วงแรกหลาย
ประเทศสมาชิก โดยเฉพาะมาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟ[ลิปป[นสY เห็นจีนเปQนภัยคุกคามของภูมิภาค
สืบเนื่องจากบทบาทของจีนในการสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYและขบวนการล9มล9างรัฐบาลภายในประเทศ
โดยเฉพาะในกรณีของมาเลเซียและอินโดนีเซีย ทั้งสามประเทศมีชุมชนชาวจีนโพ9นทะเลซึ่งสถานะของ
ชุมชนเหล-านี้เปQนประเด็นการเมืองในขณะนั้นซึ่งยังคงอยูย- าวนานจนถึงทุกวันนี้ แต-หลังจากการรุกรานและ
ยึดครองกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งจีนและอาเซียนเปลี่ยนนโยบายเพื่อเข9าหากัน หลายประเทศสมาชิกเลือก
ที่จะสถาปนาความสัมพันธYกับจีน แม9อาจจะยังคงหวาดระแวงจีนอยู-ในกรณีอินโดนีเซีย ในขณะที่จีนใช9
อาเซียนเปQนทางผ-านในการส-งกำลังบำรุงให9กับฝqายเขมรแดงที่สู9รบกับเวียดนามในกัมพูชา27 กดดัน
เวียดนามในพื้นที่ชายแดนจีน-เวียดนามซึ่งส-งผลให9เวียดนามจำเปQนต9องประจำการกำลังพลจำนวนมากใน
บริเวณนี้แทนที่จะนำไปลงพื้นที่ในกัมพูชา เลิกนโยบายสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYในประเทศสมาชิก
อาเซียน อีกทั้งสนับสนุนท-าทีและนโยบายอาเซียนว-าด9วยกัมพูชาในเวทีต-าง ๆ โดยพยายามให9อาเซียน
มีบทบาทนำโดยตลอด อย-างไรก็ดี หลายประเทศสมาชิกอาเซียนยังคงหวาดระแวงเปÖาประสงคYระยะยาว
ของจีนในกัมพูชาและต-อภูมิภาค28 ในการนี้ อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตY
เสริมสร9างขีดความสามารถของกองกำลังต-อต9านเวียดนามในกัมพูชาที่ไม-เปQนคอมมิวนิสตYเพื่อปÖองกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนกลับมามีอำนาจอีกครั้ง
25
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
26
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone
visit’. 23 June 1983.
27
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese Military Equipment Sales
to ASEAN States’. 22 October 1985.
28 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing Materials for the
President’s Trip to China’. April 1984.
94
อย-างไรก็ดี แม9อาเซียนจะขาดกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงอย-างเปQนรูปธรรม แต-ยังสามารถ
ดำเนินกิจกรรมความร-วมมือในประเด็นที่ไม-ยุแยงเวียดนาม ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
ความสำเร็จสำคัญของอาเซียนในด9านนี้คือ การปราบปรามยาเสพติด ซึ่งมีผลสำเร็จเปQนรูปธรรม ต-างจาก
องคYการภูมิภาคอื่น อาทิ สมาคมเอเชียใต9เพื่อความร-วมมือระดับภูมิภาค (South Asian Association for
Regional Cooperation – SAARC) อาเซี ย นก- อ ตั ้ ง กลไกเพื ่ อ จ ั ด การฝ ° ก อบรมเจ 9 า หน 9 า ท ี ่ ป ราบปราม
ยาเสพติดร-วมกัน โดยไทยเปQนเจ9าภาพการฝ°กอบรมประจำปíตั้งแต- ค.ศ. 1980 สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชมบทบาทของ ASEANAPOL ในการเสริมสร9างเครือข-ายระดับภูมิภาคระหว-างเจ9าหน9าที่
แต-สังเกตว-า อาเซียนยังขาดกลไกประสานงานอย-างเปQนทางการในมิตินี้ ซึ่งสะท9อนอยู-ในการที่มีเจ9าหน9าที่
ดูแลความร-วมมือปราบปรามยาเสพติดเพียง 1 นายที่ประจำอยู- ณ สำนักเลขาธิการอาเซียน29
ความสำเร็จเหล-านี้ส-งผลให9หน-วยงานความมั่นคงของสหรัฐฯ ให9ความสนใจกับพัฒนาการอาเซียน
มากกว-าเดิม ฝqายเสนาธิการของสภาความมั่นคงแห-งชาติสหรัฐฯ เริ่มร9องขอข9อมูลว-าด9วยการจัดองคYการ
อาเซียนและแนวโน9มของการอยู-รอดเมื่อ ค.ศ. 198230 ส-วนสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ประเมินอาเซียน
ในแง-บวกมากโดยเฉพาะบทบาทขององคYการนี้ในการจัดการสถานการณYในกัมพูชา สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชม “เอกภาพที่คาดไม-ถึง” ในประเด็นนี้ และเห็นถึงแนวโน9มที่ดีของความร-วมมือด9านการทหาร
และข-าวกรองภายในอาเซียน แม9แนวโน9มอาจจะยังมีความไม-แน-นอนอยู-บ9าง และกรอบความร-วมมือระดับ
ภูมิภาคด9านความมั่นคงน-าจะยังเกิดได9ยาก แต-นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กล-าวว-า “อาเซียน
เคยสร9างความแปลกใจให9เรามาก-อนหน9านี้แล9ว - กิจกรรมด9านเศรษฐกิจที่ไม-ค-อยขับเคลื่อน แต-กลับมี
พลวัตทางการเมือง”31
การรวมตัวกันทางเศรษฐกิจ
ตามเนื้อหาปฏิญญากรุงเทพฯ หนึ่งในเปÖาประสงคYของอาเซียนคือ “เร-งการเติบโตทางเศรษฐกิจ
ความก9าวหน9าของสังคม และพัฒนาวัฒนธรรมในภูมิภาคผ-านความร-วมมือ”32 อย-างไรก็ดี ความร-วมมือ
ในมิตินี้ประสบป~ญหาตั้งแต-แรกสืบเนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันมากกว-า
29
General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls
over opiate trafficking in Asia’. August 1987.
30
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on
proposed NIC production schedule’. 12 August 1982.
31
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S.
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
32 ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August
1967. https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
95
เกื้อหนุนกันยกเว9นสิงคโปรY33 ป~ญหานี้อยู-ควบคู-กับอาเซียนตลอด 20 ปíแรก โดยรายงานเมื่อ ค.ศ. 1987
ยังคงสังเกตเห็นป~ญหาเดิม แต-เพิ่มป~ญหาจากการแข-งขันกับจีนและป~ญหาภายในประเทศเสริมด9วย34
ทุกประเทศสมาชิกแข-งขันกันเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต-างประเทศ โดยสหรัฐฯ เห็นว-า ไทยมีป~ญหาจาก
การขาดนวัตกรรมทางวิทยาศาสตรYและคุณภาพแรงงานหากเทียบกับประเทศอื่น แต-ค-าแรงที่เพิ่มขึ้นกอปร
กับความไร9เสถียรภาพในประเทศอื่นยังคงทำให9ไทยยังคงเปQนที่น-าสนใจอยู-สำหรับนักลงทุน35 การแข-งขันนี้
เปQนอุปสรรคหลักต-อการรวมตัวทางเศรษฐกิจอย-างเปQนรูปธรรมในช-วงยุคสมัยนี้ โดยสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ รายงานเมื่อ ค.ศ. 1982 ว-า อาเซียนไม-สามารถบรรลุเปÖาประสงคYด9านเศรษฐกิจได9 รวมถึง
“การเคลื่อนตัวสู-ตลาดร-วมซึ่งไม-ไปถึงไหน ดังที่สะท9อนให9เห็นผ-านตึกสำนักเลขาธิการที่ตั้งอยู-ว-างเปล-า
กลางกรุงจาการYตา”36
ถึงแม9อาเซียนยังคงต9องเผชิญกับอุปสรรคข9างต9นจนถึงยุคป~จจุบัน แต-ในอดีตประเทศสมาชิก
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเพื่อเจรจาบางประเด็นได9 ยกตัวอย-าง ระหว-างการประชุมหารือระหว-างอาเซียน
กับสหรัฐฯ ณ กรุงมะนิลา ระหว-างวันที่ 8-10 กันยายน ค.ศ. 1977 อาเซียนสามารถเจรจาระบบการให9
สิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรเปQนการทั่วไปที่ครอบคลุมกว-าเดิม การเข9าถึงตลาดสหรัฐฯ และการยืดเวลา
ชำระภาษีสำหรับบริษัทเอกชนสหรัฐฯ ที่ลงทุนในประเทศสมาชิกอาเซียน37 ในทางเดียวกัน อาเซียน
สามารถกดดันญี่ปุqน ซึ่งขณะนั้นเปQนประเทศซึ่งทรงอิทธิพลสุดในด9านเศรษฐกิจในภูมิภาค ในช-วงแรกสำนัก
ข-าวกรองกลางสหรัฐฯ สังเกต “ความสัมพันธYแลกเปลี่ยน” ระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqน อาเซียนจะระงับการ
ตำหนิมาตรการปกปÖองตลาดของญี่ปุqนและนโยบายการลงทุนที่เอาเปรียบเพื่อแลกเปลี่ยนกับความ
ช-วยเหลือจากญี่ปุqน แต-พอมาถึง ค.ศ. 1985 อาเซียนเริ่มมีความช่ำชองกว-าเดิม โดยพยายามกดดันรัฐบาล
นายนากาโซเนะให9มีข9อตกลงทางการค9าและเป[ดตลาดกว-าเดิม38 แนวทางนี้สอดคล9องกับนโยบายของ
รัฐบาลญี่ปุqนในขณะนั้น ซึ่งพยายามปรับเปลี่ยนความสัมพันธYกับอาเซียนจากการให9ความช-วยเหลือไปเน9น
33
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
34 General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United
States’. 3 June 1987.
35
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
36
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on US
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
37
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
38 General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House:
President Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.
96
การค9าแทน อย-างไรก็ดี ญี่ปุqนยังคงรักษาระดับความช-วยเหลืออยู-เช-นเดิม แม9ตนเองประสบป~ญหา
เศรษฐกิจอยู-ก็ตาม ซึ่งสะท9อนถึงความสำคัญของภูมิภาคนี้ในนโยบายการต-างประเทศญี่ปุqน39
อย-างไรก็ดี อาเซียนไม-สามารถบรรลุทุกเปÖาประสงคYได9 ยกตัวอย-าง ในการหารือครั้งแรกกับ
สหรัฐฯ อาเซียนไม-สามารถผลักดันให9สหรัฐฯ ตกลงก-อตั้งระบบสร9างเสถียรภาพรายได9จากการส-งออก
(Export Earnings Stabilization System – STABEX) ซึ ่ ง จะเพิ ่ ม เสถี ย รภาพให9 ก ั บ โภคภั ณ ฑY ส - ง ออก
สำคัญของภูมิภาค อาทิ ดีบุก และยางพารา40 ในทางเดียวกัน การหารือกับประชาคมยุโรป (European
Community – EC) ไม-ค-อยมีผลลัพธYอย-างเปQนรูปธรรมนัก ทั้งสองฝqายเห็นถึงผลประโยชนYร-วมในการ
ส-งเสริมความสัมพันธYทางเศรษฐกิจที่ใกล9ชิดกว-าเดิม ประชาคมยุโรปเห็นอาเซียนเปQนแหล-งของวัตถุดิบและ
ตลาดที่กำลังเติบโต ในขณะที่อาเซียนต9องการให9ประชาคมยุโรปรับรองอาเซียนในฐานะองคYการระดับ
ภูมิภาคและเห็นยุโรปเปQนแหล-งของความช-วยเหลือด9านเทคโนโลยี การพัฒนา และการเงิน อีกทั้งต9องการ
เข9าถึงตลาดยุโรป41 อย-างไรก็ดี ในชั้นนี้ ความร-วมมือระหว-างทั้งสองฝqายประสบอุปสรรคจากความ
แตกแยกในประชาคมยุโรปเอง โดยเยอรมนีตะวันตกประสงคYกระชับความร-วมมือกับอาเซียน ในขณะที่
ฝรั่งเศส อิตาลี และสหราชอาณาจักร มีท-าทีค-อนข9างระแวง ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรเกรงกลัวว-า การ
ยอมทำข9อตกลงกับอาเซียนจะนำไปสู-การร9องขอในทางเดียวกันจากประเทศอดีตอาณานิคมบนทวีป
แอฟริกาและที่อื่น42
ถึงแม9ผลของการเจรจาหารือด9านเศรษฐกิจในช-วงนี้อาจมีผลน-าผิดหวัง แต-อาจถือได9ว-าอาเซียนได9
บรรลุเปÖาประสงคYหลักแล9ว กล-าวคือ การได9รับการยอมรับเปQนคู-เจรจาที่น-าเชื่อถือ ซึ่งมีนัยสำคัญทั้งในการ
ส-งเสริมบทบาทอาเซียนบนเวทีโลกและในการคานอำนาจเศรษฐกิจของญี่ปุqนและสหรัฐฯ ในภูมิภาค43
ญี่ปุqนมีอิทธิพลรองจากสหรัฐฯ ในช-วงทศวรรษ 198044 ทั้งนี้ อาเซียนต9องการคานอำนาจเศรษฐกิจญี่ปุqน
ตั้งแต- ค.ศ. 1976 แล9ว โดยขณะนั้นญี่ปุqนยังคงใช9นโยบายแบ-งแยกและพิชิตผ-านการเจรจาทวิภาคีกับแต-ละ
ประเทศสมาชิกแทนที่จะเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน45 ดังนั้น การก-อตั้งกลไกการหารือกับคู-เจรจาจึง
39
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
40 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
41
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
42
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
43
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
44
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
45 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
97
เปQนการบรรลุเปÖาหมายการรับรองซึ่งกันและกัน อีกทั้งเสริมสร9างภาพลักษณYอาเซียนในการเปQนองคYการที่
มีอิทธิพล แม9อิทธิพลนี้จะขึ้นอยู-กับความต9องการของทั้งสองฝqายในการขับเคลื่อนข9อริเริ่มก็ตาม46
กัมพูชา: วิกฤติกอบกู.อาเซียน
เมื่อ ค.ศ. 1982 องคYกร RAND Corporation ซึ่งเปQนคลังสมองสหรัฐฯ ที่เน9นสังเกตการณYและ
วิเคราะหYปฏิบัติการทหารสหรัฐฯ และประเด็นความมั่นคง ได9ตีพิมพYประมาณการสถานการณYที่มีความ
คิดเห็นว-า การรุกรานกัมพูชาของเวียดนามชุบชีวิตและส-งเสริมให9อาเซียนมีความเปQนองคYการและเอกภาพ
มากกว-าเดิม47 อย-างไรก็ดี ในช-วงแรกของวิกฤติความเปQนหนึ่งเดียวนี้เปQนเพียงแค-ความฝ~น ในช-วงนั้น
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความขัดแย9งกันว-าด9วยประเด็นผู9ลี้ภัยอินโดจีนแล9ว โดยแต-ละประเทศแบกภาระ
แตกต-างกันมาก ไทยและมาเลเซียเปQนประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ในขณะที่สิงคโปรYปฏิเสธการให9
ที่พักพิงต-อผู9ลี้ภัย โดยอนุญาตให9ผู9ลี้ภัยเข9าประเทศชั่วคราวได9เพียง 1,000 คน และต9องเปQนผู9ที่ได9รับ
การรับรองว-าจะย9ายไปตั้งถิ่นฐานที่อื่นจากประเทศที่สามแล9ว48 ความแตกต-างในท-าทีประเทศสมาชิก
อาเซียนยิ่งเห็นได9อย-างชัดเจนจากปฏิกิริยาต-อการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม สิงคโปรYเรียกร9องให9
อาเซียนมีความร-วมมือด9านทหารและความมั่นคงมากขึ้นเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1979 แต-มาเลเซีย
คัดค9านข9อเรียกร9องดังกล-าวและเสนอให9อาเซียนก-อตั้งเขตความเปQนกลางแทน ฟ[ลิปป[นสYปฏิเสธที่จะหารือ
ประเด็นนี้อย-างสิ้นเชิง ขณะที่อินโดนีเซียและไทยยังคงต9องการเสริมสร9างความร-วมมือนอกกรอบอาเซียน
แบบเดิมเพื่อหลีกเลี่ยงการยุแยงเวียดนาม49 ในที่สุด ที่ประชุมรัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศ
อาเซียนได9เจรจาท-าทีร-วมในการต-อต9านนโยบายรุกรานของเวียดนามเมื่อเดือนธันวาคม ค.ศ. 197950
เวียดนามเห็นความล-อแหลมของอาเซียน และมีความพยายามสร9างความแตกแยกในอาเซียน
อย-างต-อเนื่องผ-านการเรียกร9องให9มีการเจรจาระดับทวิภาคี51 ซึ่งในช-วงแรกดูเหมือนจะประสบความสำเร็จ
เนื่องจากอินโดนีเซียและมาเลเซียเป[ดที่จะเจรจาแยกกับเวียดนามว-าด9วยกัมพูชาเมื่อ ค.ศ. 1980 ทั้งนี้
46
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
47 General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
48
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese
refugees’. 7 December 1978.
49
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
50
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
51 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’.
16 July 1976.
98
เวียดนามปฏิเสธข9อเรียกร9องของไทยและอาเซียนที่จะให9เวียดนามถอนกองกำลังด9วย52 อีกความพยายาม
หนึ่งของเวียดนามคือ การเสนอตั้งรัฐบาลผสมระหว-างฝqายของนายซอน ซาน และเจ9าสีหนุ โดยกีดกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงเข9าร-วม53 กลยุทธYนี้ใช9ได9อย-างดีเมื่อ ค.ศ. 1985 โดยเวียดนามพยายามดึงอินโดนีเซียออกจาก
อาเซียน ผ-านการใช9ลาวเปQนเครื่องมือในการโจมตีไทยในประเด็นข9อพิพาทบนชายแดนไทย-ลาว54
นอกจากนี้ เวียดนามแสดงท-าทีประนีประนอมผ-านข9อเสนอถอนกองกำลังออกจากกัมพูชาภายใน ค.ศ.
1990 และแสดงความสนใจในข9อเสนอของอาเซียนในการหารือด9วย55 สิ่งที่เวียดนามต9องการคือ ปÖายสี
ไทยเปQนประเทศรุกราน ซึ่งจะกระทบต-อความพยายามของไทยในขณะนั้นที่จะเปQนสมาชิกไม-ถาวรของ
คณะมนตรีความมั่นคงแห-งสหประชาชาติ และสร9างความแตกแยกในอาเซียนผ-านการเจรจาทวิภาคี
ซึ่งในที่สุดแล9วเวียดนามไม-สามารถบรรลุเปÖาหมายนี้ ไทยได9รับเลือกเปQนสมาชิกไม-ถาวรของคณะมนตรี
ความมั่นคงแห-งสหประชาชาติระหว-าง ค.ศ. 1985-1986 ในขณะที่อาเซียนสามารถรักษาเอกภาพของ
ท-าทีร-วมสำเร็จ
ป~จจัยที่ทำให9อาเซียนไม-แตกแยกคือ ความเปQนผู9นำของประเทศสมาชิกและความตระหนักถึง
อัตลักษณYองคYการที่มีมากขึ้นอย-างต-อเนื่อง ถึงแม9ประเทศสมาชิกยังคงมีมุมมองที่แตกต-างจากกัน แต-หลาย
ประเทศยินดีที่จะประนีประนอมและยอมรับท-าทีของประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ยกตัวอย-างใน
ประเด็ น กั ม พู ช า เห็ น ได9 ช ั ด ว- า แต- ล ะประเทศสมาชิ ก มี ท - า ที แ ตกต- า งกั น โดยเฉพาะมาตรการเพื่ อ
ประนีประนอมกับเวียดนาม ในการนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ห-วงกังวลมาเลเซีย อินโดนีเซีย และ
ฟ[ลิปป[นสYมาก ในขณะที่สิงคโปรYและไทยถูกมองเปQนประเทศที่จะไม-ยอมประนีประนอมกับเวียดนาม
ไทยได9รับคำชื่นชมสำหรับบทบาทนำในการส-งเสริม “มาตรการอาเซียนร-วมที่แข็งขัน” การดำรงนโยบายที่
เปQนประโยชนYต-อตนเอง ฝqายสหรัฐฯ และฝqายจีน56 และการดึงดูดความสนใจโลกสู-นโยบายรุกรานของ
สหภาพโซเวียตและเวียดนามในภูมิภาค อย-างไรก็ดี แม9ประเทศสมาชิกจะมีท-าทีแตกต-างกัน แต-แนวโน9ม
ส-วนใหญ-จะคล9อยตามท-าทีไทยเปQนหลัก57 เนื่องจากทุกประเทศตระหนักดีว-า ไทยจะเปQนประเทศที่ได9รับ
ผลกระทบมากที่สุดจากนโยบายส-วนรวมและของแต-ละประเทศสมาชิก แม9บางประเทศแสดงข9อห-วงกังวล
52
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East
Asia Pacific’. 23 May 1980.
53 General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’.
22 December 1981.
54
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy
and the new realities’. October 1985.
55
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 2 September 1985.
56
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects:
Keeping our perspectives’. 23 April 1981.
57 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.
99
ว-าด9วยความสัมพันธYที่ใกล9ชิดขึ้นระหว-างจีนกับไทย แต-ยอมรับการตัดสินใจของไทยเนื่องจากเปQนประเทศ
ที่มีส-วนได9ส-วนเสียมากสุดในประเด็นนี้58 อินโดนีเซียซึ่งเปQนประเทศซึ่งมีท-าทีอ-อนสุดต-อเวียดนาม ในที่สุด
ปฏิเสธที่จะทำข9อตกลงแยกกับเวียดนามที่อาจลิดรอนความมั่นคงของไทยหรืออาเซียน59 ในทางเดียวกัน
หลายประเทศสมาชิกตระหนักถึงบทบาทของฐานทัพสหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสYในการรักษาความมั่นคงของ
ประเทศสมาชิกและภูมิภาคโดยรวม อย-างไรก็ดี ทุกประเทศเห็นพ9องว-า ฟ[ลิปป[นสYควรมีอำนาจตัดสิน
อนาคตระยะยาวของฐานทัพเหล-านี้ เนื่องจากเปQนประเทศซึ่งได9รับผลกระทบโดยตรงมากที่สุด60
ความเปQนเอกภาพนี้ แม9จะมีความเห็นต-างภายในหลงเหลืออยู-บ9าง เป[ดทางให9อาเซียนเปQน
ศูนยYกลางของความร-วมมือระหว-างสหรัฐฯ ญี่ปุqน และจีน ซึ่งก-อนหน9านี้ไม-น-าจะเปQนไปได9 โดยหลาย
ประเทศสมาชิกยังคงหวาดระแวงจุดประสงคYระยะยาวของประเทศเหล-านี้ต-อภูมิภาค อินโดนีเซียยังคงเห็น
จีนเปQนภัยคุกคามต-อภูมิภาคในระยะยาวตลอดช-วงเวลานี้ 61 อย-างไรก็ดี ข9อพิจารณาระยะสั้นกลับ
กลายเปQนป~จจัยที่สำคัญกว-า และอาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนความสัมพันธYที่ใกล9ชิดกว-าเดิม
ระหว-างจีนกับประเทศสมาชิกอาเซียน ระหว-างการเยือนจีนของดาโตะกY ฮุซเซน อนนY นายกรัฐมนตรี
มาเลเซี ย เมื ่ อ ค.ศ. 1979 นายเติ ้ ง เสี ่ ยวผิ ง ได9 กล- า วถึ ง อุ ดมการณY ร- วมของจี นและอาเซี ยนในการ
“รักษาสันติภาพในเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต9”62 ประเทศสมาชิกอาเซียนเปQนเจ9าภาพการเยือน
ของนายเซ ็ ง โก ซ ู ซ ู ก ิ นายกรั ฐ มนตรี ญ ี ่ ป ุ q น นายจ 9 า ว จ ื ่ อ หยาง นายกร ั ฐ มนตรี จ ี น เมื ่ อ ค.ศ. 1981
โดยผู9นำทั้งสองเน9นย้ำท-าทีสนับสนุนอาเซียน63 จีนพึงพอใจที่จะให9อาเซียนมีบทบาทนำเพื่อโดดเดี่ยว
รัฐบาลกรุงฮานอย และพยายามกระชับความสัมพันธYกับไทยเพื่อลดความหวาดระแวงในภูมิภาค64
ในการนี้ อาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสร9างความชอบธรรมกับฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนบนเวทีโลก
ซึ่งคงเปQนไปไม-ได9หากจีนเปQนผู9ดำเนินการประเทศเดียว65 สหรัฐฯ จับตามองพัฒนาการความสัมพันธY
จีน-อาเซียนอย-างใกล9ชิด และค-อนข9างพอใจกับผลลัพธY โดยเฉพาะมุมมองด9านยุทธศาสตรYที่เริ่มสอดคล9อง
58
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
60 General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
61 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the
President’s trip to China’. April 1984.
62
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits
China’. 7 May 1979.
63
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 4 February 1981.
64 General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
65 General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
59
100
กันระหว-างรัฐบาลกรุงป~กกิ่ง กรุงมะนิลา และกรุงเวลลิงตันซึ่งสหรัฐฯ พยายามผลักดันอย-างต-อเนื่อง
ในช-วงเวลานั้น66 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ยังเห็นแม9กระทั่งในกรณีที่จีนเริ่มเสนอตนเองเปQนแหล-ง
ทางเลือกสำหรับยุทโธปกรณYให9แก-อาเซียนเปQนประโยชนYต-อสหรัฐฯ โดยเห็นว-า จะเปQนการช-วยลดความ
หวาดระแวงของอาเซียนต-อความร-วมมือระหว-างจีนกับสหรัฐฯ และคงความโดดเดี่ยวของเวียดนามและ
สหภาพโซเวียตในภูมิภาค67 ด9วยการสนับสนุนของจีนและสหรัฐฯ อาเซียนสามารถรักษาความเปQน
เอกภาพและใช9ประโยชนYท-าทีร-วมบนเวทีสหประชาชาติเพื่อยับยั้งการรับรองสถานะของรัฐบาลสาธารณรัฐ
ประชามานิ ตกั มพู ชาซึ ่ งอยู - ภายใต9 เวี ยดนาม อี กทั ้ งรณรงคY ให9 มี การลงคะแนนเสี ยงสนั บสนุ นข9 อมติ
สมัชชาใหญ-แห-งสหประชาชาติทุกปíว-าด9วยป~ญหาในกัมพูชาด9วย68
สรุป
พัฒนาการอาเซียนจากการกอบกู9องคYการ “อาสา” ที่ล9มเหลวมาเปQนองคYการภูมิภาคซึ่งมีบทบาท
สำคัญด9านเศรษฐกิจ การเมือง และความมั่นคง สะท9อนอยู-ในเนื้อหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุสำนักข-าว
กรองกลางสหรัฐฯ อย-างชัดเจน เนื้อหาดังกล-าวแตกต-างจากมุมมองเดิมที่เห็นอาเซียนเปQนองคYการต-อต9าน
คอมมิวนิสตYตั้งแต-แรก ซึ่งหากมุมมองนี้เปQนจริง อาเซียนคงไม-สามารถอยู-รอดมาได9ถึงทุกวันนี้ เนื่องจากจะ
ไม-มีความแตกต-างจากองคYการในภูมิภาคเดียวกันก-อนหน9านี้ที่ประสบความล9มเหลว และที่สำคัญ
อินโดนีเซียคงปฏิเสธการเข9าร-วมองคYการที่มีเปÖาหมายต-อต9านประเทศคอมมิวนิสตYอย-างโจ-งแจ9งสืบเนื่อง
จากบทบาทสำคัญของประเทศดังกล-าวในกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อาเซียนเป[ดรับประเทศสมาชิกจาก
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ทุกประเทศ ตราบใดที่ประเทศดังกล-าวยินยอมร-วมในค-านิยมเดียวกัน
(ซึ่งไม-เกี่ยวกับการเปQนหรือไม-เปQนคอมมิวนิสตY) ทั้งนี้ อาเซียนมีเปÖาประสงคYระยะยาวในการดึงพม-า
ประเทศในอินโดจีน และประเทศอื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต9เข9าเปQนสมาชิก อย-างไรก็ดี แผนการเพื่อ
บรรลุเปÖาประสงคYนี้ขาดความเปQนรูปธรรม ซึ่งในป~จจุบันอาจสะท9อนอยู-ในกระบวนการการเข9าเปQนสมาชิก
ของติมอรYเลสเตและปาป~วนิวกินีที่ยังค9างคาอยูในช-วงแรกเริ่ม อาเซียนมิได9เปQนป~จจัยสำคัญสำหรับสหรัฐฯ ในการพิจารณาสภาพแวดล9อมด9าน
ความมั่นคงของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ในช-วงทศวรรษ 1960 ซึ่งสะท9อนผ-านจำนวนรายการ
เอกสารที่เกี่ยวข9องจากยุคสมัยนี้ มุมมองนี้ไม-นา- แปลกใจหากพิจารณาความล9มเหลวขององคYการซีโต9 อาสา
และมาฟ[ลินโดก-อนหน9านี้ ป~จจัยสำคัญที่เร-งพัฒนาการอาเซียนคือ การลดบทบาทของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
และการรวมประเทศของเวียดนาม การประชุมสุดยอดและการประชุมหารือที่ตามมาบ-งบอกถึงพลวัตซึ่ง
ทำให9 นั กวิ เคราะหY สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ หลายคนแปลกใจ แม9การประชุ มหารื อกั บหุ 9 นส- วน
66
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.
67 General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales
to ASEAN states’. 22 October 1985.
68 General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.
101
โดยเฉพาะกับประชาคมยุโรปและสหรัฐฯ อาจไม-ประสบความสำเร็จนัก แต-ถือเปQนการเป[ดทางให9อาเซียน
ได9รับการรับรองเปQนองคYการระดับภูมิภาคที่มีความน-าเชื่อถือ ในขณะที่บทบาทบนเวทีสหประชาชาติช-วย
ส-งเสริมอัตลักษณYของความเปQนองคYการและการเปQนอำนาจทางการเมืองสำคัญบนเวทีการเมืองโลก
ขณะเดียวกัน อาเซียนมีข9อจำกัดอย-างชัดเจน โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง อาเซียนเกรงกลัว
การยุแยงเวียดนามซึ่งอาจป[ดประตูสู-การเจรจาหารือ การเข9าร-วมกิจกรรมภูมิภาคของเวียดนาม และอาจ
ผลักให9เวียดนามโจมตีประเทศสมาชิกโดยตรง ส-วนประเทศสมาชิกอาเซียนเองส-วนใหญ-ไม-ประสงคYก-อตั้ง
กรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาค แต-ยินดีร-วมมือกับประเทศเพื่อนบ9านผ-านกรอบทวิภาคี
หรือไตรภาคีนอกกรอบอาเซียน หรือร-วมมือในประเด็นซึ่งไม-สามารถนำมาเปQนประเด็นระหว-างประเทศ
เช-น การปราบปรามยาเสพติด เปQนต9น หากมองปรากฏการณYนี้จากมุมมองป~จจุบัน อาจไม-เปQนที่แปลกใจ
ว-า อาเซียนยังคงหลีกเลี่ยงการก-อตั้งองคYการความมั่นคงในรูปแบบของนาโต9 ซึ่งอาจกลายเปQนอุปสรรคใน
ความสัมพันธYกับจีน โดยเฉพาะในประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9 และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
ของลุ-มแม-น้ำโขง อีกสิ่งหนึ่งที่น-าสนใจคือ การที่ในช-วง 20 ปíแรก อาเซียนมีข9อกล-าวหาญี่ปุqนในแนว
เดียวกันกับจีนในป~จจุบัน ว-าด9วยการสร9างความแตกแยกในกลุ-มประเทศสมาชิก โดยทั้งสองประเทศนิยม
เจรจาประเด็นที่มีความขัดแย9งภายใต9กรอบทวิภาคีมากกว-าการเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน นอกจากนี้
ในด9านเศรษฐกิจ ศักยภาพของอาเซียนยังคงเปQนที่ยอมรับตั้งแต-ต9น แต-องคYการนี้ไม-สามารถรวมตัวกันทาง
เศรษฐกิจได9อย-างเต็มที่ เนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันกันมากกว-าเกื้อหนุนกัน
ซึ่งป~จจัยนี้ยังคงเปQนป~ญหาอยู-จนถึงทุกวันนี้
บททดสอบสำคัญของอาเซียนในช-วงสองทศวรรษแรกคือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาของ
เวียดนามเมื่อ ค.ศ. 1978 วิกฤตินี้บังคับให9อาเซียนต9องมีท-าทีและนโยบายเปQนกลุ-มในการเจรจากับ
เวียดนาม จีน สหรัฐฯ ญี่ปุqน ตลอดจนบนเวทีสหประชาชาติ แม9บางประเทศสมาชิกอาจยังมีความไมสบายใจต-อท-าทีร-วมก็ตาม ในภาพรวมแล9ว สามารถเห็นได9ว-า อาเซียนผ-านบททดสอบนี้ อาเซียนสามารถมี
ท-าทีร-วมในสหประชาชาติเพื่อกีดกันการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาซึ่งอยู-ภายใต9การ
ครอบงำของเวียดนามและจำกัดการขยายอำนาจของเวียดนามในภูมิภาคโดยไม-ป[ดประตูต-อการเจรจา
ความสำเร็ จ ของนโยบายเหล- า นี ้ เ สริ ม สร9 า งอั ต ลั ก ษณY ข ององคY ก ารในเวลาเดี ย วกั น ด9 ว ย อย- า งไรก็ ดี
ความสำเร็จนี้มีข9อจำกัดเช-นกัน ถึงแม9อาเซียนสามารถยับยั้งการขยายอำนาจของเวียดนามผ-านการ
สนับสนุนกลุ-มต-อต9านในกัมพูชา แต-ในที่สุดแล9วไม-สามารถบังคับเวียดนามให9มาเจรจาเพื่อยุติสถานการณY
อย-างจริงจังได9 ป~จจัยแตกหักซึ่งบังคับให9เวียดนามเข9าสู-การเจรจามิใช-เอกภาพของอาเซียน แต-เปQนการ
ระงับความช-วยเหลือจากสหภาพโซเวียตและการล-มสลายของสหภาพโซเวียตซึ่งเปQนประเทศหลักที่
สนับสนุนนโยบายเวียดนาม เวียดนามจึงไม-มีทางเลือกอื่นใดนอกจากยุติกิจกรรมในกัมพูชา และเข9าสู-การ
เจรจาซึ่งอาเซียนมีความพร9อมตลอดอยู-แล9ว และสามารถดำเนินการได9สำเร็จ และนำเวียดนามเข9ามาเปQน
ส-วนหนึ่งของอาเซียนในที่สุด
102
อ=างอิง
National Archives and Records Administration (NARA), CIA Records Search Tool (CREST)
ทศวรรษ 1960
General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.
ทศวรรษ 1970
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’. 2 October 1973.
General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’. 16 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese refugees’.
7 December 1978.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits China’. 7 May 1979.
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation: problems
and prospects’. June 1979.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast Asia:
ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
ทศวรรษ 1980
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S. forces
to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East Asia
Pacific’. 23 May 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia: Growth
of ASEAN’. January 1981.
103
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’. 4 February 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects: Keeping our
perspectives’. 23 April 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s travel’.
30 May 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on Kampuchea
Conference’. 6 June 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’. 22 December 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S. interests
in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on proposed
NIC production schedule’. 12 August 1982.
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing political
and security relations’. June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone visit’.
23 June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00928R000200050003-4. ‘Brunei: A new and well-heeled
ministate’. December 1983.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the President’s trip
to China’. April 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s and
implications for US policy’. July 1985.
General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House: President
Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.
104
General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views on the
U.S. military bases’. 24 August 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’.
2 September 1985.
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy and the
new realities’. October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales to
ASEAN states’. 22 October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United States’.
3 June 1987.
General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls over
opiate trafficking in Asia’. August 1987.
หนังสือ
Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected Documents.
Singapore: World Scientific.
Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press.
Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge: Cambridge
University Press.
เว็บไซตn
ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
The Avalon Project. Southeast Asia Collective Defense Treaty (Manila Pact), 8 September 1954.
Retrieved from https://avalon.law.yale.edu/20th_century/usmu003.asp/
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธปี ิด
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท อุดม แก้วมหา ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผูเ้ ข้าร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
และทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” อีกทั้งยังทรงร่วมฟังการสัมมนาตลอดรายการในวันนี้
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากหลากหลายสถาบัน จึงเป็นโอกาสอันดีสำหรับ การ
แนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย
สมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป อีกทั้งเป็นโอกาสสำหรับการพบปะ แลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ กับข้าราชการ อาจารย์ และนักเรียนนายร้อย
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งจะเป็นประตูสู่ความร่วมมือกนั ทำงานวิจัยและสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ ๆ ต่อไป
ในอนาคต
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขอขอบคุณ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
นางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ผู้ทรงคุณวุฒทิ ั้ง ๔ ท่าน
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
วิทยากรทั้งห้าท่าน ผู้เข้าร่วมงานสัมมนา ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ร่วมกันทำให้การสัมมนา
ครั้งนีไ้ ด้เกิดผลและสำเร็จด้วยดี ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ทุกประการ
ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาแต่เพียงเท่านี้ พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน์
บรรณาธิการผู้ช่วย
กองบรรณาธิการ
พันเอก มนตรี อินทรสูต
พันเอก ผศ.ประวิทย์ ทองพูน
รศ.ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
พันโท ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
พันตรี ณรงค์ ภูมิสขุ
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
ร้อยเอกหญิง พอฤทัย นิลประพัฒน์
ร้อยโทหญิง วงตะวัน นาคโชติ
นางสาวเกษราภรณ์ หาญแกล้ว
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
นางสาวกุนทินี สมบูรณ์ยิ่ง
นางสาวภัททากร สุทธิสมณ์
การเปิดตั ของ อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์
ครั้งที่ ๗”
พลเอก ญิง .ดร. มเด็จพระกนิ ฐาธิราชเจ้า
กรม มเด็จพระเทพรัตนราช ุดา ฯ ยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
๒๕๖๗
ก
พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ิธีการทางประ ัติ า ตร์เป็น ิธีการ ึก าเรื่องรา ต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้ ในอดีต
โดยจะต้องมีจุดประ งค์ชัดเจน ่า จะ ึก าอะไร เพื่ออะไร ตั้งคำถาม รือตั้งชุดคำถาม
ไ ้เพื่อเป็นแน ทางการ ึก าอย่างมีประเด็น …บางครั้งอาจจะมีการตั้ง มมติฐาน (ใช้
การ ันนิ ฐานคาดคะเนตอบคำถามไ ้ล่ ง น้าตามข้อมูลเบื้องต้นที่มีอยู่ รือทฤ ฎีที่
มีมาก่อน) เพื่อพิ ูจน์ ่าถูกต้อง รือไม่
การ ึก าเรื่องรา ในอดีตจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพึ่ง ลักฐาน เพื่อใ ้ได้ข้อมูล
รือข้อ นเท ที่จะนำมาใช้ในการ ึก า ิจัย การ าข้อมูลมีได้ ลาย ิธี อาจใช้การอ่าน
ลักฐานที่เป็นเอก ารลายลัก ณ์ การ ัมภา ณ์ การ ังเกต การ ำร จพื้นที่ร่องรอยที่
เกิดเ ตุ ตร จดู ิ่งของเครื่องใช้ ภาพแผนที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ ั ข้อที่เราจะ ึก าค้นค ้า
การ าข้อมูล รือ ลักฐาน ค ร า ลักฐานใ ้ได้มากที่ ุดและ ลาก ลาย เพื่อ
ตร จ อบ ตร จทานกันและกัน ใ ้มั่นใจ ่าจะจำลองภาพในอดีตได้ใกล้เคียง
ข้อผิดพลาดทางประ ัติ า ตร์ (historical fallacy) ประการ นึ่งคือ การมุ่ง
ค้นค ้า ลักฐานประเภทเดีย มองไปในทางเดีย และละเลย ลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู่ จะ
ทำใ ้ไม่ได้คำอธิบายที่รอบด้านและมีน้ำ นักน่าเชื่อถือ
่ น นึ่งจากพระราชนิพนธ์คำ อน 30 เม ายน 2556 ั ข้อเรื่อง “ไทยกับเพื่อนบ้าน : จุดมุ่ง มาย
และขอบเขตการ ึก า และ ิธีการทางประ ัติ า ตร์” ิชา ั ข้อพิเ ทางประ ัติ า ตร์ไทย : ไทย
กับประเท เพื่อนบ้าน (HI 4106) ายธารแ ่งประ ัติ ิทยา ร มบทพระราชนิพนธ์คำ อน ณ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ใน พลเอก ญิง า ตราจารย์ ดร. มเด็จพระเทพรัตนราช ุดาฯ
ยามบรมราชกุมารี โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จัดพิมพ์เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกา
ฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เม ายน 2558
ารบัญ
หน้า
พระราชปรัชญาและ ิธีการทางประ ัติ า ตร์
ารบัญ
ก
ข
โครงการ ัมมนา
ง
กำ นดการ
ญ
คำกราบบังคมทูลของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ฏ
คำกราบบังคมทูลรายงานการ นับ นุน “โครงการการ ิจัยเอก าร ำคัญทางประ ัติ า ตร์ไทย มัยใ ม่
จาก อจด มายเ ตุต่างประเท ” เพื่อมุ่ง บื าน อจด มายเ ตุในพระราชดำริของใต้ฝ่าละอองพระบาท
ผู้อำน ยการ ำนักงานการ ิจัยแ ่งชาติ
ฑ
บทค าม
อจด มายเ ตุต่างประเท ทูลกระ ม่อมอาจารย์ :
ภารกิจและการดำเนินงานด้านการแปล
พันเอก ดร. ร ักดิ์ งามขจรกุลกิจ
1
มองประ ัติ า ตร์ค าม ัมพันธ์ไทยเกา ลีใต้ ท รร 1960 :
ผ่านเอก ารกระทร งการต่างประเท เกา ลีใต้
นาง า เก ราภรณ์ าญแกล้
19
การแปล นัง อื พิมพ์เ ริน มินรื่อเป้ากับค าม ำคัญต่อประ ัติ า ตร์ งครามเย็นยุคต้นและไทย
ผู้ช่ ย าตราจารย์ ชัยพร พยาครุฑ
39
งานแปลเอก าร ำคัญ อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
นาง า ณุทยา ณุตตรกุล
60
“ปัญ ากัมพูชา” ใน นัง ือพิมพ์ไซ่ก่อน ายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
นัง ือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ นัง ือพิมพ์ต๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รอง า ตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่น รรณา
67
ใน ายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอก ารลับ
ำนักข่า กรองกลาง รัฐอเมริกา (ค. . 1967-1987)
พันโท ผู้ช่ ย า ตราจารย์ ดร.อภิเ ก มนเทียร ิเชียรฉาย
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธีปิดของผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
84
ง
โครงการการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป
เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ชื่อโครงการ การจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
หัวหนาโครงการ: พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
ที่ปรึกษาโครงการ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.)
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการสวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
สถาบันผูจัดสัมมนา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
งบประมาณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
๑. หลักการและเหตุผล
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเขารับราชการเปนอาจารยประจำ สวนการศึกษา โรงเรี ยน
นายรอยพระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๒๓ ปจจุบัน พระองคทรงดำรงพระยศพลเอกหญิง
ตำแหนง ศ.เกียรติคุณ ทรงเปนผูบัญชาการพิเศษโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และทรงเปน
จ
อาจารยพิเศษ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วิชาที่ทรง
รวมสอนไดแก วิชาไทยศึกษา วิชาประวัติศาสตรไทย วิชาประวัติศาสตรเอเชียตะวันออก วิชา
ประวั ติ ศ าสตรเอเชี ย ตะวั น ออกเฉี ย งใต วิ ช าเอเชี ย ใต วิ ช าประวั ติ ศ าสตรสหรั ฐ อเมริ ก า วิ ช า
ประวัติศาสตรยุโรป วิชาหัวขอพิเศษทางประวัติศาสตร และวิชาประวัติศาสตรรวมสมัย
พลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา กรมสมเด็ จ พระเทพรั ต น
ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเปน “ทูลกระหมอมอาจารย” ของนักเรียนนายรอยมานาน
มากกวา ๔๐ ปแลว เปนชวงเวลาที่พระองคทรงทุมเทใหกับการสอนและนักเรียนนายรอยอยาง
ทรงมิรูจักเหน็ดเหนื่อย ทรงใหความรักความเมตตาแกนักเรียน ทรงรักที่จะเรียนรูและทรงพัฒนา
ตนเองอยู เสมอ รวมถึง ทรงรัก ในชีวิ ตครูอยางแทจริง ซึ่ งแสดงถึงพระวิ ริย ะอุต สาหะและพระ
ปรีชาญาณของพระองคทานอยางสำคัญยิ่ง เพื่อการพัฒนาศักยภาพของผูเรียนไปสูการเปนคนมี
มุมมองกวางและเขาใจสรรพสิ่งเชิงสรางสรรคบนฐานความรูที่ถูกหลักวิชา ที่เปนผลมาจากการรูจัก
ประยุกตใชความรูวิชาประวัติศาสตรอยางชาญฉลาด คือการเนนการเรียนรูและฝกฝนวิธีการนำ
เนื้อหาความรูทางประวัติศาสตร เพื่อการพัฒนาคนในมิติตางๆ ทั้งดานรูจักคิด รูจักอภัยและรูจัก
ทบทวนตนเองเสมอ เพื่อใหปจจุบันมีความมั่นคงและสันติ และเพื่ออนาคตที่ดีงามยั่งยืน
นอกจากพระราชกิจดานการเรียนการสอนแลว พระองคยังทรงเปนแบบอยางอันประเสริฐ
ของ “ทหารวิชาการ” โดยทรงสนับสนุนการวิจัย การบริก ารทางวิชาการ และการทำนุบ ำรุง
ศิลปวัฒนธรรมอยางสม่ำเสมอ และในการดำเนินการดานนี้ พระองคทรงมีพระราชดำริดำเนิน
โครงการหอจดหมายเหตุ ข องกองวิ ช าประวั ติ ศ าสตร สวนการศึ ก ษา โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งตอมาไดรับพระราชทานนามใหมวา “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” เมื่อป ๒๕๖๕ เพื่อรวบรวมและจัดเก็บเอกสารที่เกี่ยวกับ
ประเทศไทยจากกองจดหมายเหตุของตางประเทศ เชน สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย
เยอรมันและจีน ทั้งนี้ นอกจากพระองคทรงมีเปาหมายเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัย
ของอาจารยโรงเรีย นนายรอยพระจุล จอมเกลาแลว ยั งทรงมี พ ระราชประสงคเปดบริ ก ารให
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอก และประชาชนผูสนใจสามารถคน
อานและนำเอกสารดังกลาวไปใชไดอยางทั่วถึง
ในการนี้ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาไดดำเนินการตามพระราชดำริ โดยการจัด
สัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติและแนะนำเอกสารของโครงการหอจดหมายเหตุ
กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ หรือ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
มาแลวหลายครั้ง
ฉ
ครั้ งแรกเรื่ อ ง “๗๐ ปแหงการสิ้ น สุ ด ของสงครามโลกครั้ งที่ ๒: ไทยจากเอกสารกอง
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมัน และจีน” ในโอกาสทรง
เจริญพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘
ครั้งที่ ๒ เรื่อง “๑๒๐ ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมอง
ของเอกสารรั ส เซี ย สหรั ฐ อเมริ ก า และนั ก วิ ช าการไทย-รั ส เซี ย ศึ ก ษา” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๒ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๐
ครั้งที่ ๓ เรื่อง “๗๐ ป สงครามเกาหลี จากมุมมองของเอกสารเกาหลี จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย
และสหรัฐอเมริกา” ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๕ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๓ และ
ครบรอบ ๔๐ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา และ
ครั้งที่ ๔ เรื่อง “๕๔ ป การกอตั้ง “อาเซียน” และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อน
บาน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” ในโอกาสทรงเจริญ
พระชนมายุครบ ๖๖ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๔
ครั้งที่ ๕ เรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน: มุมมองจากเอกสารหอจดหมาย
เหตุ ต างประเทศของเพื่ อ นบานและชาติ ม หาอำนาจ และนั ก วิ ช าการ” ในโอกาสทรงเจริ ญ
พระชนมายุครบ ๖๗ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๕ ณ ศูนยการประชุมศรีโคตรบูรณ มหาวิทยาลัย
นครพนม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕
ครั้งที่ ๖ เรื่อง “ย่ำแดนมังกร: พัฒนาการจีนใหมภายใตพรรคคอมมิวนิสต จากมุมมองของ
ผูที่เคยเยือนจีนมากกวา ๕๐ ครั้ง และ การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๖ ” ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๘ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๖ ณ กอง
วิชาประวัติศาสตร สวนการศึ กษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา วัน ที่ ๒๓ พฤศจิกายน
๒๕๖๖
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗ โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา และสำนักงานการวิจัยแหงชาติ จึงเห็นควรจัดสัมมนาทางวิชาการประจำป เพื่อ
เฉลิมพระเกียรติ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗” ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ทั้งนี้ เพื่อเปนการสืบสานและตอยอดพระราชดำริ ในการนำเอกสารสำคัญของไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศกลับมาจัดเก็บและใหประชาชนไทยสามารถเขาถึงแหลงขอมูล ทาง
ประวัติศาสตรอยางทั่วถึง และเพื่อการเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของ
ช
พระองค ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ทศวรรษแลว และ
เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริของ
พลเอกหญิ ง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษ ฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี อยางเปนทางการเปนครั้ งที่ ๗ สำหรับ เปนแหลงขอมู ล คนควาและการ
ทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม พรอมกันนี้เพื่อเปนการแสดงความสำนึกใน
พระมหากรุณาธิคุณพนพรรณนาที่ทรงมีตอโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลาและวงวิชาการ และ
การสืบสานการศึกษาวิชาประวัติศาสตรที่พระองคพระราชทานไวแกนักเรียนนายรอยวา “รูจัก
อดีต เขาใจปจจุบัน และกาวทันอนาคต”
๒. วัตถุประสงค
๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญ พระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา
๒ เมษายน ๒๕๖๗ และเพื่อเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพระองค ที่มี
ลักษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษแลวใหเปนที่ประจักษแก
สังคมไทย
๒. เพื่อเปนการแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ในพระราชดำริ
ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี อยางเปนทางการเปนครั้งที่ ๗ สำหรับการเผยแพรเอกสารและงานแปล เพื่อ
เปนแหลงขอมู ล คนควาและการทบทวนองคความรู ของประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย ใหมใหแก
นักวิชาการ นิสิตนักศึกษาและผูสนใจ
๓. เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตางๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็นกับอาจารย ขาราชการและนักเรียนนายรอยอยางกวางขวางฉันมิตร
๔. เพื่อสงเสริมและสนับสนุนใหมีการนำเอกสารสำคั ญทางประวัติศาสตรไทยจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศในประเทศตางๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก
และงานเขียนสรางสรรคความรูใหมๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทาง
ประวัติศาสตรไทยดังกลาวไดอยางทั่วถึง
๓. วัน เวลา และสถานทีจ่ ัดสัมมนา
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗ เวลา ๐๗๐๐–๑๒๐๐ โรงเรียนนายรอยพระ
จุลจอมเกลา
๔. รายการสัมมนา
ซ
๐๗๐๐-๐๘๓๐ ลงทะเบียน
๐๘๓๐
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคณ
ุ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จถึงกองวิชา
ประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
เสด็จเขาหองทรงงาน ชั้น ๒
๐๙๐๐
เสด็จไปยังหองเรียน ๒๐๖
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ ถวาย
หนังสือประกอบการสัมมนา
ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการสัมมนาทางวิชาการประจำป เบิกคณะบุคคลเขารับของ
พระราชทานที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชิญทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
๐๙๑๐
ผูอำนวยการสำนักงานการวิจยั แหงชาติ (วช.) กลาวถึงที่มาของการ
สนับสนุน “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ใน
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศในอนาคต
๐๙๒๐-๑๐๐๐ พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
๑๐๐๐-๑๐๓๐ พัก อาหารวาง
๑๐๓๐-๑๒๐๐ การสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว
เอกสารเกาหลีใต
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
เอกสารจีน
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
เอกสารฝรั่งเศส
รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา
เอกสารเวียดนาม
พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
เอกสารสหรัฐอเมริกา
ฌ
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
๑๒๐๐-๑๓๓๐ อาหารกลางวัน
ผูเขารวมการสัมมนา
นักวิชาการ อาจารย นิสติ นักศึกษาระดับปริญญาตรี โทและเอกจากมหาวิทยาลัย จำนวน
๑๕๐-๒๐๐ คน
ขาราชการ อาจารยและนักเรียนนายรอย รร.จปร. ขาราชการของทบ. วช. และหนวยอื่นๆ
จากกรุงเทพฯ จำนวน ๑๐๐ คน
ประโยชนทีค่ าดวาจะไดรับ
๑. ไดเผยแพรตนแบบ (Idol) ความเปน “ทหารวิชาการ” ของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ที่ มี ลั กษณะกาวหนาและสรางสรรคบนฐานความรูมานานมากกวาสี่ท ศวรรษแลว
ใหเปนที่ปรากฏแกสังคมไทย
๒. ไดเผยแพรการดำเนินการของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
ในพระราชดำริ ข องพลเอกหญิ ง ศ.เกี ย รติ คุ ณ ดร.สมเด็ จ พระกนิ ษ ฐาธิ ร าชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำหรับเปนแหลงขอมูลคนควา
และการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับสมัย
สงครามโลกครั้งที่ ๒ สมัยสงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น แกนักวิชาการ นิสิต
นักศึกษาและผูสนใจ ที่สามารถเขามาใชบริการในโอกาสตอไป
๓. ไดแลกเปลี่ ย นความรู และแหลงขอมู ล สำหรั บ การศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตรไทยสมั ย
สงครามโลกฯ สงครามเย็นและยุคหลังสงครามเย็น ซึ่งจะเปนประโยชนตอนักวิชาการ
นิสิตนักศึกษาและถือเปนความกาวหนาของการศึกษาวิจัยเชิงลึกในขั้นตอๆ ไป
พ.อ.ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
๙ กันยายน ๒๕๖๗
ญ
กำหนดการการสัมมนาทางวิชาการเฉลิมพระเกียรติ
พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ ๖๙ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๗
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
---------------------------------๐๗.๐๐ นา กิ า
๐๘.๓๐ นา กิ า
๐๙.๐๐ นา ิกา
๐๙.๑๐ นา ิกา
๐๙.๒๐ นา ิกา
๑๐.๐๐ นา ิกา
๑๐.๓๐ นา ิกา
- ลงทะเบียน
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ
ถึงกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา
- เสด็จฯ เขาหองทรงงาน ชั้น ๒
- เสด็จฯ ไปยังหองเรียน ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสนบนเวที
- พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ทูลเกลาฯ
ถวายหนังสิอประกอบการสัมมนา
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงาน
วัตถุประสงคการจัดสัมมนาทางวิชาการ เบิกผูมีอุปการคุณและวิทยากรเขารับ
พระราชทานของที่ระลึก และกราบบังคมทูลเชญ
ิ ทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ
- ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุน
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” และการสนับสนุน
การรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ในอนาคต
- พลเอกหญิง ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปาฐกถาพิเศษ
เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน”
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖ ไปยังหองทรงงาน
- ทรงพักพระอิริยาบถ
- เสด็จฯ ไปยงั หอง ๒๐๖
- ประทับพระราชอาสน
ฎ
๑๑.๕๐ นา ิกา
๑๒.๐๐ นา ิกา
- ทรงรวมการสัมมนาเรื่อง “การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗ : งานแปลเอกสารสำคัญจากเกาหลีใต จีน
ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา” มีวิทยากร ๕ ทาน
๑. นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว :
เอกสารเกาหลีใต
๒. ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ :
เอกสารจีน
๓. นางสาวณุทยา ณุตตรกุล :
เอกสารฝรั่งเศส
๔. รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา :
เอกสารเวียดนาม
๕. พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย :
เอกสารสหรัฐอเมริกา
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ ผูดำเนินรายการ
- ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา กราบบังคมทูลรายงานสรุป
และขอพระราชทานพระราชานุญาตปดการสัมมนาฯ
- เสด็จฯ ออกจากหอง ๒๐๖
- ฉายพระฉายาลักษณรวมกับคณะกรรมการจัดงานสัมมนา และวิทยากร
(จำนวน ๓ ชุด)
- ประทับรถยนตพระที่นั่งออกจากกองวิชาประวัติศาสตร
----------------------------------
ฏ
คำกราบบังคมทูลรายงาน
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบ ฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา พลโท อุดม แกวมหา ผูบัญชาการโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา พรอมดวยผูเขารวม
สัมมนา ตางปลื้มปติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใตฝาละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเปนประธาน
การสัมมนาวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย ครั้งที่ ๗” ในวันนี้
โครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ไดรับการสนับสนุนจากสำนักงานการ
วิจัยแหงชาติ เปนปที่ ๔ วันนี้จึงเปนวันแหงความภาคภูมิใจของปวงขาพระพุทธเจาที่ไดรวมมือกันจัดงานสัมมนา
ทางวิชาการขึ้นอีกครั้ง นับเปนการสนองพระราชดำริและพระมหากรุณาธิคณ
ุ อยางเปนรูปธรรม
การสัมมนาวิชาการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค ๔ ประการ คือ
ประการที่ ๑ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่ใตฝาละอองพระบาท ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๙ พรรษา
วันที่ ๒ เมษายน ที่ผ านมา และครบ ๔๔ ปแหงการทรงสอน ณ โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา อีกทั้งเพื่อ
เผยแพรตนแบบความเปน “ทหารวิชาการ” ของใตฝาละอองพระบาท ที่มีลักษณะกาวหนาและสรางสรรค
บนฐานความรูมานานกวาสี่ทศวรรษ ใหเปนที่ประจักษแกสังคมไทย
ประการที่ ๒ เพื่อแนะนำ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” สำหรับเปนแหลงคนควา
ขอมูลและการทบทวนองคความรูของประวัติศาสตรไทยสมัยใหม ใหแกนักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผูสนใจ
ประการที่ ๓ เพื่อใหนักวิชาการภายนอกและนิสิตนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยตาง ๆ ไดพบปะแลกเปลี่ยน
ความรู ความคิดเห็น กับอาจารย ขาราชการ และนักเรียนนายรอย อยางกวางขวางฉันมิตร
ประการส ุ ด ทาย เพ ื ่ อ สงเสร ิ ม และสน ั บ สน ุ น ใหม ี ก ารนำเอกสารสำค ั ญ ทางประว ั ต ิ ศ าสตรไทยจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศในประเทศตาง ๆ มาจัดเก็บไวในประเทศไทยและดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก และ
งานเขียนสรางสรรคความรูใหม ๆ เพื่อเผยแพรใหชาวไทยทั่วไปสามารถเขาถึงแหลงขอมูลทางประวัติศาสตรไทย
ดังกลาวไดอยางทั่วถึง
ฐ
บัดนี้ ไดเวลาอันสมควรแลว ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ผูใหการสนับสนุน และ
วิทยากร เขารับพระราชทานของที่ระลึก ดังนี้
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
พลเอก สุรสิทธิ์ ถนัดทาง ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวเสาวนีย มุงสุจริตการ รองผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
นางสาวสตตกมล เกียรติพานิช ผูทรงคุณวุฒิ
นางมาริยาท ตั้งมิตรเจริญ ผูทรงคุณวุฒิ
นางสาวอาภา เนตรประไพ ผูทรงคุณวุฒิ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหนาโครงการวิจัยฯ และผูดำเนินรายการ
รองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา วิทยากร
ผูชวยศาสตราจารย ชัยพร พยาครุฑ วิทยากร
พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย วิทยากร
นางสาวเกษราภรณ หาญแกลว วิทยากร
ลำดับตอไป ขาพระพุทธเจาขอพระราชทานพระราชานุญาตเบิก ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงาน
การวิจัยแหงชาติ กราบบังคมทูลรายงานการสนับสนุนโครงการ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย”
และการสนับสนุนการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญของไทย จากหอจดหมายเหตุตางประเทศในอนาคต และ
กราบบังคมทูลเชิญใตฝาละอองพระบาททรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” ตามลำดับตอไป
พระพุทธเจาขาขอรับ
ดวยเกลาดวยกระหมอม
ฑ
คำกราบบังคมทูลถวายรายงาน
พลเอกหญิง ศาสตราจารย เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของจดหมายเหตุตางประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารยครั้งที่ ๗” ในพระราชดำริของพลเอกหญิง
ศาสตราจารยเกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
โดย ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๗
ณ กองประวัติศาสตร สวนการศึกษา
โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา จังหวัดนครนายก
ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝาละอองพระบาท
ขาพระพุทธเจา ดร.วิภารัตน ดีอ อง ผู อำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม มีความปลาบปลื้มเปนลนพนในการ
รวมสนับสนุนการดำเนินงานอันทรงคุณคาตอประวัติศาสตรและประเทศชาติเพื่อสืบสาน
พระราชดำริ ข องใตฝาละอองพระบาทและตอสำนั ก งานการวิ จ ั ย แหงชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม โดยการสนับสนุน “โครงการการวิจัยเอกสาร
สำคัญ ทางประวัติศาสตรไทยสมั ยใหมจากหอจดหมายเหตุต างประเทศ ”เพื่อมุ งสื บ สาน
โครงการหอจดหมายเหตุในพระราชดำริของใตฝาละอองพระบาท ตั้งแตปพุทธศักราช 2563
โดยมี พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และคณะ เปนผูดำเนินการ
โครงการการวิจัย เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจากหอจดหมาย
เหตุตางประเทศ มีเปาหมายหลักเพื่อรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารเกี่ยวกับประเทศ
ไทยจากหอจดหมายเหตุของตางประเทศทั่วโลก ใหแกผูสนใจ และพัฒนา สรางองคความรู
เกี่ยวกับประวัติศาสตรไทยสมัยใหมใหมีความสมบูรณและทันสมัยยิ่งขึ้น ซึ่งจากการดำเนินการ
ฒ
ที่ผ านมา ไดมีการรวบรวมและจัดเก็บขอมูลจากเอกสารและแปลงเปนเอกสารดิจิทัล และ
นำมาวิเคราะห จัดหมวดหมู และจัดระบบเอกสารขอมูลในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสบรรจุลงใน
“หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” จำนวนกวา 400,000 แผน โดยชุด
ขอมูลเหลานั้น จะมีการจัดทำคำอธิบายชุดรับขอมูลตามมาตรฐานสากล เพื่อใหสามารถระบุ
รายละเอียด แหลงขอมูล และมีคำอธิบาย ทำใหผู ใชขอมูลสามารถทราบไดวาขอมูลมาจากที่ใด
มีรูปแบบอยางไร และสะดวกในการสืบคน และใชประโยชนในการจัดทำบัญชีข อมูลของ
ประเทศ อีกทั้ง ไดดำเนินการแปล การวิจัยเชิงลึก พัฒนางานเขียนสรางสรรค และใหบริการ
ความรู แกผูสนใจเอกสารดังกลาว
สำหรับในปนี้ สำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิจัยและนวัตกรรม ไดรวมกับทางโรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ในการดำเนินการตาม
พระราชดำริ โดยการจัดสัมมนาทางวิชาการประจำปขึ้นเพื่อแนะนำดานการแปลเอกสารจาก
ประเทศตางๆ อาทิ เกาหลีใต จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ฯลฯ เพื่อใชเปน
ประโยชนในเชิงวิชาการดานจดหมายเหตุตอไป
ในนามของสำนักงานการวิจัยแหงชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร
วิ จ ั ย และนวั ต กรรม รู สึ ก สำนึ ก ในพระมหากรุ ณ าธิ ค ุ ณ ของใต ฝ าละอองพระบาท
ที่ไดทรงริเริ่มโครงการอันเปนประโยชนตอพสกนิกรชาวไทย และขอรวมสืบสานและตอยอด
พระราชดำริดังกลาว เพื่อรวบรวมและพัฒนาการจัดเก็บและเผยแพรขอมูลทางประวัติศาสตร
ที่มีคุณคา ซึ่งจะเปนประโยชนตอการเรียนรู และการวิจัยในอนาคตของชาวไทยนับรุ นสู รุน
สืบไป
ดวยเกลาดวยกระหมอม
1
หอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอมอาจารย :
ภารกิจและการดำเนินงานดานการแปล
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
“ตั้งแตเรียนปริญญาตรีขาพเจาไดศึกษาเรื่องการใชขอมูลเอกสาร ที่มีทั้งเอกสารชั้นตนที่ตีพิมพ
แลว เอกสารชั้นตนที่ยังไมไดตีพิมพ และเอกสารชั้นรองที่มีนักวิจัยคนควาเอกสารชั้นตนแลวมาตีความ
เขียนเปนบทความหรือหนังสือ อาจารยใหพวกเราไดใชเอกสารชั้นตนที่ หอจดหมายเหตุแหงชาติ จะเขียน
เรื่องใดก็ใชแฟมของกระทรวงที่เกี่ยวของ เมื่อเขามาทำงานที่โรงเรียนนายรอยพระจุลจอมเกลา ไดรับ
มอบหมายใหสอนวิชาประวัติศาสตรไทยก็ตองใชเอกสารในลักษณะเดียวกันนี้
นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมาย
เหตุในตางประเทศไมนอย…”
(พระราชนิพนธคำนำ “70 ปแหงการสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2: ไทยจากเอกสาร
จดหมายเหตุตางประเทศ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย เยอรมนี ญี่ปุน ตุรกี และจีน”
31 สิงหาคม 2558)
บทนำ
“…นอกจากเอกสารที่มีอยูในประเทศไทยแลว มีเอกสารเกี่ยวกับประเทศไทย ที่เก็บไวที่หอจดหมายเหตุใน
ตางประเทศไมนอย…” ตามพระราชนิพนธคำนำนี้ มีความหมายและความสำคัญที่ควรเนนเปนจุดเดนของ
ความเปนมาและภารกิจของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย เนื่องจากสะทอนพระราชดำริและ
พระราชประสงคของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ในเรื่องการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และตอมาเปน
ที่มาของการดำเนินการโครงการหอจดหมายเหตุของกองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา โรงเรียนนายรอย
พระจุลจอมเกลา (โครงการหอจดหมายเหตุ กปศ.สกศ.รร.จปร. ในพระราชดำริฯ) ซึ่งก็คือ “หอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องมานานมากกวาสามทศวรรษ
แลว ทั้งในดานการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศ ตั้งแต พ.ศ. 2534-35 เปนตนมาจนถึงปจจุบัน
ผลการดำเนินการของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ ถือไดวาเปนเรื่องใหมในสังคมไทย ทั้งในแวดวง
ทางวิชาการ หนวยงานภาครัฐและเอกชน รวมถึงภาคประชาสังคม เพราะยังไมพบวามีงานเขียน งานศึกษาวิจัยที่
2
เกี่ยวของหรือการดำเนินงานของหนวยงานใดที่จัดอยูในลักษณะเดียวกันกับโครงการนี้มากอน ทั้งดานการคนควา
รวบรวมและจัดเก็บตัวเอกสารตางประเทศ และดานการนำเอกสารดังกลาวไปเผยแพร ไปใชประโยชนหรือการ
ประยุกตใชในทางตาง ๆ เชน ดานการเรียนการสอน การแปลเอกสารสำคัญ การวิจัยในเชิงลึกทางประวัติศาสตร
ไทยสมัยใหม การจัดงานสัม มนาทางวิชาการ และการเปดใหบริการความรู และเผยแพรเอกสารสำคัญจาก
ตางประเทศแกนักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษาและผูสนใจทั่วไป สามารถเขาถึงแหลงเอกสารขอมูลดังกลาวทาง
หองสมุด online หรือระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส ซึ่งปจจุบันมีเอกสารใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล ของ
หอจดหมายเหตุตางประเทศนี้มากกวา 10 ประเทศ และมีเอกสารสำคัญที่เปนขอมูลใหม ขอมูลเดน ๆ สำหรับการ
ศึกษาวิจัยประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 และสมัยสงครามเย็นและตอเนื่องมาในชวงตนของยุคหลัง
สงครามเย็น จำนวนมากกวา 3-4 แสนแผน
จึงถือไดวา สิ่งที่พระองคทรงดำเนินการมาอยางยาวนานนั้น เปนการริเริ่มที่ทาทายและสรางสรรคพื้นฐาน
ที่สำคัญใหแกคนไทยและสังคมไทยอยางดียิ่ง และในโอกาสที่พระองคทรงริเริ่มและดำเนินการโครงการหอจดหมาย
เหตุฯ ครบรอบ 33 ป ในป 2567 นี้ จึงควรนำเสนอเรื่องราวตาง ๆ ใหผูสนใจไดรับรูสิ่งดี ๆ ที่พระองคทรงไดมีการ
ดำเนินการมาแลว และสิ่งที่ทรงกำลังทำ ณ ปจจุบัน รวมถึงสิ่งที่ทรงจะทำตอไปในอนาคต ซึ่งบางสวนมีการ
ดำเนินการของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ คือ การวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยมีพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ เปนหัวหนาโครงการ ตั้งแตป 2563-ปจจุบัน
การดำเนินงานของโครงการสืบสานพระราชดำริฯ นี้ ไดรับการสนับสนุนจากหนวยงานที่เกี่ยวของและให
ความสนใจกับการดำเนินงานของหอจดหมายเหตุมาอยางตอเนื่องตั้งแตป 2563 และมีบุคคลจำนวนมากที่ใหความ
ชวยเหลือดวยดีตลอดมา โดยเฉพาะ ศ.พิเศษ ดร.เอนก เหลาธรรมทัศน อดีตรัฐมนตรีว าการกระทรวงการ
อุดมศึกษา วิทยาศาสตร วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ศ.ดร.นพ.สิริฤกษ ทรงศิวิไล อดีตปลัดกระทรวง อว. และ
ดร.วิภารัตน ดีออง ผูอำนวยการสำนักงานการวิจัยแหงชาติ (วช.) คณะผูบริหาร ผูทรงคุณวุฒิ คณะเจาหนาที่
ผูเชี่ยวชาญหองสมุดและทีมงานวิจัยของ วช. และทีมงานวิจัยของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.)
