File #15139: "Final_รายงานฉบับสมบูรณ์_จปร_วช-16092566N.pdf"

PDF Text

Text

รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน และคณะ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมจาก
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”

สิงหาคม พ.ศ. 2566

รายงานฉบับสมบูรณ์
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
เสนอต่อ
สำนักงานการวิจยั แห่งชาติ
โดย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายศุภชัย จันฝาก
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
นางสาวศิริลักษณ์ จันทร์ควง

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
สำนักหอสมุดแห่งชาติ
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

“ได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม
จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ”
“This research and innovation activity is funded by National Research
Council of Thailand (NRCT)”
กันยายน พ.ศ. 2566

คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
รองศาสตราจารย์ปราณี อัศวภูษิตกุล
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
นางสาวกนิษฐา ดอนสกุล
นางสาวนัชฐภรณ์ อ่อนแก้ว
นางสาวสุกัญญา ปัญญาอิ่นแก้ว
นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวปรียาพร ฤกษ์พินัย
นางดาวรัตน์ แท่นรัตน์
ส.อ. พงศกร สุกันยา
นางสาวหทัยกานต์ วงศ์สวัสดิ์
นางสาวขวัญฤทัย แก้วจำปา
นางบุษกร แก้วพิทักษ์คุณ
นางสาวธิดารัตน์ แซ่หยี
นางสาวอรวรรณ เกิดจันทร์
นางกมลศรี ฤกษ์สมุทร
นางสาวนิภารัตน์ ชัยประสิทธิ์
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. จุฑาทิพย์ จันทร์ลุน
นางสาวณัฐริกา สมจิตร์
นายธนวิณ แสนสุวรรณ
นางสาวกัญญาณัฐ ทองอินทร์
นางสาวธัญญลักษณ์ ฐานบัญชา

สำนักหอสมุดแห่งชาติ
โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัยรังสิต
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มหาวิทยาลัยศรีปทุม
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร

คณะทำงานการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัตศิ าสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
(ต่อ)
นางสาวชลิดา ศักดาสุคนธ์
นางสาวศิริวรรณ ดาแอร์
นางสาวอักษราภัค จันทร์พุ่ม
นางสาวอริสรา โพธินาค
นางสาวธัญญารัตน์ รัตนแก้ว
นางสาวจันทราทิพย์ เนียมเปรม
นางสาวอัจจิมา พูนพล
นางสาวชุติกาญจน์ ไชยพิพัฒนขจร