อยางไรก็ดี การนำเสนอเรื่องราวนี้มีวัตถุประสงคสำคัญคือ เพื่อใหผูสนใจไดรับรูและชวยกันในการสืบสาน
พระราชดำริและพระราชประสงคของพระองค ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญทาง
ประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศอยางตอเนื่องตอไปในอนาคตในระยะยาว ทั้งในดานการรวบรวม
จัดเก็บ นำเสนองานในการสัมมนาทางวิชาการประจำป การแปล การเขียนงานสรางสรรค และการวิจัยในเชิงลึก
ตอไป รวมทั้งการสัมมนากลุมยอยและการใหบริการความรูทางเอกสารตางประเทศแกอาจารย นิสิตนักศึกษาและ
ผูสนใจทั่วไป และการเปดใหบริการขอมูลเอกสารตางประเทศผานทางระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส
3
ตามแนวพระราชดำริและพระราชประสงคที่กลาวมา จะเห็นไดวาจุดมุงหมายและภารกิจของหอจดหมาย
เหตุแหงนี้มีกิจกรรมหลัก 5 ดานดวยกัน ไดแก 1) การคนควา รวบรวมและจัดเก็บเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร
จากตางประเทศ และการเผยแพรเอกสารสำคัญ ในรูปแบบตาง ๆ คือ 2) การจัดงานสัมมนาทางวิชาการ 3) การ
แปลเอกสารสำคัญ 4) การวิจัยเชิงลึก งานสรางสรรคทางประวัติศาสตรไทย และ 5) การบริการความรูใหแกผูสนใจ
ไดแก นักวิชาการ นิสิตนักศึกษา ผูสนใจทั่วไปทั้งในกรุงเทพฯ และตางจังหวัด
อยางไรก็ตาม กิจกรรมหลักทั้ง 5 ดานนี้มีรายละเอียดของเนื้อหาอยูมากพอควร และยังมีความตอเนื่องกัน
อยางแยกไมออก แตเพื่อใหผูอานเขาใจเขาถึงพระราชดำริและรูปธรรมของแตละดานนี้อยางเปนระบบและครบ
กระบวนการตั้งแตตนจนจบ การนำเสนอภารกิจดานตาง ๆ ของหอจดหมายเหตุตางประเทศแหงนี้ จึงไดเริ่มจาก
พระราชดำริและพระราชประสงค เพื่อเขาใจเขาถึงความเปนมา จากนั้นจะไดกลาวถึงภารกิจดานตาง ๆ ที่ได
ดำเนินการมาแลว ซึ่งเรื่องนี้ผูเขียนไดนำเสนอโดยยอไวแลวในหนังสือหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย (2564) (ผูสนใจสามารถอานหนังสือเลมนี้ไดจากคลังความรูของหอจดหมายเหตุตางประเทศทูลกระหมอม
อาจารย https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/) และในที่นี้จะเนนเฉพาะภารกิจดานการแปลเอกสาร
เปนหลัก โดยพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี ทรงริเริ่มการแปลจากเอกสารรัสเซีย และตอมาจึงมีการขยายไปสูเอกสารจากประเทศอื่น ๆ คือ
เกาหลี (ใต) จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญ : รัสเซีย เกาหลี จีน ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
“…เมื่อวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 1993 ไดไปที่หอจดหมายเหตุของกระทรวงการตางประเทศของ
รัสเซีย ซึ่งเก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1720-1912 คือสมัยที่ยังมีพระเจาซาร เอกสารพวกนี้รวบรวมจาก
สถานทูต และสถานกงสุลของรัสเซียประจำประเทศตาง ๆ สนธิสัญญาที่รัสเซียลงนามจนถึงชวงปฏิวัติ มี
จำนวนเอกสารประมาณ 500,000 ฉบับ ตูหนังสือยาว 8 กิโลเมตร
หอจดหมายเหตุนี้เปนกองหนึ่งของกระทรวงการตางประเทศ มีหนาที่ใหขอมูลประวัติศาสตรแก
กระทรวงการตางประเทศ แตก็เปดใหบุคคลทั่วไปใชบริการได มีนักประวัติศาสตรเขามาทำงานไมนอยกวา
350 คนตอป มีนักวิจัยมาจากตางประเทศประมาณปละ 70 คน เชน จากประเทศนิวซีแลนด ญี่ปุน
ประเทศยุโรป เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้งๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับ
ความสัมพันธระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง
เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ. 1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…
4
ยังมีอะไรอีกแยะแตเราไมมีเวลาดู ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามา
คัดเลือกกันดูอีกที อาจารยลุดมิลาซึ่งเปนลามใหตอนนั้นบอกวา ภาษารัสเซียโบราณนั้นอาจจะยากสำหรับ
คนไทย…”
(พลเอกหญิง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง
“120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซีย จากมุมมองของเอกสารรัสเซีย สหรัฐอเมริกา
และนักวิชาการไทย-รัสเซียศึกษา” 25 พฤศจิกายน 2560)
หากผูอานไดอานพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” นี้อยางพินิจพิเคราะห นอกจากจะไดรับความรูใหม ๆ
แลว ทานยังจะพบเห็นไดวา พระองคทรงนำเสนอสองสิ่งสองเรื่องไปพรอมกันในบทกลาวนำดวย เนื่องจากมีทั้ง
ขอเท็จจริงและพระราชดำริในบทพระราชนิพนธนี้อยางชัดเจน และสองสิ่งสองเรื่องนี้มีความเกี่ยวพันและมีการ
ดำเนินการไปกับ ภารกิจของ “หอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” ที่พระองคทรงริเริ่มและ
ดำเนินการมาอยางตอเนื่องตลอดในระยะยาวนานมากกวาสามทศวรรษแลว ทั้งในการคนควา รวบรวม จัดเก็บและ
เผยแพรเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ โดยเฉพาะภารกิจในสวนที่จะนำเสนอใน
ที่นี้คือ ดานการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารตางประเทศ
จากบทพระราชนิพนธนี้ สิ่งแรกที่พระองคทรงเปดประเด็นไวและถือเปนเรื่องสำคัญตอวงวิชาการไทย
ก็คือทรงกลาวถึงดานขอเท็จจริงที่เกิดขึ้น และนาสนใจยิ่งโดยเฉพาะในแวดวงวิชาการ เชน ประวัติศาสตรไทย ดัง
ความที่วา “…เสียดายที่ไมเคยมีนักประวัติศาสตรไทยมาเลย ทั้ง ๆ ที่มีเอกสารจำนวนมากเกี่ยวกับความสัมพันธ
ระหวางสยามกับรัสเซีย นอกจากหอจดหมายเหตุแหงนี้ กองยังมีหอจดหมายเหตุอีกแหง เก็บเอกสารตั้งแต ค.ศ.
1917 จนถึงปจจุบัน เอกสารสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่พวกเราสนใจก็อยูในหอนั้น…”
ในขณะเดียวกัน บทพระราชนิพนธที่ไดยกมาแตตนนั้น ยังสะทอนพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงมุงมั่นในการรวบรวมเอกสารสำคัญของไทยจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ ตาม
โครงการหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ตั้งแตป 2534-35 เปนตนมา และที่สำคัญก็คือ
พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ดวยการแปลแมอาจ
ตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม ความตอนหนึ่งวา “…ดูแลวก็นึกวาเอกสารทางดานรัสเซียเปนเรื่องที่เราไมคอยมี
ความรูและไมคอยไดใชกัน นาจะไดมีโครงการศึกษา อาจจะจางคนมาแปลเปนภาษาอังกฤษ แลวเรามาคัดเลือกกัน
ดูอีกที…”
5
เนื้อหาในบทความสั้น ๆ ในสวนนี้ จะไดแนะนำและนำเสนอพระราชดำริและพระราชประสงคของ
พระองค และภารกิจของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการดำเนินการเรื่องการแปล
เอกสารสำคัญจากตางประเทศ ซึ่งมีทั้งเอกสารเกาหลี (ใต) จีน รัสเซีย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
สามารถจัดแบงการแปลออกเปนสี่ชวงใหญ คือ
ชวงแรกเปนการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซีย ชวงที่สองหรือชวงหลัง ตอมาเปนการแปลเอกสาร
สำคัญจากเอกสารเกาหลี จีน ชวงที่สามเปนการแปลเอกสารสำคัญจากฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา และ
ชวงทีส่ ี่เปนการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต โดยจะเนนเอกสารทางประเทศเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
ซึ่งในอนาคตตั้งแตป 2568-69 มีแนวโนมจะมีการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากประเทศเพื่อนบานใน
กลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และเวียดนาม รวมถึงชาติมหาอำนาจอื่น ๆ คือ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมี จีน
รั ส เซี ย ไตหวั น เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีต ะวั นออกเดิ ม และกลุ มยุ โรปตะวั นออกที ่เ คยอยู ในคายโลก
คอมมิวนิสต) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และอินเดีย อีกดวย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรก : รัสเซีย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงแรกนี้ ทูลกระหมอมอาจารยทรงริเริ่มนำรองการแปลเอกสารของรัสเซียกอน
คือหลักฐานจากฝายรัส เซียในโครงการชำระเอกสารประวัติศ าสตรทางการทูต ระหวางไทยกั บรัสเซีย ตาม
พระราชดำริของพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุ ม ารี และตอมาการแปลตามโครงการนี้ ไดรั บ การพิ มพเปนหนั ง สื อ 2 เลม ค ื อ (1) 100 ป
ความสัมพันธสยาม-รัสเซีย : คำแปลเอกสารประวัติศาสตร ถอดความจากภาษารัสเซียเปนภาษาไทย (2540)
และ (2) ความสัมพันธระหวางไทยกับรัสเซีย : ประมวลเอกสารจดหมายเหตุและตนฉบับเอกสารจดหมายเหตุ
ของกระทรวงการตางประเทศสหพันธรัฐรัสเซีย พ.ศ. 2484-2513 (ค.ศ. 1941-1970) (2558)
หลังจากหนังสือทั้งสองเลมนี้เผยแพรออกสูผูคนในวงกวางแลว พระองคทรงเลาไวอยางนาสนใจและทรงมี
ขอสงสัยเกี่ยวกับหนังสือสองเลมนี้ ดังปรากฏในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการสัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120
ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ ทูลกระหมอมอาจารยทรงกลาวตอนหนึ่งไว ความวา
“…เมื ่ อ กลั บ มาไดเลาเรื ่อ งเอกสารจดหมายเหตุ ร ัส เซี ย ใหศาสตราจารยนรนิ ต ิ เศรษฐบุตร
อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตรในเวลานั้น และไดจัดแปลเอกสารสวนหนึ่งพิมพเผยแพรไปครั้งหนึ่ง
แลว ตามที่นายวัฒนะ คุมวงศ รองอธิบดีกรมยุโรป กระทรวงการตางประเทศ (ในเวลานั้น) ไดมาบรรยาย
ในการประชุมเรื่องจดหมายเหตุในครั้งที่แลว
6
หลังจากที่พิมพเผยแพรแลว ไดไปรวมประชุมเนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปความสัมพันธไทย-รัสเซีย ไม
ปรากฏวานักวิชาการกลาวถึงเอกสารแปลนี้เลย ตอมามหาวิทยาลัยธรรมศาสตรและกระทรวงการตางประเทศได
แปลและพิมพเผยแพรอีกเปนเลมที่สอง แตก็ไมปรากฏวามีผูสนใจนำมาวิเคราะหมากนัก สันนิษฐานวาเปนเรื่องที่
ไมไดเปนประเด็นที่ตรงกับความสนใจของนักวิชาการไทยมากพอ…”
หลังจากนั้น พระองคยังทรงแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารรัสเซียไวในพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ใน
การสัมมนาทางวิชาการเรื่อง “120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ” อีกดวย ซึ่งมีขอมูล
นาสนใจและชวนคนชวนติดตามเหตุการณทางประวัติศาสตรจากเอกสารของรัสเซีย ดังความตอนหนึ่งวา
“…ขาพเจาไดขอใหขาราชการสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโกชวยหาเอกสารใหเพิ่มเติม
ขาราชการที่อานภาษารัสเซียได ไดจัดการหาเอกสารจาก the Russian State Archive สงมาตั้งแตเดือน
กรกฎาคม ปนี้
(ในการใชหอจดหมายเหตุตองนัดลวงหนา ครั้งละสัปดาหและขอดูไดจำนวนจำกัด)
ไดเอกสารมาที่เปนภาษารัสเซีย (เดือนมีนาคม ค.ศ. 1935) ลามของสถานทูตแปลใหเปน
ภาษาไทย อีกฉบับหนึ่งลงวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 1934 เปนภาษาฝรั่งเศส ชื่อวาสถานการณพรรค
คอมมิวนิสตสยาม (La situation du parti communiste siamois) (แปลเอง ยังไมเสร็จ) เนื้อหา
เกี่ยวกับสถานการณของพรรคคอมมิวนิสตสยามที่สัมพันธกับพรรคในจีน อันนัม มลายู ที่มีปญหาดานการ
ประสานงาน สถานะของ Komsomol (องคกรเยาวชนของพรรค) และจุดออนของพรรค
ฉบับที่แ ปลเปนภาษาไทย เปนเอกสารสงให นายออตโต วิล เลม กูซ ีเนน (Otto Wilhelm
Kuusinen) นายกูซีเนนผูนี้เกิดในฟนแลนด หลังจากพรรคของเขาแพในสงครามกลางเมือง หนีไปมอสโก
ตั้งพรรคคอมมิวนิสตฟนแลนด ทำงานใหสตาลิน ภายหลังเมื่อถึงสมัยครุสชอฟก็ยังเปนใหญ เปนสมาชิก
โปลิตบูโร
มีเอกสารที่เปนขอเสนอของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ขอการตัดสินใจเกี่ยวกับการบริหารจัดการ
พรรค เอกสารสถานการณทั่วไปที่สยาม (ที่สงใหนายกูซิเนน) เปนขอมูลทางภูมิศาสตร ประชากร สาเหตุ
ของการปฏิวัติ ค.ศ. 1932 (พ.ศ. 2475) สถานะของกองทัพ สถานะทางเศรษฐกิจ ขอมูลทางวัฒนธรรม
ศาสนาและความเชื่อ การคมนาคมขนสง สภาพความเปนอยูของคนในสังคม สภาพเศรษฐกิจที่ตกต่ำทำให
เกิดอาชญากรรม กลุ มโจร สถานะทั่วไปของพรรคคอมมิวนิสตสยามและการรวมตัวกัน การตั้งพรรค
คอมมิวนิสตสยาม สถานะของกลุมคอมมิ วนิสตจีนในสยาม สถานะของพรรคสยามหลังจากการรวมตัว
7
ของสมาชิกพรรค องคกรและการบริหารพรรค ความขัดแยงทางแนวความคิดภายในพรรค และการตอสู
ระหวางฝายขวาและฝายซายของพรรค ตารางแสดงจำนวนนักปฏิวัติตามกลุมตางๆ…”
แมวาพระองคทรงพยายามนำรองการแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซีย ซึ่งตอมามีการพิมพเปน
หนังสือ 2 เลมดังกลาวมาแลว รวมทั้งทรงแปลอีกบางสวนที่ปรากฏในบทพระราชนิพนธ “บทกลาวนำ” ในการ
สัมมนาทางวิชาการเรื่อง 120 ปแหงความสัมพันธระหวางราชอาณาจักรไทย-รัสเซียฯ นั้นก็ตาม แตการแปล
เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยจากเอกสารรัสเซียก็ยังคงมีนอยมาก และปจจัยสำคัญคงเนื่องมาจากคนไทยยัง
รูและใชภาษารัสเซียไดไมมากนักนั่นเอง
ดังนั้น จึงหวังวาในอนาคต การแปลเอกสารสำคัญจากเอกสารของรัสเซียนาจะทำไดมากขึ้น เนื่องจากมี
นักศึกษาไทยที่ไดรับทุนของรัฐบาลรัสเซีย และจบปริญญาเอกทางดานรัฐศาสตร อักษรศาสตร เอกภาษารัสเซีย
และประวัติศาสตร กลับมาเมืองไทยจำนวนหนึ่ง ในจำนวนนี้หลายทานไดเปนอาจารยมหาวิทยาลัยซึ่งสวนหนึ่งก็ได
เขามาอยูในเครือขายของคณะวิจัย/การคนอานเอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เชน ผศ.ดร.
จิ ร าพร รวมพงษพั ฒ นะ (ตรี ว ิ เ ศษศร) มศว.ประสานมิ ต ร และ ผศ.ดร.อั ง สนา เรื อ งดำ คณะอั ก ษรศาสตร
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย
การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สอง : เกาหลี (ใต) และจีน
ภายหลังจากทูลกระหมอมอาจารยทรงนำรองแปลเอกสารของรัสเซียกอนแลว ในระยะตอมาโดยเฉพาะ
ในชวงหลัง ๆ คือตั้งแตชวงป 2563 เปนตนมา ดวยทุนการสนับสนุนจาก วช. จึงเริ่มมีการแปลเอกสารตางประเทศ
จาก “คลังขอมูล” ดิจิทัลของหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย โดยคณะวิจัย/การคนอาน
เอกสารตางประเทศในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ เริ่มจากเอกสารเกาหลีใตและจีน อันเนื่องมาจากการจัด
สัมมนาเรื่อง “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี” ในป 2563 และปจจุบันการแปลนี้ไดแลวเสร็จเพียง 2 เลม คือเกาหลี
และจีน และจะไดแนะนำและสรุปเนื้อหาสำคัญของแตละชิ้น/เลม ดังนี้
(1) งานแปลเอกสารเกาหลี (ใต) เรื่อง “บันทึกความสัมพันธระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี: ในเอกสาร
ประวัติศาสตรของสาธารณรัฐเกาหลี” โดยคุณเกษราภรณ หาญแกลว (ปจจุบัน นักศึกษาปริญญาเอก เกาหลีใต
ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา Ewha Womans University)
เนื้อหาของงานแปลเอกสารเกาหลีนี้ เนน “การศึกษาประวัติศาสตรความสัมพันธไทยกับสาธารณรัฐ
เกาหลีผานเอกสารราชการ (text)” และเอกสารทั้งหมดนี้เปนเอกสารราชการที่มาจากกระทรวงการตางประเทศ
ของรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลี ในยุคหลังสงครามเกาหลีเพียงไมกี่ป เอกสารเหลานี้เปนการจัดเก็บของรัฐ มีรัฐเปน
8
ศูนยกลางจึงหลีกเลี่ยงไมไดที่จะตองตีความเอกสารจากศูนยกลางหรือจากบนลงลาง เอกสารเหลานี้เปนเอกสาร
จากกลุมคนที่มีอำนาจสูงสุดเพียงไมกี่คนในการตัดสินใจตอประเด็นนั้น ๆ
(2) งานแปลเอกสารจีน เรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” โดย ผศ.ชัยพร พยาครุฑ ผูชวยคณบดีและ
อาจารยประจำหลักสูตรจีนศึกษา วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร
การแปลเรื่อง “สงครามเกาหลีในเอกสารจีน” นี้มีวัตถุประสงคเพื่อทำความเขาใจประวัติศาสตรของ
สงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศไทยผานเอกสารจีน ซึ่งในแวดวง
วิจัยของไทยยังถือวามีหลักฐานภาษาจีนอยูนอยและไมเพียงพอ เพราะเหตุวานั กวิชาการดานสังคมศาสตรของไทย
ที่สามารถเขาถึงเอกสารจีนไดมีอยูนอย กอปรกับขอจำกัดทางภาษาซึ่งเปนอุปสรรคตอการเขาถึงหลักฐานทาง
ประวัติศาสตรชั้นตนของจีน จึงนำมาสูโครงการรวบรวมเอกสารชั้นตนจากหนังสือพิมพประชาชน (เหรินหมินรื่อ
เปา) ของจีนที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลีเพื่อทำการแปลเปนภาษาไทย
บทแปลที่ไดคัดเลือกมานี้สามารถสะทอนลักษณะสำคัญของจีนตอสงครามเกาหลีไดอยางนอย ๔ ประการ
ไดแก ทัศนคติจีนในปฏิบัติการสงครามเกาหลี มหาอำนาจที่เกี่ยวของกับสงครามเกาหลี ขบวนการชาตินิยมของจีน
และมุมมองของจีนที่มีตอไทยในชวงสงครามเกาหลี
อนึ่ง การแปลเอกสารสำคัญในชวงที่สองนี้ นอกจากเกาหลีใตและจีนแลว ยังมี การนำเอกสารสำคัญของ
สหรัฐอเมริกามาเผยแพร เรื่อง จากแฟม “เอกสารลับที่สุด” : เผย “ขอมูลใหม” ทางประวัติศาสตรไทยสมัย
สงครามโลกครั้งที่ 2 ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา (NARA)” โดย พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
หัวหนาโครงการสืบสานพระราชดำริฯ (โครงการการวิจัยเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตรไทยสมัยใหมจาก
หอจดหมายเหตุตางประเทศ) ผูเขียน และพันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน ผูอำนวยการกองวิชาประวัติศาสตร
สวนการศึกษา รร.จปร. (กปศ.สกศ.รร.จปร.) เปนบรรณาธิการ และงานเขียนเลมนี้ไดรับการสนับสนุนในการ
จัดพิมพเปนหนังสือแลวในชวงกลางป 2564 เพื่อเผยแพรในวงกวางขึ้น
ควรกลาวไวดวยวา หนังสือเลมนี้เปน 1 ใน 4 เลม ที่พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีขอแนะนำและพระราชทานหนังสือใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.
ศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 เพื่อเปนแนวทางนำไปใชในการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร ที่เนน
การคิดวิเคราะหอยางเปนระบบมากกวาทองจำ สำหรับนักเรียนและเยาวชนตอไป
9
เทาที่ทราบจากขาวของหนังสือพิมพหลายสิบฉบับ พบวาทูลกระหมอมอาจารยทรงมีข อแนะนำและ
พระราชทานหนังสือจำนวน 4 เลม ใหแก น.ส.ตรีนุช เทียนทอง รมว.ศึกษาธิการ เพื่อเปนแนวทางนำไปใชใน
การเรียนการสอนสำหรับนักเรียน เมื่อวันที่ 21 กันยายน 2564 และควรกลาวถึงหนังสือ 4 เลม ไดแก
1) เอกสาร “ประวัติศาสตรทองถิ่น (Local History HI 5921)” ของทูลกระหมอมอาจารย
2) หนั ง สื อ “สายธารแหงประวั ต ิ ว ิ ท ยา” (รวมบทพระราชนิ พ นธคำสอน ณ โรงเรี ย นนายรอย
พระจุลจอมเกลา ในพลเอกหญิง ศาสตราจารย ดร.สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี)
3) หนังสือ “จากแฟมเอกสารลับที่สุด” (เผยขอมูลใหมทางประวัติศาสตรไทย สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ของหอจดหมายเหตุแหงชาติ สหรัฐอเมริกา NARA) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ และ
4) หนังสือ “เรื่องเลาจากทหารวิชาการอาวุโส” (การคนควาและอานเอกสารทางประวัติศาสตรเพื่อสราง
คน สรางชาติ และสรางทหารอาชีพ) ของพันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
อันที่จริงแลว เลมที่ 3 นี้ คือ หนังสือจากแฟม “เอกสารลับที่สุด” นั้น มิใชเปนงานแปลโดยตรง หากเปน
การนำเอกสารลับ-ลับสุดยอด (Top Secret) ของสหรัฐอเมริกา ในสวนที่ถือวาเปนเอกสารเดนที่มีความสำคัญหรือ
ในฐานะเปน “ขอมูลใหม” ซึ่งมีทั้งในสวนที่เปนเอกสารภาษาไทยและภาษาอังกฤษ สำหรับการศึกษาวิจัย
ประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 มาเผยแพร พรอมบทสรุปวิเคราะหประเด็นตาง ๆ ที่เกี่ยวของ เพื่อ
แสดงใหเห็นวา “ขอมูลใหม” นี้มีความหมาย ความสำคัญตอประวัติศาสตรไทยในสมัยดังกลาวและตอเนื่องมาใน
สมัยสงครามเย็นอยางไร
การนำเอกสารของ NARA มาเผยแพรในครั้งนี้ ไดคัดเลือกมาจากสวนหนึ่งที่อยูใน “คลังขอมูล” ดิจิทัล
(Digital Collections) ของโครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และไดนำมาเสนอกอน
เพียง 3 ชุด 5 เรื่อง ซึ่งเปนเอกสารที่อยูใน RG 226, RG 457 ของสหรัฐอเมริกา (NARA)
เอกสารใน RG 226 ที่ไดเลือกมานำเสนอนี้มี 2 เรื่องเดน คือ (1) บันทึกของนายเตียง ศิริขันธ (ภาษาไทย)
และ (2) บันทึกคำใหการ/การตอบคำถามของนายกนตธีร ศุภมงคล (ภาษาอังกฤษ) เอกสารทั้ง 2 เรื่องนี้ เทาที่
ทราบยังไมเคยมีใครกลาวถึงในองคความรู เดิม หรือยังไมมีการนำมาใชจากนักวิชาการประวัติศาสตรสมัย
สงครามโลกฯ มากอนเลย จึงถือไดวาเปนขอมูลที่พบใหม คือเปน “ขอมูลใหม” ที่มีคุณคา มีความสำคัญ ซึ่งจะมีผล
ตอการรื้อถอนคำอธิบายประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลกฯ โดยเฉพาะเรื่องขบวนการเสรีไทย จากวาทกรรมเกา
“ตำนานเดิม” ไปสูแนวทางใหมอยางมีน้ำหนักยิ่งขึ้น
10
สวนใน RG 457 ซึ่งถือไดวาเปน “แหลงขอมูลใหม” สำหรับการศึกษาประวัติศาสตรไทยสมัยสงครามโลก
ครั้งที่ 2 นั้น มีเอกสารเดน ๆ 3 เรื่องดวยกัน (เอกสารทั้ง 3 เรื่องนี้เปนภาษาอังกฤษ) ซึ่งเกี่ยวของกับเหตุการณ
ภายในของไทยสมัยสงครามโลกฯ คือเปนโทรเลขรายงานลับของญี่ปุนกลับไปทางกรุงโตเกียว ไดแก 1) กรณีการ
เคลื่อนไหวของกองทัพไทยเขาสูบริเวณตอนเหนือประชิดชายแดนของประเทศจีน และขอสงสัยการติดตออยาง
ลับๆ ระหวางทหารไทยกับฝายจีน 2) กรณีจอมพล ป. พิบูลสงคราม ยื่นใบลาออกจากตำแหนงนายกรัฐมนตรี แต
ไมยอมออก และ 3) กรณีฝายญี่ปุนพยายามชักชวนใหจอมพล ป. พิบูลสงคราม เดินทางไปญี่ปุนหลายครั้ง แต
จอมพล ป. พิบูลสงคราม ก็บายเบี่ยงเสมอ
ในฐานะ “แหลงขอมูลใหม” เอกสารของญี่ปุนชุดนี้เผยใหเห็นการเมืองภายในของไทยในอีกแงมุมหนึ่ง ซึ่ง
เรามักไมรู ไมเคยคิดกันมากอน เพราะมักเชื่อกันตลอดมาวา จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับฝายญี่ปุ นเปนเนื้อ
เดียวกัน แตขอมูลนี้กลับแสดงถึง “ความชาญฉลาด” และการรูจัก “หลอกลอ” ของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ใน
การดำเนินนโยบายกับญี่ปุนซึ่งไมไวใจรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม มาตั้งแตตน เพราะเหตุวาจอมพล ป. พิบูล
สงคราม มีความเปนอิสระพอควรในการใชมาตรการตาง ๆ ที่มิไดเอาใจญี่ปุนตามที่มักเชื่อกันวา จอมพล ป. พิบูล
สงคราม เปนฝายนิยมญี่ปุน
หากมองจากมุมของฝายญี่ปุนนี้ กลับพบวาความเปนไปของการเมืองไทยสมัยสงครามโลกฯ บอยครั้งมา
จากปญหาความขัดแยงภายในของไทยเราเอง มากกวาเรื่องความนิยมหรือตอตานญี่ปุน ตามที่นักวิชาการไทยมัก
เชื่อและอธิบายกันตลอดมา ดังนั้น ความขัดแยงระหวางจอมพล ป. พิบูลสงคราม และกลุ มทหารบกกับฝาย
นายปรีดี พนมยงค-พลเรือน-ทหารเรือ-เสรีไทย จึงมีอะไรลึกมากกวานั้น และขอมูลของญี่ปุนจะชวยไขปริศนานี้ได
อยางดี ซึ่งนาจะไดเห็นภาพนั้นอยางสมบูรณยิ่งขึ้น หากมีผูสนใจคนควาเอกสาร RG 457 อยางจริงจังตอไป
การแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน รวมทั้งการนำเสนอเอกสาร 3 ชุด 5 เรื่องของสหรัฐอเมริกานี้ ก็เปนไป
ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ในการรวบรวม จัดเก็บและเผยแพรเอกสารสำคัญ
ทางประวัติศาสตรจากหอจดหมายเหตุตางประเทศ และที่สำคัญก็คือ พระองคทรงตองการเผยแพรเอกสารสำคัญ
จากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทัว่ ถึง ดวยการแปลแมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตาม
งานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีนนี้ ผูแปลทั้งสองทาน คือ คุณเกษราภรณ หาญแกลว และ ผศ.ชัยพร
พยาครุฑ จะไดนำเสนอในงานสัมมนาทางวิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จ
พระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ
69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุต างประเทศ
ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่ 21 พฤศจิกายน 2567
11
นอกเหนือจากงานแปลที่ดำเนินการแลวเสร็จในป 2564-2565 จำนวน 3 เลมที่ไดกลาวมาแลว ยังมี
งานแปลที่อยูในระหวางการดำเนินการอีกหลายเรื่อง โดยเฉพาะเอกสารสำคัญที่เกี่ยวกับไทยสมัยสงครามเย็นและ
ยุคหลังสงครามเย็น อันเนื่องมาจากการจัดงานสัมมนาทางวิชาการ เมื่อป 2564-65 จำนวน 2 ครั้ง ครั้งแรกเรื่อง
“54 ป การกอตั้ง ‘อาเซียน’ และปฏิกิริยาจากโลกมหาอำนาจและเพื่อนบาน : มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุ
ตางประเทศและนักวิชาการอาวุโส” (ป 2564) และครั้งที่สองเรื่อง “ไทยกับอินโดจีนสมัยประชาคมอาเซียน:
มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศของเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจ และนักวิชาการ” (ป 2565) ซึ่ง
มีการแปลเอกสารจากเพื่อนบานและชาติมหาอำนาจเกี่ยวกับอาเซียนหลายชุดดวยกัน เชน ฝรั่งเศส เวียดนาม และ
สหรัฐอเมริกา
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สาม : ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา
ภายหลังจากงานสัมมนาในแตละครั้งนั้น หัวหนาโครงการและคณะคนควา-วิจัยไดดำเนินการในสวนของ
การเผยแพรเอกสารสำคัญ และในสวนของการแปลเอกสารนั้นไดใหผูคนควาของแตละประเทศเปนผู นำเสนอ
เอกสารที่ตองการแปลกอน เนนในเรื่องเกี่ยวของกับอาเซียนจากสมัยสมาคมสูประชาคมหรือจากสมัยสงครามเย็นสู
ยุคหลังสงครามเย็น โดยมีผูสนใจและเสนอการแปลเอกสารสำคัญ ทั้งจากเพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
เชน เอกสารลับของ CIA ชุด CREST (CIA Records Search Tool) ที่มีขอมูลนาสนใจในสวนของไทยกับอาเซียน
ในชวงทศวรรษ 1960-1980 โดย พ.ท.ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย (รร.จปร.) การแปลเอกสารของเวียดนาม
ที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียน ในชวงทศวรรษ 1960-1990 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา (ม.ขอนแกน) และการ
แปลเอกสารของฝรั่งเศสที่เกี่ยวของกับไทยและอาเซียนในชวงทศวรรษ 1970-1980 โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
(ปจจุบัน ปริญญามหาบัณฑิต ฝรั่งเศส Licence Droit Économie et Gestion, Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne)
(1) งานแปลจากเอกสารฝรั่งเศส เรื่อง “อาเซียน ในมุมมองของฝรั่งเศส” (L’ASEAN: le point de vue
français) โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
เนื้อหาของงานแปลเอกสารฝรั่งเศสชุดนี้ มีทั้งหมด 6 บท ประกอบดวย บทนำ บทที่ 1 การกอตั้งอาเซียน
บทที่ 2 เสนทางการเดินของอาเซียน : วิวัฒนาการและอุปสรรคตาง ๆ บทที่ 3 การเมืองระหวางประเทศของแตละ
ประเทศสมาชิกอาเซียน บทที่ 4 ความรวมมือระหวางประเทศ กุญแจสำคัญของนโยบายทางการเมืองของอาเซียน
และบทสรุป
12
งานแปลชิ้นนี้ไดเนนสวนที่มีเนื้อหาสาระในเรื่องอาเซียน ซึ่งเปนขอมูลที่นำมาจากเอกสารทางการทูตของ
กระทรวงการตางประเทศฝรั่งเศสเปนหลัก รวมถึงรายงานที่รวบรวมโทรเลขของทูตฝรั่งเศสใหกับนายกรัฐมนตรี
ฝรั่งเศส และกระทรวงกลาโหมในบางกรณี โดยทูตฝรั่งเศสประจำประเทศตาง ๆ ในเอเชียไดรายงานเหตุการณ
วิเคราะหและแสดงความคิดเห็นตาง ๆ ดังนั้น ควรสังเกตถึงความหมายของคำวา “เรา” ที่ใชแทนตัวทูต “เรา” ที่
แทนประเทศฝรั่งเศส และ “เรา” โดยทั่วไป
เอกสารที่ใชในการแปล มีทั้งหมด 6 แฟม และมีตัวอยางสำคัญจากเอกสาร เชน ประเด็นอาเซียนหาทาง
สรางสันติภาพกับประเทศเพื่อนบาน ซึ่งเห็นไดชัดวา ความสัมพันธของบรรดาประเทศสมาชิกกับพมา (เมียนมา)
ปาปวนิวกินี และออสเตรเลียเปนปญหาที่ไมรุนแรง ถึงแมวาจะมีสถานการณความไมสงบในเขตพื้นที่ชายแดน
ไทย-พมา และปาปวนิวกินี-อินโดนีเซีย (จังหวัด อิเรียนจายา) ทัศนคติของประเทศ ‘เพื่อนบาน’ ที่ทำใหอาเซียน
เปนกังวล คือบรรดาประเทศคอมมิวนิสตในภูมิภาค อันไดแก จีนในชวงการกอตั้งสมาคมและบรรดาประเทศอินโด
จีนของฝรั่งเศส คือกัมพูชา ลาว เวียดนาม ที่ถูกปกครองโดยระบอบมารกซิสตหลังจากป 1975 แนนอนวา บรรดา
ประเทศสมาชิก เปรียบไดกับการเดิมพันทางกลยุทธของคายประเทศมหาอำนาจ (อเมริกา-สหภาพโซเวียต) และ
จีน แตเห็นไดชัดวาเปนพลังอำนาจคุกคามของเวียดนาม ซึ่งทำหนาที่เปนตัวเรงปฏิกิริยาตออาเซียน
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความคิดแบบสัจนิยม รูวาสันติภาพในภูมิภาคขึ้นอยูกับการเลือก การกระทำของ
ตนเอง การสนับสนุนและการชวยเหลือจากตางประเทศ ปจจุบันทั่วโลกใหความสนใจอาเซียนเพิ่มมากขึ้นทั้งในแงดี
และราย ในตอนนี้อาเซียนดูจะมีความมั่นคงในระดับหนึ่งแลว เราสามารถตั้งขอสงสัยไดถึงทางเดินตอไปของ
อาเซียนหลังป 1980 จนถึงศตวรรษที่ 21
(2) งานแปลจากเอกสารเวียดนาม เรื่อง “ปญหากัมพูชา” ในเอกสารเวียดนาม จากหนังสือพิมพเวียดนาม
ชวงทศวรรษ 1980 โดย รศ.ดร.ธนนันท บุนวรรณา คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยขอนแกน
การแปลในเรื่องนี้ มีที่มาจากเหตุผลวา การศึกษาปญหากัมพูชาผานเอกสารเวียดนามนั้น จะชวยทำให
เขาใจภาพประวัติศาสตรเวียดนาม ประวัติศาสตรอินโดจีน ตลอดจนถึงเขาใจภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตชัดเจน
ขึ้น
การศึกษาเรื่องดังกลาว ไดกระทำผานการแปลหนังสือพิมพเวียดนาม 3 ฉบับ ไดแก 1) หนังสือพิมพ ตวย
แจ (Tuoi Tre) 2) หนั ง สื อ พิ ม พ เญิ น เซิ น (Nhan Dan) และ 3) หนั ง สื อ พิ ม พ ไซกอน (Sai Gon) ในชวง
คริสตทศวรรษ 1980 จึงเปนสิ่งสำคัญ เพื่อใหเขาใจบริบทปญหากัมพูชาในจุดยืนของเวียดนามและในฐานะที่
เวียดนามเปนผู นำกลุ มอินโดจีน ทัศนะของรัฐและพรรคคอมมิวนิสตเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่น าทำความเขาใจ
13
เนื่องจากโจทยของการแปลเอกสารเวียดนามอยูในชวงสถานการณเปราะบาง การศึกษาเอกสารของรัฐและพรรค
คอมมิวนิสตเวียดนามในหอจดหมายเหตุเปนสิ่งที่กระทำไดยาก ดังนั้น การเขาถึงเอกสารเวียดนามภายใตบริบท
ปญหากัมพูชาผานหนังสือพิมพ ที่จัดเก็บในหอสมุดในเวียดนาม จึงเปนสิ่งที่เปนไปไดมากกวา
การทำความเขาใจเวียดนามในอดีต ภายใตบริบทการเปนสมาชิกของประชาคมอาเซียน นอกจากจะทำให
เรารูอดีต เขาใจปจจุบัน ยังสามารถคาดการณทาทีของเวียดนามในฐานะเพื่อนบานของไทย และสามารถกำหนด
นโยบายตอเวียดนามใหเหมาะสมในอนาคตได
(3) งานแปลเอกสารสหรัฐอเมริกา เรื่อง “ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)” โดย พันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียร
ฉาย กองวิชาประวัติศาสตร สวนการศึกษา รร.จปร.
เนื้อหาในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ สำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) การแปลไดเนนเอกสารภูมิหลังทั่วไป ประเด็นการเมือง-ความมั่นคง และเศรษฐกิจ
อันที่จริงแลว ระบบจัดเอกสารออนไลนของสำนักขาวกรองกลางฯ ไมมีการจัดตามหมวดหมู แตจะจัดตาม
ความสอดคลองกับคำสำคัญที่ใชในการคนหา และวันที่ ดังนั้น ผูแปลจึงจัดเอกสารแปลเปนหมวดหมู ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมของอาเซียน (2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความ
มั่นคง เปนเอกสารขอมูลในภาพรวมวาดวยการเมืองและความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ และ
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปนเอกสารใหขอมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาดานเศรษฐกิจ โครงการ
รวมมือดานเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ ทั้งนี้ เอกสารในแตละหมวดหมู จัดเรียงตามวันที่ และ
สามารถเขาถึงตนฉบับภาษาอังกฤษของเอกสารไดที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest25-year-program-archive หรือคนผาน Search Engine ดวยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใชคำสำคัญ
ในการค นหาหร ื อ รห ั ส อ างอ ิ ง หน าเอกสาร เช น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 หรื อ CIARDP79R01142A000500030002-9 เปนตน เพื่อเขาถึงเอกสารโดยตรงผานระบบ CREST
ตัวอยางสำคัญจากเอกสารของสหรัฐอเมริกา เชน กลุ มเจรจาอาเซียน: อำนาจและขอจำกัด กลาวคือ
อาเซียนตองเผชิญกับขอจำกัดหลายประการในชวง 20 ปแรกหลังการกอตั้ง อาเซียนไมสามารถบังคับใชนโยบาย
เพื่อรวมกลุมทางเศรษฐกิจ ในขณะที่ความเห็นตางวาดวยประเด็นการเมืองเปนภัยตอฉันทามติหรือเอกภาพของ
องคการโดยตลอด นอกจากนี้ อาเซียนแทบจะไมมีกลไกใดเปนรูปธรรมเพื่อดูแลประเด็นดานความมั่นคงเลย
ประเด็นหลังนี้อาจเปนสาเหตุที่สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ แทบจะไมสนใจการกอตั้งอาเซียนเลย ดังที่
14
สะทอนใหเห็นจากจำนวนรายการเอกสารจากคริสตทศวรรษ 1960 ซึ่งมีจำนวนจำกัดมาก ในชวงนั้นสำนักขาว
กรองกลางสหรัฐฯ อาจเห็นอาเซียนซึ่งประกอบดวยประเทศประชาธิปไตยและเผด็จการเปนอีกหนึ่งความพยายาม
ซึ่งนาจะประสบความลมเหลวแบบเดียวกันกับองคการอาสาและมาฟลินโดกอนหนานี้
อยางไรก็ดี ชวงปลายคริสตทศวรรษ 1970 และตน 1980 มุมมองของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ
เปลี่ยนแปลงไปอยางสิ้นเชิง โดยมีนักวิเคราะหกลาววา อาเซียนมีพัฒนาการและความทนทาน “ที่นาแปลกใจ”
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเปนกลุมเพื่อเจรจากับประเทศเศรษฐกิจสำคัญ รวมถึงสหรัฐฯ ญี่ปุน และประชาคมยุโรป
การเจริญเติบโตนี้สงผลใหสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ หันมาสนใจอาเซียนมากกวาเดิม ในขณะที่ประเทศเกิดใหม
อาทิ บรูไนดารุสซาลาม ใหความสำคัญมากตอการเขาเปนประเทศสมาชิกเมื่อ ค.ศ. 1983 สำนักขาวกรองกลาง
สหรัฐฯ บันทึกวา ถึงแมบรูไนฯ มีเจาหนาที่การทู ตเพียง 40 นายในขณะนั้น ประเทศนี้ใหความสำคัญมากในการ
เขาเปนประเทศสมาชิกอาเซียน ควบคูไปกับการเปนประเทศสมาชิกในเครือจักรภพและสหประชาชาติ โดยมีแผนที่
จะกอตั้งสถานเอกอัครราชทูตในเมืองหลวงของทั้ง 5 ประเทศสมาชิกอาเซียน
ถึงแมผลลัพธของการเจรจาเปนกลุมนี้อาจจะไมสมหวังในชวงนี้ สองทศวรรษแรกนี้ยังถือเปนชวงเวลา
สำคัญของอาเซียนในการทดสอบอำนาจการเจรจาบนเวทีโลกเปนครั้งแรก ไมเพียงแตในดานเศรษฐกิจ แตในดาน
ประเด็นสำคัญของการตางประเทศดวย วิวัฒนาการนี้สะทอนอยูในชุดเอกสารของสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ ซึ่ง
ปรับเปลี่ยนมุมมองจากการที่ไมคอยใหความสำคัญกับองคการนี้ไปสู การมองอาเซียนเปนเครื่องมือสำคัญในการ
แกไขปญหาระดับภูมิภาค
ดังนั้น จากมุมมองเอกสารสำนักขาวกรองกลางสหรัฐฯ นักประวัติศาสตรควรจะมองอาเซียนเปนองคการ
ตอตานการรุกรานของทุกฝาย แทนที่จะเปนองคการตอตานคอมมิวนิสต เปนที่แนนอนวา บางประเทศสมาชิก
อาทิ สิงคโปร แสดงทาทีต อตานคอมมิวนิสตอยางโจงแจง โดยเฉพาะในกรณี ที่เห็นความเคลื่อนไหวของฝาย
คอมมิวนิสตเปนภัยคุกคามชัดเจนตอภูมิภาค อยางไรก็ดี พอมาถึงที่ประชุมอาเซียนแลว ทาทีดังกลาวจะออนลงเพื่อ
ประนีประนอมกับประเทศสมาชิกอื่นที่เห็นตาง หรือปรับทาทีตามนโยบายของประเทศสมาชิกที่รับผลกระทบมาก
ที่สุด
ยกตัวอยาง ในกรณีที่มาเลเซียและอินโดนีเซียปรับทาทีในการออนขอกับเวียดนามเพื่อสอดคลองกับ
ผลประโยชนของไทย ในการนี้ หากเวียดนามไมไดรุกรานกัมพูชา มีความเปนไปไดสูงที่อาเซียนจะรับประเทศนี้เปน
ประเทศสมาชิกหากเวียดนามมีความประสงคเขารวม ในกรณีนี้ อาเซียนอาจจะรับการตั้งฐานทัพโซเวียตใน
เวียดนามไดดวย โดยเฉพาะหาก สหภาพโซเวียต มีทาทีชัดเจนในการรับผิดชอบตอเสถียรภาพของภูมิภาค กลาวคือ
ยุติการจารกรรมและสนับสนุนขบวนการกบฏ โดยอินโดนีเซียและมาเลเซียอาจเห็นสหภาพโซเวียตเปนปจจัยที่
15
สามารถใชในการคานอิทธิพลจีนหรือแมกระทั่งสหรัฐฯ ได แตในชวงเวลานั้น สถานการณในกัมพูชาและความไม
ประสงคเขารวมอาเซียนของเวียดนามเปนอุปสรรคตอนโยบายนี้ จนกระทั่งหลังการลมสลายของสหภาพโซเวียต
และการสิ้นสุดสงครามเย็น
งานแปลเอกสารฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกานี้ ผูแปลทั้งสามทานจะไดนำเสนอในงานสัมมนาทาง
วิชาการประจำป เฉลิมพระเกียรติพลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 69 พรรษา 2 เมษายน 2567 เรื่อง
“จดหมายเหตุเยอรมัน และการเปดตัวของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ครั้งที่ 7” ในวันที่
21 พฤศจิกายน 2567 เชนเดียวกับงานแปลเอกสารเกาหลีใตและจีน ดังนั้นจะมีงานแปลนำเสนอในงานสัมมนา
ครั้งนี้ จำนวน 5 เรื่อง ไดแก
1) มองประว ั ต ิ ศ าสตรความส ั ม พ ั น ธไทยเกาหล ี ใ ต ทศวรรษ 1960 : ผานเอกสารกระทรวงการ
ตางประเทศเกาหลีใต (Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s:
Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents) โดยคุณเกษราภรณ
หาญแกลว
2) การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
โดยผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
3) งานแปลเอกสารสำคัญ หอจดหมายเหตุทางการทูตประเทศฝรั่งเศส โดยคุณณุทยา ณุตตรกุล
4) “ปญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพไซกอนสายฟอง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพเญินเซิน (Nhân
Dân) และหนังสือพิมพตวยแจ (Tuổi Trẻ) โดยรองศาสตราจารย ดร.ธนนันท บุนวรรณา
5) ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับสำนักขาวกรองกลางสหรัฐอเมริกา
(ค.ศ. 1967-1987) โดยพันโท ผูชวยศาสตราจารย ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
งานแปลเหลานี้แลวเสร็จในป 2564-67 และในอนาคต จากป 2568-69 เปนตนไป นอกจากจะมีงานแปล
เอกสารจากชาติมหาอำนาจแลว ยังมีงานแปลชุดใหญเกี่ยวกับเอกสารของกัมพูชา ลาว และเวียดนามอีกดวย และ
งานแปลชุดนี้ไดเนนเอกสารขอมูลสำคัญในยุคหลังสงครามเย็นเปนหลัก โดยเฉพาะการตอบโจทยดานปจจัยภายใน
ของแตละประเทศในกลุมอินโดจีน ที่ตัดสินใจเขารวมอาเซียน นอกเหนือจากดานปจจัยภายนอก คือ การสิ้นสุด
ของสงครามเย็น ทั้งนี้ก็เพื่อชวยใหเรามีความเขาใจเขาถึงเพื่อนบานอินโดจีนอยางรอบดาน และถือเปนเปาหมาย
สำคัญหนึ่งของหอจดหมายเหตุต างประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย ในการแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งจะ
ดำเนินการควบคูไปกับภารกิจอีกดานหนึ่งของหอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย คือ การวิจัย
16
เชิงลึกจากเอกสารตางประเทศ โดยทุนสนับสนุนจาก วช. ทุนละไมเกิน 2 แสนบาท เชนเดียวกับทุนสนับสนุนการ
แปลเอกสารตางประเทศ
การแปลเอกสารสำคัญชวงที่สี่ ในอนาคต : เพื่อนบานอาเซียนและชาติมหาอำนาจ
การแปลเอกสารสำคัญในอนาคต ซึ่งถือเปนชวงที่ สี่ของการแปลเอกสารตางประเทศ ตามการดำเนินการ
ของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย” นั้น จะมีการแปลเอกสารตางประเทศที่หลากหลายขึ้น
ทั้งในสวนจากเพื่อนบานอาเซียน เอเชีย และจากชาติมหาอำนาจ เนื่องจากมีปจจัยสนับสนุนทั้งดานทุน สนับสนุน
(ทุนของ วช. ทุนละ 2 แสนบาท) และองคประกอบของคณะผูคนควาซึ่งมีความสนใจหลากหลายและสามารถใช
ภาษาตางประเทศไดอยางกวางขวางกวาเดิม กลาวคือ
นอกจากภาษาจีน อังกฤษ ฝรั่งเศส เกาหลี ญี่ปุน และเยอรมนีแลว ยังมีคณาจารยอีกหลายทานที่อยูใน
เครือขายของคณะคนควา/วิจัย ในโครงการสืบสานพระราชดำริฯ ซึ่งปจจุบันมีจำนวนเกือบ 100 ทาน จาก
มหาวิทยาลัยและสถาบันตาง ๆ ทั่วประเทศและตางประเทศ และคณาจารยในเครือขายนี้มีความสามารถในการ
อาน ใชภาษาตางประเทศอื่น ๆ นอกจากที่กลาวมาแลว เชน พมา อินโดนีเซีย มาเลเซีย บรู ไน รัสเซีย ไตหวัน
กัมพูชา ลาว เวียดนาม เปนตน
ดังนั้น ในอนาคตนับจากป 2568-69 เปนตนไป การแปลเอกสารสำคัญจากตางประเทศ จึงมีแนวโนมจะมี
การขยายตัวในการแปลเอกสารสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะจากเพื่อนบานในกลุมอาเซียน คือ กัมพูชา ลาว และ
เวียดนาม และชาติมหาอำนาจอื่น ๆ นอกจากสหรัฐอเมริกาแลว ยังมีเกาหลี จีน ญี่ปุน ฝรั่งเศส รัสเซีย ไตหวัน
เยอรมนี (โดยเฉพาะเยอรมนีตะวันออกเดิมและกลุมยุโรปตะวันออกเดิม) นิวซีแลนด ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และ
อินเดีย และที่มีความเปนไปไดและนาสนใจยิ่ง คือการแปลและเปดโลกเอกสารทางชาติอาหรับ-ตะวันออกกลาง
ที่สำคัญก็คือ คณะผู คนควาเอกสารตางประเทศมีแนวโนมที่จะไดรับสมาชิกใหม ๆ เพิ่มขึ้นทุกป ทั้ง
นักวิชาการ อาจารย นิสิตนักศึกษา และประชาชนทั่วไป ที่สนใจและมีความตองการคนควาเอกสารตางประเทศ
จากกลุมประเทศเดิมที่มีอยูแลว ยังมีอีกสวนหนึ่งที่สนใจและจะมาชวยคนควาเอกสารตางประเทศในกลุมประเทศ
จากภูมิภาคใหม
หลายประเทศในภูมิภาคใหมที่ยังไมเคยไปคนควาเอกสารอยางจริงจัง เชน ตะวันออกกลาง ลาตินอเมริกา
รวมทั้งอีกหลายประเทศในกลุมที่เคยอยูในสหภาพโซเวียตเดิม ซึ่งมีอาจารย นักวิจัย ไดแสดงความสนใจเขารวมกับ
โครงการและผูสนใจในสวนหลังนี้นาจะมีโอกาสมารวมคณะคนควา/วิจัย ในการนำเสนอขอมูลสำคัญบนเวทีสัมมนา
17
ทางวิชาการประจำป รวมทั้งการแปลและการวิจัยเชิงลึก หรือการเขียนงานสรางสรรคองคความรูใหม ๆ ระหวาง
ประเทศไทยกับชาติอื่น ๆ ในอนาคตอันใกลตอไป
บทสรุปและสงทาย
พระราชดำริและพระราชประสงคของทูลกระหมอมอาจารย ที่ทรงตองการรวบรวมและเผยแพรเอกสาร
สำคัญจากตางประเทศไปสูประชาชนชาวไทยอยางทั่วถึง ในระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส และดวยการแปล
แมอาจตองใชผานทางภาษาอังกฤษก็ตามนั้น ก็คงทำนองเดียวกันกับสิ่งที่พระองคทรงริเริ่มในการรวบรวมและ
จัดเก็บเอกสารสำคัญ ทางประวัต ิศาสตรจากหอจดหมายเหตุ ต างประเทศ เพื่อเปนทั้งแหลงขอมูลในฐานะ
“วัตถุดิบ” และยังเปน “เครื่องมือ” ใหคนไทยไดเรียนรูประวัติศาสตรและฝกฝนการพัฒนาความคิดอานอยาง
รอบดานนั่นเอง
เพราะความสำคัญทั้งสองเรื่องนี้ พระองคทรงเนนใหตระหนักไวเสมอ ในฐานะ “วัตถุดิบ” นั้น การมี
แหลงขอมูลที่หลากหลาย ยอมถือเปนสิ่งจำเปนในขั้นพื้นฐานและจะทำใหการศึกษาไปเปนอยางรอบดาน
“ขอผิดพลาดทางประวัติศาสตร (historical fallacy) ประการหนึ่งคือ การมุงคนควาหลักฐานประเภทเดียว มอง
ไปในทางเดียว และละเลยหลักฐานอื่นๆ ที่มีอยู จะทำใหไมไดคำอธิบายที่รอบดานและมีน้ำหนักนาเชื่อถือ”
(เอกสารประกอบการทรงสอน จุ ด มุ งหมายและขอบเขตการศึ ก ษา และวิ ธ ี ก ารทางประวั ต ิ ศ าสตร วิ ช า
ประวัติศาสตรไทย 30 เมษายน 2556)
นอกจากนี้ แหลงขอมูลยังมีบทบาทและอิทธิพลในฐานะเปน “เครื่องมือ” ที่สำคัญอีกดวย ซึ่งเรื่องนี้
พระองคทรงเนนไวเชนกัน และทรงกระตุนแนะนำใหนักเรียนนายรอยไดตระหนักถึงคุณคาของประวัติศาสตร ที่ให
เครื่องมือเราไดคิดไดโตแยง เพราะการมีแหลงเอกสารตางประเทศ/หลักฐานชั้นตน มีเรื่องเลาและบทเรียนหลาย ๆ
เรื่อง หลาย ๆ ดาน ยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได กลาวคือ ความอยูรอด
ของสังคมนั้นอยูที่การพัฒนาความนึกคิดของผูคนในสังคมนั้น ๆ มิเชนนั้นทุกคนคงถูกคลอยตามไดอยางงายดาย
จนไปถึงขั้นถูกโนมนาวและชี้นำได
หลักการทรงสอนตามพระราชปรัชญาประวัติศาสตรนี้ ก็เชนเดียวกับเปาหมายของการดำเนินการใน
โครงการหอจดหมายเหตุ ตางประเทศ ทูลกระหมอมอาจารย และการแปลเอกสารตางประเทศ เพื่อใหคนไทย
สามารถเขาถึงแหลงขอมูลตาง ๆ ไดอยางกวางขวาง ซึ่งจะชวยทำใหคนไทยมีขอมูลใหมที่หลากหลาย มีบทเรียน
หลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน จึงยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือกมากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได
18
เรื่องนี้ก็อาจเทียบเคียงใหเขาใจงาย ๆ ไดกับหลักคิด พระราชดำริที่ทูลกระหมอมอาจารยทรงสะทอนให
เห็นความสำคัญของการเรียนภาษาหลาย ๆ ภาษา คือไมถูกผูกขาดจากภาษาใดภาษาหนึ่ง เพราะการคลอยตาม
เสียงสวนใหญเปนสิ่งที่เกิดขึ้นไดอยางงายดาย
ขอยกตัวอยาง เชน ในเรื่องทำไมพระองคทรงเรียนภาษาจีน โดยทรงเนนประเด็นเรื่องการเรียนรูภาษานั้น
ตองเรียนรูหลาย ๆ ภาษา เพื่อการเขาถึงแหลงความรูหรือขอมูลจากหลาย ๆ แหลง เพราะภาษาก็เชนเดียวกับ
วิธีการทางประวัติศาสตร คือเปนเสมือน “เครื่องมือ” ใหกับเราสามารถใชในการตรวจสอบขอเท็จจริงหรือใชในการ
ทำความเขาใจตัวเราและสังคม ซึ่งมีความสำคัญมากในเชิงการรูเทาทันโลกและเทาทันตัวเราเอง
ดังความตอนหนึ่ง เมื่อนักศึกษาสาวชาวจีนขอพระราชทานสัมภาษณพระองค เรื่องการศึกษาหลาย ๆ
ภาษา แลวมาเลือกภาษาตะวันออก เพราะอะไร พระองครับสั่งตอบวา
“…ภาษาตะวันตกสำคัญมาก เพราะหนังสือความรูตาง ๆ เปนภาษาอังกฤษมากมาย website
ตาง ๆ ที่เปนประโยชนสวนใหญเปนภาษาอังกฤษ รูภาษาอังกฤษอยางเดียวก็ไมพอ เชน ดูทีวีมีเหตุการณ
อยางหนึ่ง โทรทัศนของแตละประเทศแสดงความคิดเห็นไมตรงกัน เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิด
ตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
(สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, เมื่อขาพเจาเปนนักเรียนนอก. (กรุงเทพฯ:
บริษัทอมรินทรพริ้นติ้งแอนดพับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2544, 257)
ดังนั้น ถาคนไทย นักวิชาการและเยาวชนคนรุ นใหม ไดลองเปลี่ยนมุมมอง และสรางองคความรู ทาง
ประวัติศาสตรจากแหลงขอมูลที่หลากหลายและรอบดานเทาที่จะเปนไปได ตามพระราชดำริ หรือขอคิด ขอ
ตระหนักที่พระองคทรงเสนอแนะขางตนวา “เราควรฟงหลาย ๆ ทาง และมาคิดตัดสินใจวาเราควรจะคิดอยางไร”
แลว แนนอนวายอมจะชวยใหคนไทยมีบทเรียนหลาย ๆ เรื่อง หลาย ๆ ดาน และยอมจะชวยใหเราเห็นทางเลือก
มากขึ้นและอาจจะชวยใหเราพนภัยก็ได และทั้งหมดนี้ก็เปนสวนหนึ่งและเปนที่มาของการแปลเอกสารตางประเทศ
ที่สำคัญ เชน เกาหลี จีน รัสเซี ย ฝรั่งเศส เวียดนาม และสหรัฐอเมริกา ตามพระราชดำริและพระราชประสงคของ
ทูลกระหมอมอาจารย ในการริเริ่มและดำเนินการอยางตอเนื่องของ “หอจดหมายเหตุตางประเทศ ทูลกระหมอม
อาจารย” แหงนี้
19
มองประวัติศาสตรความสัมพันธไทยเกาหลีใต ทศวรรษ 1960 :
ผานเอกสารกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต
Examining the History of Thailand-South Korea Relations 1960s: Insights from South Korean Ministry of Foreign Affairs Documents
เกษราภรณ หาญแกลว1
บทนำ
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 ในขณะที่ความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศไทยและเกาหลีใต
ไดเริ่มตนขึ้นอยางเปนทางการในป 1958 ในระดับ "อุปทูต" และตอมายกระดับขึ้นเปน "เอกอัครราชทูต" ในป 1961 อยางไรก็ตาม
แมวาไทยเปนประเทศแรกในภูมิภาคเอเชียที่เขารวมสงครามเกาหลีและใหการรับรองรัฐบาลเกาหลีใตอยางเปนทางการตั้งแตป
1948 แตความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตกลับลาชากวาประเทศอื่น ๆ ที่เขารวมสงครามเกาหลี เชน ไตหวันและ
ฟลิปปนส ซึ่งไดสถาปนาความสัมพันธกับเกาหลีใตตั้งแตป 1948 และ 1949 ตามลำดับ
ดังนั้นคำถามสำคัญของบทความนี้คือ เหตุใดความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตจึงเกิดขึ้นชากวาประเทศ
เหลานี้ ทั้งที่ไทยเปนหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่รับรองรัฐบาลเกาหลีใตและเขารวมสงครามเกาหลี จากการศึกษา พบวาความสัมพันธ
ระหวางไทยและเกาหลีใตมีลักษณะที่ถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยทางการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของยุค
สงครามเย็น ในชวงเวลาดังกลาวประเทศไทยมีบทบาทสำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ขณะที่เกาหลีใตเพิ่งกอตั้งประเทศ
ใหมหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ความสัมพันธระหวางสองประเทศจึงถูกกำหนดจากความจำเปนทางการทูตและเศรษฐกิจในแตละ
ชวงเวลา รวมถึงบริบททางการเมืองระหวางประเทศ อิทธิพลจากสหรัฐอเมริกา และนโยบายการทูตของเกาหลีใตที่เปลี่ยนแปลงไป
ตามการสลับระหวางรัฐบาลพลเรือนและรัฐบาลทหาร ดวยเหตุนี้ ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตจึงพบกับความไมราบรื่น
และเผชิญกับอุปสรรคสำคัญในการพัฒนา ทำใหความสัมพันธทางการทูตของทั้งสองประเทศไมไดพัฒนาไปอยาง ที่ควรจะเปนและ
รวดเร็วเทากับประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค
1
นักศึกษาปริญญาเอก ทุนรัฐบาลเกาหลีใต 2023 ภาควิชาประวัติศาสตร (เกาหลี) คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาสตรีอีฮวา อีเมล: kate2pj@whain.net
20
ทบทวนวรรณกรรมการศึกษาประวัติศาสตรนิพนธความสัมพันธไทยและเกาหลีใต
บทความเรื่อง “ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: พันธมิตรทางการเมืองสูมิตรภาพทางเศรษฐกิจ ” ของสุรชัย ศิริไกร
(2540) ถือเปนหนึ่งในงานเขียนยุคแรก ๆ ในแวดวงวิชาการเกาหลีศึกษาของไทยที่ทำการวิเคราะหความสัมพันธระหวางไทยและ
เกาหลีใต ตั้งแตจุดเริ่มตนของมิตรภาพที่กอตัวขึ้นในชวงสงครามเกาหลี ไปจนถึงความรวมมือทางเศรษฐกิจ โดยสุรชัยไดเนนถึง
สถานการณทางเศรษฐกิจในปจจุบัน (2540) และชี้ถึงแนวโนมการพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจในอนาคต การวิเคราะหที่
นำเสนอเปนการทบทวนประเด็นสำคัญทางเศรษฐกิจที่ชี้ใหเห็นถึงความรวมมือระหวางสองประเทศและการกาวไปสูการพัฒนา
ความสัมพันธในระยะยาว
นอกจากนี้ หนังสือ “ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999” ของสุรางคศรี ตันเสียง
สม (2550) ถือเปนอีกหนึ่งงานที่ทรงคุณคาในแวดวงเกาหลีศึกษาและประวัติศาสตรความสัมพันธไทยและเกาหลีใต หนังสือเลมนี้
ไดรับการพัฒนาจากงานวิจัยที่ไดรับทุนสนับสนุนจากศูนยสงเสริมการวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย โดยสุรางคศรีใชป ค.ศ. 1949 เปนจุดเริ่มตนของการวิเคราะห การศึกษาของสุรางคศรีสิ้นสุดในป ค.ศ.
1999 ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 50 ปของความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี งานชิ้นนี้วิเคราะหครอบคลุมทั้งดานการเมือง
การทหาร เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ซึ่งทำใหเปนงานประวัติศาสตรที่สมบูรณที่สุดของความสัมพันธไทย-เกาหลีในปจจุบัน
บทความอีกสองชิ้น ไดแก “ความสัมพันธไทย-เกาหลีตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน ” ของสินีนาฎ แสงพิทักษ (2556) และ
“ไทย–เกาหลีกอนยุคสงออกวัฒนธรรม” ของวรรณวิมล เมาทับ (2561) ไดพยายามขยายภาพความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลี
ตั้ง แตยุค โบราณ ในชวงอาณาจักรโครยอที่มีหลักฐานวามีคณะทูตจากอาณาจักรสยามเดินทางไปยังอาณาจักรโครยอ แม
รายละเอียดการเดินทางและจุดประสงคของการเยือนยังไมชัดเจน แตงานทั้งสองชิ้นยังคงเนนย้ำถึงพัฒนาการของความสัม พันธ
ตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน และการเกิดขึ้นของกระแสวัฒนธรรมเกาหลีที่มีอิทธิพลอยางมากในปจจุบัน อยางไรก็ตาม ทั้งสองบทความ
นี้ยังคงไมไดกาวพนไปจากกรอบการศึกษาที่สุรางคศรี ตันเสียงสม (2550) ไดวางไว
สำหรับวิทยานิพนธเรื่อง “ชาติ ศาสน กษัตริย ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี ” ถือเปนผลงานระดับ
มหาบัณฑิตที่มุงเนนการวิเคราะหความสัมพันธไทยและเกาหลีในบริบทของสงครามเกาหลี ภายใตกรอบของความสัมพันธระหวาง
ไทยและสหรัฐฯ ใตรมธงขององคการสหประชาชาติในชวงสงครามเย็น งานนี้ยังคงอิงตามประวัติศาสตรนิพนธสงครามเกาหลีของ
นักเขียนชาวตะวันตก และใชเอกสารจากหอจดหมายเหตุแหงชาติของไทยเปนแหลงขอมูลหลัก แมว างานวิจัยนี้จะเปนการ
วิเคราะหความสัมพันธไทยเกาหลีใต แตยังคงมีมุมมองที่คับแคบและไมสามารถเผยใหเห็นภาพรวมทางการทูตระหวางไทยและ
เกาหลีใตในชวงสงครามเย็นไดอยางชัดเจน
อยางไรก็ตาม แมงานวรรณกรรม ประวัติศาสตรเกาหลี และงานวิจัยในดานเกาหลีศึกษาในประเทศไทยเริ่มไดรับความ
สนใจมากข ึ ้ น โดยเฉพาะหล ั ง จากการเปดหล ั ก ส ู ต รศ ิ ล ปศาสตรมหาบ ั ณ ฑ ิ ต สาขาว ิ ช าเกาหล ี ศ ึ ก ษา ( Korean Studies) ณ
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย เมื่อป 2011 วิทยานิพนธตาง ๆ ในหลักสูตรนี้ไดขยายขอบเขตไปยังเรื่องราวของวัฒนธรรม สังคม
การเมือง และธุรกิจ อยางไรก็ตาม แมจะมีความหลากหลายในหัวขอการศึกษา แตงานวิจัยดานประวัติศาสตรความสัมพันธระหวาง
21
ประเทศ โดยเฉพาะความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต ยังคงเปนที่สนใจของผูศึกษานอยมากเมื่อเปรียบเทียบกับการศึกษาใน
พื้นที่ความรูอื่นๆ
ทำไมเกาหลีใตสถาปนาทางการทูตกับไทยชากวาประเทศอื่นในภูมิภาคฯที่เขารวมสงครามเกาหลี
หลังจากคาบสมุทรเกาหลีไดรับเอกราชในป 1945 การเมืองการปกครองของคาบสมุทรเกาหลีตกอยูภายใตการปกครอง
แบบทรัสตี2 พื้นที่ทางภูมิศาสตรและการปกครองทั้งเหนือและใตตกอยูภายใตการดูแลของประเทศมหาอำนาจฝายพันธมิตรผูชนะ
สงครามโลกครั้งที่ 2 จนถึงป 19483 เกาหลีทางใตอยูในการปกครองของรัฐบาลทหารอเมริกา (the U.S Military Government)4
ตอมาป 1948 เกาหลีใตไดสถาปนาประเทศตนเองขึ้นเปนประเทศเอกราชใหม และไดรับการยอมรับจากนานาประเทศในฐานะรัฐ
และมีรัฐบาลที่ถูกตองตามกฎหมาย หลังจากการสถาปนารัฐบาล ในเดือนธันวาคม ป 1948 รัฐบาลเกาหลีไดสงคณะผูแทนเขารวม
การประชุมสมัชชาใหญแหงสหประชาชาติครั้งที่ 3 ที่กรุงปารีส จนกระทั่งไดมีการรับรองมติจากประเทศสมาชิกกวา 40 ประเทศวา
"สาธารณรั ฐ เกาหลี เ ปนรั ฐ บาลที ่ ถ ู ก ตองตามกฎหมายเพี ย งหนึ ่ ง เดี ย วในคาบสมุ ท รเกาหลี " มี 26 ประเทศรวมถึ ง ไทยและ
สหรัฐอเมริกาไดใหการยอมรับรัฐบาลของเกาหลีใตอยางเปนทางการ5
แมวาขอสันนิษฐานในการเขารวมรับรองรัฐบาลเกาหลีใตของไทย จะเปนเพียงการทำตามหนาที่ของประเทศสมาชิก
สหประชาชาติ แตอยางไรก็ตาม ไทยไดเปนสวนหนึ่งของการยืนยัน การเกิดขึ้นของรัฐชาติของเกาหลีใต ในชวงเวลาที่ การทูตของ
เกาหลีใตเองนั้นออนแอที่สุด ดังนั้นคำถามแรกในบทความฉบับนี้คือ หากไทยเปนหนึ่งใน 26 ประเทศที่ประกาศรับรองสาธารณรัฐ
เกาหลีอยางเปนทางการตั้งแตป 1948 ในการประชุมที่ปารีส และเปนประเทศแรกจากเอเชียตะวันออกที่ประกาศเขารวมรบใน
สงครามเกาหลี ป 19506 แตเหตุใดทั้งสองประเทศจึงดำเนินสัมพันธทางการทูตตอกัน ในป 1958 ซึ่งหมายความวา 10 ป หลังการ
2 정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사, 16-47.
ในสวนนี้ผูอานตองทำเขาใจวากระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตนั้นไดรับเพียงงานกงสุลที่เคยดำเนินการโดยสำนักงานการตางประเทศจาก
การปกครองของทหารอเมริกัน (the U.S Military Government) ซึ่งแตกตางจากกระทรวงอื่น ๆ โดยหนวยงานตางประเทศมีเพียงสำนักงานติดตอที่
โตเกียว สถานกงสุลใหญที่เซี่ยงไฮ และหนวยงานประจำที่โอซากา ฟุกุโอกะ และเทนจิน ที่ดูแลงานที่เกี่ยวของกับการกลับประเทศของชาวเกาหลี
ผลัดถิ่นหรือชาวเกาหลีที่ถูกจักรวรรดิญี่ปุนนำไปเขารวมกองทัพระหวางสงครามโลกครั้งที่ 2 เทานั้น เมื่อรัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลีไดกอตั้งขึ้นเมื่อ
วันที่ 15 สิงหาคม 1948 สหรัฐอเมริกาไดยอมรับรัฐบาลเกาหลีในทางปฏิบัติ แตเลื่อนการรับรองอยางเปนทางการออกไปจนกวาจะไดรับการยอมรับ
จากที่ประชุมใหญแหงสหประชาชาติ เพื่อพิจารณาจุดยืนของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ หลังจากที่สหประชาชาติยอมรับสาธารณรัฐเกาหลีใน
ปลายป 1948 สหรัฐอเมริกาจึงรับรองเกาหลีอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 1 มกราคม 1949 และแตงตั้ง นาย จอหน เจ. มูโช ( John J. Muccio) เปน
เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศเกาหลีใตคนแรกเมื่อวันที่ 7 เมษายนปเดียวกัน
4 Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
5 UN 의 한국문제처리에 관한 미국무부문서 4 เพิ่มเติม Observation of election in South Korea of Korean representatives which shall
constitute a National Assembly and establish a Government of Korea under resolutions adopted by UN General Assembly on 14
November 1947 and participation of United States Army Forces in Korea Therein 14 November 1947 to 26 August 1948.
6 สถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐเกาหลีประจำประเทศไทย ที่มา https://overseas.mofa.go.kr/th เขาถึงเมื่อ 26 สิงหาคม 2024
3
22
รับรองสาธารณรัฐเกาหลี และ 5 ป หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด ชากวาไตหวัน (เกาหลีใต – ไตหวัน) ที่สถาปนาความสัมพันธ ในป
1948 และฟลิปปนส (เกาหลีใต – ฟลิปปนส) ป 1949
หากยอนดูประวัติศาสตรเกาหลีใต อยางที่กลาวไปขางตนเกาหลีใตเปนประเทศเอกราชใหมหลังไดรับเอกราช ประเทศตก
อยูในชวงเวลาที่ยากลำบากทั้งดานการเมืองและเศรษฐกิจ ความสามารถในการสรางความสัมพันธทางการทูต นั้น เนนเฉพาะกับ
ประเทศที่จำเปนตอผลประโยชนของชาติเทานั้น กลาวอีกนัยหนึ่ง รัฐบาลมีความสามารถในการจัดตั้งความสัมพันธทางการทูตกับ
ประเทศที่มีความกาวหนาจำนวนไมมาก เชน สหรัฐอเมริกา และตั้งสถานเอกอัครราชทูตในประเทศเหลานั้น นอกจากนี้ ทามกลาง
การทวีความรุนแรงของสงครามเย็นระหวางสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต อีกทั้งเกาหลีใตเองตองแขงขันกับเกาหลีเหนือในดาน
ความชอบธรรมในเวทีระหวางประเทศหลังจากการสถาปนารัฐบาล การสรางความสัมพันธทางการทูตจึงมีความสำคัญอยางยิ่ง
อยางไรก็ตาม ดวยสถานะของประเทศที่ยากจน โดยมีรายไดตอหั วประชากรไมเกิน 100 ดอลลาร ทำใหการเปดสถานทูตใน
ตางประเทศเปนเรื่องยากในชวงเวลาดังกลาว
อยางไรก็ตาม ในชวงเวลาของสงครามรัฐบาลเกาหลีใตไดทุมเทความพยายามอยางเต็มที่ในการดำเนินนโยบายการทูตใน
ภาวะสงคราม เพื่อใหไดรับการสนับสนุนและชนะสงคราม หลังสงครามสิ้นสุดลง ประเทศไดมุงเนนไปที่การฟนฟูประเทศ สงผลให
การขยายความสัมพันธทางการทูตเปนเรื่องยากยิ่งขึ้น ในความเปนจริงหากไมมีความชวยเหลือจากสหรัฐอเมริกาและการสงกอง
กำลัง ของสหประชาชาติ เกาหลีใตอาจไมสามารถดำรงอยู ได ดัง นั้นจ ึง ปฏิเสธไดยากวาการทูตในชวงเวลานั้นมุ งเนนไปที่
สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก แมวาหลังจากสงครามสิ้นสุดลงและมีการลงนามในขอตกลงสงบศึกในอีก 3 ปตอมา แต
การทูตกับสหรัฐอเมริกาก็ยังคงมีความสำคัญที่สุด เพื่อรับมือกับการยั่วยุทางทหารของเกาหลีเหนืออยางมีประสิทธิภาพ และไดรับ
ความชวยเหลือทางเศรษฐกิจและการทหารสำหรับการฟนฟูประเทศหลังสงคราม
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต กอนสงครามเกาหลี
พื้นที่
ป
เอเชีย
1948
สาธารณรัฐจีน (ROC)
1949
1950
ยุโรป
แอฟริกา
-
อเมริกา
เหนือ-กลาง
อเมริกา
อังกฤษ/ฝรั่งเศส/
สเปน
รวม
หมายเหตุ
2
1992 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับ ROC
3
คิวบา
1
1961 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตกับคิวบา
จากตารางขางตนแสดงความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตหลังไดรับเอกราชตั้งแตป 1945 นั้น ชี้ใหเห็นวาเกาหลีใต
มุงเนนความสัมพันธกับกลุมประเทศมหาอำนาจหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หรือกลุมประเทศทรัสตีเทานั้น ตอมาเมื่ออีซึงมัน ขึ้นดำรง
ตำแหนงประธานาธิบดีอยางเปนทางการในป 1948 ไดดำเนินนโยบายพื้นฐานในการสรางความสัมพันธทางการทูตคือการตอตาน
23
คอมมิ ว นิ ส ต โดยมี ก ารใชหลั ก การฮั ล ชไตน (Hallstein Doctrine)7 เปนการตั ด ความสั ม พั น ธทางการทู ต กั บ ประเทศที ่ มี
ความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และหันกลับมาสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนซึ่งเปนประเทศเสรีนิยมที่ใกลเคียงที่สุดกับ
เกาหลีใต8 อยางไรก็ตาม แมความรูสึกตอตานญี่ปุนของประชาชนรวมถึงตัวประธานาธิบดีอีซึงมันเอง รวมถึงคำพูดที่ไมเหมาะสม
ของเจาหนาที่ญี่ปุนและปญหาการสงชาวเกาหลีในญี่ปุนกลับเกาหลีเหนือ ทำใหการเจรจาทางการทูตกับญี่ปุนไมประสบความสำเร็จ
ในชวงแรก
ตอมาหลังสิ้นสุดสงครามเกาหลี เกาหลีใตพยายามแกไขปญหาความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุนดวยเหตุผลทางการเมือง
และเศรษฐกิจ แตไมประสบผลสำเร็จ ดังนั้นเกาหลีใตจึงมีสถาปนาสัมพันธทางการทูตกับประเทศไมกี่ประเทศเทานั้น สวนใหญเปน
ประเทศที่พัฒนาแลว ในเชิงภูมิศาสตรและมีเสถียรภาพทางการเมืองระหวางประเทศ ไมมีประเทศในแอฟริกาที่มีความสัมพันธ
ทางการทูตตอกัน สวนในละตินอเมริกา มีเพียงคิวบาเทานั้นที่มีความสัมพันธทางการทูต โดยสวนใหญแลวเปนประเทศในเอเชีย
และยุโรป เหตุผลที่จำนวนประเทศที่เกาหลีใตมีความสัมพันธทางการทูตไมมากนักในขณะนั้น และเปนเวลาเพียงไมกี่ปหลังจากการ
สถาปนารัฐบาล เพราะการดำรงอยูของประเทศตกอยูในความเสี่ยงตอสถานการณสงคราม จึงไมสามารถสรางความเชื่อมั่นใหแก
นานาประเทศได
การสถาปนาทางการทูตระหวางประเทศของเกาหลีใต หลงั สงครามเกาหลี
พื้นที่
ป
1955
1956
1957
1958
1959
1960
เอเชีย
ยุโรป
เวียดนามใต
เยอรมันตะวันตก
อิตาลี
แอฟริกา
อเมริกา เหนือกลาง
อเมริกาใต
1
2
ตรุกี
ไทย
หมายเหตุ
1975 ยุติความสัมพันธ
ทางการทูตเวียดนามใต
1
1
เดนมารก,
นอรเวย, สเปน
มาเลเซีย
รวม
บราซิล
4
1
ไทย กลายเปนหนึ่งในประเทศที่เกาหลี ใตสถาปนาทางทูตไดสำเร็จหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี เมื่อสำรวจเอกสาร
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต จากกระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต พบวาเอกสารฉบับแรกที่ปรากฎในกระทรวงการ
ตางประเทศคือ “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย - วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (ระดับอุปทูต) , [국교수립 - 태국,
Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325.
8 เรื่องเดียวกัน
7
24
1958.10.1 (공사급)]” ส ั ง ก ั ด
เอเชียตะวันออกไกล/ ทำเนียบรัฐบาล 9 มีเนื้อหาเกี่ยวกับ การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต
ระหวางเกาหลีใตและไทย โดยมีใจความสำคัญ ที่มองมาจากฝายเอกสารเกาหลีใต ที่วา ทั้งสองประเทศเริ่มตนความสัมพันธไม
สอดคลองตอกัน เกาหลีใต เล็งเห็นวาไทยมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร เปนศูนยกลางการคมนาคมและการสื่อสารในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต และเปนประเทศที่เขารวมสงครามเกาหลี เกาหลีใตตองการเรงการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระดับ
เอกอัครราชทูต แตไมตองการใหไทยใหใชเอกอัครราชทูตไทยประจำญี่ปุนเปนตัวแทนในเกาหลีใต แตไทยนั้นตองการสถาปนา
ความสัมพันธหลังจากสถานการณภายในประเทศไทยสงบลง (การเลือกตั้งในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงครามครั้งที่ 2) และเมื่อมีการ
จัดสรรทรัพยากรบุคคลและการเงินที่เหมาะสมแลว จะพิจารณาแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูต
ที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก เกาหลีใตจึงเรงเจรจาผานสหรัฐอเมริกา เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน รวมถึงขอ
ความรวมมือจากพระองคเจาปรีดิเทพยพงศ เทวกุล ที่เปนผูแทนไทยในคณะกรรมาธิการของสหประชาชาติ (UNCURK) เพื่อเจรจา
การสถาปนาทางการทูต ไทยจึงตกลงรับคำขอในครั้งนั้น โดยแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตและใหเอกอัครราชทูต
ไทยประจำไตหวันทำหนาที่ในเกาหลีใตรวม ทั้งสองประเทศประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตและแลกเปลี่ยนผูแทน
ทางการทูตระดับอัครราชทูตอยางเปนทางการในวันที่ 1 ตุลาคม 195810
ในตัวเอกสารเกือบ 100 หนา “การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทย” แสดงใหเห็นวาความจริงประการ
หนึ่งคือ แมในที่สุดแลวไทยและเกาหลีใตจะสามารถสถาปนาทางการทูตตอกัน แตเปาหมายของการสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในทศวรรษ 1960 เปนความรวมมือทามกลางความแตกตางทางบริบททางการเมืองระหวางประเทศ
แมไทยจะเปนประเทศที่ส งทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แตเนื่องจากสถานการณและเงื่อนไขที่ไทยมีต อสหประชาชาติ
ตำแหนงทางการเมืองของไทยในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ทำใหไทยเหนือกวาทั้งอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจ และ
สถานะความใกลชิดกับสหรัฐอเมริกา เกาหลีใตประเทศเอกราชใหมที่หวังพึ่งพิงนโยบายการตางประเทศเพื่อลดอำนาจและกดดัน
ฝายเกาหลีเหนือ และยืนยันอำนาจอธิปไตยของตนที่พึ่ง มีหลัง สถาปนาประเทศ แตนโยบายการตางประเทศของไทยหลั ง
สงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อสงเสริมระบอบเศรษฐกิจและความรวมมือในภูมิภาคอาเซียนและญี่ปุนเปนสำคัญ โดยเฉพาะอยางยิ่ง
นโยบายเศรษฐกิจที่นายกรัฐมนตรีจอมพล ป. พิบูลสงครามดำเนินการเพื่อสนับสนุนความสัมพันธทางเศรษฐกิจระหวางไทยและ
ญี่ปุน ดังนั้น ความสัมพันธทางเศรษฐกิจจึงเปนปจจัยที่สำคัญที่สุดในความสัมพันธระหวางญี่ปุนกับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต
โดยเฉพาะการญี่ปุนกลายเปนศูนยกลางเศรษฐกิจของภูมิภาคเอเชียหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หัวใจหลักสำคัญของระบบทุนนิยม แต
ไทยและเกาหลีใตไมไดพัฒนาความสัมพันธที่สนับสนุนหรือ มีผลประโยชนทางเศรษฐกิจตอกัน ในความเปนจริง ความสัมพันธ
ระหวางไทยกับสาธารณรัฐเกาหลีในชวงทศวรรษ 1950 ถูกจำกัดเพียงการสงทหารไทยเขารวมกองทัพสหประชาชาติซึ่งไดรับการ
สนับสนุนจากสหประชาชาติ เทานั้น ประกอบกับเงื่อนไขความเปนอิสระในการดำเนินการทูต หรือการสถาปนาความสัมพันธ
9
[Korean Ministry of Foreign Affairs ตอไปใช KMFA] C-0001, 국교수립 - 태국, 1958 เพิ่มเติม ปจจุบันเอกสารตนฉบับที่เคยเขาถึง ดวยระบบ
ออนไลนเพื่อใหบุคคลทั่วไปเขาถึงนั้น ถูกยกเลิก ปจจุบัน (2024) ผูที่สามารถขอคัดเอกสารตนฉบับไดนั้นตองเปนนักศึกษา นักวิจัย หรือผูที่มีเลขบัตร
ประชาชนเกาหลีเพียงเทานั้น (เนื้อหาโดยสรุปอยูในภาคผนวก)
10
เอกสารชุดเดียวกัน
25
ระหวางประเทศกับประเทศตางๆ ของเกาหลีใตถูกจำกัด ใหอยู ภายใตรัฐบาลทหารสหรัฐอเมริกา อำนาจของกระทรวงการ
ตางประเทศถูกกำหนดไวเพียงหนาที่ประสานงานกับรัฐบาลชาติพันธมิตร เกี่ยวกับการนำประชาชนชาวเกาหลีใตที่กระจายไปทั่ว
โลกในชวงสงครามโลกครั้งที่สอง ใหกลับเขาสูบานเกิดเมืองนอน เพื่อกอตั้งรัฐชาติใหมของตัวเองเพียงเทานั้น ดังนั้นอำนาจและ
ทิศทางทางการเมืองระหวางประเทศของเกาหลีใตและไทยนั้นแตกตางกัน เงื่อนไขทั้งสองประการนีน้ าจะเปนสวนหนึ่งของปจจัยที่
ทำใหทั้งสองประเทศสถาปนาทางการทูตตอกันตองพบอุปสรรคในชวงปลายของทศวรรษ 1960
เอกสารจากกระทรวงการตางประเทศ (เกาหลีใต) ระหวางไทยและเกาหลีใตชวงสงครามเกาหลีที่หายไป
ไทยและเกาหลีใต ตางมีจุดเริ่มตน “มิตรภาพ” ของความสัมพันธ มิตรภาพยาวนานที่มีความหมายมากกวาประวัติศาสตร
ความสัมพันธหรือความรวมมือระหวางประเทศ จากการที่ไทยสงทหารเขารวมรบในสงครามเกาหลี แมจะเปนในนามของทหาร
สหประชาชาติแตความชวยเหลือครั้งนี้ของไทย ไดกลายเปน narrative สำคัญ ในสรางความสัมพันธของทั้งสองประเทศมาจนถึง
ปจจุบัน แตความนาสนใจคือชวงเวลาตั้งแต 1950 – 1953 กลับกลายเปนชวงวางของหลักฐานประวัติศาสตร เราตางไมมีความรูใด
เลยที่ยึดโยงทั้งสองประเทศเขาดวยกัน นอกเหนือจากเอกสารทางการและการทหาร มีเพียงประวัติศาสตรที่บันทึกความกลาหาญ
ของกลุมนายทหาร “พยัคนอย” หรือ Litter tiger ที่ถูกบันทึกและเลาตอกันมา และเปนที่นาเสียดายเปนอยางยิ่งวา เราแทบจดจำ
รายชื่อนายทหารผูกลาที่เสียชีวิตในสงครามไมไดเลยแมแตคนเดียว “สงคราม” อาจจะเปนเงื่อนไขสำคัญที่ทำใหการจัดเก็บเอกสาร
ของเกาหล ีใตไมสามารถเปนไปไดเหมือนเมื่อยามปกติ แตในประเทศไทยการรวบรวมเอกสารเกี่ยวกับสงครามเกาหลีเอง
นอกเหนือจากเอกสารทางการก็แทบจะไมมีเลย
หากพิจารณาในเกาหลีใต เมื่อเกิดสงครามเกาหลีสงผลใหนโยบายการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางประเทศของ
เกาหลีใตเองตองหยุดชะงักลง รัฐบาลลงความเห็นวาการทูตเพื่อชวยเหลือประเทศในยามสงครามนั้นมีความเรงดวนมากกวาการ
ขยายอาณาเขตทางการทูต ดังนั้นการทูตในชวงสงครามครั้งนี้มุงเนนไปที่สหรัฐอเมริกาและสหประชาชาติเปนหลัก ตามบันทึก
ความทรงจำของเอกอัครราชทูตเกาหลีประจำสหรัฐฯ กลาววา
“หลังจากทำงานที่สถานทูตมาเปนเวลาเกือบหนึ่งปครึ่ง ขยายอาคารสถานทูต ปรับปรุงเจาหนาที่และการดำเนินงานจน
ทุกอยางเริ่มดีขึ้น ในชวงเวลาที่ทุกอยางเขาที่ และขาพเจารูสึกมั่นคงนั้น คืนวันที่ 25 มิถุนายน ค.ศ. 1950 จูๆ นักขาว
จาก UPI ไดโทรศัพทมาแจงขาว และไมนานนักก็มีโทรศัพทระหวางประเทศจากประธานาธิบดีอีซึงมัน โดยแจงวา ‘ทหาร
คอมมิวนิสตเกาหลีกำลังนำรถถังบุกเขามา ขอใหรีบเรงติดตอรัฐบาลสหรัฐฯ และสหประชาชาติพรอมทั้งเริ่มดำเนินการ
ชวยเหลือโดยดวน’ เสียงของทานประธานาธิบดีแสดงความตกใจอยางมาก ขาพเจาจึงรีบไปพบเจาหนาที่ระดับสูงของ
กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ และประธานาธิ บดี เพื่อขอความชวยเหลือทันที และเริ่มดำเนินการติดตอกั บ
สหประชาชาติ โดยไปพบกับตัวแทนจากประเทศพันธมิตรเพื่อขอรองความชวยเหลือ ขาพเจาแทบไมไดหลับนอนเพื่อ
ทำงานชวยกูชาติ หลังจากหารืออยางเครงเครียดกับเจาหนาที่กระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ ขาพเจาไดไปเขารวมการ
ประชุมฉุกเฉินของคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติในวันรุงขึ้น เพื่อแจงถึงสถานการณวิกฤติของเกาหลี ในตอน
แรก การสื่อสารกับประเทศบานเกิดถูกตัดขาด ทำใหขาพเจาไมสามารถรับคำสั่งใดๆ ไดเลย และไมมีใครใหปรึกษามาก
26
นัก ขาพเจาตองตัดสินใจดำเนินการตามสถานการณในแตละวันดวยดุลยพินิจของตนเอง เพื่อสรางความสัมพันธที่ใกลชิด
กับรัฐบาลสหรัฐฯ ขาพเจาไดติดตอกับตัวแทนหลักของสหรัฐฯ ในสหประชาชาติอยาง วอรเรน ออสติน สมาชิกวุฒิสภา
และที่ปรึกษากระทรวงการตางประเทศ จอหน ฟอสเตอร ดัลเลส หลังจากการประชุมที่คณะมนตรีความมั่นคงแหง
สหประชาชาติ ซึ่งไมมีตัวแทนจากโซเวียตเขารวม ทุกอยางที่เกี่ยวของกับการสงทหารและความชวยเหลือไดตัดสินใจ
อยางรวดเร็วและเปนผลดีตอเกาหลีอยางยิ่ง”11
จากบันทึกจึงสันนิษฐานไดวา สงครามเกาหลีเปนหมุดหมายสำคัญในการเปลี่ยนแปลงนโยบายทางการทูตของเกาหลีใต
อยางไมตองสงสัย กองกำลังสหประชาชาติตัดสินใจเขารวมสงคราม ทำใหเกาหลีใตสามารถปองกันการรุกรานจากกองทัพ
คอมมิวนิสตเกาหลีเหนือได และ 16 ประเทศที่เขารวมสงครามไดกลายเปนมิตรประเทศที่รวมสูรบกับเกาหลีใต ซึ่งทำใหทหารจาก
ประเทศพันธมิตรกลายเปนทรัพยสินทางการทูตที่มีคามากสำหรับประเทศเกาหลีใตในเวทีระหวางประเทศ หลังจากที่กองกำลัง
สหประชาชาติประสบความสำเร็จในปฏิบัติการยกพลขึ้นบกที่อินชอน เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม กองทัพเกาหลีไดรุกขามเสนขนานที่ 38
ทำใหวันนั้นถูกกำหนดใหเปนวันกองทัพของเกาหลีใต กองทัพสหรัฐฯ ก็ไดรับคำสั่งอยางเปนทางการในวันที่ 4 ตุลาคม และกองพล
ที่ 1 ของสหรัฐฯ ไดเขาสูเมืองแกซอง (Kaesong) ในขณะนั้น สมัชชาใหญแหงสหประชาชาติไดเรียกรองใหเกาหลีเหนือลงนามยอม
แพ แตเมื่อเกาหลีเหนือปฏิเสธ ในวันที่ 7 ตุลาคม 1950 กองกำลังสหประชาชาติจึงเคลื่อนพลเขาสูดินแดนเกาหลีเหนือโดยอาศัยมติ
สนับสนุนการจัดตั้งรัฐบาลรวมชาติบนคาบสมุทรเกาหลี นอกจากนี้ยังไดจัดตั้งคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการรวมชาติและ
การฟนฟูเกาหลี (UNCURK) ประกอบดวยประเทศออสเตรเลีย ชิลี แคนาดา ปากีสถาน ฟลิปปนส และไทยเขารวมในป 195112
ภาพถาย คณะผูแทนของประเทศไทย นำโดยพลตรีพระเจาวรวงศเธอ พระองคเจา
ปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (Prince Prididebyabongs Devakula) ไดรับการแตงตั้งให
เปนตัวแทนในคณะกรรมาธิการสหประชาชาติเพื่อการฟนฟูและการรวมชาติเกาหลี
(UNCURK) คาดวาถายเมื่อป 1951 ในภาพถาย เมื่อมาถึงที่สนามบินปูซาน โดยมี
เด็กหญิงชาวเกาหลีมอบดอกไมใหกับคณะผูแทน บุคคลในภาพดังนี้ (จากซายไปขวา
ดานหนา) นายจิตติ สุจริตกุล ผูแทนสำรองของประเทศไทยประจำ UNCURK, นายคัง
ฮง กิ รัฐมนตรีช วยวาการกระทรวงการตางประเทศแหงสาธารณรัฐเกาหลี และ
พระองคเจาปรีดิเทพยพงษ เทวกุล (ถือดอกไม) [ไมมีการระบุวันที่แนชัด] ที่มา UN
Photo
การศึกษาความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ในชวงสงครามเกาหลี ดูเหมือนชวงเวลาที่มีผูสนใจศึกษามากที่สุด ไดกลายเปน
ขอจำกัดในการศึกษาที่หากผูศึกษามั่งเนนใชหลักฐานจากฝายเกาหลีใต ชองวางทางการทูต การแทรกแซงอำนาจระหวางประเทศ
ของสหรัฐอเมริกาและอำนาจของกระทรวงการตางประเทศของเกาหลีใตที่ออนแอ มีผลทำใหเอกสารชั้นตนระหวางประเทศไทย
11 운석기념회. (1967). 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사, 38-39.
12
United Nation, New Thai Delegation to UNCURK ที่มา https://media.un.org/photo เขาถึงเมื่อ 26 กันยายน 2024
27
และเกาหลีใต และประเทศอื่นๆ ตกอยู ภายใตการอธิบายและการบันทึกจากเอกสารสหรัฐอเมริกาเปนหลัก ปจจุบันผู ที่ศึก ษา
สงครามเกาหลีในเกาหลีใตจึงเนนใชเอกสาร NARA [National Archives and Records Administration]13 เปนขอมูลหลักใน
การศึกษาเปนสำคัญ ดังนั้นชวงเวลาแหงสงคราม เรามักจะเห็นงานที่อธิบายความสัมพันธไทยและเกาหลีใต ที่ไมสามารถหลุดออก
จากความสัมพันธแบบสามเสา ระหวางไทย เกาหลีใตและสหรัฐอเมริกาไปได
การขยายอาณาเขตทางการทูตของรัฐบาลทหารเกาหลีใต
เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม ป 1961 เกิดการรัฐประหารในเกาหลีใต ทำใหรัฐบาลชางมยอน (Chang Myon)14 ภายใตการ
บริหารของประธานาธิบดี ยุนโบซอน (Yun Bo-seon) ถูกโคนลม และรัฐบาลของปารค จองฮี (Park Chung-hee) เขามามีอำนาจ
แทน โดยปารค จองฮี ครองอำนาจจนถึงป 1979 ทั้งนี้ ชวงระหวางป 1961 ถึง 1973 ถูกกำหนดใหเปน "ยุคแหงการเติบโต" ของ
เกาหลีใต โดยอางอิงถึงการประกาศนโยบายการทูตสันติภาพเพื่อการรวมชาติในวันที่ 23 มิถุนายน ป 1973 [หรือเรียกวา
แถลงการณนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติ 6·23/ 6·23 평화통일 외교정책 선언])15 สวนชวงครึ่งหลังของการบริหารของ
ปารค รวมถึงชวงการปกครองของชอนดูฮวาน (Chun Doo-hwan) ในชวงป 1973 ถึง 1987 ไดถูกเรียกวา "ยุคแหงการกาว
กระโดด" สาเหตุที่แบงชวงเวลาเชนนี้เปนเพราะหลังจากการประกาศ 6·23 ประเทศเกาหลีใตไดยุติการปฏิบัติตามหลักการฮัลชไตน
ในสวนเอกสารของ NARA ทางเกาหลีมีการรวบรวมเอกสารไวมากพอสมควรและสามารถเขาถึงไดผาน National Library of Korea
รัฐบาลชั่วคราวของฮอจอง (Heo Jeong) ไดมีการเลือกตั้งทั่วไปหลังการแกไขรัฐธรรมนูญใหเปนระบบรัฐสภา ซึ่งพรรคประชาธิปไตยชนะอยางถลม
ทลาย ตอจากนั้น รัฐบาลของพรรคประชาธิปไตยที่นำโดยชางมยอน (Chang Myon) ก็ไดกอตั้งขึ้น โดยมียุนโบซอน (Yun Bo-seon) ดำรงตำแหนง
ประธานาธิบดีคนที่ 2 แหงเกาหลีใต และชางมยอนดำรงตำแหนงนายกรัฐมนตรี ซึ่งนำประเทศเขาสูสาธารณรัฐที่ 2 รัฐบาลของชางมยอนไดพยายาม
ดำเนินการปฏิรูปในแนวทางประชาธิปไตย และพยายามสรางเสถียรภาพทางการเมืองและสังคมผานการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ป อยางไรก็ตาม
รัฐบาลชางมยอนตองลมสลายลงหลังจากการรัฐประหารโดยทหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม หลังจากดำเนินงานไปเพียง 9 เดือน รัฐบาลชางมยอนเองก็ไม
สามารถดำเนินนโยบายที่มีความเขมแข็งได เนื่องจากการตอสูแยงชิงอำนาจระหวางกลุมเกากับกลุมใหมในพรรคประชาธิปไตย นอกจากนี้ยั งไมมีความ
เขมแข็งในการลงโทษผูที่เกี่ยวของกับการทุจริตการเลือกตั้งและการสะสมทรัพยสินโดยมิชอบ นอกจากนี้ รัฐ บาลยังเผชิญกับปญหาในการตอบสนองตอ
ความตองการที่หลากหลายของประชาชน ซึ่งเกิดจากภาวเศรษฐกิจถดถอยและการลมสลายของรัฐบาลเผด็จการ อีกทั้งยังขาดการสนับสนุนจาก
ประชาชน เนื่องจากการตอบสนองที่ไมเพียงพอตอขบวนการรวมชาติ 정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가13
14
시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3), 5-46.
นโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยางสันติเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 1973 เปนแถลงการณพิเศษที่ประกาศเกี่ยวกับนโยบายการทูตเพื่อการรวมชาติอยาง
สันติ บนพื้นฐานของแถลงการณรวมระหวางสองเกาหลีที่ประกาศเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 1972 เปนการสงเสริมบรรยากาศแหงการปรองดองระหวาง
เกาหลีเหนือและเกาหลีใต โดยแถลงการณฉบับนี้ประกอบไปดวย 7 ขอสาระสำคัญ เนื้อหาหลักคือ การไมแทรกแซงกิจการภายในของกันและกัน และ
การยอมรับใหเกาหลีเหนือสามารถเขารวมกับองคกรระหวางประเทศตาง ๆ ไดโดยไมคัดคาน นอกจากนี้ เกาหลีใตยังประกาศยกเลิกหลักการที่ เคยไม
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธทางการทูตกับเกาหลีเหนือ การเปลี่ยนแปลงดังกลาวแสดงถึงการยอมรับการมีอยูของรัฐบาล
เกาหลีเหนือในระดับหนึ่ง อยางไรก็ตาม เกาหลีเหนือไดวิพากษวิจารณแถลงการณนี้โดยระบุวาเปนการรับรองรัฐบาลสองแหงบนคาบสมุทรเกาหลี ซึ่ง
เทากับเปนการยืนยันการแบงแยกประเทศ เกาหลีเหนือจึงยุติการเจรจาทุกอยางกับเกาหลีใตหลังจากนั้น
15
28
(Hallstein Doctrine) ที่เคยปฏิเสธความสัมพันธทางการทูตกับประเทศที่มีความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ และเริ่มใหการยอมรับ
เกาหลีเหนือในฐานะประเทศที่มีตัวตน โดยมุงเนนการเจรจาและความรวมมือระหวางเกาหลีเหนือและเกาหลีใตมากขึ้น16
กอนที่จะมีการประกาศนโยบาย 6·23 เกาหลีใตไมไดยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือ โดยมองวาเปนดินแดนที่ตองถูก
ปลดปลอยจากการปกครองของคอมมิวนิสตโดยเร็ว อยางไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในครั้งนี้แสดงใหเห็นถึงการปรับเปลี่ยน
แนวทางทางการทูตของเกาหลีใต สวนหนึ่งเปนผลมาจากการที่ประธานาธิบดีริชารด นิกสัน (Richard Nixon) ของสหรัฐฯ เริ่ม
พัฒนาความสัมพันธกับสาธารณรัฐประชาชนจีนในป 1969 จีนเองเคยเขารวมในสงครามเกาหลีและเปนฝายตรงขามกับเกาหลีใต
และสหรัฐฯ แตดวยการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายที่เปนมิตรระหวางสหรัฐฯ และจีน รวมถึงการสรางความสัมพันธระหวางจีนกับ
ญี่ปุน ทำใหเกาหลีใตเองไมสามารถพิจารณาจีนในฐานะศัตรูที่ตองกำจัดไดอีกตอไป นอกจากนี้ เกาหลีเหนือ มีความสัมพันธที่
ใกลชิดกับจีน ไดขยายบทบาททางการทูต โดยเขารวมองคกรระหวางประเทศตาง ๆ เชน องคการอนามัยโลก ( WHO) และเปด
สำนักงานตัวแทนของสหประชาชาติที่นิวยอรก ในการตอบสนองตอการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตรนี้ เกาหลีใตไดเริ่มใหการ
ยอมรับการมีอยูของเกาหลีเหนือในป 1972 ทำใหเกิดการเจรจาอยางเปนทางการระหวางสองประเทศเปนครั้งแรกในรอบ 18 ป
หลังจากสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง17
แมทศวรรษ 1960 เปนยุค ที่ยัง คงมีค วามตึง เครียดจากสงครามเย็นระหวางบล ็อกตะวันออกและตะวัน ตก แตใน
ขณะเดียวกัน หลายประเทศในเอเช ี ยและแอฟริกาก็ไ ดรับ เอกราชและเขารวมเปนสมาช ิก ของสหประชาชาติ รัฐบาลของ
ประธานาธิบดีป ารคจึงขยายขอบเขตทางการทูตดวยการสรางความสัมพันธทางการทูตกับญี่ปุ น สงทหารไปรวมในสงคราม
เวียดนาม ดึงดูดทุนและเทคโนโลยีจากประเทศพัฒนาแลวอยางเยอรมนีและญี่ปุน รวมถึงสงเสริมการคากับประเทศตาง ๆ
ดานสหรัฐฯ พยายามผลักดันใหเกาหลีใตขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตางๆ โดยเฉพาะอยางยิ่งกับญี่ปุน ซึ่ง
ถือวาเปนศูนยกลางดานเศรษฐกิจและความมั่นคงของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชีย อยางไรก็ตาม เมื่อความพยายามสรางความสัมพันธ
ทางการทูตระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุนยังไมประสบความสำเร็จ สหรัฐฯ จึง คอยๆเปลี่ยนทิศทาง โดยสนับสนุนใหเกาหลีใตหันมาเรง
สรางความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตแทน จากขอเสนอของ ปารค แท-กยูน18 ไดชี้ใหเห็นวา
สหรัฐฯ หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุด มีความทาทายทางเศรษฐกิจและการเมืองอยางมาก สิ่งที่สหรัฐฯ มุงหวังในขณะนั้น คือการสราง
สภาวะแหงความรวมมือและความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยสนับสนุนใหประเทศในภูมิภาค
นี้ไดรับเอกราชและพัฒนาความรวมมือทางเศรษฐกิจใหเขมแข็งมากขึ้น หนึ่งในวิธีการที่สหรัฐฯ ใชเพื่อสงเสริมการพัฒนาทาง
เศรษฐกิจของภูมิภาคนี้คือ การสนับสนุนกิจกรรมของคณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมแหงเอเชียและแปซิฟก (Economic and
Social Commission For Asia And The Pacific หรือ ECAFE) มีการแตงตั้งสำนักงานใหญประจำอยูที่กรุงเทพฯ ประเทศไทย
โดยมีวัตถุประสงคหลัก 3 ประการ ไดแก:
16
Se–Jin Kim(1971), The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill, 111.
17
김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.
18
박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.
29
1. การใหความชวยเหลือทางเศรษฐกิจแกประเทศในภูมิภาคเอเชียที่ไดรับความเสียหายจากสงคราม
2. การสงเสริมการดำเนินงานและกิจกรรมที่เกี่ยวของกับการฟนฟูเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียและตะวันออกไกล
3. การรวบรวมและวิเคราะหขอมูลเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และสถิติ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและแกไขปญหาดานเศรษฐกิจและ
เทคโนโลยีในแตละประเทศ
ดวยสถานการณนี้ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศไทยซึ่งเปนพันธมิตรที่เคยรวมรบในสงคราม
เกาหลี การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศนี้จึงเกิดขึ้น อยางจริงจังและตอเนื่องในป 196119 หลังจากการ
รัฐประหารของประธานาธิบดีปารค โดยเกาหลีใตไดแตงตั้ง พลเอกยู แจ-ฮยอง (You Jae-Hyong) ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูต
เกาหลีใตประจำประเทศไทย ในขณะนั้น พลเอกยูดำรงตำแหนงผูบัญชาการกองทัพภาคที่ 1 ของกองทัพบกเกาหลีใต และเปน
เสนาธิการกองกำลังผสม ในขณะที่ฝายไทยไดแตงตั้งพลโทชาญ อังศุโชติ ใหดำรงตำแหนงเอกอัครราชทูตวิสามัญผูมีอำนาจเต็ม
ประจำสาธารณรัฐเกาหลี โดยพลโทชาญมีบทบาทสำคัญในชวงสงครามเกาหลี เคยเปนนายทหารฝายเสนาธิการและเปนหัวหนา
ทหารที่ทำหนาที่เปนผูแทนกองทัพไทยในการลงนามขอตกลงสงบศึกในสงครามเกาหลี อีกทั้งยังเปนนายทหารคนสนิทของจอมพล
ถนอม กิตติขจร การยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตใหเปนระดับเอกอัครราชทูตนี้ เกิดขึ้นภายใต
รัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต โดยมี ดร.ถนัด คอมันตร ดำรงตำแหนงรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศในเวลานั้น
นับเปนกาวสำคัญที่เสริมสรางความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศใหเขมแข็งยิ่งขึ้น20
ในเดือนมิถุนายน ป 1961 เกาหลีใตไดสรางประวัติศาสตรดวยการเขารวมการเจรจากับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออก
เฉียงใตเปนครั้งแรก โดยมีการประชุมสี่ประเทศรวมกันที่กรุงมะนิลา มีวัตถุประสงคในการหารือเกี่ยวกับปญหาการรุกรานของ
คอมมิวนิสตที่แพรกระจายในภูมิภาค 21 รวมถึงสถานการณในอินโดจีน ตอมา ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการ
ตางประเทศ ไดเดินทางเยือนเกาหลีใตอยางเปนทางการเมื่อวันที่ 13 กันยายน 1961 นับเปนครั้งที่สองที่ผูนำระดับสูงของไทยได
เยือนเกาหลีใต โดยการเยือนครั้งแรกเกิดขึ้นในป 1955 เมื่อจอมพล ป. พิบูลสงคราม และคุณหญิงละเอียด ภริยา เดินทางเพื่อพบ
กับประธานาธิบดีรี ซึง-มัน แตหลังจากนั้นความสัมพันธระหวางสองประเทศก็ คลายจะหยุดชะงักลงไป จนเกิดความขัดแยงขึ้นเมื่อ
เกาหลีใตปฏิเสธการแตงตั้งอัครราชทูต (รวม) กับกรุงโตเกียว กอนมีการยกระดับความสัมพันธทางการทูตระหวางสองประเทศในป
195822
ดังนั้นจะเห็นไดวาในชวงทศวรรษ 1960 นโยบายตางประเทศและการพัฒนาเศรษฐกิจของสหรัฐฯ มีอิทธิพลอยางยิ่งตอ
ความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใต อีกทั้งนโยบายการขยายการทูตและสนับสนุนการคาของรัฐบาลทหารปารค ประกอบกับ
KMFA , B-0006: 대사부임 – 태국 1961.
20 Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean Association of
Thai studies 27 권 1 호. 173-189.
21 KMFA, C-0007-18: 친선사절단 아주 순방, 1960.2.18-3.11
22 KMFA, C-0001: 국교수립 - 태국, 1958
19
30
ดร.ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศของไทย ที่มีเขาไปบทบาทสำคัญในการสรางความสัมพันธนี้ ใหมั่นคง
ยิ่งขึ้น ดร.ถนัด สนับสนุนการรวมพลังของประเทศเล็ก ๆ เพื่อปกปองและสงเสริมผลประโยชนของตน การเยือนเกาหลีใตของ ดร.
ถนัด จึงเปนการแสดงเจตจำนงคที่ชัดเจนของรัฐบาลไทยในการฟนฟูความสัมพันธหลังจากสิ้นสุดสงครามเกาหลี โดยการลงนามใน
ความตกลงทางการคาระหวางเกาหลี ใตและไทยฉบับแรก (한-태 무역협정) เมื่อวันที่ 15 กันยายน ป 1961 ถือเปนการสานตอ
ความสัมพันธที่ตอเนื่อง ความตกลงทางการคาฉบับนี้ประกอบดวยขอตกลงหลัก 3 ประการ ไดแก การใหสิทธิพิเศษทางการคา
อยางเทาเทียมกันระหวางสองประเทศตามหลักการโดยไมเลือกปฏิบัติ การควบคุมการนำเขาและสงออก และการจัดการการ
แลกเปลี่ยนเงินตราตางประเทศ ภายใตขอตกลงนี้ เกาหลีใตไดรับสิทธิในการสงออกสินคา 27 รายการไปยังไทย โดยมีโสมเปน
สินคาหลัก ในขณะที่ไทยสามารถสงออกสินคา 12 รายการมายังเกาหลีใต โดยยางพาราดิบเปนสินคาหลัก23
การเยือนเกาหลีใตของ ดร.ถนัด คอมันตร ยังถือเปนการขยายความสัมพันธทางการทูตและเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต โดยไมสามารถปฏิเสธไดวาการเยือนครั้งนี้ไดรับแรงผลักดันจากแผนการเดินทางเยือนเกาหลีใตของ ดีน รัศก 24
รัฐมนตรีวาการตางประเทศของสหรัฐฯ ในปเดียวกัน ดีน รัศก มีจุดประสงคเพื่อเจรจาเกี่ยวกับการสนับสนุนทางเศรษฐกิจและ
แผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5 ปของเกาหลีใต รวมถึงประเด็นดานความมั่นคงในภูมิภาคและการเจรจายุติขอพิพาทระหวางญี่ปุนและ
เกาหลีใต ดังนั้นการเจรจาระหวางไทยและเกาหลีใตในการลงนามในขอตกลงการคาฉบับนี้ ไมเพียงแตแสดงใหเห็นถึงการพัฒนา
ความสัมพันธทางเศรษฐกิจ แตยังเปนสัญญาณของการเปดการเจรจาทางการทูตอีกครั้ง หลังจากที่เคยถูกระงับในสมัยจอมพล ป.
พิบูลสงคราม เนื่องจากความขัดแยงทางผลประโยชนการคาและนโยบายตางประเทศที่ไมสอดคลองกันกับสหรัฐฯ และเกาหลีใต25
สำหรับแผนการฟนฟูเศรษฐกิจและการพัฒนาเกาหลีใตนั้น สหรัฐฯ ไดแสดงความมั่นใจตอนายพลปารค ในประเด็นความ
มั่นคงและการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยใหคำมั่นในการสนับสนุนและชวยเหลือทางเศรษฐกิจ ตลอดจนสงเสริมแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 5
ป รวมถึงความชวยเหลือดานการทหาร นอกจากนี้ สหรัฐฯ ยังใหการสนับสนุนความพยายามของเกาหลีใตในการปรับปรุง
ความสัมพันธกับญี่ปุน และจะทำหนาที่เปนตัวกลางในการยุติขอพิพาทระหวางสองประเทศ ทั้งนี้จะเห็นไดวาภายใตขอตกลง
ระหวางเกาหลีใตและสหรัฐฯ บทบาทของเกาหลี ใตในฐานะพันธมิตรของสหรัฐฯ ไดเพิ่มขึ้นอยางมากในดานเศรษฐกิจและความ
มั่นคง แมวานายพลปารคจะขึ้นสูอำนาจดวยการรัฐประหาร แตความสัมพันธระหวางเกาหลีใตกับญี่ปุน และความพยายามของ
เกาหลีใตในการฟนฟูเศรษฐกิจยังคงเปนกาวสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชียภายใตการสนับสนุนของสหรัฐฯ26
แมในชวงปลายของรัฐบาลประธานาธิบดียนุ โบซอน มีความตั้งใจที่จะเปลี่ยนแปลงทิศทางการทูตจากที่เคยพึ่งพาสหรัฐฯ เปน
หลัก มาสูการสรางความสัมพันธกับประเทศที่มีความเปนกลาง โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียและแอฟริกา แตดวยระยะเวลาการ
บริหารงานเพียง 9 เดือน จึงไมสามารถสรางผลสำเร็จที่เดนชัดในดานการทูต อยางไรก็ตาม เมื่อรัฐบาลทหารเขามาควบคุมอำนาจ
NAK, J-16/1: 한-태국간의 무역협정
NAK, C-9/28: Rush, Dean 미국 국무장관 방한, 1961.11.4-7
25 สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ. 1948-1957)”.
วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
26
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).
การเมืองระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
23
24
31
หลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตกับประเทศตาง ๆ ของเกาหลีใตไดขยายตัวอยาง
รวดเร็ว ปรากฏชัดในชวง 3 ปที่รัฐบาลทหารอยูในอำนาจ เกาหลีใตไดสรางความสัมพันธกับ 6 ประเทศในป 1961, 26 ประเทศใน
ป 1962 และอีก 7 ประเทศในป 1963 รวมทั้งหมด 39 ระดับความสัมพันธการทูตของไทยก็พัฒนาเปนเอกอัครราชทูตในป 1961
การขยายตัวทางการทูตนี้เปนผลมาจากความพยายามของรัฐบาลทหารที่ตองการแสดงความชอบธรรมทางการเมืองในเวที
ระหวางประเทศ และเพื่อแขงขันกับเกาหลีเหนือในดานการสรางความสัมพันธกับประเทศใหม ๆ ที่เพิ่งไดรับเอกราชในเอเชียและ
แอฟริกา ประเทศเหลานี้กลายเปนสมาชิกใหมของสหประชาชาติ รัฐบาลเกาหลีใตจึงมุงมั่นสรางความสัมพันธกับประเทศเหลานี้
เพื่อใหไดรับการสนับสนุนในมติที่เกี่ยวของกับเกาหลีใตในสหประชาชาติ อีกทั้งยังเปนการเรงสรางความสัมพันธกอนที่เกาหลีเหนือ
จะทำได อยางไรก็ตาม หากประเทศเหลานี้เปลี่ยนไปเปนระบอบสังคมนิยมหรือสรางความสัมพันธกับเกาหลีเหนือ เกาหลีใตก็จะตัด
ความสัมพันธตามหลักการฮัลชไตน (Hallstein Doctrine) สงผลใหความสัมพันธกับมอริเตเนียยุติลงในป 1964, คองโกในป 1965
และเบนินในป 1975 ยุติลง
อยางไนก็ตาม แมจะมีความพยายามอยางมากในการขยายความสัมพันธทางการทูต เกาหลีใตยังคงเผชิญกับขอจำกัดทาง
เศรษฐกิจ การเปดสถานทูตประจำในประเทศเหลานี้จึงทำไดยากลำบาก และตองอาศัยสถานทูตที่อยูในประเทศใกลเคียงทำหนาที่
แทน ถึงแมวาจะมีขอจำกัดเหลานี้ ในป 1958 เกาหลีใตมีสถานทูตและสถานกงสุลเพียง 16 แหงเทานั้น แตหลังการรัฐประหารเมื่อ
วันที่ 16 พฤษภาคม จำนวนสถานทูตและสถานกงสุลเพิ่มขึ้นอยางรวดเร็ว โดยในเดือนมีนาคม 1964 มีสถานทูต 33 แหงและ
สถานทูตที่รับผิดชอบหลายประเทศอีก 36 แหง รวมทั้งหมด 69 แหง ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 4 เทาภายในเวลาเพียง 6 ป นอกจากนี้ ในชวง
ทศวรรษ 1960 เกาหลีใตไดเพิ่มสถานทูตอีก 27 แหง ซึ่งถือเปนชวงเวลาที่การขยายความสัมพันธทางการทูตของเกาหลีใตเกิดขึ้น
อยางรวดเร็วที่สุดในประวัติศาสตรของประเทศ
สงทาย
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางไทยและเกาหลีใตในชวงตนทศวรรษ 1960 มีความเกี่ยวของอยางแนนแฟนกับ
บริบททางการเมืองของสงครามเย็นและการกำหนดนโยบายของสหรัฐฯ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใตอยางแยกออกจากกัน
ไมได ไทยและเกาหลีใตเริ่มสถาปนาความสัมพันธทางการทูตในระดับ "อุปทูต" เมื่อป 1958 และยกระดับเปน "เอกอัครราชทูต"
ในป 1961 ความสัมพันธดังกลาวถูกขับเคลื่อนโดยปจจัยที่เกี่ยวของกับความรวมมือทางทหารและเศรษฐกิจที่ไดรับอิทธิพลจาก
สหรัฐฯ สงเสริมการเชื่อมโยงระหวางประเทศพันธมิตรในภูมิภาค ตอมาในชวงเวลาของสงคราม สงครามเกาหลี (1950-1953) เปน
หมุดหมายสำคัญที่ทำใหไทยมีบทบาทในฐานะพันธมิตรที่รวมรบในกองกำลังสหประชาชาติ กอใหเกิดความสัมพันธเชิงสัญลักษณที่
สำคัญตอการพัฒนาความสัมพันธระหวางสองประเทศ กลุมทหาร "พยัคนอย" หรือ "Litter Tiger" จากกองทัพไทยที่เขารวมการรบ
ในสงคราม ถูกบันทึกถึงในประวัติศาสตรการทหารของทั้งสองประเทศ อยางไรก็ตาม เอกสารและหลักฐานที่บันทึกถึงความสัมพันธ
ในชวงนี้มีอยูอยางจำกัด ทำใหขอมูลเชิงลึกเกี่ยวกับการปฏิสัมพันธทางทูตและความรวมมือยังคงเปนปริศนาและไมไดรับการสำรวจ
อยางเต็มที่ จนกระทั่งสิ้นสุดสงคราม เกาหลีใตพยายามอยางยิ่งในการขยายความสัมพันธทางการทูตกับประเทศในเอเชียตะวันออก
32
เฉียงใต รวมถึงไทย โดยมุงหวังสรางพันธมิตรในภูมิภาคเพื่อรับมือกับสถานการณสงครามเย็น และสรางความมั่นคงภายในประเทศ
มีความเชื่อมโยงกับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและนโยบายตางประเทศของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
แตเปนที่นาเสียดาย ถึงแมวาไทยและเกาหลีใตจะมีความสัมพันธทางการทูตที่แนนแฟนตั้งแตสิ้นสุดสงครามเกาหลีจนมาถึง
ปจจุบัน แตหลักฐานทางประวัติศาสตรที่ครอบคลุมระยะเวลานี้กลับมีความจำกัดอยางมาก โดยเฉพาะในชวงระหวางป ค.ศ. 19501953 ซึ่งเปนชวงสงครามเกาหลี ที่ปรากฏเปนชองวางสำคัญของขอมูลและหลักฐานที่ยืนยันถึงการปฏิสัมพันธและมุมมองทางการ
ทูตของทั้งสองประเทศ ความจำกัดนี้อาจเกิดจากขอจำกัดในการรวบรวมและจัดเก็บเอกสารในชวงสงครามของเกาหลีใต ที่อยูใน
ภาวะที่ขาดเสถียรภาพทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจ รวมถึงการจัดเก็บเอกสารของไทยเกี่ยวกับสงครามเกาหลีที่มีอยูเพียงเล็กนอย
และสวนใหญเปนเอกสารทางการเพียงเทานั้น
อีกทั้งการเขียนประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางไทยและเกาหลีใตควรจะพยายามขยายมุมมองและทบทวนขอมูลจากแหลง
ตาง ๆ มากขึ้น การศึกษาควรจะนำเสนอการวิจัยขามชาติ อาจครอบคลุมถึงเอกสารทางการจากประเทศที่มีบทบาทในสงคราม
เกาหลี เชน สหรัฐฯ และสหประชาชาติ เพื่อนำเสนอภาพที่สมบู รณและหลากหลายมิติของความสัมพันธ การมุงเนนในการศึกษา
ผลกระทบของสงครามเย็นที่มีตอความสัมพันธไทยเกาหลีใต จะเปนแนวทางหนึ่งที่ชวยเปดเผยความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายใต
บริบทของความขัดแยงทางอุดมการณระหวางตะวันออกและตะวันตก จะทำใหเราเขาใจไดมากขึ้นถึงการพัฒนาความสัมพันธ
ระหวางสองประเทศในยุคแหงความไมแนนอนและการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง
33
บรรณานุกรม
เอกสารชั้นตน
หอจดหมายเหตุแหงชาติ เกาหลีใต
ศูนยรวบรวมเอกสารตางประเทศ กระทรวงการตางประเทศเกาหลีใต
หนงั สอื
ภาษาอังกฤษ
Cumings Bruce. (1981). Origins of the Korean War, Vol. 1: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 19451947 . Princeston .
Se–Jin Kim. (1971) . The Politics of Military Revolution in Korea, The University of North Carolina Press, Chapel Hill,
ภาษาเกาหลี
정병준 외. (2018). 한국현대사 1 해방과 분단 그리고 전쟁. 푸른역사
홍석률. (2012). 분단의 히스테리: 공개문서로 보는 미중관계와 한반도. 창비.
운석기념회(1967), 한알의 밀이 죽지 않고는, 카톨릭출판사
ภาษาไทย
พวงทอง ภวัครพันธุ. (2016). การตางประเทศไทยในยุคสงครามเย็น. พิมพครั้งที่ 1, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพแหงจุฬาลงกรณ
มหาวิทยาลัย,
ทักษ เฉลิมเตียรณ (ผูเขียน), พรรณี ฉัตรพลรักษ ม.ร.ว. ประกายทอง สิริสุข ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต (แปล). (2559).การเมือง
ระบบผูขุนอุปถัมภแบบเผด็จการ. พิมพครั้งที่ 4, กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร.
สุรางคศรี ตันเสียงสม. (2550). ความสัมพันธระหวางประเทศไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ค.ศ. 1949-1999. กรุงเทพฯ : ศูนยสงเสริม
การวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษาขั้นสูง ณ จุฬาลงกรณ
บทความและวิทยานิพนธ
ภาษาเกาหลี
Kim, D. (1982). The German Formula and Its Relevance to Korean Unification. 국제정치논총, 22, 305-325
김도민. (2020). 1948-1968 년 남-북한의 ‘중립국’ 외교, 서울대박사학위논문.
박태균. (2003). “1950 년대 미국의 대아시아 정책과 ECAFE.” 국제-지역연구 12 권 2 호. 25-35.
정일준. (2020). 제 2 공화국 민주당 정권의 성립과 붕괴: 한미관계, 국가-시민사회관계, 그리고 민군관계를 중심으로. 공공사회연구, 10(3),
5-46.
안종철. (2010). 해방 전후 아더 번스 (Arthur C. Bunce) 의 활동과 미국의 대한정책. 미국사연구, 31, 139-167.
34
ภาษาไทย
เกษราภรณ หาญแกลว. (2018). “แนวคิดชาติ ศาสน กษัตริย: ความเปนไทยกับการเขารวมสงครามเกาหลี”. วิทยานิพนธ
มหาบัณฑิต ประวัติศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
Katesaraporn Hanklaeo. (2020). Thailand-South Korea relations: Friendship in The Cold war, Journal of Korean
Association of Thai studies 27 권 1 호. 173-189
สรอยมุกข ยิ่งชัยยะกมล.(2544). “นโยบายตางประเทศของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตอสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ.
1948-1957)”. วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
สุรชัย ศิริไกรใ (2016). ความสัมพันธระหวางไทย-เกาหลี: จากสัมพันธมิตรทางการเมืองสูหุนสวนทางเศรษฐกิจ. Thai Journal of
East Asian Studies, 8(1). Retrieved from https://so02.tci-thaijo.org/index.php/easttu/article/view/51346
35
ภาคผนวก
[ยอสรุป] 한국과 태국 간 외교관계 수립(공사급 외교사절 교환)
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูตระหวางเกาหลีใตและไทย (การแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต)
ภาษาเกาหลี
1. 외교관계 수립에 관한 한·태 양국 입장
한국: 태국의 6·25 참전과 지정학상
중요성(동남아시아의 교통 및 통신 중심지, SEATO
등
국제기구 최대 가입국 및 국제회의 주요 개최지,
최대 외국공관 상주국)으로 조속 체결 희망
- 대사급 외교사절 교환과 상주공관 설치를
희망하나 여의치 않을 경우 차선책으로 겸임 공관도
가능하나, 주일(태국)대사의 한국 겸임만은 당시
한·일 관계상 절대불가 입장
태국: 쿠데타 이후의 국내안정과 외교사절 파견을
위한 인력 및 예산 확보 후 체결 희망
- 공사급 외교사절 교환과 겸임공관 설치를
우선적으로 고려
2. 교섭 진행 및 결과
ภาษาไทย
1. จุดยืนของทั้งสองประเทศเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธ
ทางการทูต
เกาหลี ใ ต : เนื ่ อ งจากการที ่ ไ ทยเข าร วมสงครามเกาหลี แ ละ
ความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร (ไทยเปนศูนยกลางการคมนาคมและ
การสื่อสารในเอเชียตะวันออกเฉียงใต, เปนสมาช ิกขององคกร
ระหวางประเทศหลายแหง เชน SEATO และเปนสถานที่จัดการ
ประชุมระหวางประเทศสำคัญ รวมถึงเปนประเทศที่มีสถานทูต
ตางชาติตั้งอยู มากที่สุด ในภูมิภาค) เกาหลีใตจึงตองการเรงการ
สถาปนาความสัมพันธนี้
- เกาหลี ใ ต หวั ง ที ่ จ ะแลกเปลี ่ ย นผู แทนทางการทู ต ระดั บ
เอกอัครราชทูตและจัดตั้งสถานทูตถาวร แตหากเปนไปไมได เกาหลี
ใตก็ยอมรับการจัดตั้ง สถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกัน
อยางไรก็ตาม เกาหลีใตปฏิเสธการใหเอกอัครราชทูตไทยประจำ
ญี่ปุ นทำหนาที่ในเกาหลีใตเนื่ องจากปญหาความสัมพันธระหวาง
เกาหลีและญี่ปุนในขณะนั้น
ไทย: ไทยหวัง จะสถาปนาความสัมพันธหลังจากสถานการณใน
ประเทศสงบลงหลังรัฐประหาร และหลังจากมีการจัดสรรบุคลากร
และงบประมาณเพื่อสงผูแทนทางการทูต
- ไทยพิจารณาแลกเปลี่ยนผู แทนทางการทูตระดับอัครราชทูต
และจัดตั้งสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันเปนลำดับแรก
우리측은 주로 주미, 주월, 주중화민국 대사관을
통하여 교섭하는 한편 한국통일부흥위원단
(UNCURK) 태국대표로 근무한 바 있는
Debakula 공(왕자)에게도 협조 요청(외무장관
서한 발송)
- 대통령은 한·태 외교관계 수립 관련, 우리측이
태국에 수차 요청한 바 있으므로 태국이 원하는
2. ความคืบหนาและผลของการเจรจา
ฝายเกาหล ี ใ ตไดทำการเจรจาผานสถานท ู ต ในสหร ั ฐ อเมร ิ ก า
เวียดนาม และสาธารณรัฐจีน และไดขอความรวมมือจากเจาชาย
Debakula ผ ู เคยทำงานเป นต ั ว แทนไทยในคณะกรรมาธ ิ ก าร
สหประชาชาติดานการรวมและฟนฟูเกาหลี (UNCURK) (โดยไดสง
จดหมายจากรัฐมนตรีวาการกระทรวงการตางประเทศ)
- ประธานาธิบดีเกาหลีใตสั่งการใหเอกอัค รราชทูตเกาหลีใต
ประจำเวียดนามหยุดกดดันไทย เนื่องจากเกาหลีใตไดรองขอหลาย
36
대로 하도록 태국에 더 이상 압박을 가하지 말 것을
주월 대사에 지시(1958.7.21)
태국 정부는 한국과 외교관계 수립의사
표명(1958.8.20. 주미대사 보고)
- 공사급 외교사절 교환과 주대만 태국대사를 주한
공사로 내정
- 외교관계 수립에 관한 대외 공동발표 시기 합의
희망 표명
한국 정부는 태국의 상기 입장 관련 한국에
대사대리 파견 등 상주공관 설치여부 확인
- 태국은 주한 상주 공관을 설치하지 않고 겸임
공관 유지 희망
한·태 양국은 양국간 외교관계 수립과 공사급
외교사절 교환 합의내용을 1958.10.1. 동시 발표
(공동성명서)
한국 정부는 주월남 최덕신 대사를 주태국
특명전권공사로 내정 통보(1958.11.25.자 대통령의
주월대사 앞 통지)
3. 기타 내용
태국 정부의 외교관계 수립 합의 관련, 외무부의
주태 대사 임명 및 상주공관 설치 건의안
한·태 수교 관련 주미, 주월, 주중 대사의 건의 및
보고서 등
ครั้งแลวเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต และให
เปนไปตามที่ไทยตองการ (21 กรกฎาคม 1958)
รัฐบาลไทยแสดงความตองการที่จะสถาปนาความสัมพันธทางการ
ทูตกับเกาหลีใต (รายงานจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา
วันที่ 20 สิงหาคม 1958)
- ตกลงที่จะแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูต และ
กำหนดใหเอกอัครราชทูตไทยประจำไตหวันเปนผูแทนทางการทูต
ประจำเกาหลีใตดวย
- ไทยแสดงความตองการในการตกลงเวลาที่เหมาะสมสำหรับ
การประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูตรวมกัน
รัฐบาลเกาหลีใตไดยืนยันการสงผูแทนทางการทูตไปไทย แตไทย
ตองการคงสถานทูตที่มีหนาที่หลายประเทศรวมกันโดยไมจัดตั้ง
สถานทูตประจำในเกาหลีใต
ทั้งสองประเทศไดประกาศการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต
และการแลกเปลี่ยนผูแทนทางการทูตระดับอัครราชทูตพรอมกันใน
วันที่ 1 ตุลาคม 1958 (คำแถลงรวม)
ร ั ฐ บาลเกาหล ี ใ ตไดแจงการแตงต ั ้ ง เอกอ ั ค รราชท ู ต ประจำ
เวียดนามใหเปนอัครราชทูตพิเศษไปประจำประเทศไทยในวันที่ 25
พฤศจิกายน 1958
3. เนื้อหาเพิ่มเติม
เกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธทางการทูต รัฐบาลไทยไดเสนอ
ใหมีการแตงตั้งเอกอัครราชทูตประจำเกาหลีใตและจัดตั้งสถานทูต
ถาวร
เอกสารและรายงานเกี่ยวกับการสถาปนาความสัมพันธระหวางไทย
และเกาหลีใตจากเอกอัครราชทูตประจำสหรัฐอเมริกา เวียดนาม
และสาธารณรัฐจีน
37
รายการเอกสาร 1957 – 1970
NO
ชื่อเอกสาร (ภาษาไทย)
1
국교수립- 태국 (공사급)
2
3
4
5
대사부임 - 태국
대사파견 - 태국
한 · 태국간의 무역협정
한 · 태국간의 무역관전시품 면세통관에
관한 협정
6
7
주한태국군 철수검토
Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1964.11.24-26
8
Thanat Khoman 태국 외무장관 방한,
1961.9.13-15
9
최덕신 외무부장관 독일 및 태국 방문,
1962.11.6-9
10
노신영 주태국참사관 라오스 출장
11
Angsusingha, Pakorn 태국 개발성 차관
방한, 1967.5.3-10
12
한 · 태국간의 [외교관등에 관한]
사증면제 및 사증수수료 면제에 관한
협정
13
Thanom, Kittiachorn 태국 수상 방한,
1967.4.2-5
ชื่อเอกสาร (ภาษาเกาหลี)
ป
การสถาปนาความสัมพันธทางการทูต - ประเทศไทย 1957 -1959
(ระดับอุปทูต)
1959
การเขารับตำแหนงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1959
การสงเอกอัครราชทูต - ประเทศไทย
1961
ขอตกลงทางการคาระหวางเกาหลีใตและประเทศไทย
1963
ขอตกลงเกี่ยวกับการนำเขาสินคานิทรรศการการคา
ระหวางเกาหลี-ไทย แบบปลอดภาษี
1963-1964
การพิจารณาการถอนทหารไทยออกจากเกาหลีใต
1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 24-26
พฤศจิกายน 1964
ถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการกระทรวงการตาง
1961
ประเทศของไทย เยือนเกาหลีใต ระหวางวันที่ 13-15
กันยายน 1961
การเยือนเยอรมนีและประเทศไทยของรัฐมนตรีฯการ
1962
ตางประเทศ ชเวด็อกชิน วันที่ 6-9 พฤศจิกายน
1962
โนชินยอง ที่ปรึกษาสถานเอกอัครราชทูตประจำ
1963 ~1964
ประเทศไทย เดินทางไปปฏิบัติงานที่ลาว
อัปกรณ มงคสุสิงห รัฐมนตรีชวยวาการกระทรวง
1966 ~1967
พัฒนาการแหงประเทศไทย เยือนเกาหลีใต วันที่ 310 พฤษภาคม 1967
ความตกลงระหวางเกาหลีและไทยวาดวยการยกเวน 1962 ~1967
การตรวจลงตรา (วีซา) และคาธรรมเนียมการตรวจ
ลงตราสำหรับนักการทูต
การเดินทางเยือนเกาหลีใตของถนอม กิตติขจร
1967
นายกรัฐมนตรีไทย วันที่ 2-5 เมษายน 1967
38
14
정일권 국무총리 태국 방문, 1967.9.47
15
16
태국 정세보고
한 · 태국간의 우호통상항해조약
체결교섭
17
한 · 태국간의 각자의 영역간 및 그
이원의 항공업무를 위한 협정. 전 2 권
18
Khoman, Thanat 태국 외무장관 방한,
1968.6.16-21
19
Bunchana Atthakor 태국경제성장관
방한, 1969.10.15-18
20
21
태국주둔 미국 철수
Bhumibol, Adulyadej 태국 국왕 방한
초청계획
22
77 그룹 아시아지역 각료회의, 제 2 차.
Bangkok(태국) 1971.9.28-10.7
การเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีจองอิลกวอน
1967
วันที่ 4-7 กันยายน 1967
รายงานสถานการณทางการเมืองของประเทศไทย
1968
การเจรจาจัดทำสนธิสัญญามิตรภาพ การพาณิชย
1968
และการเดินเรือระหวางเกาหลีและไทย
ขอตกลงวาดวยการดำเนินงานดานการบินระหวาง
1966 ~1968
เกาหลีและไทย ในแตละพื้นที่และระหวางสอง
ประเทศ รวม 2 ฉบับ
การเยือนเกาหลีของถนัด คอมันตร รัฐมนตรีวาการ
1968
กระทรวงการตางประเทศของไทย วันที่ 16-21
มิถุนายน 1968
การเยือนเกาหลีของบุญชนะ อัตถากร
1967 ~1970
รัฐมนตรีวาการกระทรวงเศรษฐกิจของไทย วันที่ 1518 ตุลาคม 1969
การถอนกองกำลังสหรัฐฯ ออกจากประเทศไทย
1969
แผนการเชิญพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิ
1967 ~1970
พลอดุลยเดช กษัตริยแหงประเทศไทย เสด็จเยือน
เกาหลี
การประชุมระดับรัฐมนตรีกลุม 77 ภูมิภาคเอเชีย ครั้ง
1971
ที่ 2 ที่กรุงเทพฯ (ประเทศไทย) วันที่ 28 กันยายน 7 ตุลาคม 1971
39
การแปลหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากับความสำคัญตอประวัติศาสตรสงครามเย็นยุคตนและไทย
ผูชวยศาตราจารย ชัยพร พยาครุฑ
วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร
บทนำ
สงครามเย็นมีความสำคัญตอโลกและเอเชียอยางยิ่ง การที่ สหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตขยาย
อิทธิพลของตนเขาไปในหลายพื้นที่ กอใหเกิดความขัดแยงทางการเมืองภายในของชาติต าง ๆ ในภูมิภาค
โดยเฉพาะอยางยิ่งประเทศในเอเชียที่ไดกลายเปนสนามรบเพื่อการชิงอำนาจทางความมั่นคงและทางเศรษฐกิจ
ของมหาอำนาจ เชน สงครามเกาหลีและสงครามเวียดนาม การเกิดขึ้นและแพรกระจายของลัทธิคอมมิวนิสต
ในประเทศจีน เวียดนามและเกาหลีเหนือ คือแรงของการตอตานอิทธิพลของสหรัฐอเมริกา ขณะที่สหรัฐฯ ก็
รวมกลุมผนึกกำลังกับประเทศญี่ปุน เกาหลีใต ไทย ฟลิปปนส ฯลฯ เปนพันธมิตรสกัดกั้นการแพรกระจายของ
ลัทธิคอมมิวนิสต มรดกแหงความขัดแยงที่ ยังหลงเหลืออยู จากสงครามเย็นที่ยัง คงเปนประจักษพยานใน
ปจจุบันกค็ ือความตึงเครียดในคาบสมุทรเกาหลีและชองแคบไตหวัน
จีนเปนประเทศที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตรสงครามเย็น โดยเฉพาะในบริบทของเอเชียและ
การเมืองโลก ชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสตจีนในป ค.ศ. 1949 ที่นำไปสูการกอตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน
ไดสงผลใหเกิดการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจในเอเชีย การดำเนินนโยบายตางประเทศของจีนในยุคตนสงครามเย็น
ที่เห็นไดเดนชัดคือการผนึกกำลังเปนพันธมิตรกับสหภาพโซเวียตผานการลงนามความรวมมือในป ค.ศ. 1950
นอกจากนั้น จีน เขาไปมีส วนรวมอยางสำคัญในสงครามเกาหลี (1950-1953) โดยสงทหารอาสาสมัครเขา
สนับสนุนเกาหลีเหนือเพื่อตอสูกับสหรัฐฯ และพันธมิตร กระทั่งชวงปลายทศวรรษ 1950 ความแตกหักระหวาง
จีนกับโซเวียตไดเปดโอกาสใหเกิดการเปลี่ยนแปลงขั้วความสัมพันธของมหาอำนาจแบบใหม ซึ่งจะเห็นไดจาก
การเยือนจีนของประธานาธิบดีริชารด นิกสันในป ค.ศ. 1972 และการฟนฟูความสัมพันธทางการทูตกับสหรัฐฯ
ตลอดจนการสถาปนาความสัมพันธไทย-จีน ในป ค.ศ. 1975
บทบาทของจีนในสงครามเย็นแสดงใหเห็นถึงความซับซอนของความสัมพันธระหวางประเทศในยุคนั้น
การศึกษาเอกสารจีนอาจชวยใหการทำความเขาใจประวัติศาสตรสงครามเย็นในระดับภูมิภาคและโดยเฉพาะ
อยางยิ่งการมีสวนเกี่ยวของกับสงครามเย็นของจีนมีความชัดเจนและรอบดานมากขึ้น ผูเขียนไดมีโอกาสมีสวนรวม
ในโครงการวิจัย “70 ป ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจากเอกสารหอจดหมายเหตุตางประเทศ เกาหลี จีน
40
ญี่ปุ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย” ในป พ.ศ. 25631 โดยรับผิดชอบศึกษาเอกสารจีนที่เกี่ยวของกับ
สงครามเกาหลีในชวงตนของสงครามเย็น พบวา เอกสารจากหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา (人民日报) หรือ
People's Daily สามารถสะทอนทัศนคติของรัฐบาลพรรคคอมมิวนิสตจีนที่มีตอความขัดแยงบนคาบสมุทร
เกาหลีไดเปนอยางดี ประกอบกับไดรับโอกาสใหคัดเลือกและนำเอกสารเหลานั้นมาแปลเปนภาษาไทย เพื่อการ
ทำความเขาใจประวัติศาสตรของสงครามเกาหลีและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต โดยเฉพาะอยางยิ่งทัศนะ
ของจี น ที ่ เ กี ่ ย วของกั บ ประเทศไทย โดยตั ้ ง เปาหมายวา การแปลเอกสารชั ้ น ตนเหลานี ้ จ ะทำใหภาพ
ประวัติศาสตรความสัมพันธระหวางประเทศมหาอำนาจกับภูมิภาคเอเชีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใตมีความ
ชัดเจนยิง่ ขึ้น
บทความนี้จะไดนำเสนอความสำคัญของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในสวนแรกเพื่อใหเห็นถึง
ความสำคัญในฐานะกระบอกเสียงหรือความเปนตัวแทนของพรรคคอมมิวนิสต จากนั้นจะนำเสนอบทบาทและ
ทัศนคติที่ สำคัญของจีนตอสงครามเย็นในยุคตนจากเนื้อหาในหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา 3 ประการ
ประกอบดวย การบอกเลาปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี การสะทอนมุมมองของจีนตอมหาอำนาจ และ
การผลักดันขบวนการชาตินิยมของจีน ในสวนสุดทายของบทความคือการพบโดยบังเอิญวา เอกสารดังกลาวได
มีการกลาวถึงบทบาทของไทยในยุคสงครามเย็นและทัศนคติของจีนตอบทบาทดังกลาว ซึ่งผูเขียนจะไดนำเสนอ
ในสวนสุดทายตามลำดับ
1. หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาในฐานะกระบอกเสียงของรัฐบาลจีน
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนหนังสือพิมพที่มีความสำคัญอยางยิ่งในประวัติศาสตรจีนสมัยใหม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปากอตั้งเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 1948 ในมณฑลเหอเปย กอนการสถาปนา
สาธารณรัฐประชาชนจีน แรกเริ่มถือเปนหนังสือพิมพของพรรคคอมมิวนิสตจีนในภาคเหนือ หลังจากพรรค
คอมมิวนิสตยึดครองปกกิ่งไดแลวที่ทำการของหนังสือพิมพก็ถูกยายไปยังกรุงปกกิ่งในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1949
และมีบทบาทกลายเปนหนังสือพิมพหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีนทั่วประเทศ2
โปรดดู ชัย พร พยาครุ ฑ . (
). มหาอํา นาจกับ ขบวนการชาติ นิ ยมจี น ในยุค สงครามเกาหลี . ใน พลเอกหญิ ง ศ. เกี ย รติ คุณ
ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้ากรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (บ.ก.), ปี ไทยกับสงครามเกาหลี: มุมมองจาก
เอกสารหอจดหมายเหตุต่างประเทศ เกาหลี จีน ญีปุ่ น สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย (น. - ). นครนายก: โรงเรียนนายรอ้ ย
พระจุลจอมเกล้า.
2
⼈⺠⽇报是中国共产党中央委员会机关报. ⼈⺠⽹. (2022, May). http://www.people.com.cn/GB/50142/
104580/index.html
1
41
ในยุคเหมาเจอตง หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาเปนเครื่องมือสำคัญในการเผยแพรนโยบายและ
อุดมการณของพรรคคอมมิวนิสต มีบทบาทสำคัญในชวงการปฏิวัติวัฒนธรรม (ค.ศ. 1966-1976) ในการ
เผยแพรอุดมการณของเหมา อยางไรก็ตามในระบบการสืบคนพบวา ไมสามารถเขาถึงเอกสารดังกลาวในชวง
การปฏิวัติวัฒนธรรมได กระทั่ง การพัฒนาในยุคปฏิรูป เปดประเทศหลังป ค.ศ. 1978 เนื้อหาที่ตีพิมพใน
หนังสือพิมพดังกลาวเริ่มมีความหลากหลายมากขึ้น สะทอนนโยบายปฏิรูปและเปดประเทศของเติ้งเสี่ยวผิง
โดยเริ่มมีการรายงานขาวเศรษฐกิจและสังคมมากขึ้น หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาปรับตัวสูยุคดิจิทัล โดย
เปดตัวเว็บไซตภาษาจีนในป 1997 และขยายไปสูแพลตฟอรมออนไลนและโซเชียลมีเดียตาง ๆ กระนั้นก็ตาม
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาก็ยัง ทำหนาที่เปนกระบอกเสียงหลักของพรรคคอมมิวนิสตจีน และมีอิทธิพลใน
การกำหนดวาระขาวสารและความคิดเห็นสาธารณะในประเทศจีน
เหรินหมินรื่อเปาไมเพียงแตเปนหนังสือพิมพ แตยังเปนสถาบันทางการเมืองและวัฒนธรรมที่สำคัญ
ของจีน สื่อสิ่งพิมพจากหนังสือพิมพดังกลาวไดสะทอนใหเห็นถึงพัฒนาการทางการเมืองและสังคมของประเทศ
ตลอดหลายทศวรรษที่ผานมา ดวยสถานะความเปนตัวแทนเสียงจากรัฐบาลจีน โดยเฉพาะดานการทูตและ
ความสัมพันธระหวางประเทศ สงผลใหสื่ออื่น ๆ ในประเทศจีนตองคัดลอกขาวสำคัญจากเหรินหมินรื่อเปาเพื่อ
ไปนำเสนอตอ 3 โดยเฉพาะอยางย ิ ่ ง บทบรรณาธิ ก ารและบทความสำคั ญ ในหนั ง สื อ พิ ม พ มั ก ถู ก ใชเปน
เอกสารอางอิงในการศึกษานโยบายของจีนอยางสม่ำเสมอ
2. บทบาทและทัศนคติที่สำคัญของจีนตอสงครามเย็นยุคตน
2.1 ปฏิบัติการของจีนในสงครามเกาหลี
ในชวงแรกของสงครามเย็น เหรินหมินรื่อเปาไดสะทอนใหเห็นความไรสมรรถภาพของทหารสหรัฐฯ
อยางชัดเจน โดยเฉพาะในชวงที่สหรัฐฯ และกองทัพเกาหลีใตตัดสินใจถอนตัวจากเมืองซูวอนไปยังเมืองแทจอน
ในวันที่ 30 มิถุนายน ค.ศ. 1950 โดยระบุวาทหารสหรัฐฯ ลาถอยเมื่อไดยินเสียงปนใหญจากฝายเหนือ โดย
ตองรีบทำลายเอกสารสำคัญและยุทโธปกรณที่ไมสามารถนำติดตัวไปดวยได แผนการลาถอยนั้นฉุกละหุกเมื่อ
นายพลจัตวาเชิรช (John H. Church) ของสหรัฐฯ ไดรับทราบแผนการลาถอยและเห็นเจาหนาที่ของตนเผา
อุปกรณและเอกสารสำคัญ กองกำลังราว 300 นายตองขึ้ นรถบรรทุกและรถจี๊ปประมาณ 50 คันเพื่อเดินทาง
ไปแทจอนในเวลาที่จำกัดภายใตสภาพอากาศอันเลวรายเปนเวลานานถึง 8 ชั่วโมง เหรินหมินรื่อเปารายงาน
ละเอียดถี่ถวนถึงระดับเหตุการณระหวางการลาถอยวา “จามิลเลอรขาหักขณะกระโดดขึ้นรถจี๊ป สวนจาอารูด
3
李黎.冷战时期中国媒体上的美国形象——以《⼈⺠⽇报》为例[J].当代世界社会主义问题,2013(01): 116-
127.DOI:10.16012/j.cnki.88375471.2013.01.003.
42
บังคับพวงมาลัยรถจี๊ปจนหลับและทำใหรถตกคูน้ำ ”4 การรายงานความกะปลกกะเปลี้ยของทหารสหรัฐฯ
ดังกลาวเปนการสรางขวัญกำลังใจใหแกประชาชนจีนวา สหรัฐฯ มิไดนากลัวอยางที่หลายคนคาดการณไว
ขณะที่รายงานความไมเปนมืออาชีพ ของสหรัฐฯ เหรินหมินรื่อเปาก็รายงานความเหนือชั้นของทหาร
จีนวา ทหารอาสาสมัครประชาชนจีนมุงมั่นเขารวมสงครามเพื่อปกปองมาตุภูมิและชวยเหลือเกาหลีเหนือ โดย
เดินทัพอยางอดทนและกลาหาญ บุกปา ฝาดง ลุยน้ำ ตั้งคายทามกลางความยากลำบาก ทหารมีความสัมพันธ
ที่แนนแฟนและชวยเหลือกันในทุกสถานการณ มีความชาญฉลาดในการใชภูมิประเทศในการปองกันและซอนตัว
และยังสรางกำบังสำหรับมา ปนใหญ และรถขนสัมภาระ ทำใหสามารถรักษากำลังไวเพื่อ การสู รบตอไป
หนวยปนใหญของกองกำลังอาสาสมัครไดแสดงความกลาหาญและความชำนาญในหลายสมรภูมิ เชน การรบที่
แมน้ำหลินจินและเขาอวิ๋นซาน ทหารปนใหญไดยิงปนเขาใสบังเกอรและปอมปราการของศัตรู ทำใหขาศึกตอง
ลาถอย ในการตอสูกับกองกำลังสหรัฐฯ หนวยปนใหญก็สามารถทำลายยานพาหนะ รถถัง และเครื่องบินของ
ศัตรูได แมตองเผชิญกับการโจมตีทางอากาศอยางหนักหนวง ทหารจีนก็ยังตอสูอยางกลาหาญแมเพื่อนรวม
กองทัพจะบาดเจ็บหรือเสียชีวิตไปแลว5 สื่อจีนฉายภาพใหเห็นวา ความกลาหาญ ความเสียสละ ความชาญฉลาด
ความอดทน ความรักชาติเปนคุณสมบัติของทหารจีนที่ทหารสหรัฐฯ ไมมี
ดังนั้นเมือ่ บรรยายถึงการโรมรันระหวางกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและเกาหลีเหนือกับกองทัพ
สหรัฐฯ และกองทัพอี ซึง -มันจากเกาหลีใต จีนก็แสดงใหเห็นถึงความฉลาดในการรบของฝงตนแมจีนจะเปน
ฝายถอยหนีก็ตาม เชนเมื่อวันที่ 14 มกราคม ค.ศ. 1951 ที่กองทัพประชาชนเกาหลีเหนือและกองกำลังของจีน
ตั ด สิ น ใจถอนตั ว ออกจากโซล เพราะกองทั พ อเมริ ก ั น และกองทั พ อี ซึ ง -มั น รุ ก ขึ ้ น มาอยางหนั ก หนวง
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาอธิบายวา การถอยหนีนั้นก็เพื่อเปนการสรางเงื่อนไขที่เอื้อตอการตอสูกับศัตรู ใน
อนาคต กระทั่งวันที่ 25 มกราคม กองทัพสหรัฐฯ ซึ่งมีกำลังพลและอาวุธที่เหนือกวาไดบุกโซลอีกครั้งดวยกำลัง
ทหาร 230,000 นาย พรอมอาวุธยุทโธปกรณจำนวนมาก หวังวาจะยึดโซลไดอยางรวดเร็วและรุกขามเสน
ละติจูดที่ 38 องศาเหนือ กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนและกองทัพเกาหลีเหนือตอตานอยางสุดกำลัง
สงผลใหการเคลื่อนไหวของสหรัฐฯ ลาชาและสูญเสียกำลังพลกวา 30,000 นายในชวงเวลา 40 วัน จีนเรียกสิ่งนี้
วา “กลยุทธการถอยเพื่อโจมตีใหม” สิ่งที่นาสนใจก็คือ แมสหรัฐฯ สามารถยึ ดโซลไดแลว แตจีนก็อธิบายวา
การครอบครองโซลของสหรัฐฯ ไมมีผลกระทบตอสถานการณสงคราม เพราะโซลเปนเมืองรางและการยึดครอง
เพียงเมืองเดียวไมไดมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตรหรือการเมืองแตอยางใด แมแตผูนำกองทัพสหรัฐฯ อยาง
4
新华社:《朝鲜⼈⺠军声势浩⼤ 美伪军总部乱作⼀团 连夜⾃⽔原狼狈逃奔⼤⽥》,《⼈⺠⽇报》,1950
年,7 ⽉ 5 ⽇。
5
李伟:
《⼈⺠志愿军英勇的炮兵们》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 3 ⽉ 8 ⽇。
43
ดักลาส แมกอาเธอรก็ยอมรับวา การยึดโซลไมมีความหมายเชิงยุทธศาสตรและเปนการเสี่ยงตอการสราง
ประโยชนทางการทหารใหกับศัตรูมากกวา หนังสือพิมพจีนอธิบายตอวา การยึดครองโซลครั้งนี้แสดงใหเห็นวา
สงครามเกาหลีเปนสงครามที่ยืดเยื้อ ดังนั้นกองทัพจีนและเกาหลีเหนือจะตองเตรียมพรอมสำหรับการทำลาย
ศัตรูในอนาคต6
ความเหนือกวาของจีนยังถูกบรรยายผานการรบทางอากาศกับกองทัพอากาศสหรัฐฯ ในชวงวันที่
25 ตุลาคม - 25 สิงหาคม ค.ศ. 1951 ดวย ในชวงเวลา 10 เดือนดังกลาว สถิติที่ จีนอางไดระบุความเสียหาย
ของกองทัพอากาศสหรัฐฯ ไววา กองทัพเกาหลีเหนือและจีนสามารถยิงเครื่องบินของสหรัฐฯ และอังกฤษซึ่งอยู
ภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ตกไปถึง 1,482 ลำ โดยตกในแผนดินใหญจำนวน 1,070 ลำ และเสียหาย
อีก 412 ลำ หากนับเพียงเครื่องบินของสหรัฐฯ ที่ถูกยิงตกบนแผนดินใหญเพียงอยางเดียว ก็เทียบไดกับ
กองอากาศยานขนาดใหญจำนวน 14 กอง (หนึ่งกองประกอบดวยเครื่องบินขับไล 75 ลำ) กำลังทหารใน
เครื่ อ งบิน เหลานี้ ส วนใหญเสี ยชี วิต หรือ ถู กจับ เปนเชลยศึ ก จี น ชี้ ว า การสู ญ เสียเครื่อ งบิ นและบุคลากรนี้
เปนการทำลายความมั่นใจของสหรัฐฯ ซึ่งคุยโวถึงความเหนือกวาทางอากาศของตน อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ก็ตองตื่นตระหนกกับความสามารถในการยิงของกองทัพเกาหลีเหนือและจีน เหรินหมินรื่อเปายกเอาบทความ
ใน “นิตยสารไทม” ของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคมที่ระบุวา เครื่องบินของ “กองกำลังสหประชาชาติ”
ถูกกองทัพเกาหลีเหนือและจีนยิงตกเฉลี่ย 3-5 ลำตอวัน7 มาเปนเครื่องยืนยันอีกชั้นหนึ่งถึงความสามารถในการ
ยิงเครื่องบินของฝายจีน
การรายงานขาวของเหรินหมินรื่อเปาตอประเด็นความสามารถของทหารจีนที่เหนือชั้นกวาทหาร
สหรัฐฯ ในสงครามเกาหลียังคงมีเรื่อยมาจนกระทั่งสงครามเกาหลีสิ้นสุดลง และมีการถอนกองกำลัง ทหาร
อาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือในป ค.ศ. 1958 เหมาเจอตงไดรับจดหมายจากคิมอิลซ็องในวันที่
16 และ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1957 ซึ่งเสนอเรื่องการถอนกองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนออกจากเกาหลีเหนือ
เหมาเจอตงไดศึกษาขอเสนออยางละเอียดและเห็นวาควรใหรัฐบาลเกาหลีเหนือเปนฝายขอใหถอนทหาร
ตางชาติกอน แลวจีนจึงคอยตอบสนอง เหมาเจอตงแนะนำวาใหดำเนินการตามขอเสนอในจดหมายลงวันที่ 16 ธันวาคม
ค.ศ. 1957 วา ใหเกาหลีเหนือออกแถลงการณขอถอนกองกำลังสหประชาชาติและกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนออกจากเกาหลีพรอมกัน ใหเกาหลีเหนือและเกาหลีใตเจรจาบนพื้นฐานของความเทาเทียม
เพื่อพัฒนาความสัมพันธทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรม และหลังจากการถอนทหาร ใหจัดการเลือกตั้งทั่วเกาหลี
操良:
《怎样认识朝鲜战局》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 3 ⽉ 22 ⽇。
新华社:《中朝⼈⺠军队并肩作战⼗个⽉来 击落击伤敌机千四百余架
重⼤打击》
,《⼈⺠⽇报》,1951 年 9 ⽉ 8 ⽇。
6
7
狂吹“空中优势”的美侵略者遭
44
ภายใตการดูแลของประเทศที่เปนกลาง หลังจากที่เกาหลีเหนือออกแถลงการณแลว จีนจะออกแถลงการณ
สนับสนุนขอเสนอและเปดใหมีการปรึกษาเรื่องการแบงและการกำหนดเวลาถอนทหาร นอกจากนี้ รัฐบาลโซ
เวียตก็จะออกแถลงการณสนับสนุนดวยเชนกัน โจวเอินไหลผูนำของจีนไดเดินทางเยือนเกาหลีเหนือในชวง
กลางเดือนกุมภาพันธ 1958 จีนและเกาหลีเหนือไดประกาศรวมกันวา กองกำลังอาสาสมัครประชาชนจีนจะ
ถอนตัวออกจากเกาหลีเหนือกอนสิ้นป 1958 เพื่อบรรเทาความตึงเครียด 8 ที่นาสนใจก็คือ แมจะมีประกาศวา
ทหารจีนเดินทางกลับเสร็จสิ้นแลวในวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1958 แตตัวแทนของกองกำลังอาสาสมัคร
ประชาชนจีนบางสวนที่ยังคงอยูในคณะกรรมการสงบศึกทางทหารของเกาหลีเหนือ จะยังคงทำงานรวมกับ
ประชาชนเกาหลีเหนือ เพื่อดูแลการดำเนินการเจรจาสงบศึกตอไป9
เหรินหมินรื่อเปารายงานการเดินทางกลับของกองทัพอาสาสมัครประชาชนจีนจากเมืองอันตง
(ปจจุบันคือตานตง เปนเมืองชายแดนจีน-เกาหลีเหนือ) สูมาตุภูมิ วามีประชาชนกวา 2,000 คนจากทุกสาขา
อาชีพมารวมสงพวกเขาดวยความอบอุน สื่อจีนรายงานวา ชาวเมืองอันตงไดจัดการประชุมสัมมนามากกวา
200 ครั้ง เพื่อรายงานความกาวหนาของนโยบายกาวกระโดดไกล (Great Leap Forward) ใหกับกองทัพจีน
ไดรับฟง รวมทั้งเขียนจดหมายปลอบใจทหารจีนมากกวา 15,000 ฉบับ ขณะเดียวกันทหารจีนที่เดินทาง
กลับมายังมาตุภูมิก็ไดมอบของขวัญแหงชัยชนะที่นำกลับมาจากเกาหลี หลายพันชิ้นใหกับชาวอันตง 10 ความ
อบอุนจากการตอนรับของชาวอันตงและมิตรภาพจากทหารนั้นถูกรายงานอยางนาซาบซึ้ง
2.2 มุมมองของจีนตอมหาอำนาจ
จีนแสดงความคิดเห็นตอสองมหาอำนาจตั้งแตคณะกรรมาธิการรวมโซเวียต-สหรัฐฯ เริ่มการประชุม
ครั้งแรก เมื่อวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 1946 ที่กรุงโซล การประชุมนี้อิงจากการตัดสินใจของรัฐมนตรีตางประเทศ
สามฝาย โดยมีเปาหมายเรงจัดตั้งรัฐบาลประชาชนเกาหลีชั่วคราวใหเร็วที่สุด โดยคณะกรรมาธิการฯ ไดหารือ
กับพรรคประชาธิปไตยเกาหลีและองคกรทางสังคมแตละฝายเพื่อแกไขปญหาที่เกี่ยวของ โดยในการประชุม
ครั้งแรกนั้น ผู แทนโซเวียตและสหรัฐฯ แสดงความคิดเห็นขัดแยงกันเกี่ยวกับเงื่อนไขการหารือกับพรรค
ประชาธิปไตยเกาหลี องคกรทางสังคมและรัฐบาลชั่วคราว เมื่อเกาหลีไมสามารถรวมกันไดสำเร็จ จีนก็
ประณามสหรัฐฯ วาเปนตนเหตุสำคัญที่ทำลายขอตกลงจากการประชุมมอสโก 11 กลาวคือสงครามเกาหลี
8
⽑泽东:《关于中国⼈⺠志愿军撤出朝鲜问题(⼀九五⼋年⼀⽉⼆⼗四⽇)
》
,《⼈⺠⽹》
,来源:中央档
案馆保存的原件刊印,1958 年 1 ⽉ 26 ⽇。
9
《1953 年 8 ⽉ 14 ⽇,朝鲜⼈⺠军最⾼司令部和中国⼈⺠志愿军司令部发表战绩公报》
,《⼈⺠⽹》,
2010 年 6 ⽉ 22 ⽇。
10
新华社:《志愿军全部返回祖国各地》
,《⼈⺠⽇报》,1958 年 10 ⽉ 28 ⽇。
11
新华社:《美⽅破坏莫斯科决议 朝鲜美苏委会流产》
,
《⼈⺠⽇报》
,1946 年 5 ⽉ 24 ⽇。
45
เกิดขึ้นเพราะสหรัฐฯ ผานแถลงการณของประธานาธิบดีทรูแมน ในเชาวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1950 ณ กรุง
วอชิงตัน ที่มีเปาหมายมุงทำลายสันติภาพและทาทายตะวันออกไกล โดยทรูแมนประกาศสั่งใหกองทัพเรือและ
กองทัพอากาศภายใตการบังคับบัญชาของแมกอาเธอร (Douglas MacArthur) ชวยเหลือกลุมของอี ซึง-มัน
และปฏิบัติการสูรบกับประชาชนเกาหลี นอกจากนั้น ทรูแมนยังสั่งใหกองเรือที่เจ็ดของสหรัฐฯ ในมหาสมุทร
แปซิฟกแทรกแซงการปลดปลอยไตหวันของกองทัพปลดแอกประชาชนจีน และสนับสนุนกลุมการเมืองเจียงไคเช็ก
พฤติ กรรมของทรูแมนในสื่อจีนยัง ถูกบรรยายไปถึงการรุกรานประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใตดวยวา
ทรูแมนไดประกาศเจตจำนงเรงรุกรานฟลิปปนส เวียดนาม และประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาค12
สำหรับสงครามเกาหลี ทรูแมนไมยอมรับขอเท็จจริงที่วา สหรัฐฯ เปนฝายสั่งการใหฝายของอี ซึง -มัน
เริ่มสงครามกลางเมืองเต็มรูปแบบ และกลาวหาวาการตอบโตของเกาหลีเหนือเปนการบุกรุก อยางไรก็ตาม
ทรูแมนยอมรับวา สหรัฐฯ ไดดำเนินการแทรกแซงสงครามกลางเมืองเกาหลีดวยอาวุธโดยตรง โดยอางถึงการ
ตัดสินใจของคณะมนตรีความมั่นคงฯ ซึ่งสหรัฐฯ ควบคุมและสั่งการใหกองกำลังอากาศและทะเลของตนเขามา
ปกปองกลุมทหารของอี ซึง -มัน มติของคณะมนตรีความมั่นคงฯ เมื่อวันที่ 25 ไมมีตัวแทนจากสาธารณรัฐ
ประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีและสมาชิกถาวรของคณะมนตรี 2 ประเทศ ไดแก โซเวียตและจีนเขารวมการ
อภิปราย ทำใหการตัดสินใจนี้ถือเปนการกระทำฝายเดียว ผิดกฎหมาย และไรผลบังคั บ13 นี่คือสิ่งที่สื่อจีน
พยายามชี้ใหเห็นความไมชอบธรรมของมติคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหลของจีนไดประกาศตอบโตปฏิบัติการของทรูแมนในลักษณะการประณามวา
การกระทำของทรูแมนเปนการรุกรานดินแดนจีนดวยอาวุธ และเปนการทำลายกฎบัตรสหประชาชาติอยาง
สิ้นเชิง แมพฤติกรรมรุกรานของรัฐบาลสหรัฐฯ ไมเกินความคาดหมายของจีน แตก็เพิ่มความขุนเคืองใหกับชาวจีน
มากขึ้น เนื่องจากประชาชนจีนไดรับรูแผนการสมคบคิดระยะยาวของสหรัฐฯ ที่ตองการรุกรานจีนและครอง
เอเชียแลว ถอยแถลงของทรูแมนเพียงเปนการเปดเผยแผนการเหลานั้นสูสาธารณะ กลาวคือ สหรัฐฯ กำหนด
แผนโจมตีเกาหลีไวลวงหนาโดยสั่งใหกองทัพหุนเชิดของอี ซึง-มัน โจมตีสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชน
เกาหลีหรือเกาหลีเหนือ เพื่อใชเปนเหตุผลในการสรางขออางเพื่อรุกรานไตหวัน เกาหลี เวียดนาม และ
12
新华社:《美帝违反国际协议破坏远东和平 杜鲁⻔狂妄发表挑战声明 命令⻨克阿瑟直接武装⼲涉朝鲜
内战 继续侵犯中国领⼟主权阻挠台湾解放 并宣布加速对东南亚各国的侵略⾏动》,《⼈⺠⽇报》,1950
年,6 ⽉ 29 ⽇。
13
เพิงอ้าง.
46
ฟลิปปนสตอไป 14 สื่อจีนพยายามชี้ว า การกระทำของสหรัฐฯ เปนการขยายลัทธิจักรวรรดินิยม ที่ตองการ
แทรกแซงกิจการในเอเชีย
เหตุการณที่ทำใหจีนตอบโตอยางรุนแรงคือการรุกรานของสหรัฐฯ ขามนานฟาเขามายังดินแดนของจีน
เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม โดยเครื่องบินของสหรัฐฯ ไดบุกเขามาในนานฟาตะวันออกเฉียงเหนือของจีนหลายครั้ง
และระดมยิงใสพื้นที่หลินเจียง อั นตง และพื้นที่อื่น ๆ สงผลใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 21 คน สื่อจีน
ระบุรายละเอียดการโจมตีไวอยางละเอียด ดังนี้ “เวลา 10:04 น. เครื่องบิน B29 ของสหรัฐฯ สองลำบินไปยัง
เมืองจี๋อันและบริเวณใกลเคียงของแมน้ำยาลู เวลา 10:05 น. เครื่องบิน P51 สามลำและมัสคีโตหนึ่งลำโจมตี
สถานีขนสงตาลี่จื่ อและเสนทางรถไฟ เวลา 11:04 น. เครื่องบินสหรัฐฯ อีกสี่ลำกราดยิงในแถบเจียงเฉียว
ทำลายหัวรถจักร รถบรรทุกและรถคุมกัน เวลา 14:30 น. เครื่องบิน B29 บินลาดตระเวนเหนือเขตอันตง เวลา
16:40 น. เครื่องบิน P51 สองลำโจมตีสนามบินอันตง ทำใหมีผูเสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บ 19 คน”15
โจวเอินไหลไดประทวงรัฐบาลสหรัฐฯ อยางรุนแรงผานนายดีน แอคสัน (Dean Acheson) โดย
เรียกรองใหสหรัฐฯ รับผิดชอบและชดใชความเสียหายทั้งหมด ขอเรียกรองของจีนคือการใหสหรัฐฯ ลงโทษ
กองทัพอากาศที่กออาชญากรรมในการบุกรุกนานฟาจีนและชดใชคาเสียหายทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการโจมตี
นอกจากนั้น โจวเอินไหลไดติดตอและเรียกรองใหคณะมนตรีความมั่นคงแหงสหประชาชาติสั่งใหก องทัพ
สหรัฐฯ ยุติพฤติกรรมยั่วยุและความโหดรายในการรุกรานเกาหลีโดยทันที เขาย้ำวาการเรียกรองนี้เปนเสียงแหง
ความยุติธรรมของประชาชน 475 ลานคนในจีน พฤติกรรมของเครื่องบินสหรัฐฯ ที่บุกเขามาไดพิสูจนวา
สหรัฐฯ กำลังขยายการรุกรานเกาหลีและไตหวัน16
การกลาวโจมตีสหรัฐฯ ของจีนยังเจาะลึกลงไปถึงการขุดคนประวัติของแมกอาเธอร (MacArthur)
ผูรุกรานเขามาในอาณาเขตของประเทศจีน สื่อจีนบรรยายความโหดรายของแมกอาเธอรไวอยางนาสนใจวา
“เมื่อชาวฟลิปปนสทำสงครามปลดปลอยชาติกับผูลาอาณานิคมวอลสตรีทอยางสหรัฐฯ ในป ค.ศ. 1903 เวลานั้น
แมกอาเธอรดำรงตำแหนงรอยโทในกองทัพอาณานิคมอเมริกัน ทันทีที่พวกเขาเห็นชาวฟลิปปนสและสงสัยวา
เปนทหารกองโจรก็ดำเนินการสังหารโหด ผูเขียนอัตชีวประวัติของแมกอาเธอรกลาววา แมกอาเธอรเคยคนพบ
“กองโจร” ที่ไมมีอาวุธยกเวนมีดสำหรับใชงานประจำวันในกระเปาของเขา ก็ทำตัวเชนเดียวกับนักเลงอเมริกัน
ทันที เขายิงใสบุคคลที่ไรอาวุธในระยะใกล โดยยิงกระสุนเขาใสหัวใจของบุคคลผูนั้น นี่คือภาษาที่ใชโดยนักเขียน
14
新华社:《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
,《⼈⺠⽇报》, 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
15
周恩来:《美机侵⼊我国领⼟上空扫射我国⼈⺠ 周外⻓致电艾奇逊 向美政府提出严重抗议》
,
《⼈⺠⽇
报》,1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。
16
新华社:《四万七千五百万⼈的抗议》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 8 ⽉ 28 ⽇。
47
ชีวประวัติของแมกอาเธอร และเปนคำที่แมกอาเธอรโออวดเพื่ออธิบายการกระทำของเขา ความวา: “ในที่สุด
เขาก็ลมลงแทบเทาผม... เมื่อผมพลิกตัวเขาขึ้นมา ผมสามารถใชฝามือเดียวปดรูกระสุน 6 รูที่หัวใจของเขา
ได”17 ความโหดเหี้ยมของแมกอาเธอรไดถูกบรรยายอยางละเอียดในสื่อจีน เพื่อทำใหเห็นวาสหรัฐฯ นั้นเลวราย
ในทุกระดับ
ความเลวรายของสหรัฐฯ อีกประการที่ถูกกลาวถึงในเหรินหมินรื่อเปาคือ การใชแมลงพิษแพรเชื้อ
แบคทีเรียในสงคราม นักขาวจากแนวหนาของจีนรายงานวา นับจากสหรัฐฯ ไดกระจายแพรเชื้อแบคทีเรีย ผาน
แมลงพิ ษ จำนวนมากทั ้ ง แนวหนาและแนวหลั ง ของเกาหลี เ หนื อ เจาหนาที ่ ท างการแพทยในกองกำลั ง
อาสาสมัครประชาชนจีน ผูบัญชาการหนวยรบ เจาหนาที่ของแผนกตาง ๆ ไดระดมกำลังอยางเรงดวน ใชความ
พยายามอยางเต็มที่ในการทำลายแมลงพิษพาหะแบคทีเรีย พรอมขยายงานปองกันการแพรร ะบาดระดับ
มวลชนดวย18 การใชแมลงพิษและแบคทีเรียดังกลาวเปนการละเมิดจริยธรรมของมนุษยชาติ การรายงานขาว
ของจีนในเรื่องนี้สะทอนใหเห็นวา มหาอำนาจสหรัฐฯ ไรซึ่งจริยธรรม
ขณะที่รายงานความเลวรายของสหรัฐฯ อยางตอเนื่อง สื่อจีนก็รายงานความดีงามและความเปน
ปกแผนกับพันธมิตรอันประเสริฐอยางสหภาพโซเวียตควบคู กันไปดวย จีนและสหภาพโซเวียตไดลงนามใน
สนธิสัญญามิตรภาพ ความรวมมือ และความชวยเหลือครั้งใหม ซึ่งรวมถึงขอตกลงหลายฉบับที่ เกี่ยวของกับ
ทางรถไฟฉางชุน หลูวซุนโขวและตาเหลียน ตลอดจนขอตกลงที่ใหจีนกูยืมเงินและการดูแลซึ่งกันและกัน เมื่อ
วันที่ 14 กุมภาพันธ ค.ศ. 1950 ณ กรุงมอสโก ในพิธีลงนามดังกลาว ฝายจีนมีประธานเหมาเจอตงและ
นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหล สวนฝายโซเวียตมีจอมพลสตาลิ นและรัฐมนตรีต างประเทศ วืยชินสกี (Andrey
Vyshinsky) ทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนบันทึกทางการทูต ซึ่งประกาศวาสนธิสัญญาจีน -โซเวียตเมื่อวั นที่
14 สิงหาคม ค.ศ. 1945 ไดถูกยกเลิกและหมดผลบังคับใชแลว เนื้อหาในสนธิสัญญาฉบับใหมระบุวา จีนและ
โซเวียตไดยอมรับอธิปไตยของสาธารณรัฐประชาชนมองโกเลีย และการสรางความสัมพันธทางการทูตระหวาง
จีนกับมองโกเลีย ที่สำคัญ รัฐบาลโซเวียตตกลงสงมอบทรัพยสินทางเศรษฐกิจในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ
จี น ที่ เ คยยึด ครองจากญี่ ปุ นใหกับ รั ฐ บาลจีนโดยไมคิด คาใชจาย นอกจากนี้ โซเวี ย ตยั งโอนทรัพ ยสินจาก
คายทหารเกาในกรุงปกกิ่งใหกับจีนดวย เมื่อทั้งสองฝายไดแลกเปลี่ยนเอกสารทางการทูตเพื่อยืนยันขอตกลง
ทั้งหมดก็ถือวาการลงนามในสัญ ญาดั งกลาวมีผลบั งคั บใชตามกฎหมาย 19 เหรินหมินรื่อเปาวิ เคราะหวา
⻢莱克:《战争贩⼦⻨克阿瑟》,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 10 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《志愿军指战员和医务⼯作⼈员 全⼒展开扑灭细菌和防疫⼯作 我⾸批志愿防疫检验队已
到达朝鲜前线》,
《⼈⺠⽇报》,1952 年 3 ⽉ 5 ⽇。
19
新华社:《中苏两国政府发表公告 缔结友好同盟互助条约 同时签订关于中国⻓春铁路和旅⼤及贷款等
协定 中华⼈⺠共和国苏维埃社会主义共和国联盟友好同盟互助条约》,
《⼈⺠⽇报》,1950 年 2 ⽉ 15
⽇。
17
18
48
การลงนามสนธิสัญญาและขอตกลงเหลานี้เปนไปตามผลประโยชนที่แทจริงของประชาชนจีนและโซเวียต และ
แสดงถึงมิตรภาพที่ยั่งยืนระหวางสองประเทศ 20 สื่อจีนตองการชี้ว า ความรวมมือระหวางจีนและโซเวียตมี
ความสำคัญทางประวัติศาสตรและจะสงผลกระทบในเชิงบวกตอสันติภาพโลก
กลไกการทำงานที่สำคัญในการเสริมสรางและพัฒนาการทำงานดานความสัมพันธจีน -โซเวียตคือการ
กอตั้งสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ในป 1951 ภารกิจหลักของสมาคมฯ คือการตอสูกับการโฆษณาชวนเชื่อของ
ศัตรู หรือก็คือสหรัฐฯ ที่พยายามทำลายมิตรภาพระหวางจีนและโซเวียต โดยการยกระดับความเขาใจระหวาง
ประชาชนจีนกับโซเวียต พรอมทั้งตอบขอสงสัยตางๆ ที่เกี่ยวกับความสัมพันธระหวางสองประเทศ ในระดับ
ประชาชน สมาคมฯ ไดทำการสงเสริมการแลกเปลี่ยนภูมิปญญาและประสบการณระหวางประชาชนของทั้ง
สองชาติ เพื่อสงเสริมการพัฒนา21 สื่อจีนพยายามชี้ใหเห็นวา การเรียนรูจากโซเวียตคือพันธกิจที่สำคัญของจีน
ณ ขณะนั้น
2.3 วาดวยขบวนการชาตินิยมของจีน
เนื้อหาสำคัญในการสรางขบวนการชาตินิยมจีนก็คือการยืนยัน อธิปไตยเหนือไตหวันและความรวมใจ
ในการตอตานสหรัฐฯ โจวเอินไหลย้ำวาไตหวันเปนของจีนมาโดยตลอด โดยชี้ว าความจริงนี้จะไมมีวัน
เปลี่ยนแปลง ไมวาสหรัฐฯ จะพยายามขัดขวางเพียงใดก็ตาม สื่อจีนหยิบยกขอเท็จจริงทางประวัติศาสตรและ
ปฏิญญาที่สนับสนุนความเปนเจาของไตหวันของจีน เชน ปฏิญญาไคโร ปฏิญญาพอทสดัม ตลอดจนการไดรับ
การยอมรับหลังจากการยอมจำนนของญี่ปุนในสงครามโลกครั้งที่สองวาไตหวันเปนของจีน โจวเอินไหลไดทำ
การเรียกรองใหประชาชนชาวจีนรวมกันตอสูเพื่อปลดปลอยไตหวันจากการรุกรานของสหรัฐฯ โดยสรางความ
มั่นใจใหแกชาวจีนวา ชาวจีนที่เคยเอาชนะเจียงไคเช็กและจักรวรรดิญี่ปุนจะสามารถขับไลผูรุกรานอเมริกันและ
ยึดไตหวันกลับคืนมาได พรอมกันนั้น โจวเอิ นไหลยังเรียกรองใหทุกชาติโดยเฉพาะประเทศในโลกตะวันออกที่
ถูกกดขี่ ลุกขึ้นสู รวมกันเพื่อหยุดยั้งการรุกรานของสหรัฐฯ เขาแสดงความเชื่อมั่นวาประเทศผู ถูกกดขี่และ
ประชาชนในโลกตะวันออกจะสามารถเอาชนะสหรัฐฯ ได โจวเอินไหลแสดงความนับถือและสนับสนุนการตอสู
เพื่อเอกราชของประชาชนในประเทศที่ถูกกดขี่ เชน เกาหลี เวียดนาม ฟลิปปนส และญี่ปุน22
จุดยืนของจีนตอสหรัฐฯ ดังกลาวจึงนำไปสูการสนับสนุนสงครามการปลดปลอยประชาชนเกาหลี สื่อจีน
ไดรายงานวา สหภาพแรงงานแหงประเทศจีนจัดประชุมขึ้นในกรุงปกกิ่ง โดยเชิญตัวแทนจากองคกรชั้นนำ
新华社:《我国周恩来总理兼外⻓在签字式上的演说》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 2 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《中苏友好协会总会⼀九五⼀年⼯作计划纲要》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 2 ⽉ 19 ⽇。
22
新华社:《周外⻓发表声明 杜鲁⻔声明和美海军⾏动是对我武装侵略 我全体⼈⺠必将从美侵略者⼿中
解放台湾》
,《⼈⺠⽇报》, 1950 年 6 ⽉ 29 ⽇。
20
21
49
ภาคประชาชนตาง ๆ เขารวมการประชุมรวม 42 คน ที่ประชุมมีมติใหจัดกิจกรรม “สัปดาหตอตานการรุกราน
ไตหวันและเกาหลีเหนือของสหรัฐฯ” ทั่วประเทศจีน โดยมีเปาหมายเพื่อใหประชาชนทั้งประเทศเขาใจแผนการ
และเจตนาของจักรวรรดินิยมอเมริกันในการรุกรานตะวันออกไกลอยางชัดเจน มุงเนนการตอตานการรุกราน
ไตหวันของสหรัฐฯ และสนับสนุนสงครามปลดปลอยประชาชนเกาหลี 23 จะเห็นไดวา จีนมิไดมีเพียงคำ
วิพากษวิจารณ แตยังมีกิจกรรมที่เปนรูปธรรมในการตอตานสหรัฐฯ ดวย
นายเผิงเจิ้น ประธานคณะกรรมการที่ปรึกษาเทศบาลกรุงปกกิ่งกลาวถึงการเคลื่อนไหวเพื่อตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนือ ซึ่งเริ่มขึ้นอยางกวางขวางในปกกิ่งวา ภารกิจหลักคือการให
เพื่อนรวมชาติรับรูวาสหรัฐฯ เปนศัตรูของชาวจีน โดยมุงเนนการตอตานการรุกรานและการกำจัดความคิดบูชา
และหวาดกลัวตออเมริก า เนนการสรางทัศนคติที่เคียดแคนและเกลียดชังตอสหรัฐฯ และสงเสริมใหมวลชน
ดำเนินกิจกรรมตาง ๆ ตามความสมัครใจ 24 เชน การสรางแรงบันดาลใจใหผูคนทั้งประเทศรวมรางอนุสัญญา
รักชาติขึ้นและนำไปปฏิบัติอยางจริงจัง โดยอนุสัญญารักชาตินี้ถือเปนรูปแบบกิจกรรมการมีสวนรวมที่สำคัญ
ของผูคนจากทุกชนชั้นและอาชีพในสังคม25
เสียงตอบรับของภาคสวนตาง ๆ ในประเทศจีนกเ็ ปนเครื่องยืนยันไดเปนอยางดีวา ขบวนการชาตินิยมจีน
ไดแพรพระจายไปทั่วประเทศอยางเปนระบบหลังจากอำนาจสวนกลางไดเรียกรองใหเกิดการจัดกิจกรรมทั่ว
ประเทศในหลายภาคสวน เชน
1. ภาคเกษตรกรรม
สื่อจีนรายงานวา ชาวนาทั่วประเทศตางไมพอใจและวิพากษวิจารณการรุกรานของสหรัฐฯ ชาวนา
รวมตัวกันเพื่อพูดคุย เขียนหนังสือประทวงดวยถอยคำที่เพิ่งเรียนรูใหม แสดงความมุงมั่นในการตอตานสหรัฐฯ
ผานการทำกิจกรรมตาง ๆ ชาวนามุ งมั่นทำการเกษตรอยางแข็งขัน ไถนาในฤดูใบไมรวง สงคืนเงินกู เพื่อ
การเกษตร ประหยัดอดออมและปฏิบัติการอื่น ๆ เพื่อเสริมสรางการปองกันประเทศและตอตานการรุกราน
ของสหรัฐฯ ตัวอยางชาวนาในหมูบานซานโฮว เขตที่ 10 อำเภอจิน ชำระเงินกูการเกษตรโดยรวมถึง 8,430 จิน
(หนวยนับครึ่งกิโลกรัมของจีน) ซึ่งแสดงถึงความมุงมั่นในการสนับสนุนประเทศ การศึกษาการตอตานการ
รุกรานของสหรัฐฯ ชวยใหชาวนาตระหนักถึงความสำคัญของการเสริมสรางการปองกันประเทศ สื่อจีนยก
คำกลาวของคุณปาเฉินอี้วหลาน วัย 50 ปวา “การจายคืนเงินกูกอนกำหนดถือเปนการมีสวนรวมในการตอตาน
23
新华社:《全总等各团体决定⼗七⽇起在全国举⾏ “反对美国侵略台湾朝鲜运动周”》,《⼈⺠⽇报》,
1950 年,7 ⽉ 11 ⽇。
24
京市新闻处:
《京市协商委员会召集各区代表 彭真报告时局与任务 指出⽬前抗美援朝运动主要任务
是深⼊思想教育》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 18 ⽇。
25
《(⼀)⼴泛订⽴并认真执⾏爱国公约》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951 年 6 ⽉ 2 ⽇。
50
สหรัฐฯ” นอกจากนั้น ชาวนาในภูมิภาคตาง ๆ เชน มณฑลภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หวาเปย ซูเปย เจียงซี
ซินเจียง และชานกรุงปกกิ่ง สงมอบธัญพืชและสนับสนุนการปองกันประเทศอยางแข็งขัน26
2. แวดวงศิลปะและวรรณกรรม
สื่อจีนนำเสนอวา แวดวงวรรณกรรมและศิลปะในเทียนจินไดจัดสัมมนาเพื่อตอตานการรุกรานของ
สหรัฐฯ และชวยเหลือเกาหลีเหนื อ โดยมีผูเขารวมมากกวา 30 คนในวงการวรรณกรรม ศิลปะ ละคร ดนตรี
และศิลปน ผูเขารวมเห็นพองกันวาควรดำเนินการโดยใชวรรณกรรมและศิลปะเปนอาวุธในการเปดโปงการ
รุกรานของสหรัฐฯ และใหความรู แกประชาชนในเรื่องนี้ ทันที27 มติจากการประชุมคณะกรรมการสหพันธ
วรรณกรรมและศิลปะแหงประเทศจีนครั้งที่ 6 ไดเรียกรองใหจัดกิจกรรมประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ และ
สนับสนุนเกาหลีเหนือ เนื้อหาที่นาสนใจคือการวิพากษวิจารณวา “วิถีอเมริกัน” เปนวัฒนธรรมที่เสื่อมทราม
เนนการแสวงหาผลประโยชนสวนตัวและขาดความคิดสรางสรรค รวมถึงบังคับใชกฎหมายควบคุมความคิด
ทำรายนักเขียนหั วกาวหนา 28 นอกจากนั้น คณะกรรมการฯ ยังดำเนินกิจกรรมอื ่น ๆ เชน การแนะนำ
วรรณกรรมและศิลปะที่เกี่ยวของกับสงครามตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือ
การจัดกิจกรรมประชาสัมพันธศิลปนผานสื่อหรือการแสดงในโรงเรียนและโรงงาน การจัดสัมมนาเพื่อศึกษาวิจัย
งานวรรณกรรมและศิลปะ เปนตน29
3. สมาคมชาวจีนโพนทะเล
เหรินหมินรื่อเปารายงานวา สมาคมชาวจีนโพนทะเลที่เดินทางกลับมายังปกกิ่งไดจัดการประชุม
คณะกรรมการฯ เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ ค.ศ. 1951 โดยที่ประชุมไดตัดสินใจใหคำแนะนำชาวจีนโพนทะเล
ทั่วประเทศใหตอตานการที่สหรัฐฯ ติดอาวุธใหญี่ปุน ในวันที่ 21 กุมภาพันธ ซึ่งถือเปน “วันแหงการตอสูกับ
ระบอบอาณานิคม” โดยกำหนดใหเมืองที่มีชาวจีนโพนทะเลกลับมากระจุกตัวสูง เชน กวางโจว ฝูโจว เซี่ยเหมิน
ซัวเถา เจียงเหมิน และอื่น ๆ ดำเนินการจัดประชุมโดยความรวมมือกับกลุมประชาธิปไตยและองคกรประชาชน
ในทองถิ่น ทั้งนี้ ใหชาวจีนโพนทะเลเดินขบวนและใชวิธีการประชาสัมพันธตาง ๆ เพื่อแสดงออกถึง ความ
โกรธเกรี้ยว รวมถึงการประทวงการรุกรานของสหรัฐฯ อาจใชหนังสือพิมพ นิตยสาร วิทยุ และสื่อตาง ๆ ของ
《决⼼抗美援朝保家卫国 各地农⺠踊跃缴纳公粮》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 12 ⽇。
《津市⽂艺界举⾏座谈会 动员全市数千⽂艺⼯作者 展开抗美援朝宣传活动》,
《⼈⺠⽇报》,1950
年 11 ⽉ 3 ⽇。
28
《关于⽂艺界展开抗美援朝宣传⼯作的号召——中华全国⽂学艺术界联合会第六次常委会扩⼤会议决
议》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 4 ⽇。
29
全国⽂联秘书室:《全国⽂联六次常委会决定 成⽴抗美援朝宣传委员会 选出丁玲、李伯钊等⼗⼀⼈
为宣传委员》
,
《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 14 ⽇。
26
27
51
ชาวจีนโพนทะเลในการประชาสัมพันธตอตานสหรัฐฯ แตละพื้นที่ส ามารถระดมชาวจีนโพนทะเลเขียน
อนุสัญญารักชาติเพื่อสนับสนุนทหารอาสาสมัครจีน กองทัพประชาชนเกาหลีและแสดงความเห็นใจตอชาวจีน
โพนทะเลที่ยังอยู ตางแดน โดยกลุ มชาวจีนโพนทะเลในพื้นที่ต าง ๆ ควรเตรียมความพร อมใหเสร็จสิ้นและ
รายงานความคืบหนาตอสมาคมมิตรภาพจีนโพนทะเลในปกกิ่ง30 การทำงานของสมาคมชาวจีนโพนทะเลปกกิ่ง
นี้สะทอนใหเห็นอำนาจรวมศูนยที่สงผานคำสั่งไปยังสมาคมยอยในพื้นที่ตาง ๆ เพื่อใหสอดรับนโยบายของ
สวนกลางที่ปกกิ่ง
4. ภาคการศึกษา
กระแสตอตานการรุกรานของสหรัฐฯ และการชวยเหลือเกาหลีเหนือในสถานศึกษากรุงปกกิ่งไดพุงถึง
จุดสูงสุด โดยมหาวิทยาลัยและโรงเรียนมัธยมในปกกิ่งไดจัดกิจกรรมเคลื่อนไหวประชาสัมพันธตามทองถนน
เพื่อแสดงจุดยืนตอตานสหรัฐฯ และสนับสนุนเกาหลีเหนือ 31 สถานศึกษาในกรุงปกกิ่งไดมีการเปดวิชาเรียน
เพื่อที่จะผนวกขบวนการตอตานสหรัฐฯ และชวยเกาหลีเหนือเขากับการเรียนการสอนอยางใกลชิด โดยมี
เปาหมายเพื่อขจัดความคิดที่หวาดกลัวหรือบูชาอเมริกันของคณาจารยและนักเรียนออกไป และเสริมสราง
ความรักชาติและลัทธิสากลนิยมใหเขามาแทนที่แนวคิดบูชาอเมริกา32
5. บริษัทเอกชน
สื่อจีนรายงานวา คณะกรรมการเตรียมการฝายบริหารทั่วไปที่สำนักงานใหญของบริษัทสายสงหนังสือ
จัดการประชุมเสวนาเพื่อตอบสนองตอการเรียกรองในการประชุมเพื่อตอตานสหรัฐฯ โดยมีการเชิญตัวแทน
จากบริษัทที่มีหนวยงานในกรุงปกกิ่ง รวมถึงพรรคฯ รัฐบาล กรรมาชีพ คณะ ฝายประชาธิปไตยและสมาคม
มิตรภาพจีน-โซเวียตใหเขารวม ความเคลื่อนไหวของบริษัทนี้คือเรียกรองใหมีการจัดตั้ง “คณะกรรมการรณรงค
บริจาคของบริษัทจัดจำหนายหนังสือแหงประเทศจีน” ขึ้นในที่ประชุม โดยใหสาขาของหนวยงานกวา 100 แหง
ทั่วประเทศรวมกันบริจาคเครื่องบินขับไล “จงกั๋วเฮา” หนึ่งลำกอนสิ้นป33 กิจกรรมของหนวยงานนี้สอดคลอง
กับกิจกรรมของสมาคมมิตรภาพจีน-โซเวียต ที่จัดฉายภาพยนตรและแสดงละครการกุศล ตลอดจนนิทรรศการ
30
新华社:《北京归国华侨联谊会 建议归国华侨示威游⾏ 抗议美帝重新武装⽇本 返国途中的南洋
华侨捐款慰劳志愿军》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 2 ⽉ 12 ⽇。
31
《学校抗美援朝宣传达⾼潮 京市学校⼤举出动进⾏宣传 市⺠对抗美援朝认识普遍提⾼⼀步》,
《⼈⺠
⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 20 ⽇。
32
有琼:
《京市中等学校结合课业 深⼊进⾏抗美思想教育》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 11 ⽉ 30 ⽇。
33
新华社:《中国图书发⾏公司号召所属机构 年底前捐献战⽃机⼀架》,
《⼈⺠⽇报》,1951 年 6 ⽉ 12
⽇。
52
ภาพถาย โดยรายไดทั้งหมดจากการจัดกิจกรรมจะถูกใชชำระคาใชจายที่จำเปน และบริจาคทั้งหมดเพื่อรวมกัน
ซื้อเครื่องบินขับไลดังกลาว34
6. ภาคสวนอื่น ๆ
สื่อจีนนำเสนอเสียงตอบรับจากประชาชนจีนผานการนำจดหมายประชาชนที่เขียนถึงหนังสือพิมพ
เหรินหมินรื่อเปามาตีพิมพ ซึ่งเนื้อหานั้นก็ยังคงอยูในประเด็นการเรียกรองใหมีการยืนหยัดตอตานสหรัฐฯ หนุน
เกาหลีเหนือและปกปองมาตุภูมิ โดยเปนจดหมายเปดผนึกจากทหารผานศึก จากโรงพิมพ คณาจารยและ
นักศึกษา พนักงานสถานีขนสง วิศวกร เจาหนาที่รัฐ สมาคมโรงเรีย นมัธยม35 จดหมายเหลานี้ไดสะทอนใหเห็น
ความสำเร็จจากเสียงตอบรับของประชาชนที่มีตอขบวนการชาตินิยมของพรรคคอมมิวนิสตจีน
3. ทัศนะของจีนตอบทบาทของไทยในสงครามเย็นยุคตน
3.1 ความสำคัญของไทยตอสหรัฐฯ
สื่อจีนมองวา กรุงเทพฯ ไดถูกสหรัฐฯ ใชเปนฐานเพื่อวางแผนรุกรานตะวันออกไกล เชนการประชุม
สมาชิกกิจการตางประเทศประจำตะวันออกไกลของสหรัฐฯ ในวันที่ 13-15 กุมภาพันธ ค.ศ. 1946 ที่กรุงเทพฯ
เพื่ออภิปรายเรื่อง “ตำแหนงแหงที่ของชาติตะวันตกในเอเชียตะวันออกเฉียงใตที่กำลังเสื่อมถอยลง” สามารถ
สะทอนเปาหมายเพื่อกำหนดนโยบายการรุกรานตะวันออกไกลของสหรัฐฯ อยางเห็นไดชัด ผูจัดการประชุมหลัก
ไดแก เจสสัป หัวหนาคณะทำงานดานการวิจัยนโยบายจีนและตะวันออกไกลกระทรวงการตางประเทศสหรัฐฯ
และบัตเตอรเวิ รธ รัฐ มนตรีชวยวาการกระทรวงการตางประเทศ ผู เขารวมมาจาก 10 ประเทศที่สหรัฐฯ
มีสถานทูต รวมถึงผูแทนทางการทูตจากอีก 17 พื้นที่ เชน สิงคโปร ฮองกง ไตหวัน เกาหลีใต ฯลฯ ทั้งนี้
การประชุมไดดำเนินการเปนความลับ โดยแผนกขาวกลางสหรัฐฯ ประกาศวาขอมูลเกี่ยวกับการประชุมจะไม
เผยแพรสูวงการขาว และหากมีการถามเกี่ยวกับการประชุม จะมีการแถลงประกาศจากสำนักขาวทางการของ
สหรัฐฯ เทานั้น36
นอกจากนั้น เหรินหมินรื่อเปาไดทำการตีพิมพเนื้อหาของหนังสือพิมพหนันเฉียวรื่อเปาในกรุงเทพฯ
เกี่ยวกับกิจกรรมการรุกรานที่จัดขึ้นในประเทศไทยวา กลุมทูตทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบ (John F.
Melby) ไดประชุมลับกับผูแทนทหารไทย โดยมีขอเสนอใหใชฐานทัพเรือและอากาศของไทยรวมกัน เนื้อหา
ระบุว าสหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยรับภาระในการสนับสนุนดานยุทโธปกรณแกกองทัพสหรัฐฯ ในเอเชีย
新华社:《中苏友协总会发出通告 捐献中苏友好号⻜机》
,《⼈⺠⽇报》,1951 年 6 ⽉ 15 ⽇。
新华社:《坚决抗美援朝保家卫国 ——本报各地读者来信》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 5 ⽇。
36
新华社:《美帝阴谋重订侵略远东政策 战贩们将集会泰国曼⾕》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 2 ⽉ 13 ⽇。
34
35
53
ตะวันออกเฉียงใต โดยทูตทหารสหรัฐฯ ไดขอใหไทยจัดสรรปนสวนยุทโธปกรณทางทหารใหกับกองทัพอเมริกา
หรือกองทัพที่อยูภายใตการบังคับบัญชาของสหรัฐฯ ขณะทำสงครามในภูมิภาค รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ประกาศวา จะพิจารณาและอำนวยความสะดวกใหกับสหรัฐฯ มากที่สุดเทาที่จะทำได การปฏิบัติภารกิจทาง
ทหารของสหรัฐฯ ในประเทศไทยถูกมองวาเปนการสนับสนุนใหสหรัฐฯ รุกรานเกาหลี ซึ่งก็เปนเชนนั้นจริงเมื่อ
เลขาธิการสภาของไทยกลาววา ไทยไดตัดสินใจสงกองทหารประจำการอีกหนึ่งกองไปยังเกาหลี นอกเหนือจาก
การสงกองทหารอาสาแบบผสมที่เคยตัดสินใจสงไปกอนหนานัน้ 37
จีนเห็นวา สหรัฐฯ มองไทยเปนศูนยกลางในการจัดการปญหาสงครามเย็นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต
ดังนั้นเปาหมายหลักของ “ความชวยเหลือทางทหาร” ของสหรัฐฯ ก็คือการสนับสนุนกองทัพอาณานิคมของ
ฝรั่งเศสและระบอบหุ นเชิดของรัฐบาลเบาไดในเวียดนามซึ่งกำลังประสบปญหา ความลมเหล วลาสุดของ
กองทัพอาณานิคมฝรั่งเศสในเวียดนามเหนือทำใหสหรัฐฯ มีความวิตกกังวลมากขึ้น และตัดสินใจเรงสงมอบ
อาวุธไปยังเวียดนาม หลังจากที่ภารกิจทางทหารของสหรัฐฯ นำโดยนายเมลไบไดเยือนประเทศไทย สหรัฐฯ ก็
เรงกระบวนการจัดการกองทัพของรัฐบาลจอมพล ป. โดยนายสแตนตัน (Edwin F. Stanton) เอกอัครราชทูต
สหรัฐฯ ประจำประเทศไทยและจอมพล ป. นายกรัฐมนตรีของไทย ไดลงนามใน “ขอตกลงความชวยเหลือทาง
ทหาร” ที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม ขอตกลงระบุวาสหรัฐฯ จะจัดหาอาวุธและยุทโธปกรณใหกับไทย
รวมทั้ง “จัดหาเจาหนาที่และบุคลากรทางเทคนิคจำนวนหนึ่ง” เพื่อฝกฝนกองทัพของไทย นอกจากนั้น
จอมพล ป. ยังไดกลาวกับนักขาวจาก Bangkok Tribune วาสหรัฐฯ จะมอบอาวุธมูลคา 30 ลานเหรียญ
สหรัฐฯ ใหแกประเทศไทย เพื่อเสริมทัพใหแกคายทหาร 9 แหง38
3.2 การตอบสนองของรัฐไทย
จีนเชื่อวาสหรัฐฯ กำลังสรางประเทศไทยใหเปนฐานที่มั่นในการรุกรานเวียดนามและจีน และกำลัง
ควบคุมการทหาร การเมืองและเศรษฐกิจของไทยผานขอตกลงกับรัฐบาลจอมพล ป. ไดแก “ขอตกลงความ
ชวยเหลื อ ทางเศรษฐกิ จ” และ “ขอตกลงความชวยเหลื อ ทางทหาร” ผู แทนสหรั ฐ ฯ ไดสำรวจสถานที่
ยุทธศาสตรในประเทศไทยและขอใหไทยสรางทางหลวงยุทธศาสตรเชื่อมตอกับประเทศเพื่อนบาน ขอใหไทยสง
ทหารไปเกาหลี 4,000 นาย หากเกิดสงครามขึ้น ไทยจะตองจัดหาธัญ พืชและวัสดุการสงครามใหกับกองทัพ
สหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ จะมอบอาวุธและยุทโธปกรณรวมมูลคา 10 ลานดอลลารและฝกซอมใหกับกองทัพไทย
新华社:《美军事使团在曼⾕活动诱迫泰国供应军粮炮灰》
,《⼈⺠⽇报》,1950 年 10 ⽉ 4 ⽇。
新华社:《与扩⼤侵略朝鲜战争同时美帝以⼤批“军援”送往东南亚帮助反动派镇压⼈⺠解放运动》,
《⼈
⺠⽇报》,1950 年 10 ⽉ 22 ⽇,第四版。
37
38
54
รวมถึงอนุมัติเงินกูจากธนาคารโลกใหไทย 25.4 ลานดอลลาร 39 อยางไรก็ตาม สถานการณสงครามเกาหลีไม
เอื้ออำนวย ทำใหประเทศที่รับนโยบายสหรัฐฯ บางประเทศเริ่มหาขออางไมสงทหารไปตายแทนสหรัฐฯ เชน
ประเทศไทย สำนักขาวกลางกกมินตั๋งอางขอมูลจาก Bangkok Tribune วาทางการไทยเดิมสัญญาจะสงทหาร
ไป 4,000 นาย แตสงไปจริงเพียง 1,200 นาย โดยระบุวาทางการไทยกำลังพิจารณาวาทหารที่จะสงไปเกาหลีเหนือ
อีกราว 3,000 นายนั้นควรจะอยูประจำการในประเทศไทยกอน โดยใหเหตุผลวา “ประเทศไทยจำเปนตอง
รักษากำลังพลทั้งหมดไวในแผนดิน เพื่อปกปองอธิปไตยของตนเอง” 40
บทความจากหนังสือพิมพการเมืองรายสัปดาหฉบับที่ 23 ไดเปดเผยวารัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม
ของไทยไดสงทหารเขารวมกับสหรัฐฯ ในการรุกรานเกาหลี สงผลใหไทยไดรับความสูญเสียทั้งชีวิตและ
ทรัพยสิน โดยคาใชจายทางทหารของไทยในชวง 9 เดือนที่เขารวมสงครามสูงถึง 300 ลานบาท หรือประมาณ
14 ลานดอลลารสหรัฐ รวมถึงการสงมอบขาว 40,000 ตัน มูลคา 80 ลานบาทใหกับกองทัพสหรัฐฯ นอกจากนี้
สหรัฐฯ ยังเรียกรองใหไทยจัดหาไมและขาวเพิ่มเติมเพื่อสนับสนุนการรุกรานตอไป สวนกองกำลังไทยจำนวน
1,200 นายที่ถูกสงไปเกาหลีตองเผชิญกับการสูญเสียอยางหนักจนเหลือเพียง 400 นาย จึงมีการปรับเปลี่ยนให
เปนกองพัน ขนาดเล็ก บทความดังกลาวไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยถอนทหารออกจากเกาหลี นอกจากนั้ น
บทความดังกลาวยังกลาวหารัฐบาลไทยวามีสวนรวมในการใชอาวุธคุมกันกองทัพกกมินตั๋งที่ขามพรมแดน
ไทย-พมา และเปดโปงแผนการของรัฐบาลไทยในการแทรกแซงสงครามเวียดนามดวย41
รายงานจากสำนักขาว TASS ของโซเวียตระบุวา รัฐบาลสหรัฐฯ ไดเรียกรองใหรัฐบาลไทยภายใตการนำ
ของจอมพล ป. และรัฐบาลฟลิปปนสของเอลปดิโอ กีริโน คืนเงินที่ใชสนับสนุนกองทัพทั้งสองในสงครามเกาหลี
ซึ่งคาดวาไทยมีรายจาย 7.5 ลานดอลลารสหรัฐฯ และฟลิปปนส 9 ลานดอลลารสหรัฐฯ อยางไรก็ตาม สหรัฐฯ
ไดเสนอทางเลือกใหทั้งสองประเทศชำระหนี้ดวยการสงกำลังทหารอยางนอย 15,000 นายไปยังเกาหลีเหนือ
แทนการจายเงิน42 นี่คือผลกระทบที่รัฐบาลไทยจะตองไดรับเมื่อไมปฏิบัติตามคำสั่งของสหรัฐฯ
บทความในหนังสือพิมพปราฟดาของโซเวียตไดเปดเผยถึงการเพิ่มขยายอาวุธและการเตรียมพรอม
สงครามในประเทศไทยซึ่งไดรับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ งบประมาณดานการทหารและตำรวจของไทยเพิ่มขึ้น
จาก 488.7 ลานบาทในป 1950 เปน 1,491.9 ลานบาทในป 1953 ปราฟดาระบุวา ประเทศไทยกำลังถูกดึง
39
新华社:《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
40
新华社:《美搜罗炮灰阴谋受打击 澳⼤利亚⼈⺠拒绝当雇佣兵 泰国⻅⻛转舵不愿继续出兵》
, 《⼈⺠
⽇报》
, 1950 年 11 ⽉ 19 ⽇,第四版。
41
新华社:《泰“政治周报”发表论⽂ 要求撤退侵朝泰军》, 《⼈⺠⽇报》, 1951 年 8 ⽉ 26 ⽇,第四版。
42
新华社:《美国敲泰国和菲律宾的⽵杠 借⼝索还“维持费”要它们多出炮灰》, 《⼈⺠⽇报》
, 1953 年 2
⽉ 13 ⽇,第四版。
55
เขาไปในแผนการของจักรวรรดินิยมเพื่อปราบปรามขบวนการปลดปลอยชาติในแหลมมลายูและอินโดจีน
พรอมกับรายงานวาไทยสัญญาจะสงทหาร 8,000 นายเพื่อชวยฝรั่งเศสในอินโดจีน อีกทั้งมีขาววากองกำลังของ
เจียงไคเช็กกำลั งใชชายแดนไทยเปนฐานปฏิบ ัต ิก ารในการโจมตี พมา นอกจากนั้น สหรัฐ ฯ ยังสงอาวุ ธ
ยุทโธปกรณมายังไทยอยางตอเนื่อง รวมถึงเครื่องบินไอพน โดยมีที่ปรึกษาและครูฝกทหารตางชาติเขามาใน
ประเทศ ซึ่งสรางบรรยากาศของสงครามและเพิ่มภาระใหกับประชาชน ในขณะที่ชาวนาหลายคนตองสูญเสีย
ที่ดินเพื่อสรางฐานทัพและสนามบิน เชน ในจังหวัดปทุมธานีและนครสวรรค43
ชาวจีนท ี่เดินทางเขาสู ประเทศไทยจะสัมผัสไดถึงบรรยากาศการเตรียมการทำสงครามตอตาน
คอมมิวนิสตที่เขมขน ภายใตการชัก นำของสหรัฐ ฯ รัฐ บาลไทยนำโดยจอมพล ป. พิบูล สงคราม ไดทุม
งบประมาณมหาศาลเพื่อเตรียมกอสงคราม การจัด สรรงบประมาณป ค.ศ. 1951 สูงถึง 3.5 พันลานบาท
โดยเฉพาะงบกระทรวงกลาโหมที่ไดรับจัดสรรถึง 252 ลานบาท เพื่อติดตั้งยุทโธปกรณและเสริมสรางโครงสราง
พื้นฐาน เชน สนามบินและถนนสายยุทธศาสตร รัฐบาลไทยยังเพิ่มกำลังทหาร ตำรวจและจัดตั้งกองกำลังอาสา
รั ก ษาดิ น แดนเพื ่ อ เตรี ย มรั บ สถานการณสงคราม ม ี ก ารเพิ ่ ม กำลั ง ทหารเกณฑเปนสองเทาจากปกอน
กระทรวงกลาโหมยังเตรียมฝกฝนทหารกองหนุนและเรงซอมแซมสนามบินสำคัญที่อยูใกลชายแดน นอกจาก
การเตรียมการทางทหารแลว รัฐบาลยังควบคุมทรัพยากรสำคัญ เชน ยาและเหล็ก รวมถึงแผนกักตุนอาหารไว
ในกรณีสงคราม ในขณะเดียวกัน สหรัฐฯ มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการเตรียมสงครามในไทย ทำให
บรรยากาศการเมืองในไทยเหมือนตกอยูภายใตอิทธิพลของจักรวรรดินิยมอเมริกัน แมวารัฐบาลจะโพนทะน า
ถึงภัยคุกคามจากพรรคคอมมิวนิสต แตคนไทยสวนใหญไมรูสึกถึงภัยคุกคามดังกลาว แตกลับรูสึกถึงปญหา
คาครองชีพที่สูงขึ้นและการเขามาของชาวอเมริกันมากขึ้น คนไทยจึงเริ่มแสดงความไมพอใจตอนโยบายของ
จอมพล ป. ที่ดูเหมือนจะขายประเทศใหกับสหรัฐฯ ประชาชนไดลงชื่อเรียกรองสันติภาพและคัดคานการทำ
สงครามมากขึ้น44
3.3 เสียงจากพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยและกลุมชาวจีนโพนทะเล
สื่อจีนนำเสนอขาวสารของพรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยที่เผยแพร “แถลงการณตอเพื่อนรวม
ชาติ” ใน “หนังสือพิมพมหาชน” ฉบับ ภาษาไทยเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม เพื่อเรียกรองใหประชาชนและองคกร
แนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติรวมตอสูกับจักรวรรดิสหรัฐฯ และลัทธิฟาสซิสต เนื้อหาของแถลงการณระบุวา
รัฐบาลจอมพล ป. ไดลงนามในขอตกลงทางเศรษฐกิจและการทหารกับสหรัฐฯ ซึ่งทำใหประเทศไทยตกอยู
43
新华社:《美国指使泰国进⾏扩军备战 妄想利⽤泰国⼲涉东南亚⼈⺠的⽃争》
,
《⼈⺠⽇报》
,1953
年 6 ⽉ 2 ⽇。
44
欧为群:《銮披汶政府加紧备战》
,《⼈⺠⽇报》
,1951 年 4 ⽉ 19 ⽇。
56
ภายใตอาณานิคมและกลายเปนฐานทัพในการรุกรานเอเชีย พรรคคอมมิวนิสตแหงประเทศไทยจึงไดเรียกรอง
ใหประชาชนรวมตัวกันจัดตั้งแนวรวมประชาธิปไตยแหงชาติ รวมถึงกลุมชาติพันธุและกลุมที่ตอสูเพื่อเอกราช
และประชาธิปไตย45
นอกจากน ั ้ น เหร ิ น หม ิ น ร ื ่ อ เปาย ั ง รายงานวา ร ั ฐ บาลไทยไดดำเน ิ น การจ ั บ ก ุ ม บ ุ ค คลสำค ั ญ ของ
หนังสือพิมพ “เฉวียนหมินเปา” ซึ่งตีพิมพโดยชาวจีนโพนทะเลที่มีแนวคิดรักชาติ บุคคลที่ถูกจับกุมคือนายไชจื้อหง
บรรณาธิการและนายอูเจี้ยนจงผูจัดพิมพ ทางการไทยอางวาหนังสือพิมพดังกลาวมีเนื้อหาที่ตอตานสหรัฐฯ
และมีแผนจะเนรเทศพวกเขาออกจากประเทศไทย เหตุการณนี้เกิดขึ้นทามกลางบรรยากาศทางการเมืองที่
รัฐบาลไทยมีความใกลชิดกับสหรัฐฯ มากขึ้นหลังจากเริ่มสงครามในเกาหลี โฆษกของคณะกรรมการกิจการ
ชาวจีนโพนทะเลของรัฐบาลจีนไดแสดงความไมพอใจตอการจับกุมดังกลาว มองวารัฐบาลไทยไดทำรายและ
ละเมิดสิทธิของชาวจีนโพนทะเลที่อาศัยอยูในประเทศไทยอยางรุนแรง และการจับกุมครั้งนี้เกิดขึ้นจากการยุยง
ของสหรัฐฯ46
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยถูกกดดันจากมาตรการหลายอยางที่รัฐบาลไทยดำเนินการ เชน การ
ปดโรงเรียนจีนโพนทะเลหลายรอยแหง การทำลายอุตสาหกรรมและการคาของชาวจีน รวมถึงการขับไลชาวจีน
ออกจากประเทศ มีกรณีที่รัฐบาลไทยยึดปฏิทินที่มีสัญลักษณธงชาติสาธารณรัฐประชาชนจีนของหนังสือพิมพ
เฉวียนหมินเปาโดยไมมีเหตุผลชัดเจน สิ่งนี้แสดงใหเห็นถึงการเปนศัตรูกับชาวจีนอยางชัดเจนและเปนการ
ละเมิดสิทธิเสรีภาพของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลไทยยังมีแผนขยายเขตพื้นที่หวงหามตอชาวจีนโพนทะเล
ซึ่งคลายกับที่เคยเกิดขึ้นในป ค.ศ. 1941 โดยจะมีการกำหนดพื้นที่ใน 18 จังหวัดที่มีชาวจีนโพนทะเลอาศัยอยู
หนาแนนใหเปน “เขตหวงหาม” สงผลใหชาวจีนจำนวนมากถูกบังคับใหยายออกจากที่อยู อาศัยและสูญเสีย
โอกาสในการทำมาหากิน47 เหรินหมินรื่อเปาวิเคราะหวา ชาวจีนโพนทะเลสวนใหญจะไดรับผลกระทบอยาง
รุนแรงทั้งในดานเศรษฐกิจและสังคมจากมาตรการนี้
ชาวจีนโพนทะเลในประเทศไทยไดยื่นขอเรียกรองใหรัฐ บาลไทยปลอยตั วบรรณาธิ การและฝาย
ผูจัดพิมพของหนังสือพิมพเฉวียนหมินเปาที่ถูกจับกุม รวมถึงการปกปองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของ
ชาวจีนโพนทะเลและสิทธิประโยชนอื่น ๆ ที่เปนไปตามกฎหมาย ขอเรียกรองนี้ไดรับการสนับสนุนจาก
45
新华社:《泰国共产党发表告全国同胞书 号召组织⺠族⺠主统⼀战线 美帝与銮披汶签订协定阴谋把
泰国作为军事基地》
,《⼈⺠⽇报》
,1950 年 11 ⽉ 21 ⽇。
46
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
47
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
57
ประชาชนในประเทศจีนที่เห็นวาควรมีการปกปองสิทธิและผลประโยชนของชาวจีนโพนทะเลอยางถูกตองตาม
กฎหมาย รัฐบาลจีนประทวงอยางรุนแรงตอการกระทำของรัฐบาลไทย โดยกลาวหารัฐบาลไทยวาละเมิดสิทธิ
มนุษยชนและทำลายสิทธิประโยชนอันชอบธรรมของชาวจีนโพนทะเล รัฐบาลจีนเรียกรองใหรัฐบาลไทยปลอยตัว
ผูถูกจับกุมทันทีและยุติมาตรการที่ผิดกฎหมาย รวมถึงหยุดการคุกคามและการทำรายชาวจีนโพนทะเล48
ในแถลงการณของพรรคคอมมิวนิสตสยาม ฉบับที่ 207 ไดมีการวิพากษวิจารณนโยบายรัฐบาลจอมพล
ป. พิบูลสงคราม ที่หันไปพึ่งพาสหรัฐฯ ทั้งทางดานการทหารและเศรษฐกิจ โดยระบุวารัฐบาลไทยมีสวนรวมใน
การเตรียมสงครามและแทรกแซงขบวนการปลดปลอยประชาชนในภูมิภาค โดยเฉพาะในเวียดนามและมาลายา
อีกทั้งรัฐบาลยังละเลยความเปนอยู ของประชาชน พรรคคอมมิวนิสตเรียกรองใหคนไทยลุกขึ้ นตอสู เพื่อ
ผลประโยชนของชาติและเสนอขอเรียกรอง 50 ขอ อาทิ การตอตานการใชประเทศไทยเปนฐานทัพของสหรัฐฯ
การคัดคานขอตกลงทางการทหารและเศรษฐกิจระหวางไทย-สหรัฐฯ และการเรียกคืนทหารไทยจากเกาหลี
นอกจากนี้ คณะกรรมการสันติภาพแหงประเทศไทยก็ไดกอตั้งขึ้นโดยนายแพทยเจริญ สืบแสง เพื่อสงเสริมการ
เคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพ โดยไดรับการสนับสนุนจากประชาชนจำนวนมาก คณะกรรมการฯ ไดเรียกรองให
รัฐบาลไทยยุติการเขารวมในสงครามตางประเทศ ลดงบประมาณทางทหารและแกไขปญหาความยากจน49
สงวน ตุลารักษ ผู แทนไทยที่เขารวมการประชุมเตรียมความพรอมสันติภาพในภูมิภาคเอเชียและ
แปซิฟก ไดแถลงถึงความเชื่อในพระพุทธศาสนาที่ชาวสยามยึดมั่น ซึ่งเนนถึงความสำคัญของสันติภาพและ
เสรีภาพ ชาวสยามตองการสันติภาพที่แทจริง ไมใชสันติภาพแบบทาสที่เกิดจากการกดขี่ จากจักรวรรดินิยม
สหรัฐฯ และอังกฤษ สงวนไดเรียกรองใหยุติสงครามในเกาหลีเหนือ เวียดนาม และมาลายา รวมถึงไมขยาย
อำนาจใหกับลัทธิฟาสซิสตญี่ปุน นอกจากนี้ยังเสนอใหมีการเจรจาสนธิสัญญาสันติภาพกับญี่ปุนบนพื้นฐานของ
ประชาธิปไตย พรอมเรียกรองใหเคารพอธิปไตยของประเทศในภูมิภาค และหยุดการผลิตอาวุธทำลายลาง เชน
ระเบิดปรมาณูและอาวุธชีวภาพ ในตอนทาย สงวนกลาวถึงความสำคัญของความรวมมือระหวางประเทศ
ตาง ๆ ในเอเชียและแปซิฟก รวมถึงประชาชนในสหรัฐฯ และญี่ปุน เพื่อสนับสนุนการตอสูเพื่อสันติภาพ พรอม
แสดงความหวังวาการประชุมสันติภาพในอนาคตจะประสบความสำเร็จยิ่งขึ้น และชาวสยามตองเขารวมในการ
สนับสนุนมตินี้เพื่อใหสันติภาพเปนฝายชนะ50
48
新华社:《我中央⼈⺠政府侨委会发⾔⼈发表谈话 严正抗议泰国政府迫害华侨》
,
《⼈⺠⽇报》
,1951
年 2 ⽉ 18 ⽇。
49
新华社:《暹共斥责銮披汶政府备战政策 反对美泰军事协定主张召回侵朝泰军 泰和平委员会号召
⼈⺠参加签名运动》
,《⼈⺠⽇报》
,1951 年 5 ⽉ 18 ⽇。
50
新华社:《泰国⼈⺠保卫亚洲和平的愿望》,
《⼈⺠⽇报》,1952 年 6 ⽉ 13 ⽇。
58
สุรีย ทองวานิช ไดกลาวอางในนามของประชาชนไทย 18 ลานคน แสดงความขอบคุณตอรัฐบาลและ
ประชาชนจีนที่เปนเจาภาพการประชุมสันติภาพ พรอมยกยองบทบาทของจีนในการปกปองสันติภาพ เขากลาววา
คนไทยมองเห็นวาเพื่อนบานในภูมิภาคอยางเวียดนาม ลาว เขมร และมาลายาตกอยูภายใตการ กดขี่ของ
นักลาอาณานิคมซึ่งสงผลกระทบตอสันติภาพในเอเชีย สหรัฐฯ พยายามเปลี่ยนไทยใหเปนฐานทัพของตนเพื่อ
การทำสงคราม ซึ่งคุกคามเอกราชและสันติภาพของภูมิภาค คนไทยจึงเรียกรองสันติภาพและตอตานสงคราม
นอกจากนี้ เขาเรียกรองใหยุติสงครามเชื้อโรคในเกาหลีที่ไมเพียงแตทำรายชาวเกาหลี แตยังเปนภัยตอโลกและ
ประเทศไทย การที่รัฐบาลไทยสงทหารไปรวมรบในเกาหลีเปนการกระทำที่สวนทางกับเจตนารมณของ
ประชาชน ซึ่งสงผลใหประชาชนตองแบกรับภาระทางเศรษฐกิจอยางหนัก นโยบาย “หามสงออกสินคา” ทำให
ราคายางพาราลดลงกวา 60% สงผลกระทบตอเศรษฐกิจในวงกวาง ประชาชนเผชิญความยากลำบากและ
ตกงานมากขึ้น คนไทยจึงเรียกรองใหยกเลิกนโยบายนี้ สุดทาย สุรียไดกลาวถึงการที่สหรัฐฯ แทรกแซงประเทศไทย
และนโยบายของรัฐบาลไทยที่ติดตามแนวทางสงครามของสหรัฐฯ ซึ่งทำใหเอกราชของประเทศถูกคุกคาม
เศรษฐกิจตกต่ำ สิทธิเสรีภาพของประชาชนถูกจำกัด51
บทความของสุรีย ทองวานิช ที่เผยแพรในหนังสือพิมพปราฟดา และตีพิมพเปนภาษาจีนโดยเหรินหมินรื่อเปา
ไดกลาวถึงการตอสูของคนไทยเพื่อสันติภาพและเอกราช โดยเนนวาประเทศไทยแมจะถูกมองวาเปนประเทศ
เสรี แตแทจริงแลวไดสูญเสียเอกราชทางการเมืองและเศรษฐกิจใหกับสหรัฐฯ สหรัฐฯ ใชประเทศไทยเปนฐาน
ทัพและบังคับใหทำการคากับสหรัฐฯ เทานั้น สงผลใหเศรษฐกิจไทย โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยางพาราตกต่ำ
บริษัทหลายแหงลมละลาย คนงานตกงานและประชาชนประสบปญหาเศรษฐกิจอยางรุนแรง คนงาน เกษตรกร
นักศึกษา และสตรีที่เขารวมในขบวนการสันติภาพตางพากันเรียกรองใหเพิ่มคาจาง ยกเลิกขอจำกัดทางการคา
และสรางความสัมพันธทางเศรษฐกิจกับประเทศตาง ๆ เชน สหภาพโซเวียตและจีน อยางไรก็ตาม จักรวรรดิ
สหรัฐฯ และรัฐบาลไทยไดตอบโตขบวนการสันติภาพดวยการจับกุมผูสนับสนุนจำนวนมาก รวมถึงนักตอสูเพื่อ
ประชาธิปไตยและสันติภาพหลายคน แมจะถูกจับกุมและคุกคาม แตขบวนการสันติภาพในไทยยังคงดำเนิน
ตอไปดวยความเชื่อมั่นในชัยชนะ52
51
新华社:《国代表、
《泰声报》编辑 réng@①素⾥•通哇匿的发⾔(摘要)》
,《⼈⺠⽇报》,1952
年 10 ⽉ 13 ⽇。
52
新华社:《 苏联“真理报”发表泰国和平战⼠réng@①素⾥•通哇匿的专⽂ 泰国⼈⺠为争取和平与
⺠族独⽴⽽⽃争》
,《⼈⺠⽇报》,1953 年 1 ⽉ 17 ⽇。
59
บทสรุป
หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปา เปนสื่อสิ่งพิมพที่มีบทบาทสำคัญอยางยิ่งในการนำเสนอขาวสารและ
ความคิดเห็นในชวงสงครามเกาหลีและยุคเริ่มตนของสงครามเย็น โดยเฉพาะอยางยิ่งในการสะทอนมุมมองของ
รัฐบาลจีนและการสรางความรูสึกชาตินิยมในหมูประชาชน หนังสือพิมพฉบับนี้มีความโดดเดนในการนำเสนอ
เนื้อหาที่ครอบคลุมทั้งภาพรวมของสถานการณและรายละเอียดเฉพาะ โดยรายงานความเคลื่อนไหวของจีนใน
การสนับสนุนเกาหลีเหนือและตอตานสหรัฐฯ อยางครอบคลุม ไมวาจะเปนดานการทหาร การเมือง เศรษฐกิจ
และสังคม นอกจากนี้ยังนำเสนอเรื่องราวของบุคคลที่เกี่ยวของกับสงครามอยางละเอียด ทำใหผูอานไดเขาใจถึง
ผลกระทบของสงครามในระดับปจเจกบุคคล สิ่งที่นาสนใจคือ หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไมเพียงรายงาน
ขาวเหตุการณที่เกิดขึ้นเทานั้น แตยังมีการวิเคราะหวิจารณฝายตรงขามผานบทความพิเศษ ซึ่งสะทอน
ความคิดเห็นของพรรคคอมมิวนิสตจีนไดอยางชัดเจน การนำเสนอในลักษณะนี้มีสวนสำคัญในการหลอหลอม
ความคิดและทัศนคติของประชาชนจีนตอสงครามเกาหลีใหเปนไปในทิศทางที่รัฐบาลตองการ 53 เปนเหตุให
หนังสือพิมพนี้กลายเปนแหลงขอมูลสำคัญสำหรับการศึกษาประวัติศาสตรจีนในยุคนั้น ๆ
นอกจากนี้ การรายงานขาวของหนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปายังมีสวนสำคัญในการผลักดันใหเกิด
ขบวนการเคลื่อนไหวตอตานสหรัฐฯ ในประเทศจีนอยางกวางขวางและเปนระบบ โดยการนำเสนอขาวสารและ
บทความที่ปลุกเราความรูสึกชาตินิยมและตอตานจักรวรรดินิยมอเมริกัน อยางไรก็ตาม สิ่งที่ตองตระหนักคือ
เนื้อหาที่นำเสนอในหนังสือพิมพนี้ลวนผานการคัดกรองจากรัฐบาลจีน ดังนั้น จึงสะทอนมุมมองและเจตนารมณ
ของรัฐบาลจีนอยางชัดเจน ทำใหหนังสือพิมพนี้เปนเครื่องมือสำคัญในการโฆษณาชวนเชื่อและการควบคุม
ขอมูลขาวสารของรัฐบาลจีนในชวงเวลานั้น54 กลาวโดยสรุปแลว หนังสือพิมพเหรินหมินรื่อเปาไดแสดงบทบาท
สำคัญในการสื่อสารนโยบายของรัฐบาลจีน การสรางความรูสึกชาตินิยมและการชี้นำความคิดของประชาชนจีน
ในชวงสงครามเกาหลีและยุคตนของสงครามเย็น ซึ่งสงผลกระทบตอการรับรูและทัศนคติของประชาชนจีนตอ
สถานการณระหวางประเทศในยุคนั้นอยางมาก
รายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ าจัดเป็ นเอกสารร่วมสมัยทีมีความสําคัญมาก เนืองจากสิงทีจะนําเสนอในหนังสือพิมพ์
ดังกล่าวต้องผ่านการคัดกรองของรัฐบาลจีน ดังนันรายงานทังหมดจึงสอดคล้องกับเจตจํานงของจีน นอกจากนันเอกสารสําคัญของพรรค
คอมมิวนิสต์บางฉบับหรือภาพถ่ายสําคัญบางภาพก็ได้รบั การตีพมิ พ์ลงในข่าวด้วย สิงทีน่ าสนใจก็คอื เมือผู้เขียนได้สบื ค้นเอกสารของ
เหมาเจ๋อตงหรือโจวเอินไหลบางฉบับ จะได้พบทังในหนังสือรวมบทความของพรรคฯ และในรายงานข่าวของหนังสือพิมพ์เหรินหมินรือเป้ า
ด้วย.
53
54
林伟京:
《《⼈⺠⽇报》与抗美援朝战争中的政治动员》,
《江⻄师范⼤学学报:哲社版》
,(南昌),2007
年,第 3 期,第 112-116 ⻚。
60
งานแปลเอก าร ำคัญ
อจด มายเ ตุทางการทูตประเท ฝรั่งเ
ณุทยา ณุตตรกุล
Licence Droit Économie et Gestion,
Mention Science Politique
Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne
ประวัติความเป็นมาของ อจด มายเ ตุทางการทูต
จุดเริ่มต้นของ อจด มายเ ตุ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ ” (Le centre des archives)1 มาจากการ
เพิ่มตำแ น่งรัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท “เลอ เซอเครแตร์ เดตา โอ ซาแฟร์ เอทร็องแชร์ ”
(Le secrétaire d’État aux Affaires étrangères) ในปี ค. . 1589 โดยมี ลุย ์ เดอ เรอโวล (Louis de
Revol) ดำรงตำแ น่งเป็นคนแรก
่ นการเก็บเอก ารทางการทูตมาจากการริเริ่มของ ชาล ์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี (Charles Colbert de
Croissy) รัฐมนตรีช่ ย ่าการกระทร งการต่างประเท ที่ดำรงตำแ น่งระ ่างปี ค. . 1680 ถึง 1696 โดย
ร บร มและจัดระเบียบเอก ารของตน ตลอดจนของผู้ดำรงตำแ น่งก่อน น้า เช่น อูค เดอ ลีออน (Hugues
de Lionne) ระ ่ า งปี ค. . 1663 ถึ ง 1671 และ อาร์ โ น เดอ ป็ อ มปอนน์ (Arnaud de Pomponne)
ระ ่างปี ค. . 1671 ถึง 1679
1
เขียน ่า “เลอ ซองเทรอ เด อาร์ชีฟ ์” ; อ่าน ่า “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์”
61
ชาล์ โกลแบรต์ เดอ ครัวซี ได้นำเอก ารทั้ง มดมาเข้าเล่ม ใช้ปก นัง
ีแดงจากประเท ทางตะ ันออก2 ประทับตรา ัญลัก ณ์ของครอบครั ที่เป็น
รูปงู “ลา กูเลอฟร์ ” (La couleuvre) บนปก และตราอัก รย่อ CC ของชื่อ
นาม กุลที่ ันเล่ม ต่อมาในปี ค. . 1716 ได้มีการใช้ตรา ัญลัก ณ์ของก ัตริย์
แทน
ก่อนปี ค. . 1830 มีเพียงนักการทูตที่เข้าถึงเอก ารทางการทูต ได้ แต่ ลังจากปี ค. . 1830 ภายใต้การ
ดูแลของ โอกุ ต์ มีเนต์ (Auguste Minet) ผู้อำน ยการ อจด มายเ ตุทางการทูตและนักประ ัติ า ตร์ชื่อดัง
ได้เปิดโอกา ใ ้กับการค้นค ้าทางด้านประ ัติ า ตร์
ภายใต้ าธารณรัฐฝรั่งเ ที่ 3 ในปี ค. . 1874 กลุ่มงานที่ประกอบด้ ยนักการทูต นักประ ัติ า ตร์และ
นักข่า จำน น นึ่ง ได้รับมอบ มาย น้าที่ ในการ ื่อ าร ่งเ ริมและเพิ่มค าม ำคัญใ ้กับจด มายเ ตุ
ทางการทูต กลุ่มงานนี้ได้ใ ้กำเนิด คณะกรรมาธิการจด มายเ ตุทางการทูต “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปร
มาติก ”์ (La commission des Archives diplomatiques)3 ที่คงอยู่จนถึงปัจจุบัน
ช่ ง งครามโลกครั้งที่ 2 แม้ ่าจะมีมาตรการอนุรัก ์ ป้องกันแล้ แต่จด มายเ ตุของกระทร งการ
ต่างประเท ฝรั่งเ กไ็ ด้รับค ามเ ีย ายเป็นอันมาก :
- การรุกคืบใกล้เข้ามาของเยอรมัน เป็นเ ตุใ ้เอก าร ำคัญทางการเมืองและเ ร ฐกิจ ร มไปถึง
แฟ้มข้อมูลของชา ต่างชาติในฝรั่งเ ถูกทำลายใน ันที่ 16 พฤ ภาคม ค. . 1940
- ช่ งฝรั่งเ ถูกเยอรมัน ยึดครอง เอก ารบาง ่ นถูก ่งไปยังประเท เยอรมนีและไม่ ามารถตาม
กลับคืนมาได้
- ในระ ่างการต่อ ู้เพื่อปลดปล่อยกรุงปารี แผนกเก็บเอก ารของกระทร งการต่างประเท ูญเ ีย
เอก าร ำคัญบาง ่ นจากเ ตุเพลิงไ ม้
ช่ ง ลัง งครามโลกครั้งที่ 2 ฝรั่งเ มีการบูรณะครั้งใ ญ่ และเริ่มมีการ างระบบค บคุมเอก าร อาทิ
เช่น ฌ็อง ลาลัว (Jean Laloy) ได้ตั้งกฎการเผยแพร่ ู่ าธารณะเมื่อเอก ารนั้นมีอายุครบ 30 ปี นับจาก ันที่
ผลิต และมีการถ่ายโอนเอก ารไปเก็บในเมืองอื่นนอกจากกรุงปารี
“มาโรกัง รูช ดู เลอว็อง” (Maroquin rouge du Levant)
3 เขียน ่า “ลา โกมีซียง เด อาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์” ; อ่าน ่า “ลา โกมีซียง เด ซาร์ชีฟ ์ ดีโปรมาติก ์”
2
62
ปัจจุบัน อจด มายเ ตุท างการทูตตั้งอยู่ที่ ลา กูร์ เนิฟ ว์ (La Courneuve) จัง ัด เซ็น -ซัง-เดอนี
(Seine-Saint-Denis)
และที่ น็องต์ (Nantes) จัง ัด ลัวร์-อัตล็องติก (Loire-Atlantique)
“จด มายเ ตุ” คืออะไร ?
จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” (Les archives)4 ตาม มาตรา L.211-1 ของประม ลกฎ มายมรดกทาง
ัฒนธรรมฝรั่งเ
“โก๊ด ดู ปาทรีมวนน์ ” (Code du Patrimoine) มายถึง “บรรดาเอก ารทั้ง มดทุก
ประเภท ที่ไม่ได้กำ นด ่า ใครผลิต เก็บรัก าที่ไ น ผลิตเมื่อไร ในรูปแบบและใช้ ื่อใด” 5
อธิบายเพิ่มเติมได้ ่า จด มายเ ตุ :
- ผลิตโดย นักเขียน จิตรกร พิธีกร นักบ ช นักเดินทาง นัก ิชาการ พ่อค้า ข้าราชการ
ูนย์ ัฒนธรรม เป็นต้น
เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ”์ ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์”
L’article L.211-1 du code du Patrimoine : les archives sont l’ensemble des documents, quels que soient leur
date, leur lieu de conservation, leur forme et leur support, produits ou reçu par tout service ou organisme public ou
privé dans l’exercice de leur activité.
4
5
63
-
ถานที่เก็บรัก า เช่น อจด มายเ ตุแ ่งชาติ อจด มายเ ตุของเมือง น่ ยงานราชการ
น่ ยงานเอกชน
-
ันเดือนปีที่ผลิต เช่น ค. . 625 ค. . 1969 ค. . 2019 ค. . 2024
- รูปแบบ เช่น ลายลัก ณ์อัก ร (ข้อค าม รูป าด แผนที่) เ ียง (บันทึกเ ียง บท นทนา รายการ
ิทยุ) รูปภาพ รูป ามมิติ
-
ื่อที่ใช้ เช่น บนกระดา ไมโครฟิล์ม คอมพิ เตอร์ เทปเ ียง ิดีโอ ซีดี ดี ีดี USB
ทั้งนี้ คำ ่า จด มายเ ตุ “เล ซาร์ชีฟ ์” ของฝรั่งเ ยังมีอีก 2 ค าม มาย จึงใช้คำนำ น้าเพื่อไม่ใ ้
ับ น :
- “ซองเทรอ” (Centre) ใช้เรียก อจด มายเ ตุ :
▪ “เลอ ซองเทรอ เด ซาร์ชีฟ ์ นาซัวนาลล์ ” (Le centre des archives nationales)
อจด มายเ ตุแ ่งชาติ
▪ “เ ล อ ซ อ ง เ ท ร อ เ ด ซ า ร ์ ช ี ฟ ์ ดี -ป โ ล -ม า ต ิ ก ” ( Le centre des archives
diplomatiques) อจด มายเ ตุทางการทูต
- “แซร์วิ ” (Service) : “เลอ แซร์วิ ดาร์ชีฟ ์ ” (Le service d’archives) ใช้ ำ รับ น่ ยงาน
ดูแลจด มายเ ตุ
แล้ว “จด มายเ ตุทางการทูต” คืออะไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” (Les archives diplomatiques)6 คือ เอก าร
ทั้ง มด ที่เกี่ย ข้องกับการต่างประเท การทูตกับประเท อื่น ซึ่งเป็นได้ทั้ง :
- เอก ารภายในประเท ของกระทร งการต่างประเท ฝรั่งเ ( รุปรายงาน เอก ารของรัฐมนตรี
และทูต)
- เอก ารจาก ถานทูตฝรั่งเ ในต่างประเท (เอก ารตอบโต้กันระ ่างกระทร งกับ ถานทูต
และกง ุล ข่า นัง ือพิมพ์ต่างชาติ แผนที่ รูปภาพ)
- เอก ารจาก ถาบัน/ ูนย์ ัฒนธรรมฝรั่งเ ในต่างประเท
- เอก ารจาก น่ ยงานฝรั่งเ ในองค์การระ ่างประเท ต่าง ๆ
6
เขียน ่า “เล อาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก” ; อ่าน ่า “เล ซาร์ชีฟ ์ ดี-ปโล-มาติก”
64
การใช้จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ และ การแปล
การ ึก า ค้นค ้า ิจัย ประ ัติ า ตร์ การเมือง และค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท ไทย-ฝรั่งเ ผ่าน
จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเ ได้อย่างถูกต้องและลึกซึ้ง ขึ้นอยู่กับ ลายปัจจัย ดังนี้ :
- เิ คราะ ์ ตีค าม ทำค ามเข้าใจเนื้อ าของเอก าร :
▪ ทูตฝรั่งเ อาจใช้ “เฌอ”(je) ผม รือ “อง”(on) เรา เป็นการแทนตั เอง ฉะนั้น ค ร
พิจารณาใ ้ดี ่า “อง” เป็น “เรา” ที่ มายถึงทูต รือ “เรา” ทั่ ไป
▪ คำบางคำในภา าฝรั ่ ง เ อาจมี ไ ด้ ลายค าม มาย และนอกจากนี ้ คำบางคำมี
ค าม มายตรงตั “ซองซ์ พร็อบร์”(sens propre) และค าม มายแฝง “ซองซ์ ฟีกูเร”
(sens figuré) รือ อาจมีการเล่นคำ โดยที่ทูตต้องการใช้ทั้ง องค าม มาย
- การแปลเอก ารจากภา าต้นฉบับ (ภา าฝรั่งเ ) ไปเป็นภา าไทย ต้องเลือกใช้คำที่เ มาะ ม
เพื่อรัก าค าม มายของข้อค ามใ ้ตรงกับเจตนารมณ์ของผู้เขียน (ต้นฉบับ) แต่ในบางครั้ง อาจ
จำเป็นต้องเขียนขยายค ามเพิ่มเติมใ ้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น นี่จึงเป็นงานผ มผ านระ ่างการแปล
ตรงตั 7 (Literal translation) กับการแปลแบบตีค าม8 (Interpretation)
▪ ภา าฝรั่งเ แบ่งออกเป็น 3 ระดับภา า9 :
- ภา าพูด (familier “ฟามีลิเย”) ที่ใช้กับครอบครั เพื่อน คนรู้จัก อาจ
มีคำ ยาบคาย
- ภา าพูด (courant “กูร็อง”) ที่ใช้ในชี ิตประจำ ัน มีค าม ุภาพ
- ภา าทางการ (soutenu “ซูเตอนู”) มีค าม ุภาพมาก
ทูตฝรั่งเ ใช้ทั้ง ภา าพูด “กูร็อง” และ ภา าทางการ “ซูเตอนู” ลับไปมา
- ฝรั่งเ มักจะเรียกองค์การระ ่างประเท ในรูปแบบของตั เอง เช่น :
▪ องค์การ ประชาชาติ (United Nations) ยูเอ็น (UN) คือ “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง
ซูนี” (Organisation des Nations unies)10 โอนู (ONU)
“ลา ทราดุคซียง ลิเตราลล์” (la traduction littérale)
“ลังแตร์เพรตาซียง” (l’interprétation)
9 Les registres/niveaux de langue : familier, courant et soutenu.
10 เขียน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง อูนี” ; อ่าน ่า “ออร์กานีซาซียง เด นาซียง ซูนี”
7
8
65
▪ องค์การ นธิ ัญญาแอตแลนติกเ นือ (North Atlantic Treaty Organization) นาโต
(NATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลัตล็องติก นอร์ด ” (Organisation du
traité de l’Atlantique nord) โอต็อง (OTAN)
▪ องค ์ ก าร นธ ิ ั ญ ญาป ้ อ งก ั น เอเช ี ย ตะ ั น ออกเฉี ย งใต้ (Southeast Asia Treaty
Organization) ซีโต้ (SEATO) คือ “ออร์กานีซาซียง ดู เทรเต เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”
(Organisation du traité de l’Asie du Sud-Est) โอตาซ (OTASE)
▪ ปัจจุบัน ฝรั่งเ ใช้ “อาเซอัน” (ASEAN) ำ รับอาเซียน ก่อน น้านี้ใช้ :
- Association des nations de l’Asie du Sud-Est (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง เดอ ลาซี ดู ซูดเอ ”) ANASE (อานาซ)
- Association des nations du Sud-Est asiatique (“อาโซซี ย าซี ย ง
เด นาซียง ดู ซูดเอ อาเซียติก”) ANSEA (อันเซอา)
- การใช้ข้อมูลอ้างอิง การเก็บเอก ารอ้างอิง
▪ ากงานเป็ นเพีย งการอ้า งอิ ง ข้ อมู ลจด มายเ ตุทางการทูต มิใช่ งานแปล ผู้เขี ย น
(นัก ิจัย) ค รใ ่ footnote ใ ้ชัดเจน เพื่อแยกเนื้อ าของเอก ารออกจากมุมมอง ค าม
คิดเ ็น ่ นตั
▪ ผู้เขียน (นัก ิจัย) ค รเก็บรัก าเอก ารไ ้ ในที่ปลอดภัยและ ะด กในการติดตาม การ
เข้าถึง ในกรณีที่ต้องการตร จ อบแ ล่งที่มาและค ามถูกต้อง
จด มายเ ตุทางการทูตฝรั่งเศ มีคุณประโยชน์อย่างไร ?
จด มายเ ตุทางการทูต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โทรเลขจาก ถานทูตฝรั่งเ ที่ตั้งอยู่ต่างประเท คือ การ
เขียน บอกเล่า รายงานเ ตุการณ์ ในมุมมองของทูตฝรั่งเ
จากการ ังเกตการณ์และการ ัมภา ณ์บุคคล
ำคัญ ดังนั้น จด มายเ ตุทางการทูตจึงมีค ามเป็นทั้ง :
- ประ ัติ า ตร์ (History) และประ ัติ า ตร์นิพนธ์ (Historiography)
- ค ามจริงในเชิง ัตถุ ิ ัย (Objective reality) และค ามเป็นอัต ิ ัย (Subjective reality)
อย่างไรก็ ตาม จด มายเ ตุทางการทูต ยังคงเป็นแ ล่งข้อมูล เชิงลึกทางประ ัติ า ตร์ เ มอมา ที่
ประกอบไปด้ ยข้อมูลเกี่ย กับเ ตุการณ์ ำคัญในประ ัติ า ตร์ระ ่างประเท การเจรจา ค ามขัดแย้ง และ
ค ามร ่ มม ื อ ทางการท ู ต ซ ึ ่ ง ามารถช่ ยใ ้ เ ข้ า ใจค าม ั ม พั น ธ์ ร ะ ่ า งฝรั ่ ง เ กั บ ประเท อื ่ น และ
66
ค าม ัมพันธ์ระ ่างกันของแต่ละประเท เช่น ค าม ัมพันธ์ทางการเมือง การค้าและ ัฒนธรรม ผ่านการทำ
นธิ ัญญา ัญญาข้อตกลงในรูปแบบท ิภาคี พ ุภาคี ร มถึงการแลกเปลี่ยนทาง ัฒนธรรม
ในอีกด้าน นึ่ง จด มายเ ตุทางการทูต ะท้อนใ ้เ ็นถึงบทบาท ท่าที จุดยืน มุมมองและการกำ นด
นโยบายต่างประเท ของฝรั่งเ ในแต่ละช่ งเ ลาของประ ัติ า ตร์ตามบริบททางการเมืองโลก นอกจากนี้ยัง
เผยใ ้เ ็นถึงบทบาทของ ลายประเท อีกด้ ย ตามที่ปรากฏในงานค้นค ้า ิจัย มาคมประชาชาติแ ่งเอเชีย
ตะ ันออกเฉียงใต้ (Association of South East Asian Nations) รือ อาเซียน (ASEAN) จากจด มายเ ตุ
ทางการทูตประเท ฝรั่งเ ใ ้ค ามรู้เกี่ย กับ :
- ประ ัติ า ตร์ การเมืองโลกในขณะนัน้
- ชี ประ ัติ : ก่อนจะเป็นองค์การค ามร่ มมือระ ่างภูมิภาคในนามของอาเซียน และจุดกำเนิด
ตลอดจน ิ ัฒนาการที่เต็มไปด้ ยอุป รรคของอาเซียน
- มุมมองของฝรั่งเ ( นึ่งในประเท ม าอำนาจ) ที่มีต่ออาเซียน ประเท มาชิก และอีก ลาย
ประเท
- บทบาทของฝรั่งเ และประเท ที่มี ่ นได้เ ีย
- ค าม ัมพันธ์ระ ่างประเท เ ล่านั้น
- ลำดับค าม ำคัญและการกำ นดนโยบายของแต่ละประเท
ท ั ้ ง มดน ี ้ ร ุ ป ได ้ ่ า จด มายเ ตุ ท างการทู ต ฝรั ่ ง เ จั ด เป็ น มรดกทาง ั ฒ นธรรม ที ่ บ อกเล่ า ถึ ง
ประ ัติ า ตร์ฝรั่งเ ในค าม ัมพันธ์ กับ ลายประเท มานานก ่า าม ต รร เป็นแ ล่งข้อมูลปฐมภูมิ
(Primary source) และ ทุติยภูมิ (Secondary source) เป็นทรัพยากร ำคัญและจำเป็น ำ รับ นักการทูต
และบุคคลที่ต้องการ ึก า ค้นค ้า และ ิจัย
อ้างอิง
https://www.legifrance.gouv.fr/codes/section_lc/LEGITEXT000006074236/LEGISCTA00000
6129161/
https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/archives-diplomatiques/a-propos-des-archivesdiplomatiques/cinq-siecles-d-histoire/article/lesorigines#:~:text=En%201874%2C%20la%20IIIe%20R%C3%A9publique,qui%20existe%20encor
e%20aujourd'hui.
67
“ปั ญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
รองศาสตราจารย์ ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
บทนา
วาทกรรมการทูต “ไผ่ลู่ลมเวียดนาม” หรือหงว่ายยาว “ไกแจเวียดนาม” (ngoại giao “cây tre”
Việt Nam) ต้อนรับทุกขัว้ อานาจทางการเมือง เวียดนามไม่เลือกข้าง สร้างมิตรไม่สร้างศัตรู ไดร้ บั การ
กล่าวถึงมากมายบนสื่อต่างชาติและสื่อไทยซึ่งการทูตดังกล่าวนับเป็ นผลลัพธ์ท่ีงดงามในช่วงไม่ก่ีปีท่ีผ่าน
มาของเวียดนามเห็นได้จาก เวียดนามกลายเป็ นพืน้ ที่ในการต้อนรับการมาเยือนของผูน้ าชาติมหาอานาจ
หลายประเทศ โดยเฉพาะการเดินทางมาเยือนเวียดนามของผูน้ าจีน ประธานาธิบดีสีจิน้ ผิงจานวน 2 ครัง้
(ปี 2017และปี 2023) การเยือนของผูน้ าสหรัฐอเมริกา ได้แก่ ประธานาธิ บดี บารัค โอบามา(ปี 2016)
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (ปี 2019) และประธานาธิบดีโจ ไบเดน (ปี 2023)ตลอดจน ประธานาธิบดีวลาดี
มีร์ ปูติน แห่งสหพันธรัฐรัสเซีย มาเยือนเวียดนามจานวน 5 ครัง้ (ปี 2001, ปี 2006, ปี 2013, ปี 2017 และปี
2024) ( Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng
bí thư, 2024) หรื อ แม้แ ต่ เ วี ย ดนามกลายเป็ น พื ้น ที่ ป ลอดภัย ส าหรับ ประชุ ม สุด ยอดระหว่ า งผู้น า
สหรฐั อเมริกา ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีคิมจองอึน แห่งสาธารณรัฐเกาหลีเหนือ ณ
กรุงฮานอย ในปี 2019 เป็ นต้น
จากปรากฏการณข์ า้ งตน้ ทาให้เวียดนามกลายเป็ นประเทศที่ส่ือยอมรับว่า “เนือ้ หอม” เมื่อเทียบ
กับประเทศในภูมิภาคเดีย วกัน เวี ย ดนามยัง ถูก ยกระดับ ให้กลายเป็ น พื้น ที่ป ลอดภั ย ไม่เลือกข้าง
ตลอดจนต้อนรับทุกขัว้ อานาจ โดยการทูตไผ่ล่ลู มเวียดนามกลายเป็ นที่รูจ้ ักในวงกว้างอย่างมากในสมยั
เหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม (ปี 2011-2024) โดยเหงวียนฟู้จ่องได้ประกาศใน
คราวการประชุมคณะกรรมการด้านการต่างประเทศ ปี 2021 (14 ธันวาคม ค.ศ. 2021) (Nguyễn Mạnh
Hùng , 2024) และได้รบั การตอกยา้ โดยผูน้ าระดับสูงของเวียดนามโดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีฟ่ามมิง จิง้
(Phạm Minh Chính ) ตลอดจนตอกยา้ การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนามผ่านสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม
จะเห็ น ได้ว่า เวี ย ดนามดาเนิ น นโยบายการทูตเชิง รุ กและสามารถสร้างการยอมรับจากนานา
ประเทศได้ ปฏิเสธไม่ได้ว่า ส่วนหนึ่งเพราะเวียดนามได้ถอดบทเรียนจากภาพลักษณ์ดา้ นลบของตนในอดีต
ซึ่ง เวี ย ดนามถูก มองว่า เป็ น ภัย คุก คามต่ อ ภูมิ ภ าคกรณี “ปั ญ หากัม พูช า” นานนับ เกื อ บทศวรรษ และ
เวียดนามพยายามปรับเปลี่ยนภาพลักษณ์ของตนเองใหม่ดว้ ยการเข้าเป็ นสมาชิกของประชาคมอาเซียนใน
68
ปี 1995และค่อย ๆ สร้างการยอมรับในเวทีนานาชาติ แมว้ ่าเหงวียนฟู้จ่อง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์
เวียดนาม (ปี 2011-2024) ผูร้ เิ ริม่ “การทูตไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ได้ถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 19 กรกฎาคม ค.ศ.
2024 ที่ผ่านมา กระนัน้ โตเลิม เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามคนใหม่ก็ยงั คงจะสานต่อการทูตใน
ลกั ษณะดงั กล่าว เพื่อย้อนกลับไปทาความเข้าใจบทเรียนการเมืองระหว่างประเทศของเวียดนามในห้วง
ปั ญหากัมพูชา ซึ่งเวียดนามถูกมองเป็ นภัยคุกคามของภูมิภาคถูกโดดเดี่ยวจากภูมิภาค ตลอดจนถูกคว่า
บาตรจากนานาประเทศเพื่อทาความเข้าใจมุมมองของเวียดนามภายใต้บริบทสงครามเย็น และเพื่อเป็ น
ประโยชน์ต่อการทาความเข้าใจเวียดนามในปั จจุบนั โดยเฉพาะด้านการต่างประเทศ
เมื่อผูเ้ ขียนไดม้ ีโอกาสแปลเอกสารชั้นต้นภาษาเวียดประเภทหนังสือพิมพ์กระแสหลกั ของรฐั บาล
เวียดนามระหว่างทศวรรษ 1980 ถึงต้นทศวรรษ 1990 (ปี 1990 และ ปี 1991) จึงขอนาเสนอบทความ
“ปั ญหากัมพูช า” ในหนั งสือพิมพ์ไ ซ่ก่ อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนั งสื อพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) เป็ นอย่างไร โดยชุดเอกสารที่ใช้นนั้ ถูกจัดเก็บใน
ห้ อ งสมุ ด ทั่ วไปในนครโฮจิ มิ น ห์ ( Thư viện Khoa học Tổng hợp) ที่ อ ยู่ Số 69 Lý Tự Trọng,
Phường Bến Thành, Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh
ภาพที่ 1 : Thư viện Khoa học Tổng hợp
1. สังเขปภูมิหลัง “ปั ญหากัมพูชา” : ที่มาของความขัดแย้งระหว่างเวียดนามกับ
ภูมิภาคอาเซียนและประเทศมหาอานาจ
ในปลายทศวรรษ 1970 และตลอดทศวรรษ 1980 เป็ นช่วงที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มี
ความแตกแยกและขดั แยง้ ทางการเมืองอย่างมากในประเด็น “ปั ญหากัมพูชา” (Cambodian Problems
ปี 1979-1991) โดยมาจากเหตุการณ์สาคัญในวันที่ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1978 เมื่อเวียดนามนาทหารนับแสน
นายบุกกัมพูชาและเข้ายึดกรุงพนมเปญในวันที่ 7 มกราคม ค.ศ. 1979 นอกจากจะเป็ นการละเมิดอธิปไตย
69
ของกัมพูชาแล้ว ยังเป็ นการละเมิดกฎบัตรสหประชาชาติและกฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการเคารพใน
เอกราชอธิปไตยและบูรณาภาพแห่งดินแดนของประเทศอื่นด้วย (ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็น
ข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา, 2528: 4) ต่อมาเวียดนามได้ตงั้
รัฐบาล “หุ่น” เฮงสัมริน หรือ ระบอบเฮงสัมริน ขึน้ มาแทนที่รฐั บาลกัมพูชาประชาธิปไตยซึ่งรู จ้ ักในนาม
รัฐบาลพลพตหรือ “กลุ่มเขมรแดง” (กลุ่มนีม้ ีสายสัมพันธ์ท่ีดีกบั จีน) โดยมีผนู้ าหลักสามคน คือ เฮงสัมริน
ดารงตาแหน่งประธานาธิบดี นายเจียซิม เป็ นประธานรัฐสภา และนายฮุนเซน ดารงตาแหน่งนายกรัฐมนตรี
และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541: 61) ปฏิบตั ิการของเวียดนาม
ดงั กล่าว ทาให้กมั พูชามองเวียดนามเป็ น “ศัตรู หมายเลขหนึ่งแทนจักรวรรดินิยมอเมริกา” (ธีระ นุช
เป่ี ยม, 2560: 361) ทว่าน่าสนใจที่เวียดนามเขียนประวัติศาสตร์ช่วงนีข้ องตนว่าเป็ น สงครามปกป้ องชาติ
(ปี 1975-1979)” โดยกลุ่มเขมรแดง (พลพต - เอียง สารี - เขียว สัมพัน) ถูกมองว่า เป็ นพวกชอบรุกราน
ดินแดนเวียดนามมาตัง้ แต่ปี 1975-1978 นั่นคือสถานการณ์ท่วั ไปที่ท่วั โลกรับรู ้ ณ ห้วงนัน้
อาจกล่าวได้ว่า เมื่อสหรัฐอเมริกาแทรกแซงอินโดจีนมากกว่า 2 ทศวรรษ และพยายาม ถอนตัว
ออกจากอินโดจีน (ลาว กัมพูชา และเวียดนาม) หลงั จากสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 (ปี 1954-1975) สิน้ สุด
โดยเวียดนามและลาวพัฒนาความสัมพันธ์ไปอย่างสนิท แนบแน่นและใกล้ชิด เห็นได้จากผูน้ าลาว คือ ท่าน
ไกสอน พมวิหาน ได้เดินทางไปเยือนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1976 จนมีแถลงการณ์ยา้ เอกภาพ
และความร่วมมือระหว่างสองประเทศร่วมกัน ต่อมาเลสวน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและฝั่ม
วันด่ง นายกรัฐมนตรี ได้เดินทางไปเยือนลาวในเดือนกรกฎาคม ในปี ถัดมา ทงั้ สองฝ่ายมีการลงนามใน
สนธิสญ
ั ญามิตรภาพและความร่วมมือ ซึ่งสะท้อนสัมพันธภาพพิเศษระหว่างเวียดนามกับลาว (ธีระ นุช
เปี่ ยม, 2534: 118) ส่วนพัฒนาการทางการเมืองในกัมพูชาหลังสิน้ สุดสงครามอินโดจีนครัง้ ที่ 2 ได้เข้าสูย่ คุ
มืดมนสมัย “เขมรแดง” หรือกัมพูชาประชาธิปไตย (ปี 1975-1979) ซ่ึงมีพลพต - เอียง สารี - เขียว
สมั พนั - ฮูยวน - ฮูนึม และนวนเจีย เป็ นผูน้ า โดยเฉพาะเป็ นที่มาแห่งประวัติศาสตร์โศกนาฏกรรมการ “ฆ่า
ล้างเผ่าพันธุ”์ ครัง้ ใหญ่ท่ีสดุ อีกเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์กมั พูชา โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้ทาให้ปัญหาความ
ขัดแย้งระหว่างเวียดนามและกัมพูชาเด่นชัดมากขึน้ สะท้อนให้เห็นภาพความแตกแยกภายในของกลุม่ อิน
โดจีนด้วยทัง้ ๆ ที่ ในอดีตกัมพูชาเคยมีอดุ มการณ์ปลดปล่อยชาติรว่ มกับเวียดนาม
ย้อนกลับไปเมื่อเวียดนามบุกยึดกรุ งพนมเปญ ทาใหก้ าลงั ทหารของประชาชนกมั พชู า ส่วนใหญ่
หลบหนีมาตัง้ ฐานปฏิบตั ิการอยู่บริเวณชายแดนด้านตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งมีอาณาเขตติดต่อ
กับไทยโดยเฉพาะกระทบต่อประเทศไทยโดยตรง (สาหรับประเทศอาเซียนอื่น ๆ แทบจะไม่มีผลกระทบเลย)
โดยกลุ่มชาวกัมพูชาที่ต่อต้านการยึดครองเวียดนามมี 3 กลุ่มหลัก คือ กลุ่มกัมพูชาประชาธิปไตย (กล่มุ
เขมรแดง) กลุม่ แนวร่วมปลดแอกแห่งชาติของประชาชนเขมร ภายใต้การนาของนายซอนซานและกลุ่มแนว
ร่วมแห่งชาติเพื่อเอกราช ความเป็ นกลางและสันติภาพในกัมพูชา ภายใต้การนาของสมเด็จนโรดม สีหนุ
(อรอนงค ์ นอ้ ยวงศ,์ 2541: 64-65) เฉพาะปฏิบตั ิการของเวียดนามได้ก่อให้เกิดผลเสียหายต่อชีวิตและ
70
ทรพั ย์สินของส่วนราชการและราษฎรไทย ซึ่งมาจากเหตุการณ์บา้ นโนนหมากมุ่น อาเภอตาพระยา จังหวัด
ปราจีนบุรี ในวันที่ 23 มิถนุ ายน ค.ศ. 1980 (พ.ศ. 2523) ต่อมาไทยรับภาระต้องจัดการดูแลผูอ้ พยพ ทาให้
บริเวณใกลพ้ รมแดนไทย-กัมพูชาขาดเสถียรภาพ รัฐบาลต้องสูญเสียเวลาในการวางแผนและดาเนินการ
ทางการทูตเพื่อคัดค้านการขยายตัวของเวียดนามและต้องเพิ่มงบประมาณด้านการทหารในการป้องกัน
ประเทศ
“ปั ญหากั ม พู ช า” ท าให้อ าเซี ย น (Association of Southeast Asian Nations – ASEAN ในปี
1967 ซึ่งการก่อตงั้ ครัง้ แรก มีเพียง 5 ประเทศ คือ ไทย อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิ ลิปปิ นส์ และสิงคโปร์) ได้จดั
ประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอาเซีย นวาระพิเศษขึน้ ที่กรุ งเทพมหานคร เมื่อวันที่ 12
มกราคม ค.ศ. 1979 ซึ่งอาเซียนมองว่า เวียดนามละเมิดอธิปไตยของกัมพูชา โดยออกแถลงการณ์ว่า
อาเซียนยืนยันสิทธิของประชาชนกัมพูชาที่จะกาหนดอนาคตของตนเอง เรียกร้องให้กองกาลังต่างชาติ
ทงั้ หมดออกจากดินแดนกัมพูชาโดยทันที ฝ่ ายไทยนับตัง้ แต่ยคุ รัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ จนถึง
รัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็ นนายกรัฐมนตรี ไทยยั ง คงแสดงจุ ด ยืน รั บ รองรั ฐ บาลพลพต
(กัมพูชาประชาธิปไตย) วา่ เป็ นรัฐบาลที่ถกู ต้องของกัมพูชา ซึง่ ไทยได้ดาเนินนโยบายร่วมมือกับอาเซียนมี
การออกแถลงการณ์อาเซียนเพื่อให้มีการถอนทหารต่างชาติออกจากกัมพูชาและให้ประชาชนกัมพูช าใช้
สิท ธิ ก าหนดทางเลือกของตนเอง การสนับสนุน ฝ่ ายต่อต้าน ตลอดจนร่วมมื อกับมหาอานาจ เช่น จี น
สหรัฐอเมริกา และญี่ปนุ่ เป็ นต้น (อรอนงค์ น้อยวงศ์, 2541) ส่วนจีนตอบโต้เวียดนามด้วยการทาสงคราม
สั่งสอนเวียดนามในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1979 เป็ นเพราะเวียดนามโค่นล้มรัฐบาลพลพต (กลุม่ เขมรแดง)
ที่ จี น ให้ก ารสนับ สนุน ท าให ้ค วามสัม พัน ธ์เ วี ย ดนามกับ จี น ขาดสะบั้น โดยกระทรวงการต่ า งประเทศ
เวียดนามระบุวา่ จีนแสดงพฤติกรรมที่เป็ นศัตรูอย่างเปิ ดเผยต่อเวียดนาม จึงเกิดวาทกรรม “จีนเป็ นศัตรูของ
เวียดนาม” และ “จีนคือผูท้ รยศเวียดนาม” (ธนนันท์ บุน่ วรรณา, 2563)
นับจากนัน้ เป็ นต้นมา เวียดนามมองจีนเป็ นภัยคุกคามและยืนยันเวียดนามจะถอนทหารออกไป
ก็ ต่ อ เมื่ อ จี น ยุติ ก ารคุก คาม ในระหว่า งนี เ้ วี ยดนามซึ่ง มี ส หภาพโซเวียตสนับสนุน ด าเนิ น การทางด้าน
การเมืองและการทูต โดยมีจดุ ประสงค์หลักคือ การทาให้นานาประเทศยอมรับว่า การที่เวียดนามส่งกาลัง
ทหารไปล้มล้างรัฐบาลพลพตเป็ นสิ่งที่ชอบธรรมโดยมีอาเซียนเป็ นเป้าหมายสาคัญ หากอาเซียนยอมรับ
การกระทาของเวียดนามแล้วก็เป็ นการง่ายที่จะชักจูงประเทศอื่น ๆ ให้คล้อยตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
เวียดนามพยายามทาให้ปัญหากัมพูชาจากัดอยู่ในเฉพาะพืน้ ที่อินโดจีน พร้อมกับยา้ ว่า อุปสรรคของปั ญหา
มาจากการที่ จี น เป็ น ภัย คุ ก คามต่ อ อิ น โดจี น ดัง นั้น เวี ย ดนามจึ ง ใช้ท่ี ป ระชุ ม สามชาติ อิ น โดจี น เป็ น
กระบอกเสียงของเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา นอกจากนี ้ ยังดาเนินการทางการทูตโดยลาพัง (อรอนงค์
น้อ ยวงศ์, 2541: 76-84) นั่น คื อ การสร้า งความสัม พัน ธ์ร ะหว่ า งประเทศ พร้อ มเดิ น สายพบปะกับ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของประเทศต่าง ๆ ทัง้ ในและนอกภูมิภาคที่ทงั้ เกี่ยวข้องและไม่
เกี่ยวข้องโดยตรงกับปั ญหากัมพูชา โดยผูม้ ีบทบาทสาคัญที่เผชิญหน้ากับปั ญหากัมพูชาของฝ่ ายเวียดนาม
71
คือ รัฐมนตรีต่างประเทศเหงวียนเกอธัค ซึ่งได้รบั การขนานนามว่าเป็ นนักการทูตที่ยอดเยี่ยมที่สดุ ใน
เวียดนามโดยเฉพาะในช่วงวิกฤตที่เวียดนามถูกคว่าบาตรจากนานาประเทศจากปั ญหากัมพูชา ในทาง
กลับกันเหงวียนเกอธัคกลับไม่เป็ นที่ช่ืนชอบของฝ่ ายจีนเพราะ เหงวียนเกอธัคเป็ นบุคคลที่วิพากษ์วิจารณ์
จีนในเชิงลบตลอดช่วงทศวรรษของปั ญหากัมพูชา น่าสนใจว่าตลอดทศวรรษ 1980 ประเทศไทยซึ่งได้รบั
ผลกระทบโดยตรงและโดยเฉพาะสื่อหนังสือพิมพ์ไทยนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชาผ่าน
ภารกิจการเยือนประเทศไทยและต่างประเทศของเหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
เวียดนาม ตลอดจนมี นักวิชาการไทยเดินทางไปสัมภาษณ์เหงวียนเกอธัคที่กรุ งฮานอยเพื่อทราบท่าที
มุมมอง จุดยืนในการมองปั ญหาของเวียดนาม (ธนนันท์ บุ่นวรรณา, 2564) แม้การกระทาของเหงวียน
เกอธัคในเวลานัน้ จะถูกมองเป็ นการสร้างภาพ “ขายความคิด” ในทานองที่ว่า เวียดนามต้องการให้มีการ
เจรจาแก้ไขปั ญหาโดยสันติวิธีไม่ตอ้ งการที่จะรุกรานไทย ซึ่งถ้าไม่ใช้วิจารณญานอาจหลงเชื่อเวียดนามได้
โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีงานเขียนทางวิชาการไทยไม่นอ้ ยที่ศกึ ษาเรื่องปั ญหากัมพูชาเนื่องจากเป็ นปั ญหาความ
มั่นคงและเกี่ยวพันโดยตรงต่อสันติภาพระดับภูมิภาค แม้ทา้ ยที่ สดุ ทหารชุดสุดท้ายของเวียดนามเดินทาง
ออกจากกัมพูชาในเดือนกันยายน ค.ศ. 1989 และสันติภาพในภูมิภาคได้กลับคืนมาอีกครัง้
จะเห็นว่า เวียดนามในห้วง “ปั ญหากัมพูชา” ถูกมองในแง่มมุ ลบตลอดมาจากกลุ่มประเทศอาเซียน
โดยเฉพาะฝ่ ายไทย ก่ อ ให้เ กิ ด ภาพสหรัฐ อเมริกาหัน มาร่วมมื อ กับ จี น และอี กหลายประเทศโดดเดี่ยว
เวียดนาม อาเซียนพยายามยับยัง้ การขยายอิทธิพลของเวียดนามและสหภาพโซเวียตในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้
2. ปัญหากัมพูชา” ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน
(Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
2.1 แนะนาเอกสารทีใ่ ช้และข้อจากัด
หนั ง สื อ พิ ม พ์ไ ซ่ ก่ อ นสายฟ้ อ ง (Sài gòn giải phóng) เป ็ น หน ั ง ส ื อ พ ิ ม พ ์ ร ายว ั น ของ
คณะกรรมการพรรค นครโฮจิ ม ิ น ห์ ซ ึ ่ ง ฉบ ั บ พ ิ ม พ ์ ค ร ั ้ ง แรกม ี ข ึ ้ น เพี ย ง 5 วั น หลั ง จากการรวมประเทศ
(วันที่ 5 พฤษภาคม 1975) ตามมติของคณะกรรมการพรรคไซ่ง่อน - ซาดิ่งห์ (Saigon-Gia Dinh) หนังสือพิมพ์
ไซ่ก่อนสายฟ้องยังคงเป็นสำนักข่าวแห่งแรกในประเทศที่ตีพิมพ์หนังสือพิมพ์ออนไลน์และนำเสนอข่าว 3 ภาษา
ได้แก่ ภาษาเวียดนาม ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน
ภาพที่ 2 : โลโก้หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง
72
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) เป็ นหน่วยงานกลางของพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม ฉบับ
แรกออกเผยแพร่ส่สู าธารณชนเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 1951 ในเขตสงครามเวียดบั๊กซึ่งเป็ นช่วงที่เวียดนาม
กาลังต่อสูก้ บั อาณานิคมฝรั่งเศส โดยหนังสือพิมพ์มีการโฆษณาชวนเชื่อว่า เป็ น “เสียงของพรรค รัฐบาล
และได้รบั ความเชื่อมั่นจากประชาชน” ปั จจุบนั หนังสือพิมพ์เญินเซินเผยแพร่ทงั้ ในรูปแบบออนไลน์และเป็ น
ฉบับ เป็ นสื่อกระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม
ภาพที่ 3 : โลโก้หนังสือพิมพ์เญินเซิน
หนั งสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ เป็นกระบอกเสียงของสหภาพเยาวชน
คอมมิวนิสต์โฮจิมินห์แห่งนครโฮจิมินห์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 2 กันยายน ค.ศ. 1975
ภาพที่ 4 : โลโก้หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋
เอกสารแปลชุดนีเ้ ป็ นการคัดเลือกและเป็ นการแปลจากเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ร่วมสมัย
เวียดนามซึ่งจัดเก็บในห้องสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) ในนครโฮจิมินห์ จานวนหลาย
ร้อยรายการ และเป็ นชุดเอกสารที่เกี่ยวข้องกับประเด็นปั ญหากัมพูชาโดยผ่านการทางานของนายเหงวียน
เกอธัค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม (ปี 1980-1991) เนื่องจากข้อจากัดของการ
เข้า ถึ ง เอกสารประเภทหนัง สื อ พิ ม พ์ร่ว มสมัย ช่ ว งทศวรรษ 1980 เพื่ อ ป้อ งกัน เอกสารถูก ท าลายจาก
ระยะเวลาและอายุของเอกสารอันเนื่องจากความเปราะบางของหนังสือพิมพ์ ทางเจ้าหน้าที่หอ้ งสมุด
เวียดนามจึงอนุญาตให้ทาสาเนาด้วยวิธีสแกนในรูปไฟล์ PDF ขนาดเท่ากระดาษ A 4
ระบบการจัดเก็บเอกสารที่หอสมุดทั่วไป (Thư viện Khoa học Tổng hợp) โดยเฉพาะเอกสาร
ประเภทหนังสือพิมพ์ พบว่า ไม่มีการจัดการเอกสารตามหมวดหมู่ ซึ่ง ต่างจากหอจดหมายเหตุ ณ ท่า
วาสุกรี ของประเทศไทย ที่ใช้วิธีการจัดเก็บเอกสารประเภทหนังสือพิมพ์ดว้ ยการจัดหมวดหมู่ และทาเป็ น
ข่าวตัดแปะ ที่เรียกว่า “กฤตภาคข่าว” ดังนัน้ ในส่วนรู ปแบบของการแปลเอกสารประเภท หนังสือพิมพ์ไซ่
ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi
73
Trẻ) ผูแ้ ปลจะจัดเรียงเอกสารตามปี ค.ศ. ตามการนาเสนอของข่าวและตามลาดับเวลา ส่วนขอ้ ควร
ระมัดระวังของหนังสือพิมพ์ในเวียดนามในฐานะที่นามาใช้เป็ นหลักฐาน กล่าวคือ สื่อเวียดนามส่วนมากอยู่
ภายใต้การควบคุมโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวียดนาม ไม่มีเสรีภาพในการนาเสนอเท่าใด
นัก การนาเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นปั ญหากัมพูชา จึงมีลกั ษณะรายงานข่าวตามสถานการณ์ภายใต้การ
ควบคุม กากับ ดูแลการนาเสนอข่าวโดยพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามและรัฐบาลเวี ยดนามมากกว่าเป็ นการ
นาเสนอทัศนะของผูส้ ่อื ข่าว ซึง่ สะท้อนให้เห็นมุมมอง ทัศนะของพรรคและรัฐเวียดนามที่มีต่อปั ญหากัมพูชา
เพียงด้านเดียว
2 . 2 ข้ อ ค้ น พ บ ใ น ห นั ง สื อ พิ ม พ์ ไ ซ่ ก่ อ น ส า ย ฟ้ อ ง ( Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ)
ภาพสะท้อนของปั ญหากัมพูชาที่ปรากฏในหนังสือพิมพ์กระแสหลักของรัฐบาลเวียดนาม ทัง้
3 สื่อ ได้แก่ ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และ
หนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) สามารถตัง้ ประเด็นชุดเอกสารได้ดงั นี ้
2.2.1 ทัศนะเวียดนามต่อปั ญหากัมพูชา
การเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงทศวรรษ 1980 ในทัศนะของเวียดนาม มีความ
ตึงเครียดและไม่ม่นั คง ไม่มีสนั ติภาพ เนื่องจากการขยายอานาจของจีนที่รว่ มมือกับสหรัฐอเมริกา ประเทศ
ไทย ตลอดจนการดึงประเทศอาเซียนให้ดาเนินนโยบายต่อต้าน กดดันทัง้ ทางทหาร เศรษฐกิจ การ
ต่างประเทศเพื่อต่อสูก้ บั สามประเทศอินโดจีน เวียดนามแสดงทัศนะว่ากลุม่ เขมรแดง (กลุม่ พลพต) ทาการ
ฆ่ า ล้า งเผ่ า พัน ธุ์อ ย่ า งไม่ เ คยมี ม าก่ อ นในประวัติ ศ าสตร์ข องมนุษ ยชาติ ที่ ส าคัญ เวี ย ดนามยื น ยัน ว่ า
สถานการณ์ ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มี ปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
การแก้ไขปั ญหาภายในของกัมพูชาต้องได้รบั การจัดการโดยชาวกัมพูชาเองโดยปราศจากการแทรกแซง
จากภายนอก เวียดนามสร้างวาทกรรมภัยคุกคามจากจีน และจะถอนทหารอาสาสมัครเวียดนามก็ต่อเมื่อ
ภัยคุกคามจากจีนหมดไป หรือยุติการใช้ดินแดนประเทศไทยต่อสูก้ บั ประเทศเพื่อนบ้านและยุติการใช้พลพ
ตต่อสูก้ บั ประชาชนกัมพูชา การฟื ้ นฟูและการสร้างสัมพันธไมตรีมิตรภาพที่ดีระหว่างสามประเทศในอินโด
จีนกับไทยเป็ นปั จจัยสาคัญอย่างยิ่งต่อสันติภาพและความมั่นคงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สาธารณรฐั
ประชาชนกัมพูชาพร้อมที่จะเจรจาการส่งกลับผูล้ ีภ้ ัยชาวกัมพูชาที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย บทบาทของ
สหประชาชาติท่ีมีต่อปั ญหากัมพูชา แต่ในช่วงสิบปี ท่ีผ่านมา มติของสหประชาชาติได้ขดั ขวางการระงับข้อ
พิพาทในประเด็นกัมพูชาอย่างยุติธรรม นั่นคือ เหตุผลที่ปัญหากัมพูชาได้รบั และกาลงั ไดร้ บั การแกไ้ ขนอก
กรอบของสหประชาชาติ
2.2.2 เวียดนามกับไทย
74
ในช่วงที่เหงวียนเกอธัค รัฐมนตรีต่างประเทศเวียดนามมาเยือนไทยช่วงต้นทศวรรษ 1980 (ปี ค.ศ.
1980, ค.ศ. 1982, และ ค.ศ. 1984 ไม่มีการนาเสนอข่าวจากฝั่ งเวียดนามแต่พบสื่อไทยนาเสนออย่าง
แพร่หลาย) (โปรดศึกษาจากงานธนนันท์ บุ่นวรรณา,2564) ทว่าในช่วงปลายทศวรรษ 1980 เหงวียน
เกอธัค มาเยือนประเทศไทยอีกครัง้ หลังจากปั ญหากัมพูชาได้รบั การแก้ไ ข เวียดนามถอนทหารออกจาก
กัมพูชา สานักข่าวเวียดนามมีการกล่าวถึงไทยต้องการปรับปรุงความสัมพันธ์กบั เวียดนาม ก่อนอื่นให้ขยาย
ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้า และใน ค.ศ. 1991 นายโด๋เหมื่อย (Đỗ Mười) ให้การต้อนรับ
คณะผูแ้ ทนทหารระดับสูงของไทยนาโดยพลเอกสุนทร คงสมพงษ์ ผูบ้ ญ
ั ชาการทหารสูงสุดเยือนเวียดนาม
อย่างเป็ นทางการ
ภาพที่ 5: ปกงานวิจัยเหงวียนเกอธัคในทัศนะสื่อไทยและเวียดนาม (2564)
2.2.3 เวียดนามกับอินโดจีน (ลาว เวียดนาม กัมพูชา)
ภายใตส้ ถานการณ์ปัญหากัมพูชา เวียดนามจัดให้มีการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศอินโดจีนเป็ นประจาทุกปี ซึ่งสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ท่ีแนบแน่นของกลุม่ อินโดจีน โดยฝ่ าย
เวียดนาม คือ เหงวียนเกอธัค (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม) ฝ่ ายลาว คือ พูน สี
ปะเสิด (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สปป.ลาว) และฝ่ ายกัมพูชา คือ ฮุนเซน (รัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา) ยืนยันความเลวร้ายของยุคสมัยพลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุอ์ ย่างที่ไม่
เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ มีการประเมินสถานการณ์ของสามประเทศกลุม่ อินโดจีน
โดยรวม เช่น ประเทศลาวและเวียดนามเอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จที่
สาคญ
ั ในการพฒ
ั นาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กบั รัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน โดยเฉพาะประเทศไทยถูกมองว่าสมรูร้ ว่ มคิด
กับจีนเพื่อรุ กลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว และร่วมมือกับจีนทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บแต่ไม่
นานเวียดนามจะเอาชนะทุกอย่างได้ ชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศต่อสูเ้ พื่อให้ได้รบั เอกราชยาวนานที่สดุ
75
และโหดร้ายที่สุด ทั้งสามประเทศต้องการสันติภาพและต้องการสิทธิ ในการกาหนดชีวิตตนเอง ขณะที่
สหรัฐอเมริกากับจีนคือผูต้ ่อต้านสันติภ าพ ที่ประชุมชื่นชมการประชุมใน ค.ศ. 1985 ระหว่างรัฐมนตรี
ต่างประเทศอินโดนีเซียและเวียดนาม ซึ่งเป็ นตัวแทนของสองกลุ่มประเทศ และการประชุมคณะทางาน
ระหว่างสองประเทศที่เปิ ดก้าวใหม่ในกระบวนการเจรจาเพื่อแก้ไขปั ญหาสันติภาพและเสถียรภาพ ในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้และประเด็นกัมพูชา
ภาพที่ 6 : เหงวียนเกอธัคและฮุนเซน ลงนามในสนธิสญ
ั ญาเกี่ยวกับชายแดนระหว่างสองประเทศ
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1983)
ภาพที่ 7 : พิธีเปิดการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศลาว กัมพูชาและเวียดนามครั้งที่ 10 ( KHAI MẠC
TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN
THỨ 10 ) (1985, 18 January)
76
2.2.4 เวียดนามกับอินโดนีเซีย
น่าสนใจที่ว่า ในช่วงปั ญหากัมพูชา ประเทศในอาเซียนที่ได้รบั การเสนอในแง่มมุ บวกเป็ นมิตร และ
มี ค วามเข้า ใจเวี ย ดนามคื อ อิ น โดนี เ ซี ย เห็ น ได้จ ากการน าเสนอข่ า วการเยื อ นอิ น โดนี เ ซี ย เ พื่ อ เข้า พบ
ประธานาธิ บ ดี ซู ฮ าร์โ ต นายม็ อ คตาร์ กุสุม าอาตมายา (Mochtar Kusumaatmadja) รัฐ มนตรี ว่ า การ
กระทรวงการต่างประเทศ พลเอกเบนนี มูรด์ านี (Benny Moerdani) ผูบ้ ัญชาการทหารสูงสุด และยูซุฟ
วานันดี (ยูซุฟ วานันด์/Jusuf Wanandi) ผูอ้ านวยการศูนย์ศกึ ษายุทธศาสตร์และการศึกษาระหว่างประเทศ
อินโดนีเซีย ต่อมาสื่อเวียดนามได้นาเสนอข่าวนายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการ
ต่างประเทศพร้อมภริยาและคณะ เดินทางเยือนเวียดนาม (ใน ค.ศ. 1985) โดยเข้าพบเหงวียนเกอธัคที่กรุง
ฮานอย ซึ่งสื่อเวียดนามนาเสนอ รัฐมนตรีทงั้ สองแสดงความปรารถนาที่จะเสริมสร้างมิตรภาพและความ
ร่วมมือระหว่างเวียดนามและอินโดนีเซีย พร้อมกับส่งเสริมความพยายามในการสร้างเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ให้เป็ นเขตภูมิภาค สาขาสันติภาพความมั่นคงมิตรภาพและความร่วมมือ โดยเฉพาะการแก้ไขปั ญหา
กัม พูช านั้น เวี ย ดนามชื่ น ชมวิ สัย ทัศ น์ข องอิ น โดนี เ ซี ย และรัฐ มนตรี ว่ า การกระทรวงการต่ า งประเทศ
อินโดนีเซียที่เก่งกาจเป็ นการส่วนตัว ความกล้าหาญที่นาไปสู่ผลลัพธ์ของ JIM-1 และความม่งุ ม่ นั ในการ
เอาชนะอุปสรรคทัง้ หมดเพื่อความสาเร็จของ JIM-2 เวียดนามมองอินโดนีเซีย เป็ นตัวแทนของกลุม่ ประเทศ
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภาพที่ 8 : รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศอินโดนีเซีย นายม็อคตาร์ กุสมุ าอาตมายา
เยือนเวียดนาม ในวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1985
ทีม่ า: หนังสือพิมพ์ Nhân Dân (1985)
77
2.2.5 เวียดนามกับประเทศนอกภูมิภาค (ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย สวีเดน เยอรมนี
อิตาลี) มีแนวโน้มอยู่ข้างเวียดนาม
ในช่วงทศวรรษ 1980 การเดินทางเยือนเวียดนามของรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของ
ประเทศนอกภูมิภาคตามคาเชิญของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนามก็เป็ นสิ่งที่ปรากฏ
มาโดยตลอด ซึง่ สะท้อนให้เห็นพันธมิตรของเวียดนาม เช่น ในราวเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1983 รัฐมนตรีวา่ การ
กระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค และ
ได้มีการจัดประชุมนักข่าวร่วมกัน ณ กรุ งฮานอย มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น รวมถึงความสัมพันธ์
ระหว่างประเทศที่ทงั้ สองผ่ายต่างให้ความสนใจ โดยเฉพาะเกี่ยวกับปั ญหากัมพูชา รัฐมนตรีวา่ การกระทรวง
การต่างประเทศฝรั่งเศส ต้องการให้การตัดสินใจของประชาชนกัมพูชาได้รบั การปกป้องไม่ควรเป็ นผลจาก
อิทธิพลจากภายนอก ฝรั่งเศสปรารถนาให้กองทัพต่างชาติของประเทศทั่วโลกต่างถอนทหารกลับประเทศ
ส่วนนายวิลเลียม เฮย์เดน (William G. Hayden/Bill Hayden) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
ออสเตรเลียได้เยือนเวียดนามอย่างเป็ นทางการตามคาเชิญของเหงวียนเกอธัค ทัง้ สองฝ่ ายประสงค์ให้เกิด
สันติภาพความมั่นคงในภูมิภาคและของโลก ทัง้ นีร้ ฐั มนตรีว่าการกระทรวงการต่ างประเทศออสเตรเลีย
กล่าวสนับสนุนการต่อสูเ้ พื่อเอกราชและอิสรภาพของประชาชนเวียดนาม ในส่วนรัฐมนตรีว่าการกระทรวง
การต่างประเทศสวีเดน พร้อมคณะเดินทางเยือนกรุงฮานอย กรณีเยอรมนีสนับสนุนการฟื ้ นฟูความสัมพันธ์
ระหว่างเวียดนามและจีนเพราะจะช่วยแก้ไขปั ญหากัมพูชา รวมถึงยังสร้างภูมิภาคที่ม่ นั คงและสงบสุขใน
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเหงวียนเกอธัคยินดีกบั นโยบายที่เป็ นมิตรของรัฐบาลอิตาลีท่ีมีต่อเวียดนาม
และจุดยืนเชิงบวกของอิตาลีต่อการยุติปัญหากัมพูชาด้วยวิธีทางการเมือง เป็ นต้น
2. บทสรุ ปและข้อเสนอแนะ
บทสรุ ป : จากการศึกษาเรือ่ ง ปั ญหากัมพูชา”ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้อง (Sài gòn giải phóng)
หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân) และหนังสือพิมพ์ตว๋ ยแจ๋ (Tuổi Trẻ) ในช่วงทศวรรษ 1980-ต้น
ทศวรรษ 1990 สะท้อนให้เห็นท่าทีของเวียดนามต่อประเด็นปั ญหากัมพูชาต่างจากอาเซียนและประเทศ
มหาอานาจ เช่น สหรัฐอเมริกาและจีน เป็ นต้น โดยเฉพาะการนาเสนอข่าวของสื่อเวียดนามทัง้ 3 แหล่งข่าว
ไม่แตกต่างกันมากนัก เนื่องจากแหล่งข่าวทัง้ สามอยู่ภายใต้การควบคุม กากับ ดูแลโดยพรรคคอมมิวนิสต์
และรัฐบาลเวียดนาม อย่างไรก็ดี “ปั ญหากัมพูชา ทาให้ผลงานของนักวิชาการเวียดนามส่วนใหญ่เห็นพ้อง
ต้องกันว่า ส่งผลให้ ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนาม-อาเซียน ตัง้ แต่ปี ค.ศ. 1967-1995 มีลกั ษณะของการ
เผชิญหน้า
ในเชิงวิชาการ
ทาใหเ้ ราได้มีองค์ความรูแ้ ละเข้าใจ ท่าทีของเวียดนามในยุคปั ญหากัมพูชาผ่านเอกสารเวียดนาม
ช่วง 10 ปี (ทศวรรษ 1980-ต้นทศวรรษ 1990)
78
ในเชิงนโยบาย
เอกสารชุดนีส้ ามารถทาความเข้าใจนโยบายการต่างประเทศเวียดนามในช่วงปั ญหากัมพูชา
โดยเฉพาะเวียดนามถอดบทเรียนจากปั ญหากัมพูชาด้วยการพยายามสร้างภาพลักษณ์ใหม่ในด้านการ
ต่างประเทศในปั จจุบนั สะท้อนได้จาก “การทตู ไผ่ลลู่ มเวียดนาม” ซึง่ เป็ นเอกลักษณ์เฉพาะชนชาติเวียดนาม
ไม่เหมือนชาติอ่ืน ที่ไดร้ ่ิเร่ิม โดยอดีตเลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม เหงวียนฟู้จ่อง และเน้นยา้
ความสาเร็จและสานต่อ แนวทางการทูตดังกล่าวในยุคโตเลิม เลขาธิ การพรรคคอมมิวนิสต์คนใหม่ของ
เวียดนาม(เริ่มรับตาแหน่งวันที่ 6 สิงหาคม 2024 เป็ นต้นมา) หากกระทรวงการต่างประเทศไทยได้มีโอกาส
หยิบใช้ชดุ ข้อมูลดังกล่าวก็จะทาสามารถเข้าใจเวียดนามและสามารถกาหนดนโยบายการต่างประเทศต่อ
เวียดนามได้เหมาะสมและเป็ นประโยชน์แก่ทงั้ สองประเทศต่อไป
ข้ อเสนอแนะ
งานศึกษาเรื่องนี ้ จะมีความสมบูรณ์รอบด้านได้ยิ่งขึน้ จาเป็ นต้องศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากประเทศ
ที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค เช่น เอกสารประเทศในกลุ่มอินโดจีน (ลาว และกัมพูชา) เอกสารประเทศในกลุ่ม
อาเซียนอื่น ๆ ( อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไน และฟิ ลิปปิ นส์) เอกสารประเทศมหาอานาจ (จีนและ
สหรัฐอเมริกา) เป็ นต้น
79
ภาคผนวกที่ 1 ตัวอย่างงานแปลหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง “พิธีเปิ ดการประชุม
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครั้งที่ 10
KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM - PU - CHIA
- VIỆT NAM LẦN THỨ 10
(1985, 18 January)
หนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง
(Sài Gòn Giải Phóng)
วันศุกร์ที่ 18 มกราคม ค.ศ. 1985
KHAI MẠC TRỌNG THỂ HỘI NGHỊ CÁC BỘ TRƯỞNG NGOẠI GIAO LÀO - CAM
- PU - CHIA - VIỆT NAM LẦN THỨ 10
พิธีเปิ ดการประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง ลาว กัมพูชา และ
เวียดนาม ครั้งที่ 10
สหาย มาย จิ๊ เถาะ (MAI CHÍ THỌ) ประธานคณะกรรมการประชาชนฮานอย ต้อนรับ
ผู้เข้าร่วม
การประชุม
(สานักข่าวเวียดนาม) - เมื่อวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 เวลา 15.00 น. ณ หอประชุมรวมนคร
โฮจิมินห์มีการเปิ ดประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ครัง้ ที่ 10
80
คณะผูแ้ ทนจากลาวที่เข้าร่วมประชุม ได้แก่ 1) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สหาย
พูน สีปะเสิด (Phoun Sipaseuth) 2) รัฐมนตรีช่วยว่าการต่างประเทศ สหาย Suban Srithirat 3) สหาย
Khamphuon Tunalom เอกอัครราชทูตลาวประจาประเทศเวียดนาม 4) สหาย Thongpen Sucolaseng
เอกอัครราชทูตลาวประจากัมพูชา
(ดูตอ่ ในหน้า 4)
(ข้อความในแผ่นที่ 2) (หน้า 4)
พิธีเปิ ดงานอย่างยิง่ ใหญ่ ...
(ต่อจากหน้า 1)
สหาย Thongpen Sucolaseng เอกอัค รราชทูต ลาวประจ ากัม พูช า และ สหาย Phongsawat
Bupha อธิบดีกรมที่ 1 กระทรวงการต่างประเทศลาว ส่วนคณะผแู้ ทนจากกมั พชู าประกอบดว้ ย สหายฮุน
เซน (Hun Sen) ประธานคณะรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และคณะ สหาย Sieng
Saron เอกอัครราชทูตกัมพูชาประจาประเทศเวียดนาม นาย Nguon Phansiphon เอกอัครราชทูตกัมพูชา
ที่ประเทศลาว สหาย Cham Prasidh อธิบดีกรมการต่างประเทศ สหาย Ung Se-and อธิบดีกรมเอเชีย ออสเตรเลีย กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา
ส่วนคณะผูแ้ ทนจากเวียดนามประกอบด้วย 1) สหาย เหงวียนเกอธัค (Nguyễn Cơ Thạch)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม และ 2) สหาย โงเดี่ยน (Ngô Điện) เอกอคั รราชทูต
เวียดนามประจาประเทศกัมพูชา 3) สหายเหงวียนซวน (Nguyễn Xuân) เอกอัครราชทูตเวียดนามประจา
ประเทศลาว 4) สหาย ฟานซวนนาม (Phan Doãn Nam) ผูช้ ่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
5) สหาย ดั่งเงียมฮ่วน (Đặng Nghiêm Hoành) อธิบดีกรมการต่างประเทศ 6) สหาย เหงวียนจุง (Nguyễn
Trung) รักษาการผูอ้ านวยการฝ่ ายเอเชีย 2 ในการประชุม ได้ให้เวลา 1 นาที เพื่อทาพิธีไว้อาลัยแก่ สหาย
Chan Sy ประธานคณะรัฐมนตรีของกัมพูชาที่เพิ่งจะเสียชีวิตไป
สหาย เหงวียนเกอธัค ได้กล่าวสุนทรพจน์ในการเปิ ดการประชุมว่า :
“การประชุมของพวกเราได้จดั ขึน้ ในเวลาที่สาคัญมาก สถานการณ์ระหว่างประเทศและภูมิภาค
กาลังมีการเปลี่ยนแปลงที่ดตี ่อการต่อสูเ้ พื่อสร้างและปกป้องปิ ตภุ มู ิของประชาชนของเราทัง้ 3 ประเทศ
ในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมา กลุ่มจักรวรรดินิยมอเมริกาและกลุ่มต่อต้านระหว่างประเทศได้พยายาม
รวบรวมพวกปฏิกิ ริย าทั่ว โลกต่ อต้า นกับ สหภาพโซเวีย ต ต่อต้านกับ “คลื่น ปฏิวัติทั้ง สาม” ต่อต้านกับ
สันติภาพ และพวกเขาเร่งการแข่งขันผลิตอาวุธอานุภาพสูง การรุ กรานและการแทรกแซง ส่งผลให้เกิด
ความตึงเครียดทั่วโลก และผลักดันมวลมนุษยชาติถึงขอบเขตแห่งสงครามนิวเคลียร์ท่ที าลายล้าง แต่ความ
พยายามอย่างเต็มที่ของกลุ่มต่อต้านและพวกปฏิกิริยาในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาไม่สามารถย้อนกลับแนวโน้ม
ของยุคหลังเวียดนามได้ “คลื่นปฏิวตั ิทงั้ สาม”ยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อ งด้วยขนาดและพลังที่ไม่เคยมีมา
81
ก่อน สหรัฐอเมริกาไม่สามารถทาลายสมดุลทางยุทธศาสตร์ท่ีทาได้ระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซ
เวี ย ต การประชุม เมื่ อ ไม่น านมานี ้ ระหว่า งรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงการต่ างประเทศของโซเวีย ตและ
สหรฐั อเมริกา ได้พิสจู น์ให้เห็นแล้วว่าแนวโน้มของการเจรจานัน้ แข็งแกร่งกว่าการเผชิญหน้า แม้ว่าความ
เสี่ยงในการคุกคามสันติภาพของโลกจะยังคงรุนแรงอยู่ก็ตาม
ประชาชนทั้งสามประเทศของเราใช้เวลา 6 ปี ในการต่อสูอ้ ย่างดุเดือดกับกลุ่มต่อต้านภายใน
รัฐบาลจีนและลูกน้องของพวกเขา 6 ปี ท่ีผ่านมา เป็ นเวลานานพอที่เราจะประเมินผลของการการต่อสูแ้ ละ
แนวโน้มการพัฒนาของการต่อสูข้ องเราได้ในอนาคต ปี ท่ียากลาบากที่สุดผ่านไปแล้ว ความพยายามที่
รุ น แรงและโหดร้า ยที่ สุด ของฝ่ ายต่ อ ต้า นล้ม เหลวทั้ง หมด การปฏิ วัติ กัม พูช าได้เ ติ บ โตขึ น้ และก าลัง
ดาเนินการอย่างเป็ นขัน้ เป็ นตอน เพื่อปกป้องประเทศของตน สถานการณ์เช่นนีท้ าให้กองทหารอาสาสมัคร
ของเวียดนามถอนตัวออกมาอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปี ท่ีผ่านมา และจะถอนตัวออกมาเป็ นจานวนมากในปี
ต่อ ๆ มา พลพตกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุไ์ ม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ และรัฐบาลที่เรียกว่า
รัฐบาลผสมเป็ นองค์ประกอบของรัฐบาลที่ถกู โค่นล้มและถูกประณามจากประวัติศาสตร์ ผลของการต่อสู้
อย่างดุเดือดในช่วง 6 ปี ท่ีผ่านมาในกัมพูชา ยืนยันอย่างมั่นคงว่าสถานการณ์ในกัมพูชานัน้ ไม่สามารถ
ย้อนกลับได้และในอีกไม่ก่ีปีขา้ งหน้าจะไม่มีปัญหากัมพูชาอีกต่อไป
ประเทศลาวและเวียดนามค่อย ๆ เอาชนะความยากลาบากทางเศรษฐกิจ ลาวประสบความสาเร็จ
ที่สาคัญในการพัฒนาการเกษตร และได้แก้ไขส่วนสาคัญของปั ญหาการค้าทางทะเลผ่านเวียดนาม สร้าง
ความเข้มแข็งให้กับรัฐประชาธิ ปไตยประชาชนลาวในทุกด้าน ทาลายแผนปฏิกิริยาของพวกต่อต้านใน
ประเทศไทยที่จะสมรูร้ ว่ มคิดกับจีนเพื่อรุกลา้ เข้าไปในหมู่บา้ นสามแห่งของลาว
แม้ว่าการสมคบคิดของจีนจะทาให้เวียดนามได้รบั บาดเจ็บ แต่เวียดนามก็ค่อย ๆ เอาชนะผลที่
เกิดขึน้ ของสงคราม 40 ปี ได้ และโดยทั่วไปได้แก้ไขปั ญหาขาดแคลนอาหาร และในอีกไม่ก่ี ปีขา้ งหน้า
เวียดนามจะแก้ปัญหาพลังงาน และส่งเสริมการผลิตภาคอุตสาหกรรม
ในอีก 3 ถึง 5 ปี ข้างหน้า สถานการณ์ของประเทศอินโดจีนทั้งสามจะมีการเปลี่ยนแปลงใหม่
สถานการณ์ขา้ งต้นกาลังสร้างเงื่อนไขที่เอือ้ อานวยต่อการแก้ปัญหาทางการเมืองในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ
สันติภาพ และเสถียรภาพในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือนาไปสู่ความจริงที่ว่าไม่มีปัญหาของกัมพูชาอีก
ต่อไป เราพยายามหาทางออกทางการเมือง และในขณะเดียวกันเราก็เตรียมความพร้อมสาหรับความ
เป็ นไปได้ท่จี ะ ไม่มีขอ้ ตกลงในการแก้ปัญหาทางการเมือง
ปี ค.ศ. 1985 เป็ นปี ครบรอบ 40 ปี การต่อสูข้ องชาวอินโดจีนทัง้ สามประเทศเพื่อเอกราชของชาติ
ตลอด 40 ปี ท่ีผ่านมา ประชาชนของทัง้ สามประเทศของเราได้ต่อสูด้ ิน้ รนยาวนานที่สดุ และโหดร้ายที่สดุ ใน
โลก และได้นาไปสูก่ ารแก้ปัญหาทางการเมืองที่นามาซึ่งสันติภาพและการยอมรับอานาจอธิปไตยแห่งชาติ
ของทัง้ สามประเทศ ได้แก่ ลาว กัมพูชา และเวียดนามในการประชุมระดับนานาชาติสามครัง้ ในเจนีวาและ
ปารีส สิ่งเหล่านีแ้ สดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นมากมายของประชาชนในสามประเทศอินโดจีน เพื่อปกป้องสิทธิ
82
ในการกาหนดตนเองของชาติ รวมถึงความปรารถนาอย่างมากของประชาชนของทัง้ สามประเทศ ที่จะมี
ชีวิตอยู่อย่างสงบสุขเพื่อสร้างประเทศ”
การประชุมยังคงดาเนินต่อไป
*ในช่ ว งเย็ น ของวั น ที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1985 สหายมายจิ๊ เ ถาะ (Mai Chí Thọ) สมาชิ ก
คณะกรรมการกลางพรรค ประธานคณะกรรมการประชาชนนครโฮจิมินห์ เป็ นเจ้าภาพจัดงานประชุม
รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศของทัง้ สามประเทศอินโดจีน
83
เอกสารอ้างอิง
ไทยกับปั ญหากัมพูชา ไขปั ญหาประเด็นข้อข้องใจ วิเคราะห์และวิจารณ์นโยบายของไทยเกี่ยวกับ
ปั ญหากัมพูชา. (2528). สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2534). อินโดจีนภายใต้ระบบคอมมิวนิสต์ ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตั้งแต่
ค.ศ. 1975-1991. กรุงเทพฯ : สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ นุชเปี่ ยม. (2560). บริบทประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย-เวียดนาม. ใน สุเนตร ชุตินธรานนท์
(บรรณาธิ ก าร) ไทยในสายตาเพื่อนบ้าน (ฉบับปรับปรุ ง ). สถาบัน เอเชี ยศึกษา จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, 211-270.
ธนนันท์ บุน่ วรรณา. (2563). จีนในสายตาเวียดนาม.ขอนแก่น : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ธนนันท ์ บุ่นวรรณา.(2564). เหงวี ย นเกอธั ค ในทัศ นะสื่อ ไทยและเวีย ดนาม. ขอนแก่น : โรงพิมพ์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อรอนงค์ น้อยวงศ์. (2541). กัมพูชากับนโยบายต่างประเทศไทยสมัยพลเอกเปรม ติณสูลานนท์.
กรุงเทพฯ : สานักกองทุนสนับสนุนวิจยั .
Nguyễn Thị Khánh และ ผู้ช่ ว ยศาสตราจารย์ ดร.ธนนัน ท์ บุ่น วรรณา. (2565). “ปั ญหากั ม พู ช า”
ในหนังสือพิมพ์ไซ่ก่อนสายฟ้ อง (Sài gòn giải phóng) หนังสือพิมพ์เญินเซิน (Nhân Dân)
และหนังสือพิมพ์ต๋วยแจ๋ (Tuổi Trẻ) .กรุ งเทพ ฯ : สานักงานการวิจยั แห่งชาติ (วช.)
เว็บไซต์
Lần thứ 5 đến Việt Nam, Tổng thống Putin thăm cấp nhà nước theo lời mời Tổng bí thư.
(2024, June 17). Tuổi Trẻ. https://tuoitre.vn/lan-thu-5-den-viet-nam-tong-thong-putintham-cap-nha-nuoc-theo-loi-moi-tong-bi-thu-20240617212306348.htm
Nguyễn Mạnh Hùng . (2024, June 6). TRƯỜNG PHÁI ĐỐI NGOẠI, NGOẠI GIAO “CÂY TRE VIỆT
NAM” TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚCTạp chí Cộng sản.
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1
84
ในสายตาพญาอินทรี: พัฒนาการอาเซียนจากมุมมองเอกสารลับ
สำนักข=าวกรองกลางสหรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1967-1987)
พันโท ผู)ช+วยศาสตราจารย4 ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
บทนำ
สมาคมประชาชาติแห-งเอเชียตะวันออกเฉียงใต9หรือ “อาเซียน” (Association of Southeast
Asian Nations – ASEAN) เปQ นข9 อริ เ ริ ่ มร- วมของไทย มาเลเซี ย อิ นโดนี เ ซี ย สิ งคโปรY และฟ[ ลิ ปป[ นสY
นับตั้งแต-การสิ้นสุดของสงครามเย็น องคYการระหว-างประเทศของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9นี้มีการ
ขยายตัวผ-านการรับประเทศสมาชิกเพิ่มเติม อีกทั้งปรับเปQน “ประชาคมอาเซียน” (ASEAN Community)
ซึ่งมีสามเสาหลัก ได9แก- ประชาคมการเมือง-ความมั่นคง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมวัฒนธรรม ความสำคัญขององคYการนี้ในระดับภูมิภาคและบนเวทีระหว-างประเทศสะท9อนอยู-ในการที่
ประเทศสำคัญนอกภูมิภาค อาทิ จีน สหรัฐอเมริกา ญี่ปุqน สาธารณรัฐเกาหลี รัสเซีย แคนาดา ออสเตรเลีย
นิวซีแลนดY และอินเดีย เปQนคู-เจรจาหารือในช-วงการประชุมสุดยอดอาเซียน
หากพิจารณาจากมุมมองประวัติศาสตรYของยุคสมัยการก-อตั้ง มีน9อยคนที่คาดว-าอาเซียนจะ
สามารถอยู-รอดมาได9จนถึงทุกวันนี้ ในความจริงแล9ว ก-อนกำเนิดอาเซียน บรรทัดฐานของการอยู-รอดของ
องคYการสำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ไม-สู9ดีนัก เนื่องจากความพยายามก-อนหน9านี้ล9วนแล9วแตประสบความล9มเหลวอย-างสิ้นเชิง ยกตัวอย-าง มาฟ[ลินโด (Maphilindo) ซึ่งก-อตั้งเมื่อเดือนกรกฎาคม
ค.ศ. 1963 ด9วยความพยายามของมลายา ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย บนพื้นฐานของวัฒนธรรมและความ
เชื่อร-วมของชาวมาเลยY องคYการนี้ประสบความล9มเหลวเนื่องจากแต-ละประเทศไม-ไว9เนื้อเชื่อใจกัน และมี
ข9อขัดแย9งโดยเฉพาะในประเด็นสิทธิเหนือพื้นที่บอรYเนียวเหนือ อีกองคYการหนึ่งคือ สมาคมประชาชาติแห-ง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9 หรือ “อาสา” (Association of Southeast Asa – ASA) ซึ่งเปQนความพยายาม
ของมลายา ไทย และฟ[ลิปป[นสYเมื่อ ค.ศ. 1961 แต-ไม-ประสบความสำเร็จสืบเนื่องจากประเด็นเดียวกับ
มาฟ[ลินโด ถึงแม9 ดร.ถนัด คอมันตรY รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศไทยในช-วงนั้น พยายาม
ผลักดันบทบาทขององคYการนี้ แต-อาสาขาดแรงสนับสนุนทางการเมืองและความน-าเชื่อถือที่จะดึงดูด
ความสนใจของมหาอำนาจ1 ยิ ่ ง กว - า น ี ้ อาสาถ ู ก มองเป Q น องค Y ก ารต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY ส ื บ เนื ่ อ งจาก
ทุกประเทศสมาชิกของอาสายังคงมีนโยบายต-อต9านคอมมิวนิสตYและเข9าข9างประเทศตะวันตกอย-างชัดเจน
ป~จจัยนี้ ส-งผลให9กลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดไม-ให9ความสำคัญและไม-เชื่อถือองคYการนี้
ดังนั้น เมื่อองคYการ “อาสา” ถูกแปลงเปQน “อาเซียน” เมื่อ ค.ศ. 1967 มีน9อยคนคาดการณYว-า
องคYการใหม-ที่ได9รับการรีแบรนดYนี้จะสามารถอยู-รอดและประสบความสำเร็จ มาเลเซียและฟ[ลิปป[นสYยังคง
มีข9อขัดแย9งว-าด9วยพื้นที่ซาบาหYบนเกาะบอรYเนียวอยู-จนถึงทุกวันนี้ และประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9
1
Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge:
Cambridge University Press, p. 615.
85
ระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนยังไม-มีการแก9ไข ในขณะนั้น มีข9อห-วงกังวลว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศ
สมาชิกของสิงคโปรYเมื่อ ค.ศ. 1967 ซึ่งเพิ่งถูกขับไล-จากสหพันธรัฐมลายาเมื่อ ค.ศ. 1965 ด9วย
อย-างไรก็ดี การก-อตั้งอาเซียนในช-วงนั้นถือเปQนการก9าวสู-พัฒนาการที่ดีขึ้น อาเซียนต-างจากอาสา
ในการที่อินโดนีเซียตัดสินใจเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก อินโดนีเซียมีบทบาทสำคัญในกลุ-มประเทศ
ไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเนื่องจากเปQนหนึ่งในประเทศที่ก-อตั้งกลุ-มประเทศนี้แต-แรกร-วมกับ ยูโกสลาเวีย อินเดีย
อียิปตY และกานา นอกจากนี้ อินโดนีเซียมีความหนักแน-นในด9านการเมืองและเศรษฐกิจในฐานะประเทศที่
มีพื้นที่ใหญ-และประชากรมากที่สุดในภูมิภาค ซึ่งเพิ่มน้ำหนักให9กับอาเซียนที่อาสาไม-มี การที่ไทยเปQน
ประเทศสมาชิกที่ไม-มีข9อเกี่ยวข9องกับความขัดแย9งบนเกาะบอรYเนียวซึ่งเปQนสาเหตุของความล9มเหลวของ
มาฟ[ลินโดและอาสา ส-งผลให9องคYการนี้มีผู9ไกล-เกลี่ยที่สามารถเชื่อถือได9 อีกทั้งมีทักษะในการเจรจา
นอกรอบด9 วย ทั ้ ง นี ้ แนวความคิ ดอาเซี ยนเกิ ดจากการหารื อนอกรอบของไทยว- าด9 วยประเด็ นเกาะ
บอรYเนียว2 แม9การเปQนประเทศสมาชิกของสิงคโปรYจะสร9างข9อห-วงกังวลในช-วงแรก แต-การที่ไทยและ
สิงคโปรYเปQนประเทศสมาชิกอาเซียนส-งผลให9องคYการนี้ไม-มีนัยของชาติพันธุYแบบมาฟ[ลินโด ซึ่งเปQนอุปสรรค
สำคัญของการเปQน “องคYการภูมิภาค” อย-างแท9จริง นอกจากประเด็นเหล-านี้ การเปลี่ยนแปลงทาง
การเมืองภายในประเทศสมาชิก โดยเฉพาะการเสียอำนาจของประธานาธิบดีสุการYโน และการยุตินโยบาย
เผชิญหน9าของอินโดนีเซีย (Konfrontasi) กับมาเลเซียเมื่อ ค.ศ. 1966 เป[ดทางให9องคYการอาเซียนที่เกิด
ใหม-มีโอกาสประสบความสำเร็จอย-างแท9จริง
ถึงแม9ป~จจัยภายในภูมิภาคแลดูจะเอื้ออำนวยต-อความสำเร็จขององคYการใหม-นี้ แต-ประเทศนอก
ภูมิภาคในยุคสมัยนั้น โดยเฉพาะสหรัฐฯ ยังคงไม-คาดหวังมากมายต-ออาเซียน จากมุมมองของประเทศนี้
หากมองในแง-ดี อาเซียนถือเปQนองคYการที่ไม-มีความจำเปQนแต-ประการใด และหากมองในแง-ร9าย อาจเปQน
อุปสรรคต-อการกีดกันการเผยแพร-อิทธิพลคอมมิวนิสตYในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9 สาเหตุที่สหรัฐฯ
มองอาเซี ย นเช- น นี้ ค ื อ ขณะน ั ้ น ย ั ง ม ี อ งค Y ก ารสนธ ิ ส ั ญ ญาป Ö อ งก ั น ภ ู ม ิ ภ าคเอเช ี ย ตะว ั น ออกเฉ ี ย งใต9
(Southeast Asia Treaty Organization – SEATO) ซึ่งมีจุดประสงคYคล9ายคลึงกับอาเซียนในการส-งเสริม
ความร-วมมือและความช-วยเหลือซึ่งกันและกันด9านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม เทคโนโลยี วิทยาศาสตรY
และการบริหาร อีกทั้งส-งเสริมสันติภาพและความมั่นคงส-วนภูมิภาค อาจถือได9ว-า อาเซียนกำลังดำเนินงาน
ซ้ำซ9อนกับ SEATO แต-เนื้อหาซึ่งน-าจะสร9างความห-วงกังวลมากสุดแก-สหรัฐฯ น-าจะเปQนส-วนของปฏิญญา
กรุงเทพฯ ซึ่งยืนยันว-า “กองทัพต-างชาติถือเปQนเรื่องชั่วขณะ และสามารถอยู-ได9ด9วยความเห็นชอบของ
ประเทศที ่ เ กี ่ ย วข9 อ ง และไม- ม ี จ ุ ด ประสงคY เ พื ่ อ ใช9 ใ นการล9 ม ล9 า งเอกราชหรื อ เสรี ภ าพหรื อ ก9 า วก- า ย
กระบวนการพัฒนาชาติอย-างเปQนระเบียบเรียบร9อยของประเทศในภูมิภาค ไม-ว-าจะโดยตรงหรือทางอ9อม”3
2
Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected
Documents. Singapore: World Scientific, pp. 2-3.
3
ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
86
ซึ่งสหรัฐฯ เห็นเปQนสัญญาณคุกคามต-อการประจำกองกำลังในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9และจำกัด
ขีดความสามารถในการยับยั้งภัยคอมมิวนิสตYในภูมิภาคในช-วงที่สงครามเวียดนามยังคงมีการสู9รบอยูสุดท9าย การที่อินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศผู9นำกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใดเปQนประเทศสมาชิก
อาจเปQนการดึงประเทศสมาชิก SEATO ไปยังทิศทางที่อาจขัดกับนโยบายสหรัฐฯ
แนะนำชุดเอกสารสำนักข3าวกรองกลางสหรัฐฯ
สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ หรือ “ซีไอเอ” (Central Intelligence Agency – CIA) ถือเปQน
หน- ว ยข- า วกรองต- า งประเทศของรั ฐบาลสหรั ฐฯ ซึ ่ ง มี ความรั บผิ ดชอบในการรวบรวมข- า วกรองจาก
แหล- ง ข9 อ มู ล มนุ ษ ยY (Human Intelligence – HUMINT) และดำเนิ น การวิ เ คราะหY เ พื ่ อ เปQ น ข9 อ มู ล
ประกอบการตัดสินใจนโยบายของประธานาธิบดี คณะรัฐมนตรี และฝqายความมั่นคงสหรัฐฯ มุมมองและ
ข9อคิดเห็นของหน-วยงานนี้จึงมีอิทธิพลมากในการกำหนดทิศทางของนโยบายการต-างประเทศสหรัฐฯ
โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง
หลักฐานปฐมภูมิสำคัญในการศึกษากิจกรรมของหน-วยงานนี้สามารถศึกษาได9ผ-าน “เครื่องมือ
ค9นหาเอกสารสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ” (CIA Records Search Tool) ทั้งนี้ สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ได9ก-อตั้งระบบหอจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกสYสำหรับเอกสารของหน-วยงานที่หอจดหมายเหตุ
แห - ง ชาต ิ 2 (National Archives and Records Administration II) ณ คอลเลจพาร Y ค ร ั ฐ แมร ิ แ ลนดY
ตั้งแต- ค.ศ. 2000 ระบบนี้บรรจุเอกสารประมาณ 11 ล9านหน9า ตั้งแต-ยุคสมัยการก-อตั้งของหน-วยงานนี้
จนถึงประมาณทศวรรษ 1990 โดยเอกสารเหล-านี้ผ-านกระบวนการเป[ดเผยความลับแล9ว เอกสารเหล-านี้
ส-วนมากเปQนบันทึกข9อความภายในหน-วยงานและระหว-างหน-วยงาน ประมาณการข-าวกรองระดับชาติ
ประมาณการข-าวกรอง เอกสารสรุป บทความวิชาการจากแหล-งข9อมูลเป[ด งานศึกษาประเทศ หมายเหตุ
ฝqายเสนาธิการ บทความทบทวนของกระทรวงการต-างประเทศ บทความวิจัย โทรเลขสถานเอกอัครราชทูต
และรายงานประจำเดือนหรือสัปดาหYจากสาขาของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ทั่วโลก
ภายใต9อำนาจคำสั่งประธานาธิบดีที่ 13526 เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มีกำหนด
เข9ากระบวนการเป[ดเผยความลับในกรณีที่เอกสารดังกล-าวมีอายุมากกว-า 25 ปí ทั้งนี้ โครงการจะให9
ความสำคัญแก-เอกสารที่มีคุณค-าทางประวัติศาสตรY และจะดำเนินการเป[ดเผยทั้งหมดหรือบางส-วน โดยยัง
มีเงื่อนไขไม-เป[ดเผยเอกสารหรือข9อความที่อาจกระทบต-อความมั่นคงแห-งชาติหรือส-วนบุคคลในยุคป~จจุบัน
ก-อนหน9า ค.ศ. 2017 นักวิชาการหรือประชาชนทั่วไปที่ประสงคYเข9าถึงเอกสารชุดนี้จำเปQนต9องเดินทางไป
ใช9บริการของหอจดหมายเหตุแห-งชาติ 2 ที่รัฐแมริแลนดY แต-หลังจากปíนี้เรื่อยมา เอกสารทั้งหมดสามารถ
เข9าถึงได9ผ-านระบบเว็บไซตY ทั้งนี้ ในบรรดาเอกสารทั้งหมดนี้ มี 140 รายการที่เกี่ยวข9องกับพัฒนาการ
อาเซียน ซึ่งประกอบด9วยเอกสารประมาณ 1,000 กว-าหน9า
87
การจัดเอกสารและข.อจำกัด
เอกสารแปลชุดนี้เปQนการคัดเลือกและแปลจากเอกสารหอจดหมายเหตุสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ที่เกี่ยวข9องกับอาเซียน โดย ณ ค.ศ. 2021 มีทั้งหมด 140 รายการ ซึ่งประกอบด9วยเอกสาร 1,000
กว-าหน9า ผู9แปลจึงคัดเลือกเอกสารที่มีเนื้อหาเกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรงมากที่สุดและสะท9อนถึง
พัฒนาการของทั้งอาเซียนและมุมมองสหรัฐฯ ผ-านสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ อย-างละเอียดสุด โดยเลือกตัด
รายการเอกสารที่อาจแตะถึงอาเซียนหรือกล-าวถึงอาเซียนเพียงไม-กี่ประโยคออก ในการนี้ ชุดเอกสารที่
ได9รับการแปลจึงเหลือเพียง 78 รายการ รวมเปQนเอกสารประมาณ 370 กว-าแผ-น โดยเน9นแปลเนื้อหาที่
เกี่ยวข9องกับอาเซียนโดยตรง และตัดเนื้อหาที่ไม-เกี่ยวข9องออกในบางกรณี
ระบบจัดเอกสารออนไลนขY องสำนักข-าวกรองกลางฯ ไม-มีการจัดตามหมวดหมู- แต-จะจัดตามความ
สอดคล9องกับคำสำคัญที่ใช9ในการค9นหา และวันที่ ดังนั้น ผู9แปลจึงจัดเอกสารแปลเปQนหมวดหมู- ดังนี้
(1) เอกสารภูมิหลังทั่วไป เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมของอาเซียน
(2) เอกสารประเด็นการเมือง-ความมั่นคง เปQนเอกสารข9อมูลในภาพรวมว-าด9วยการเมืองและ
ความมั่นคงจากทั้งมุมมองของอาเซียนและสหรัฐฯ นอกจากนี้ ยังมีการจัดหมวดย-อยสำหรับประเทศที่มี
อิทธิพลสำคัญต-ออาเซียน ดังนี้
(2.1) สหภาพโซเวียต
(2.2) จีน
(2.3) ญี่ปุqน
(2.4) เวียดนาม-กัมพูชา-ลาว
(3) เอกสารประเด็นเศรษฐกิจ เปQนเอกสารให9ข9อมูลความพยายามของอาเซียนในการเจรจาด9าน
เศรษฐกิจ โครงการร-วมมือด9านเศรษฐกิจ และประเด็นสนทนาของสหรัฐฯ
ทั้งนี้ เอกสารในแต-ละหมวดหมู-จัดเรียงตามวันที่ และสามารถเข9าถึงต9นฉบับภาษาอังกฤษของ
เอกสารได9ที่ https://www.cia.gov/readingroom/collection/crest-25-year-program-archive หรือ
ค9นผ-าน Search Engine ด9วยคำสำคัญ “CREST CIA” และสามารถใช9คำสำคัญในการค9นหาหรือรหัส
อ9างอิงหน9าเอกสาร เช-น CIA-RDP79T00975A030900010084-6 เปQนต9น
ในส-วนของข9อจำกัดเอกสารจะมีอยู- 3 ประเด็นหลักด9วยกัน ได9แก(1) อาณัติจำกัดของสำนักขKาวกรองกลางสหรัฐฯ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ มุ-งเน9นการรักษา
ความมั่นคงและปกปÖองผลประโยชนYต-างประเทศของสหรัฐฯ เอกสารส-วนใหญ-จึงมุ-งมาทางด9านการเมือง
และเศรษฐกิจเปQนหลัก สังเกตได9ว-า เอกสารทั้งหมดนี้แทบจะไม-กล-าวถึงงานหรือความร-วมมือด9านสังคม
และวัฒนธรรมของอาเซียนเลย เนื่องจากงานในมิตินี้ไม-อยู-ในอาณัติของสำนักข-าวกรองสหรัฐฯ ดังนั้น
หากต9องการศึกษาข9อมูลในมิตินี้หรือมิติอื่นของอาเซียนโดยตรงจำเปQนต9องใช9ข9อมูลจากแหล-งอื่น
(2) มุมมองของสหรัฐฯ สืบเนื่องจากข9อจำกัด 1 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ จะเน9นมุมมองของ
สหรัฐฯ เปQนหลัก และจะให9ความสนใจกับมุมมองและท-าทีของประเทศอื่นเฉพาะในกรณีที่มีผลกระทบต-อ
88
ผลประโยชนYสหรัฐฯ ดังนั้น หากต9องการข9อมูลว-าด9วยวิวัฒนาการของท-าทีสหภาพโซเวียตหรือจีน
ต-ออาเซียนอาจจำเปQนต9องไปสืบค9นข9อมูลทีห่ อจดหมายเหตุในสหพันธรัฐรัสเซียหรือจีนแทน
(3) การระงับข.อความ ถึงแม9เอกสารทั้งหมดในชุดนี้มีการปลดชั้นความลับและเผยแพร-แล9ว
แต-ในหลายส-วนยังมีการระงับข9อความอยู- ส-วนมากจะเปQนการระงับข9อความที่ยังมีผลกระทบต-อความ
มั่นคงป~จจุบัน อาทิ มีการกล-าวถึงบุคคลซึ่งยังมีชีวิตอยู-หรือข9อมูลที่สามารถนำไปใช9สืบแหล-งข-าวได9
นอกจากนี ้ มี ความเปQ นไปได9 ว- า สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ และหอจดหมายเหตุ แห- งชาติ สหรั ฐฯ
ยังไม-เป[ดเผยเอกสารบางส-วนที่ยังมีความละเอียดอ-อนจากยุคสมัยนี้ ดังนั้น อาจยังไม-ถือว-าเอกสารชุดนี้มี
ความครบถ9วนอย-างแท9จริง แต-ถึงกระนั้นก็ตาม ยังสามารถทำให9เห็นภาพรวมได9
สรุปเนื้อหาเอกสาร
ทKาทีตKอการเปPนสมาชิกอาเซียนของเวียดนาม
งานศึกษาอาเซียนที่ผ-านมา โดยเฉพาะจากมุมมองตะวันตก มักจะมองอาเซียนเปQนองคYการ
ต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน4 แต-ในประเด็นนี้ เอกสารของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กลับมีมุมมอง
ที่แตกต-างและซับซ9อนกว-า ปฏิญญากรุงเทพฯ ไม-มีเนื้อหาต-อต9านคอมมิวนิสตYอย-างชัดเจน ในทางกลับกัน
เนื้อหาว-าด9วยฐานทัพต-างชาติในภูมิภาคน-าจะเปQนการสะท9อนถึงอิทธิพลอินโดนีเซียซึ่งเปQนหนึ่งในประเทศ
ผู9นำของกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อินโดนีเซียมีความพยายามเปQนผู9นำในอาเซียนตั้งแต-แรก โดยเสนอ
ตนเองเปQนเจ9าภาพสำนักเลขาธิการอาเซียนตั้งแต- ค.ศ. 1973 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ตีความท-าที
เหล-านี้เปQนวิธีของอินโดนีเซียในการส-งเสริมสถานะตนเองในอาเซียนเพื่อนำไปใช9ประโยชนYในเวทีอื่น
นอกจากนี้ ปฏิญญากรุงเทพฯ ยังคงเป[ดรับ “ทุกประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9” ที่ต9องการ
ร-วมอุดมการณY ซึ่งแสดงให9เห็นว-า อาเซียนไม-ได9กีดกันการเข9ามาเปQนสมาชิกของประเทศคอมมิวนิสตYตั้งแตแรกแต-อย-างใด ยิ่งกว-านี้ อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในความพยายามผลักดันให9อาเซียนรับพม-า และ
ประเทศในอินโดจีน รวมถึงเวียดนามทั้งเหนือทั้งใต9เปQนประเทศสมาชิกตั้งแต-แรก แต-ประเทศเหล-านี้
ไม-แสดงความประสงคYที่จะเข9าร-วม5
ท-าทีเป[ดกว9างของอาเซียนต-อเวียดนามสะท9อนอยู-ในท-าทีร-วมว-าด9วยการเข9าเปQนประเทศสมาชิก
สหประชาชาติของเวียดนาม ซึ่งเปQนโอกาสอันดีที่อาเซียนจะสามารถแสดงพลังในการต-อต9านหรือ
แม9กระทั่งยับยั้งการเข9าเปQนสมาชิกของเวียดนามหากอาเซียนเปQนองคYการซึ่งมีจุดประสงคYต-อต9าน
คอมมิวนิสตYจริง ในความจริงแล9ว ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ อาเซียนกลับไม-มีท-าที
แข ็ ง ข ั น ในเร ื ่ อ งน ี ้ โดยไม - แ สดงท - า ท ี ส น ั บ สน ุ น หร ื อ ต - อ ต 9 า นแต - อ ย - า งใด 6 ที ่ ส ำคั ญ สุ ด คื อ เสี ย งของ
4
Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press, p. 196.
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’.
2 October 1973.
6 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
5
89
ประเทศสมาชิกอาเซียนในประเด็นนี้ไม-แตก และเปQนการแสดงท-าทีของอาเซียนในการเป[ดกว9างต-อการ
เจรจากับเวียดนามหรือแม9กระทั่งการให9เวียดนามเข9าร-วมเปQนประเทศสมาชิก ท-าทีนี้สร9างความห-วงกังวล
มากต-อนักวิเคราะหYสหรัฐฯ เมื่อ ค.ศ. 1976 โดยเกรงกลัวผลกระทบต-อผลประโยชนYด9านความมั่นคง
สหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสY7
ป~จจัยซึ่งส-งผลให9อาเซียนจำเปQนต9องเปลี่ยนท-าทีต-อเวียดนามในช-วงปลายทศวรรษ 1970 และ
ตลอด 1980 คือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาประชาธิปไตยเมื่อปลาย ค.ศ. 1978 อย-างไรก็ดี ท-ามกลาง
วิกฤตินี้ อาเซียนพยายามสร9างความสมดุลระหว-างการกดดันให9เวียดนามยอมเจรจาเพื่อหาแนวทาง
แก9ป~ญหากับการไม-มีมาตรการที่จะยุแยงเวียดนามให9ตอบโต9ประเทศสมาชิกอาเซียนโดยตรง ซึ่งไทยถือ
เปQ น “ประเทศแนวรบ” ท ี ่ จ ะได 9 ร ั บ ผลกระทบจากนโยบายอาเซ ี ย นในด9 า นนี้ ด ั ง น ั ้ น ในการประชุ ม
รัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศอาเซียนเมื่อ ค.ศ. 1979 ที่ประชุมจึงตัดสินใจมีท-าทีร-วมเพื่อ
ต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม แต-ยังคงเน9นย้ำว-า ประตูสู-การเจรจายังคงเป[ดกว9างตลอด8
ในเวลาต-อมา อาเซียนพยายามหลีกเลี่ยงมาตรการที่จะทำให9เวียดนามจนมุม โดยเฉพาะระหว-างการ
รณรงคYหาเสียงสนับสนุนข9อมติสหประชาชาติว-าด9วยสถานการณYในกัมพูชาของทุกปí9
ในการต-อต9านการรุกรานของเวียดนาม อาเซียนไม-สามารถประณามรัฐบาลเขมรแดงของพล พต
ที่ถูกขับไล-ออกจากอำนาจ เนื่องจากรัฐบาลเขมรแดงกลายเปQน “มิตรจำเปQน” ในการกีดกันการขยาย
อำนาจของเวียดนามในอินโดจีน ในการนี้ เขมรแดงมีกองกำลังทหารที่มีประสิทธิภาพสุดและเปQนรัฐบาลที่
มีที่นั่งในสหประชาชาติ ในภาพรวม สำหรับอาเซียนป~ญหามิใช-นโยบายฆ-าล9างเผ-าพันธุYของรัฐบาลเขมร
แดงซึ่งถือเปQนเรื่องภายในประเทศ แต-เปQนเรื่องของการละเมิดอธิปไตยของประเทศสมาชิกสหประชาชาติ
ดั ง นั ้ น จุ ด ประสงคY ข องอาเซี ย นในการต- อ ต9 า นเวี ย ดนามมิ ไ ด9 เ ป Q น ความพยายามพล ิ ก ผลของ
สงครามเวี ย ดนามหรื อ โจมตี เ วี ย ดนามแต- อ ย- า งใด แต- เ ป Q น การร ั ก ษากฎหมายระหว- า งประเทศและ
ความต9องการที่จะสร9างเสถียรภาพในภูมิภาค
การเป[ดกว9างต-อเวียดนามมิได9เปQนเพียงวาทกรรม ถึงแม9ทุกประเทศสมาชิกอาเซียนห-วงกังวล
การขยายอำนาจของเวียดนาม อาเซียนตัดสินใจไม-ออกนโยบายคว่ำบาตรเวียดนาม ยิ่งกว-านี้ การค9า
ระหว-างเวียดนามกับประเทศสมาชิกอาเซียนกลับเติบโตอย-างต-อเนื่องระหว-าง ค.ศ. 1979-1985 สาเหตุที่
ไม-มีการเติบโตมากกว-านี้มาจากการที่เวียดนามขาดทุนแลกเปลี่ยนเงินตราระหว-างประเทศ การเข9าถึง
เครดิต คุณภาพสินค9าต่ำ จำนวนจำกัดของสินค9า ความสามารถด9านการตลาด และไม-สามารถแข-งขันกับ
7
General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
9 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on
Kampuchea Conference’. 6 June 1981.
8
90
สินค9าของประเทศเพื่อนบ9าน10 อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศนอกภูมิภาคให9ความช-วยเหลือจำกัด
กับเวียดนามเพื่อลดการพึ่งพาสหภาพโซเวียต อินโดนีเซียเปQนประเทศหลักในการผลักดันนโยบายนี้
โดยพยายามดึงสหรัฐฯ ให9เข9ามามีส-วนร-วมด9วย 11 อาเซียนเห็นถึงความสำคัญของญี่ปุqนในการแก9ไข
ข9อบกพร-องของระบบเศรษฐกิจเวียดนาม โดยสามารถเปQนแหล-งรายได9จากการส-งออก อุปกรณYจำเปQน
สำหรับการนำเข9าและส-งออก และเครดิต อย-างไรก็ดี ตราบใดที่ป~ญหากัมพูชายังคงอยู- อาเซียนไม-ยินยอม
สนับสนุนการให9ความช-วยเหลือเต็มเหนี่ยวแก-เวียดนามของประเทศนอกภูมิภาค12
การรวมตัวด.านความมั่นคง
หากมองจากบริบทประวัติศาสตรYสงครามเย็นแล9ว ประเด็นความมั่นคงควรเปQนป~จจัยสำคัญใน
การก-อตั้งอาเซียน สืบเนื่องจากพัฒนาการในภูมิภาค ไม-ว-าจะเปQนการลดบทบาทของสหรัฐฯ ในสงคราม
เวี ย ดนามและภู ม ิ ภ าค หรื อ กิ จ กรรมของขบวนการกบฏของพรรคคอมมิ ว นิ ส ตY ใ นประเทศต- า ง ๆ
แต-ปฏิญญากรุงเทพฯ กลับไม-มีเนื้อหาเกี่ยวข9องโดยตรงกับกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคง ต9นเหตุของ
ปรากฏการณYนี้มาจากอิทธิพลอินโดนีเซีย ซึ่งมีท-าทีไม-ฝ~กใฝqฝqายใดอย-างชัดเจน และต-อต9านความพยายาม
ที่จะมีกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงภายใต9อาเซียนเรื่อยมาจนถึงทศวรรษ 198013 อย-างไรก็ดี
ไทยและสิงคโปรYพยายามเรียกร9องการสถาปนากรอบความร-วมมืออาเซียนด9านความมั่นคงในช-วงวิกฤต
แต-ข9อเรียกร9องนี้มักจะจางหายไปหลังจากที่ขอบเขตวิกฤตมีความชัดเจนขึ้น ยกตัวอย-าง ไทยเรียกร9องให9มี
การก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมหลังจากกองกำลังเวียดนามเหนือสามารถบุกยึดดินแดนเวียดนามใต9ได9อย-าง
รวดเร็วเมื่อช-วง ค.ศ. 197514 ส-วนสิงคโปรYพยายามผลักดันให9อาเซียนเพิ่มความร-วมมือด9านการทหารและ
ความมั่นคงเพื่อต-อต9านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกอื่นคัดค9านข9อเรียกร9องในทั้ง
สองกรณี โดยพยายามผลักดันนโยบายอื่น อาทิ เขตความเปQนกลางของมาเลเซีย หรือผลักความร-วมมือ
ด9านนี้ไปอยู-มิติทวิภาคีหรือไตรภาคี
ขณะเดียวกัน หลายประเทศสมาชิกตั้งคำถามว-าด9วยนัยของการก-อตั้งองคYการปÖองกันร-วมภายใต9
กรอบอาเซียน หากอาเซียนจัดตั้งองคYการนี้ขึ้นมา คำถามที่จะตามมาคือ “เพื่อปÖองกันภูมิภาคจากการ
รุกรานโดยผู9ใด” ซึ่งในบริบทของยุคสมัยนั้น แน-นอนว-า คำตอบคงจะหลีกเลี่ยงเวียดนามและจีนไม-ได9 และ
ส-งผลให9การก-อตั้งองคYการดังกล-าวลิดรอนความเปQนกลางของภูมิภาค นอกจากนี้ แทนที่จะรับรองความ
10
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
11
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
12
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
13 General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
14 General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.
91
มั่นคงและเสถียรภาพของภูมิภาค องคYการดังกล-าวอาจยุแยงให9เวียดนามและพันธมิตรมีความก9าวร9าว
กว-าเดิมและมีความพยายามโจมตีกลุ-มประเทศที่ตนเห็นว-าไม-เปQนมิตรอย-างชัดเจนโดยตรง15 ในช-วงนี้
จุดประสงคYระยะยาวของประเทศสมาชิกอาเซียนคือ การขับเคลื่อนความสัมพันธYกับเวียดนามให9กลับสูสภาพปกติ ดังนั้น ความร-วมมือแม9กระทั่งในด9านการใช9มาตรฐานร-วมกัน การจัดการอบรมนายทหารร-วม
การแลกเปลี่ยนข-าวกรอง หรือการลาดตระเวนพื้นที่ทะเลร-วมจึงต9องคำนึงถึงท-าทีของรัฐบาลกรุงฮานอย
ตลอดเพื่อลดความเสี่ยงในการยุแยง16 จึงไม-เปQนที่แปลกใจว-า สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ เห็นการรวมตัว
ทางทหารของประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตYในเอเชียตะวันออกมีความเปQนไปได9น9อยมากเมื่อ ค.ศ. 1969
บทวิเคราะหYเดียวกันเห็นด9วยว-า ประเทศสมาชิกอาเซียนนิยมความร-วมมือภายใต9กรอบทวิภาคีกับสหรัฐฯ
และประเทศเพื่อนบ9านมากกว-ากรอบระดับภูมิภาค17 แนวโน9มด9านความมั่นคงซึ่งดูไม-ค-อยเจิดจรัสนี้อาจ
เปQนอีกหนึ่งป~จจัยสำคัญซึ่งส-งผลให9สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ไม-ค-อยให9ความสนใจกับพัฒนาการ
อาเซียนในช-วงทศวรรษ 1960
อีกอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาคคือ ความตึงเครียดระหว-าง
ประเทศสมาชิกอาเซียนเอง โดยเฉพาะระหว-างมาเลเซีย สิงคโปรY ฟ[ลิปป[นสY และอินโดนีเซีย ความขัดแย9ง
ระหว-างฟ[ลิปป[นสY มาเลเซีย และอินโดนีเซีย นำไปสู-ความพินาศของมาฟ[ลินโด โดยอาเซียนในช-วงแรกยังมี
ความเสี่ยงที่จะล-มสลายสืบเนื่องจากประเด็นความขัดแย9งระหว-างประเทศเหล-านี้ด9วย อย-างไรก็ดี อาเซียน
กลับเปQนกลไกเพื่อบริหารจัดการป~ญหานี้ นักวิเคราะหYของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ บันทึกเมื่อ
ค.ศ. 1975 ว-า การติดต-อที่มีเพิ่มขึ้นภายใต9กรอบอาเซียนส-งผลให9ทั้งสองประเทศมีความสัมพันธYที่ดีขึ้นบน
พื้นฐานของ “ความหวังร-วมกัน”18 หนึ่งทศวรรษให9หลังจากการประเมินนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
เห็นว-า อาเซียนมี “แนวโน9มที่ดีที่สุดในบรรดากลุ-มประเทศโลกที่สาม” เนื่องจากความขัดแย9งภายใน
แทบจะไม-มีแล9ว แม9จะมีความเห็นต-างในประเด็นการแข-งขันทางเศรษฐกิจ เขตแดนทะเล และผู9ลี้ภัย
หลงเหลืออยู-บ9าง แต-การที่มีความร-วมมือเพิ่มขึ้นในด9านข-าวกรองและความมั่นคงน-าจะปÖองกันไม-ให9
ความเห็นต-างเหล-านี้พัฒนาเปQนข9อพิพาทดังเช-นในกรณีของนโยบายเผชิญหน9าระหว-างอินโดนีเซียกับ
มาเลเซีย19
นอกจากนี้ ความสัมพันธYอันกำกวมระหว-างประเทศสมาชิกอาเซียนและประเทศสำคัญอื่น อาทิ
สหรัฐฯ และญี่ปุqน เปQนอีกอุปสรรคหนึ่งสำหรับการเจรจาข9อตกลงร-วมว-าด9วยความมั่นคงสำหรับภูมิภาค
15
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
16
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
17
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
18 General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
19 General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
92
เอเชียตะวันออก ตลอดช-วงเวลานี้ อาเซียนมีความสัมพันธYที่ไม-ค-อยแน-นอนกับสหรัฐฯ ในด9านความมั่นคง
เนื ่ อ งจากในภาพรวมอาเซี ย นต9 อ งการเข9 า หาและคื น สภาพความสั ม พั น ธY ก ั บ เวี ย ดนามและประเทศ
คอมมิวนิสตYอื่นสู-สภาพปกติซึ่งแตกต-างจากนโยบายสหรัฐฯ ขณะเดียวกัน อาเซียนยังต9องการเก็บ
“อำนาจทางทหารสหรัฐฯ นอกสายตา แต-ยังอยู-ใกล9มือ”20 ในการนี้ มาเลเซียและอินโดนีเซียเป[ดกว9างต-อ
การป[ดฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค แต-ไทยและสิงคโปรYเห็นฐานทัพเหล-านี้เปQนมาตรการรับรองความมั่นคง
ของประเทศตนเองและสำหรั บภู มิ ภาคในภาพรวมด9 วย โดยเฉพาะหลั งการก- อตั ้ งฐานทั พโซเวี ยตที่
อ-าว กามซัญในเวียดนาม21 ดังนั้น แม9ประเทศสมาชิกอาเซียนส-วนใหญ-ยังคงปฏิเสธที่จะเข9าข9างสหรัฐฯ
และนโยบายต - อ ต 9 า นคอมม ิ ว น ิ ส ตY อ ย - า งโจ - ง แจ 9 ง แต - ท ุ ก ประเทศย ั ง คงพ ึ ่ ง พาความช - ว ยเหล ื อ สหร ั ฐ ฯ
ในด9 านเศรษฐกิ จและการทหาร 22 ความสำคั ญของบทบาทนี ้ สะท9 อนอยู - ใ นปฏิ กิ ริ ยาของอาเซี ยนต-อ
การเปลี่ยนแปลงนโยบายสหรัฐฯ ไปให9ความสำคัญกับพื้นที่อ-าวเปอรYเซียและมหาสมุทรอินเดียแทนเมื่อ
ค.ศ. 1980 ประเทศสมาชิกอาเซียนแสดงความห-วงกังวลว-า สหรัฐฯ เริ่มลดพันธกรณีต-อภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต9 ซึ่งเห็นได9ชัดผ-านการลดจำนวนโครงการทวิภาคี การค9าขายและการให9ความช-วยเหลือ
ด9านอาวุธยุทโธปกรณY อีกทั้งการโยกย9ายกองกำลังออกจากภูมิภาค การที่สหรัฐฯ ลดบทบาทลงส-งผลให9
อาเซียนต9องพิจารณาความมั่นคงของตนเอง ซึ่งพบว-า ไม-เพียงพอต-อความจำเปQน ยกเว9นในด9านของ
การปราบปรามขบวนการกบฏภายในประเทศ23
ญี่ปุqนเปQนอีกประเทศหนึ่งที่อาเซียนมีความสัมพันธYอันกำกวมด9วย ผู9นำและประชากรของหลาย
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีชีวิตอยู-ในช-วงที่ญี่ปุqนยึดครองเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ช-วงสงครามมหาเอเชีย
บูรพา ป~จจัยนี้จึงยังคงเปQนอุปสรรคสำคัญต-อความร-วมมือระหว-างญี่ปุqนกับประเทศและภูมิภาคอื่นรวมถึง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต9ด9วย นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ในช-วงปลายทศวรรษ 1960 เห็นว-า
ญี่ปุqนสามารถยกระดับบทบาทสนับสนุนความมั่นคงในภูมิภาคมากกว-านี้ แต-ไม-สามารถทำได9เนื่องจากมี
ข9อจำกัดด9านรัฐธรรมนูญ และข9อห-วงกังวลของประเทศเพื่อนบ9านว-าด9วยการเสริมสร9างกองกำลังญี่ปุqน24
ตลอดทศวรรษ 1970 ความสัมพันธYระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqนจึงเน9นมิติเศรษฐกิจมากกว-าการเมืองหรือ
ความมั่นคง อย-างไรก็ดี พอถึงต9นทศวรรษ 1980 นายนากาโซเนะ ยาซูฮิโระ (Nakasone Yasuhiro)
20
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
21
General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
22
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
23
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S.
forces to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
24 General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.
93
นายกรัฐมนตรีญี่ปุqน พยายามยกระดับบทบาททางการเมืองของญี่ปุqนในภูมิภาค และเสนอการขยายพื้นที่
ลาดตระเวนทางทะเลของกองกำลังญี่ปุqนเพื่อคานอำนาจสหภาพโซเวียต อีกทั้งแสดงท-าทีสนับสนุน
อาเซียนอย-างแข็งขันในการจัดการป~ญหากัมพูชา25 ประเทศสมาชิกอาเซียนรับข9อเสนอเหล-านี้ โดยมี
เงื่อนไข อินโดนีเซียและฟ[ลิปป[นสYยืนยันว-า การขยายขีดความสามารถทางทหารของญี่ปุqนต9องมุ-งเน9นการ
เสร ิ ม สร 9 า งข ี ด ความสามารถในการป Ö อ งก ั น ตนเองเท - า น ั ้ น และอยู- ภ ายใต9 ข อบเขตรั ฐ ธรรมนู ญ ญี ่ ปุq น
นอกจากนี้ ทั้งสองประเทศย้ำว-า สหรัฐฯ ควรประจำการกองกำลังในญี่ปุqนต-อไปเพื่อเปQนการรับประกันอีก
ชั้นว-า ญี่ปุqนจะไม-รุกรานประเทศใดอีก26 เงื่อนไขเหล-านี้ชี้ให9เห็นว-า ขณะที่อาเซียนยินดีที่จะรับความ
ช-วยเหลือด9านเศรษฐกิจ การเมือง และแม9กระทั่งการทหารจากญี่ปุqน แต-ยังคงหวาดระแวงการขยาย
อำนาจทางทหารของญี่ปุqนสืบเนื่องจากประสบการณYในช-วงสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2
ในส-วนของจีนนั้น อาเซียนมีความสัมพันธYซึ่งมีวิวัฒนาการอย-างชัดเจน โดยในช-วงแรกหลาย
ประเทศสมาชิก โดยเฉพาะมาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟ[ลิปป[นสY เห็นจีนเปQนภัยคุกคามของภูมิภาค
สืบเนื่องจากบทบาทของจีนในการสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYและขบวนการล9มล9างรัฐบาลภายในประเทศ
โดยเฉพาะในกรณีของมาเลเซียและอินโดนีเซีย ทั้งสามประเทศมีชุมชนชาวจีนโพ9นทะเลซึ่งสถานะของ
ชุมชนเหล-านี้เปQนประเด็นการเมืองในขณะนั้นซึ่งยังคงอยูย- าวนานจนถึงทุกวันนี้ แต-หลังจากการรุกรานและ
ยึดครองกัมพูชาของเวียดนาม ทั้งจีนและอาเซียนเปลี่ยนนโยบายเพื่อเข9าหากัน หลายประเทศสมาชิกเลือก
ที่จะสถาปนาความสัมพันธYกับจีน แม9อาจจะยังคงหวาดระแวงจีนอยู-ในกรณีอินโดนีเซีย ในขณะที่จีนใช9
อาเซียนเปQนทางผ-านในการส-งกำลังบำรุงให9กับฝqายเขมรแดงที่สู9รบกับเวียดนามในกัมพูชา27 กดดัน
เวียดนามในพื้นที่ชายแดนจีน-เวียดนามซึ่งส-งผลให9เวียดนามจำเปQนต9องประจำการกำลังพลจำนวนมากใน
บริเวณนี้แทนที่จะนำไปลงพื้นที่ในกัมพูชา เลิกนโยบายสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสตYในประเทศสมาชิก
อาเซียน อีกทั้งสนับสนุนท-าทีและนโยบายอาเซียนว-าด9วยกัมพูชาในเวทีต-าง ๆ โดยพยายามให9อาเซียน
มีบทบาทนำโดยตลอด อย-างไรก็ดี หลายประเทศสมาชิกอาเซียนยังคงหวาดระแวงเปÖาประสงคYระยะยาว
ของจีนในกัมพูชาและต-อภูมิภาค28 ในการนี้ อาเซียนพยายามผลักดันให9ประเทศไม-เปQนคอมมิวนิสตY
เสริมสร9างขีดความสามารถของกองกำลังต-อต9านเวียดนามในกัมพูชาที่ไม-เปQนคอมมิวนิสตYเพื่อปÖองกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนกลับมามีอำนาจอีกครั้ง
25
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
26
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone
visit’. 23 June 1983.
27
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese Military Equipment Sales
to ASEAN States’. 22 October 1985.
28 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing Materials for the
President’s Trip to China’. April 1984.
94
อย-างไรก็ดี แม9อาเซียนจะขาดกรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงอย-างเปQนรูปธรรม แต-ยังสามารถ
ดำเนินกิจกรรมความร-วมมือในประเด็นที่ไม-ยุแยงเวียดนาม ตามรายงานของสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ
ความสำเร็จสำคัญของอาเซียนในด9านนี้คือ การปราบปรามยาเสพติด ซึ่งมีผลสำเร็จเปQนรูปธรรม ต-างจาก
องคYการภูมิภาคอื่น อาทิ สมาคมเอเชียใต9เพื่อความร-วมมือระดับภูมิภาค (South Asian Association for
Regional Cooperation – SAARC) อาเซี ย นก- อ ตั ้ ง กลไกเพื ่ อ จ ั ด การฝ ° ก อบรมเจ 9 า หน 9 า ท ี ่ ป ราบปราม
ยาเสพติดร-วมกัน โดยไทยเปQนเจ9าภาพการฝ°กอบรมประจำปíตั้งแต- ค.ศ. 1980 สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชมบทบาทของ ASEANAPOL ในการเสริมสร9างเครือข-ายระดับภูมิภาคระหว-างเจ9าหน9าที่
แต-สังเกตว-า อาเซียนยังขาดกลไกประสานงานอย-างเปQนทางการในมิตินี้ ซึ่งสะท9อนอยู-ในการที่มีเจ9าหน9าที่
ดูแลความร-วมมือปราบปรามยาเสพติดเพียง 1 นายที่ประจำอยู- ณ สำนักเลขาธิการอาเซียน29
ความสำเร็จเหล-านี้ส-งผลให9หน-วยงานความมั่นคงของสหรัฐฯ ให9ความสนใจกับพัฒนาการอาเซียน
มากกว-าเดิม ฝqายเสนาธิการของสภาความมั่นคงแห-งชาติสหรัฐฯ เริ่มร9องขอข9อมูลว-าด9วยการจัดองคYการ
อาเซียนและแนวโน9มของการอยู-รอดเมื่อ ค.ศ. 198230 ส-วนสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ประเมินอาเซียน
ในแง-บวกมากโดยเฉพาะบทบาทขององคYการนี้ในการจัดการสถานการณYในกัมพูชา สำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ ชื่นชม “เอกภาพที่คาดไม-ถึง” ในประเด็นนี้ และเห็นถึงแนวโน9มที่ดีของความร-วมมือด9านการทหาร
และข-าวกรองภายในอาเซียน แม9แนวโน9มอาจจะยังมีความไม-แน-นอนอยู-บ9าง และกรอบความร-วมมือระดับ
ภูมิภาคด9านความมั่นคงน-าจะยังเกิดได9ยาก แต-นักวิเคราะหYสำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ กล-าวว-า “อาเซียน
เคยสร9างความแปลกใจให9เรามาก-อนหน9านี้แล9ว - กิจกรรมด9านเศรษฐกิจที่ไม-ค-อยขับเคลื่อน แต-กลับมี
พลวัตทางการเมือง”31
การรวมตัวกันทางเศรษฐกิจ
ตามเนื้อหาปฏิญญากรุงเทพฯ หนึ่งในเปÖาประสงคYของอาเซียนคือ “เร-งการเติบโตทางเศรษฐกิจ
ความก9าวหน9าของสังคม และพัฒนาวัฒนธรรมในภูมิภาคผ-านความร-วมมือ”32 อย-างไรก็ดี ความร-วมมือ
ในมิตินี้ประสบป~ญหาตั้งแต-แรกสืบเนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันมากกว-า
29
General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls
over opiate trafficking in Asia’. August 1987.
30
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on
proposed NIC production schedule’. 12 August 1982.
31
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S.
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
32 ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August
1967. https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
95
เกื้อหนุนกันยกเว9นสิงคโปรY33 ป~ญหานี้อยู-ควบคู-กับอาเซียนตลอด 20 ปíแรก โดยรายงานเมื่อ ค.ศ. 1987
ยังคงสังเกตเห็นป~ญหาเดิม แต-เพิ่มป~ญหาจากการแข-งขันกับจีนและป~ญหาภายในประเทศเสริมด9วย34
ทุกประเทศสมาชิกแข-งขันกันเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต-างประเทศ โดยสหรัฐฯ เห็นว-า ไทยมีป~ญหาจาก
การขาดนวัตกรรมทางวิทยาศาสตรYและคุณภาพแรงงานหากเทียบกับประเทศอื่น แต-ค-าแรงที่เพิ่มขึ้นกอปร
กับความไร9เสถียรภาพในประเทศอื่นยังคงทำให9ไทยยังคงเปQนที่น-าสนใจอยู-สำหรับนักลงทุน35 การแข-งขันนี้
เปQนอุปสรรคหลักต-อการรวมตัวทางเศรษฐกิจอย-างเปQนรูปธรรมในช-วงยุคสมัยนี้ โดยสำนักข-าวกรองกลาง
สหรัฐฯ รายงานเมื่อ ค.ศ. 1982 ว-า อาเซียนไม-สามารถบรรลุเปÖาประสงคYด9านเศรษฐกิจได9 รวมถึง
“การเคลื่อนตัวสู-ตลาดร-วมซึ่งไม-ไปถึงไหน ดังที่สะท9อนให9เห็นผ-านตึกสำนักเลขาธิการที่ตั้งอยู-ว-างเปล-า
กลางกรุงจาการYตา”36
ถึงแม9อาเซียนยังคงต9องเผชิญกับอุปสรรคข9างต9นจนถึงยุคป~จจุบัน แต-ในอดีตประเทศสมาชิก
อาเซียนสามารถรวมตัวกันเพื่อเจรจาบางประเด็นได9 ยกตัวอย-าง ระหว-างการประชุมหารือระหว-างอาเซียน
กับสหรัฐฯ ณ กรุงมะนิลา ระหว-างวันที่ 8-10 กันยายน ค.ศ. 1977 อาเซียนสามารถเจรจาระบบการให9
สิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรเปQนการทั่วไปที่ครอบคลุมกว-าเดิม การเข9าถึงตลาดสหรัฐฯ และการยืดเวลา
ชำระภาษีสำหรับบริษัทเอกชนสหรัฐฯ ที่ลงทุนในประเทศสมาชิกอาเซียน37 ในทางเดียวกัน อาเซียน
สามารถกดดันญี่ปุqน ซึ่งขณะนั้นเปQนประเทศซึ่งทรงอิทธิพลสุดในด9านเศรษฐกิจในภูมิภาค ในช-วงแรกสำนัก
ข-าวกรองกลางสหรัฐฯ สังเกต “ความสัมพันธYแลกเปลี่ยน” ระหว-างอาเซียนกับญี่ปุqน อาเซียนจะระงับการ
ตำหนิมาตรการปกปÖองตลาดของญี่ปุqนและนโยบายการลงทุนที่เอาเปรียบเพื่อแลกเปลี่ยนกับความ
ช-วยเหลือจากญี่ปุqน แต-พอมาถึง ค.ศ. 1985 อาเซียนเริ่มมีความช่ำชองกว-าเดิม โดยพยายามกดดันรัฐบาล
นายนากาโซเนะให9มีข9อตกลงทางการค9าและเป[ดตลาดกว-าเดิม38 แนวทางนี้สอดคล9องกับนโยบายของ
รัฐบาลญี่ปุqนในขณะนั้น ซึ่งพยายามปรับเปลี่ยนความสัมพันธYกับอาเซียนจากการให9ความช-วยเหลือไปเน9น
33
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
34 General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United
States’. 3 June 1987.
35
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
36
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on US
interests in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
37
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
38 General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House:
President Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.
96
การค9าแทน อย-างไรก็ดี ญี่ปุqนยังคงรักษาระดับความช-วยเหลืออยู-เช-นเดิม แม9ตนเองประสบป~ญหา
เศรษฐกิจอยู-ก็ตาม ซึ่งสะท9อนถึงความสำคัญของภูมิภาคนี้ในนโยบายการต-างประเทศญี่ปุqน39
อย-างไรก็ดี อาเซียนไม-สามารถบรรลุทุกเปÖาประสงคYได9 ยกตัวอย-าง ในการหารือครั้งแรกกับ
สหรัฐฯ อาเซียนไม-สามารถผลักดันให9สหรัฐฯ ตกลงก-อตั้งระบบสร9างเสถียรภาพรายได9จากการส-งออก
(Export Earnings Stabilization System – STABEX) ซึ ่ ง จะเพิ ่ ม เสถี ย รภาพให9 ก ั บ โภคภั ณ ฑY ส - ง ออก
สำคัญของภูมิภาค อาทิ ดีบุก และยางพารา40 ในทางเดียวกัน การหารือกับประชาคมยุโรป (European
Community – EC) ไม-ค-อยมีผลลัพธYอย-างเปQนรูปธรรมนัก ทั้งสองฝqายเห็นถึงผลประโยชนYร-วมในการ
ส-งเสริมความสัมพันธYทางเศรษฐกิจที่ใกล9ชิดกว-าเดิม ประชาคมยุโรปเห็นอาเซียนเปQนแหล-งของวัตถุดิบและ
ตลาดที่กำลังเติบโต ในขณะที่อาเซียนต9องการให9ประชาคมยุโรปรับรองอาเซียนในฐานะองคYการระดับ
ภูมิภาคและเห็นยุโรปเปQนแหล-งของความช-วยเหลือด9านเทคโนโลยี การพัฒนา และการเงิน อีกทั้งต9องการ
เข9าถึงตลาดยุโรป41 อย-างไรก็ดี ในชั้นนี้ ความร-วมมือระหว-างทั้งสองฝqายประสบอุปสรรคจากความ
แตกแยกในประชาคมยุโรปเอง โดยเยอรมนีตะวันตกประสงคYกระชับความร-วมมือกับอาเซียน ในขณะที่
ฝรั่งเศส อิตาลี และสหราชอาณาจักร มีท-าทีค-อนข9างระแวง ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรเกรงกลัวว-า การ
ยอมทำข9อตกลงกับอาเซียนจะนำไปสู-การร9องขอในทางเดียวกันจากประเทศอดีตอาณานิคมบนทวีป
แอฟริกาและที่อื่น42
ถึงแม9ผลของการเจรจาหารือด9านเศรษฐกิจในช-วงนี้อาจมีผลน-าผิดหวัง แต-อาจถือได9ว-าอาเซียนได9
บรรลุเปÖาประสงคYหลักแล9ว กล-าวคือ การได9รับการยอมรับเปQนคู-เจรจาที่น-าเชื่อถือ ซึ่งมีนัยสำคัญทั้งในการ
ส-งเสริมบทบาทอาเซียนบนเวทีโลกและในการคานอำนาจเศรษฐกิจของญี่ปุqนและสหรัฐฯ ในภูมิภาค43
ญี่ปุqนมีอิทธิพลรองจากสหรัฐฯ ในช-วงทศวรรษ 198044 ทั้งนี้ อาเซียนต9องการคานอำนาจเศรษฐกิจญี่ปุqน
ตั้งแต- ค.ศ. 1976 แล9ว โดยขณะนั้นญี่ปุqนยังคงใช9นโยบายแบ-งแยกและพิชิตผ-านการเจรจาทวิภาคีกับแต-ละ
ประเทศสมาชิกแทนที่จะเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน45 ดังนั้น การก-อตั้งกลไกการหารือกับคู-เจรจาจึง
39
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing
political and security relations’. June 1983.
40 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
41
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
42
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
43
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
44
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s
and implications for US policy’. July 1985.
45 General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
97
เปQนการบรรลุเปÖาหมายการรับรองซึ่งกันและกัน อีกทั้งเสริมสร9างภาพลักษณYอาเซียนในการเปQนองคYการที่
มีอิทธิพล แม9อิทธิพลนี้จะขึ้นอยู-กับความต9องการของทั้งสองฝqายในการขับเคลื่อนข9อริเริ่มก็ตาม46
กัมพูชา: วิกฤติกอบกู.อาเซียน
เมื่อ ค.ศ. 1982 องคYกร RAND Corporation ซึ่งเปQนคลังสมองสหรัฐฯ ที่เน9นสังเกตการณYและ
วิเคราะหYปฏิบัติการทหารสหรัฐฯ และประเด็นความมั่นคง ได9ตีพิมพYประมาณการสถานการณYที่มีความ
คิดเห็นว-า การรุกรานกัมพูชาของเวียดนามชุบชีวิตและส-งเสริมให9อาเซียนมีความเปQนองคYการและเอกภาพ
มากกว-าเดิม47 อย-างไรก็ดี ในช-วงแรกของวิกฤติความเปQนหนึ่งเดียวนี้เปQนเพียงแค-ความฝ~น ในช-วงนั้น
ประเทศสมาชิกอาเซียนมีความขัดแย9งกันว-าด9วยประเด็นผู9ลี้ภัยอินโดจีนแล9ว โดยแต-ละประเทศแบกภาระ
แตกต-างกันมาก ไทยและมาเลเซียเปQนประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ในขณะที่สิงคโปรYปฏิเสธการให9
ที่พักพิงต-อผู9ลี้ภัย โดยอนุญาตให9ผู9ลี้ภัยเข9าประเทศชั่วคราวได9เพียง 1,000 คน และต9องเปQนผู9ที่ได9รับ
การรับรองว-าจะย9ายไปตั้งถิ่นฐานที่อื่นจากประเทศที่สามแล9ว48 ความแตกต-างในท-าทีประเทศสมาชิก
อาเซียนยิ่งเห็นได9อย-างชัดเจนจากปฏิกิริยาต-อการรุกรานกัมพูชาของเวียดนาม สิงคโปรYเรียกร9องให9
อาเซียนมีความร-วมมือด9านทหารและความมั่นคงมากขึ้นเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1979 แต-มาเลเซีย
คัดค9านข9อเรียกร9องดังกล-าวและเสนอให9อาเซียนก-อตั้งเขตความเปQนกลางแทน ฟ[ลิปป[นสYปฏิเสธที่จะหารือ
ประเด็นนี้อย-างสิ้นเชิง ขณะที่อินโดนีเซียและไทยยังคงต9องการเสริมสร9างความร-วมมือนอกกรอบอาเซียน
แบบเดิมเพื่อหลีกเลี่ยงการยุแยงเวียดนาม49 ในที่สุด ที่ประชุมรัฐมนตรีว-าการกระทรวงการต-างประเทศ
อาเซียนได9เจรจาท-าทีร-วมในการต-อต9านนโยบายรุกรานของเวียดนามเมื่อเดือนธันวาคม ค.ศ. 197950
เวียดนามเห็นความล-อแหลมของอาเซียน และมีความพยายามสร9างความแตกแยกในอาเซียน
อย-างต-อเนื่องผ-านการเรียกร9องให9มีการเจรจาระดับทวิภาคี51 ซึ่งในช-วงแรกดูเหมือนจะประสบความสำเร็จ
เนื่องจากอินโดนีเซียและมาเลเซียเป[ดที่จะเจรจาแยกกับเวียดนามว-าด9วยกัมพูชาเมื่อ ค.ศ. 1980 ทั้งนี้
46
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia:
Growth of ASEAN’. January 1981.
47 General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
48
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese
refugees’. 7 December 1978.
49
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation:
problems and prospects’. June 1979.
50
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast
Asia: ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
51 General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’.
16 July 1976.
98
เวียดนามปฏิเสธข9อเรียกร9องของไทยและอาเซียนที่จะให9เวียดนามถอนกองกำลังด9วย52 อีกความพยายาม
หนึ่งของเวียดนามคือ การเสนอตั้งรัฐบาลผสมระหว-างฝqายของนายซอน ซาน และเจ9าสีหนุ โดยกีดกันไม-ให9
ฝqายเขมรแดงเข9าร-วม53 กลยุทธYนี้ใช9ได9อย-างดีเมื่อ ค.ศ. 1985 โดยเวียดนามพยายามดึงอินโดนีเซียออกจาก
อาเซียน ผ-านการใช9ลาวเปQนเครื่องมือในการโจมตีไทยในประเด็นข9อพิพาทบนชายแดนไทย-ลาว54
นอกจากนี้ เวียดนามแสดงท-าทีประนีประนอมผ-านข9อเสนอถอนกองกำลังออกจากกัมพูชาภายใน ค.ศ.
1990 และแสดงความสนใจในข9อเสนอของอาเซียนในการหารือด9วย55 สิ่งที่เวียดนามต9องการคือ ปÖายสี
ไทยเปQนประเทศรุกราน ซึ่งจะกระทบต-อความพยายามของไทยในขณะนั้นที่จะเปQนสมาชิกไม-ถาวรของ
คณะมนตรีความมั่นคงแห-งสหประชาชาติ และสร9างความแตกแยกในอาเซียนผ-านการเจรจาทวิภาคี
ซึ่งในที่สุดแล9วเวียดนามไม-สามารถบรรลุเปÖาหมายนี้ ไทยได9รับเลือกเปQนสมาชิกไม-ถาวรของคณะมนตรี
ความมั่นคงแห-งสหประชาชาติระหว-าง ค.ศ. 1985-1986 ในขณะที่อาเซียนสามารถรักษาเอกภาพของ
ท-าทีร-วมสำเร็จ
ป~จจัยที่ทำให9อาเซียนไม-แตกแยกคือ ความเปQนผู9นำของประเทศสมาชิกและความตระหนักถึง
อัตลักษณYองคYการที่มีมากขึ้นอย-างต-อเนื่อง ถึงแม9ประเทศสมาชิกยังคงมีมุมมองที่แตกต-างจากกัน แต-หลาย
ประเทศยินดีที่จะประนีประนอมและยอมรับท-าทีของประเทศที่ได9รับผลกระทบมากที่สุด ยกตัวอย-างใน
ประเด็ น กั ม พู ช า เห็ น ได9 ช ั ด ว- า แต- ล ะประเทศสมาชิ ก มี ท - า ที แ ตกต- า งกั น โดยเฉพาะมาตรการเพื่ อ
ประนีประนอมกับเวียดนาม ในการนี้ สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ห-วงกังวลมาเลเซีย อินโดนีเซีย และ
ฟ[ลิปป[นสYมาก ในขณะที่สิงคโปรYและไทยถูกมองเปQนประเทศที่จะไม-ยอมประนีประนอมกับเวียดนาม
ไทยได9รับคำชื่นชมสำหรับบทบาทนำในการส-งเสริม “มาตรการอาเซียนร-วมที่แข็งขัน” การดำรงนโยบายที่
เปQนประโยชนYต-อตนเอง ฝqายสหรัฐฯ และฝqายจีน56 และการดึงดูดความสนใจโลกสู-นโยบายรุกรานของ
สหภาพโซเวียตและเวียดนามในภูมิภาค อย-างไรก็ดี แม9ประเทศสมาชิกจะมีท-าทีแตกต-างกัน แต-แนวโน9ม
ส-วนใหญ-จะคล9อยตามท-าทีไทยเปQนหลัก57 เนื่องจากทุกประเทศตระหนักดีว-า ไทยจะเปQนประเทศที่ได9รับ
ผลกระทบมากที่สุดจากนโยบายส-วนรวมและของแต-ละประเทศสมาชิก แม9บางประเทศแสดงข9อห-วงกังวล
52
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East
Asia Pacific’. 23 May 1980.
53 General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’.
22 December 1981.
54
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy
and the new realities’. October 1985.
55
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 2 September 1985.
56
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects:
Keeping our perspectives’. 23 April 1981.
57 General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.
99
ว-าด9วยความสัมพันธYที่ใกล9ชิดขึ้นระหว-างจีนกับไทย แต-ยอมรับการตัดสินใจของไทยเนื่องจากเปQนประเทศ
ที่มีส-วนได9ส-วนเสียมากสุดในประเด็นนี้58 อินโดนีเซียซึ่งเปQนประเทศซึ่งมีท-าทีอ-อนสุดต-อเวียดนาม ในที่สุด
ปฏิเสธที่จะทำข9อตกลงแยกกับเวียดนามที่อาจลิดรอนความมั่นคงของไทยหรืออาเซียน59 ในทางเดียวกัน
หลายประเทศสมาชิกตระหนักถึงบทบาทของฐานทัพสหรัฐฯ ในฟ[ลิปป[นสYในการรักษาความมั่นคงของ
ประเทศสมาชิกและภูมิภาคโดยรวม อย-างไรก็ดี ทุกประเทศเห็นพ9องว-า ฟ[ลิปป[นสYควรมีอำนาจตัดสิน
อนาคตระยะยาวของฐานทัพเหล-านี้ เนื่องจากเปQนประเทศซึ่งได9รับผลกระทบโดยตรงมากที่สุด60
ความเปQนเอกภาพนี้ แม9จะมีความเห็นต-างภายในหลงเหลืออยู-บ9าง เป[ดทางให9อาเซียนเปQน
ศูนยYกลางของความร-วมมือระหว-างสหรัฐฯ ญี่ปุqน และจีน ซึ่งก-อนหน9านี้ไม-น-าจะเปQนไปได9 โดยหลาย
ประเทศสมาชิกยังคงหวาดระแวงจุดประสงคYระยะยาวของประเทศเหล-านี้ต-อภูมิภาค อินโดนีเซียยังคงเห็น
จีนเปQนภัยคุกคามต-อภูมิภาคในระยะยาวตลอดช-วงเวลานี้ 61 อย-างไรก็ดี ข9อพิจารณาระยะสั้นกลับ
กลายเปQนป~จจัยที่สำคัญกว-า และอาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนความสัมพันธYที่ใกล9ชิดกว-าเดิม
ระหว-างจีนกับประเทศสมาชิกอาเซียน ระหว-างการเยือนจีนของดาโตะกY ฮุซเซน อนนY นายกรัฐมนตรี
มาเลเซี ย เมื ่ อ ค.ศ. 1979 นายเติ ้ ง เสี ่ ยวผิ ง ได9 กล- า วถึ ง อุ ดมการณY ร- วมของจี นและอาเซี ยนในการ
“รักษาสันติภาพในเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต9”62 ประเทศสมาชิกอาเซียนเปQนเจ9าภาพการเยือน
ของนายเซ ็ ง โก ซ ู ซ ู ก ิ นายกรั ฐ มนตรี ญ ี ่ ป ุ q น นายจ 9 า ว จ ื ่ อ หยาง นายกร ั ฐ มนตรี จ ี น เมื ่ อ ค.ศ. 1981
โดยผู9นำทั้งสองเน9นย้ำท-าทีสนับสนุนอาเซียน63 จีนพึงพอใจที่จะให9อาเซียนมีบทบาทนำเพื่อโดดเดี่ยว
รัฐบาลกรุงฮานอย และพยายามกระชับความสัมพันธYกับไทยเพื่อลดความหวาดระแวงในภูมิภาค64
ในการนี้ อาเซียนมีบทบาทสำคัญในการสร9างความชอบธรรมกับฝqายเขมรแดงที่จีนสนับสนุนบนเวทีโลก
ซึ่งคงเปQนไปไม-ได9หากจีนเปQนผู9ดำเนินการประเทศเดียว65 สหรัฐฯ จับตามองพัฒนาการความสัมพันธY
จีน-อาเซียนอย-างใกล9ชิด และค-อนข9างพอใจกับผลลัพธY โดยเฉพาะมุมมองด9านยุทธศาสตรYที่เริ่มสอดคล9อง
58
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
60 General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views
on the U.S. military bases’. 24 August 1985.
61 General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the
President’s trip to China’. April 1984.
62
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits
China’. 7 May 1979.
63
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly
Report’. 4 February 1981.
64 General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
65 General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
59
100
กันระหว-างรัฐบาลกรุงป~กกิ่ง กรุงมะนิลา และกรุงเวลลิงตันซึ่งสหรัฐฯ พยายามผลักดันอย-างต-อเนื่อง
ในช-วงเวลานั้น66 สำนักข-าวกรองกลางสหรัฐฯ ยังเห็นแม9กระทั่งในกรณีที่จีนเริ่มเสนอตนเองเปQนแหล-ง
ทางเลือกสำหรับยุทโธปกรณYให9แก-อาเซียนเปQนประโยชนYต-อสหรัฐฯ โดยเห็นว-า จะเปQนการช-วยลดความ
หวาดระแวงของอาเซียนต-อความร-วมมือระหว-างจีนกับสหรัฐฯ และคงความโดดเดี่ยวของเวียดนามและ
สหภาพโซเวียตในภูมิภาค67 ด9วยการสนับสนุนของจีนและสหรัฐฯ อาเซียนสามารถรักษาความเปQน
เอกภาพและใช9ประโยชนYท-าทีร-วมบนเวทีสหประชาชาติเพื่อยับยั้งการรับรองสถานะของรัฐบาลสาธารณรัฐ
ประชามานิ ตกั มพู ชาซึ ่ งอยู - ภายใต9 เวี ยดนาม อี กทั ้ งรณรงคY ให9 มี การลงคะแนนเสี ยงสนั บสนุ นข9 อมติ
สมัชชาใหญ-แห-งสหประชาชาติทุกปíว-าด9วยป~ญหาในกัมพูชาด9วย68
สรุป
พัฒนาการอาเซียนจากการกอบกู9องคYการ “อาสา” ที่ล9มเหลวมาเปQนองคYการภูมิภาคซึ่งมีบทบาท
สำคัญด9านเศรษฐกิจ การเมือง และความมั่นคง สะท9อนอยู-ในเนื้อหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุสำนักข-าว
กรองกลางสหรัฐฯ อย-างชัดเจน เนื้อหาดังกล-าวแตกต-างจากมุมมองเดิมที่เห็นอาเซียนเปQนองคYการต-อต9าน
คอมมิวนิสตYตั้งแต-แรก ซึ่งหากมุมมองนี้เปQนจริง อาเซียนคงไม-สามารถอยู-รอดมาได9ถึงทุกวันนี้ เนื่องจากจะ
ไม-มีความแตกต-างจากองคYการในภูมิภาคเดียวกันก-อนหน9านี้ที่ประสบความล9มเหลว และที่สำคัญ
อินโดนีเซียคงปฏิเสธการเข9าร-วมองคYการที่มีเปÖาหมายต-อต9านประเทศคอมมิวนิสตYอย-างโจ-งแจ9งสืบเนื่อง
จากบทบาทสำคัญของประเทศดังกล-าวในกลุ-มประเทศไม-ฝ~กใฝqฝqายใด อาเซียนเป[ดรับประเทศสมาชิกจาก
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ทุกประเทศ ตราบใดที่ประเทศดังกล-าวยินยอมร-วมในค-านิยมเดียวกัน
(ซึ่งไม-เกี่ยวกับการเปQนหรือไม-เปQนคอมมิวนิสตY) ทั้งนี้ อาเซียนมีเปÖาประสงคYระยะยาวในการดึงพม-า
ประเทศในอินโดจีน และประเทศอื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต9เข9าเปQนสมาชิก อย-างไรก็ดี แผนการเพื่อ
บรรลุเปÖาประสงคYนี้ขาดความเปQนรูปธรรม ซึ่งในป~จจุบันอาจสะท9อนอยู-ในกระบวนการการเข9าเปQนสมาชิก
ของติมอรYเลสเตและปาป~วนิวกินีที่ยังค9างคาอยูในช-วงแรกเริ่ม อาเซียนมิได9เปQนป~จจัยสำคัญสำหรับสหรัฐฯ ในการพิจารณาสภาพแวดล9อมด9าน
ความมั่นคงของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต9ในช-วงทศวรรษ 1960 ซึ่งสะท9อนผ-านจำนวนรายการ
เอกสารที่เกี่ยวข9องจากยุคสมัยนี้ มุมมองนี้ไม-นา- แปลกใจหากพิจารณาความล9มเหลวขององคYการซีโต9 อาสา
และมาฟ[ลินโดก-อนหน9านี้ ป~จจัยสำคัญที่เร-งพัฒนาการอาเซียนคือ การลดบทบาทของสหรัฐฯ ในภูมิภาค
และการรวมประเทศของเวียดนาม การประชุมสุดยอดและการประชุมหารือที่ตามมาบ-งบอกถึงพลวัตซึ่ง
ทำให9 นั กวิ เคราะหY สำนั กข- าวกรองกลางสหรั ฐฯ หลายคนแปลกใจ แม9การประชุ มหารื อกั บหุ 9 นส- วน
66
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s
travel’. 30 May 1981.
67 General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales
to ASEAN states’. 22 October 1985.
68 General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.
101
โดยเฉพาะกับประชาคมยุโรปและสหรัฐฯ อาจไม-ประสบความสำเร็จนัก แต-ถือเปQนการเป[ดทางให9อาเซียน
ได9รับการรับรองเปQนองคYการระดับภูมิภาคที่มีความน-าเชื่อถือ ในขณะที่บทบาทบนเวทีสหประชาชาติช-วย
ส-งเสริมอัตลักษณYของความเปQนองคYการและการเปQนอำนาจทางการเมืองสำคัญบนเวทีการเมืองโลก
ขณะเดียวกัน อาเซียนมีข9อจำกัดอย-างชัดเจน โดยเฉพาะในมิติของความมั่นคง อาเซียนเกรงกลัว
การยุแยงเวียดนามซึ่งอาจป[ดประตูสู-การเจรจาหารือ การเข9าร-วมกิจกรรมภูมิภาคของเวียดนาม และอาจ
ผลักให9เวียดนามโจมตีประเทศสมาชิกโดยตรง ส-วนประเทศสมาชิกอาเซียนเองส-วนใหญ-ไม-ประสงคYก-อตั้ง
กรอบความร-วมมือด9านความมั่นคงระดับภูมิภาค แต-ยินดีร-วมมือกับประเทศเพื่อนบ9านผ-านกรอบทวิภาคี
หรือไตรภาคีนอกกรอบอาเซียน หรือร-วมมือในประเด็นซึ่งไม-สามารถนำมาเปQนประเด็นระหว-างประเทศ
เช-น การปราบปรามยาเสพติด เปQนต9น หากมองปรากฏการณYนี้จากมุมมองป~จจุบัน อาจไม-เปQนที่แปลกใจ
ว-า อาเซียนยังคงหลีกเลี่ยงการก-อตั้งองคYการความมั่นคงในรูปแบบของนาโต9 ซึ่งอาจกลายเปQนอุปสรรคใน
ความสัมพันธYกับจีน โดยเฉพาะในประเด็นพื้นที่ทับซ9อนในทะเลจีนใต9 และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
ของลุ-มแม-น้ำโขง อีกสิ่งหนึ่งที่น-าสนใจคือ การที่ในช-วง 20 ปíแรก อาเซียนมีข9อกล-าวหาญี่ปุqนในแนว
เดียวกันกับจีนในป~จจุบัน ว-าด9วยการสร9างความแตกแยกในกลุ-มประเทศสมาชิก โดยทั้งสองประเทศนิยม
เจรจาประเด็นที่มีความขัดแย9งภายใต9กรอบทวิภาคีมากกว-าการเจรจากับอาเซียนเปQนกลุ-มก9อน นอกจากนี้
ในด9านเศรษฐกิจ ศักยภาพของอาเซียนยังคงเปQนที่ยอมรับตั้งแต-ต9น แต-องคYการนี้ไม-สามารถรวมตัวกันทาง
เศรษฐกิจได9อย-างเต็มที่ เนื่องจากระบบเศรษฐกิจของแต-ละประเทศสมาชิกแข-งขันกันมากกว-าเกื้อหนุนกัน
ซึ่งป~จจัยนี้ยังคงเปQนป~ญหาอยู-จนถึงทุกวันนี้
บททดสอบสำคัญของอาเซียนในช-วงสองทศวรรษแรกคือ การรุกรานและยึดครองกัมพูชาของ
เวียดนามเมื่อ ค.ศ. 1978 วิกฤตินี้บังคับให9อาเซียนต9องมีท-าทีและนโยบายเปQนกลุ-มในการเจรจากับ
เวียดนาม จีน สหรัฐฯ ญี่ปุqน ตลอดจนบนเวทีสหประชาชาติ แม9บางประเทศสมาชิกอาจยังมีความไมสบายใจต-อท-าทีร-วมก็ตาม ในภาพรวมแล9ว สามารถเห็นได9ว-า อาเซียนผ-านบททดสอบนี้ อาเซียนสามารถมี
ท-าทีร-วมในสหประชาชาติเพื่อกีดกันการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาซึ่งอยู-ภายใต9การ
ครอบงำของเวียดนามและจำกัดการขยายอำนาจของเวียดนามในภูมิภาคโดยไม-ป[ดประตูต-อการเจรจา
ความสำเร็ จ ของนโยบายเหล- า นี ้ เ สริ ม สร9 า งอั ต ลั ก ษณY ข ององคY ก ารในเวลาเดี ย วกั น ด9 ว ย อย- า งไรก็ ดี
ความสำเร็จนี้มีข9อจำกัดเช-นกัน ถึงแม9อาเซียนสามารถยับยั้งการขยายอำนาจของเวียดนามผ-านการ
สนับสนุนกลุ-มต-อต9านในกัมพูชา แต-ในที่สุดแล9วไม-สามารถบังคับเวียดนามให9มาเจรจาเพื่อยุติสถานการณY
อย-างจริงจังได9 ป~จจัยแตกหักซึ่งบังคับให9เวียดนามเข9าสู-การเจรจามิใช-เอกภาพของอาเซียน แต-เปQนการ
ระงับความช-วยเหลือจากสหภาพโซเวียตและการล-มสลายของสหภาพโซเวียตซึ่งเปQนประเทศหลักที่
สนับสนุนนโยบายเวียดนาม เวียดนามจึงไม-มีทางเลือกอื่นใดนอกจากยุติกิจกรรมในกัมพูชา และเข9าสู-การ
เจรจาซึ่งอาเซียนมีความพร9อมตลอดอยู-แล9ว และสามารถดำเนินการได9สำเร็จ และนำเวียดนามเข9ามาเปQน
ส-วนหนึ่งของอาเซียนในที่สุด
102
อ=างอิง
National Archives and Records Administration (NARA), CIA Records Search Tool (CREST)
ทศวรรษ 1960
General CIA Records. CIA-RDP10X00001R000100010019-6. ‘Prospects for regional security
arrangements in East Asia over the next 5 years’. April 1969.
ทศวรรษ 1970
General CIA Records. CIA-RDP85T00875R001100160074-8. ‘Indonesia’s role in regional affairs’. 2 October 1973.
General CIA Records. CIA-RDP79T00865A000200240001-4. ‘East Asia’. January 1975.
General CIA Records. CIA-RDP86T00608R000300110007-1. ‘East Asia’. 17 April 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79R01142A000700030001-8. ‘Asian regionalism’. May 1975.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029100010026-0. ‘National Intelligence Daily Cable’. 16 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP81T00700R000100020001-1. ‘Hanoi, ASEAN, and the U.S.’. 20 July 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A029300010034-98. National Intelligence Daily Cable.
21 September 1976.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010005-9. ‘International issues: Regional and
political analysis’. July 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A002300010007-7. ‘International issues: regional and
political analysis’. 27 September 1977.
General CIA Records. CIA-RDP79T00912A001600010011-0. ‘Western Europe Review’. November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP79T00975A030900010084-6. ‘EC-ASEAN meeting’. 21 November 1978.
General CIA Records. CIA-RDP80T00634A000500010024-5. ‘Rising tide of Indochinese refugees’.
7 December 1978.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300090025-8. ‘Malaysian prime minister visits China’. 7 May 1979.
General CIA Records. CIA-RDP80T00942A001200060001-4. ‘ASEAN security cooperation: problems
and prospects’. June 1979.
General CIA Records. CIA-RDP81B00401R001400050006-9. ‘Briefs and Comments – Southeast Asia:
ASEAN Foreign Ministers’ Meeting’. 17 December 1979.
ทศวรรษ 1980
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100010001-1. ‘Fighting in Indochina’. 2 January 1980.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000100690001-7. ‘Reactions to possible shift of U.S. forces
to the Persian Gulf/Indian Ocean area’. 10 March 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00100R000300070014-2. ‘Warning assessment: China-East Asia
Pacific’. 23 May 1980.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100070002-0. ‘Regionalism in Southeast Asia: Growth
of ASEAN’. January 1981.
103
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130003-1. ‘Prospects for Indochina’. 4 January 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83-00385R000200030022-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’. 4 February 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100150002-1. ‘Thailand and its prospects: Keeping our
perspectives’. 23 April 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560010-8. ‘Background papers for Secretary’s travel’.
30 May 1981.
General CIA Records. CIA-RDP84B00049R000601560012-6. ‘ASEAN consultations on Kampuchea
Conference’. 6 June 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000200130023-9. ‘Threats to ASEAN consensus on
Kampuchea’. 14 October 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83B01027R000300050003-0. ‘East Asia warning assessment’. 22 December 1981.
General CIA Records. CIA-RDP83T00951R000100070017-2. ‘Rationales for estimates on U.S. interests
in the South Pacific and the evolution of ASEAN’. 12 July 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83B00551R000100110011-5. ‘NSC Staffers’ comments on proposed
NIC production schedule’. 12 August 1982.
General CIA Records. CIA-RDP03T02547R000100930001-9. ‘Indonesia: New focus on external
threats’. September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP83M00914R002300070003-1. ‘RAND reflections’. 9 September 1982.
General CIA Records. CIA-RDP84T01083R000100030002-4. ‘USSR monthly review’. March 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00553R000200110004-2. ‘Japan and ASEAN: Developing political
and security relations’. June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP85T00287R000401150001-2. ‘ASEAN: Reaction to Nakasone visit’.
23 June 1983.
General CIA Records. CIA-RDP84S00928R000200050003-4. ‘Brunei: A new and well-heeled
ministate’. December 1983.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000100490001-9. ‘Thailand: Foreign investment and
economic growth’. February 1984.
General CIA Records. CIA-RDP04T00367R000201410001-5. ‘Briefing material for the President’s trip
to China’. April 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T00310R000200150002-7. ‘China’s policy toward Vietnam:
Tightening the screws’. October 1984.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000201520001-6. ‘Vietnam-ASEAN: Trade overrides
political considerations’. 7 June 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T00302R000500850003-4. ‘ASEAN: Prospects for the 1980s and
implications for US policy’. July 1985.
General CIA Records. CIA-RDP04T00447R000302450001-0. ‘Support to the White House: President
Nixon’s trip to the Far East’. August 1985.
104
General CIA Records. CIA-RDP90T00114R000200970001-0. ‘The Philippines: Exploring views on the
U.S. military bases’. 24 August 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86-00040R000300510012-4. ‘Bangkok Bureau – Monthly Report’.
2 September 1985.
General CIA Records. CIA-RDP87T00495R001001040001-4. ‘Cambodia: Vietnamese strategy and the
new realities’. October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP85T01058R000405420001-1. ‘Chinese military equipment sales to
ASEAN states’. 22 October 1985.
General CIA Records. CIA-RDP86T01017R000606390001-6. ‘Japan: Flirting with Vietnam?’.
2 September 1986.
General CIA Records. CIA-RDP91T00498R000800040002-9. ‘ASEAN: Challenges for the United States’.
3 June 1987.
General CIA Records. CIA-RDP89M00699R002201800007-0. ‘Prospects for regional controls over
opiate trafficking in Asia’. August 1987.
หนังสือ
Chua D. and Lim E. (2017). ASEAN 50: Regional Security Cooperation through Selected Documents.
Singapore: World Scientific.
Lockard, C.A. (2009). Southeast Asia in World History. Oxford: Oxford University Press.
Tarling, N. (ed.). (1992). The Cambridge History of Southeast Asia (Vol. 2). Cambridge: Cambridge
University Press.
เว็บไซตn
ASEAN. (January 27, 2016). The ASEAN Declaration (Bangkok Declaration), Bangkok 8 August 1967.
Retrieved from https://asean.org/the-asean-declaration-bangkok-declaration-bangkok-8-august-1967/
The Avalon Project. Southeast Asia Collective Defense Treaty (Manila Pact), 8 September 1954.
Retrieved from https://avalon.law.yale.edu/20th_century/usmu003.asp/
คำกราบบังคมทูลรายงานพิธปี ิด
การสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน และ
การเปิดตัวของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ครั้งที่ ๗”
ณ กองวิชาประวัติศาสตร์ ส่วนการศึกษา โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จังหวัดนครนายก
วันพฤหัสบดีที่ ๒๑ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
--------------------------------------------ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทรงทราบฝ่าละอองพระบาท
ข้าพระพุทธเจ้า พลโท อุดม แก้วมหา ผู้บัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยผูเ้ ข้าร่วม
สัมมนา ต่างปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ใต้ฝ่าละอองพระบาท เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน
และทรงแสดงปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “จดหมายเหตุเยอรมัน” อีกทั้งยังทรงร่วมฟังการสัมมนาตลอดรายการในวันนี้
การสัมมนาทางวิชาการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากหลากหลายสถาบัน จึงเป็นโอกาสอันดีสำหรับ การ
แนะนำ “หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย
สมัยใหม่ ให้แก่นักวิชาการ นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป อีกทั้งเป็นโอกาสสำหรับการพบปะ แลกเปลี่ยนความรู้
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ นิสิตนักศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ กับข้าราชการ อาจารย์ และนักเรียนนายร้อย
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ซึ่งจะเป็นประตูสู่ความร่วมมือกนั ทำงานวิจัยและสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ ๆ ต่อไป
ในอนาคต
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ขอขอบคุณ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
นางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
ผู้ทรงคุณวุฒทิ ั้ง ๔ ท่าน
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ
วิทยากรทั้งห้าท่าน ผู้เข้าร่วมงานสัมมนา ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ร่วมกันทำให้การสัมมนา
ครั้งนีไ้ ด้เกิดผลและสำเร็จด้วยดี ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ทุกประการ
ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานพระราชานุญาตปิดการสัมมนาแต่เพียงเท่านี้ พระพุทธเจ้าข้าขอรับ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
พลเอกหญิง ศ.เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
บรรณาธิการ
พันเอก ดร.สรศักดิ์ งามขจรกุลกิจ
พันเอกหญิง ดร.เมธินี เฉลิมวัฒน์
บรรณาธิการผู้ช่วย
กองบรรณาธิการ
พันเอก มนตรี อินทรสูต
พันเอก ผศ.ประวิทย์ ทองพูน
รศ.ดร.ธนนันท์ บุ่นวรรณา
พันโท ผศ.ดร.อภิเษก มนเทียรวิเชียรฉาย
พันโท ผศ.สมโชติ วีรภัทรเวธ
ผศ.ชัยพร พยาครุฑ
พันตรี ณรงค์ ภูมิสขุ
พันตรีหญิง ทิพย์พาพร อินคุ้ม
ร้อยเอกหญิง พอฤทัย นิลประพัฒน์
ร้อยโทหญิง วงตะวัน นาคโชติ
นางสาวเกษราภรณ์ หาญแกล้ว
นางสาวณุทยา ณุตตรกุล
นางสาวกุนทินี สมบูรณ์ยิ่ง
นางสาวภัททากร สุทธิสมณ์
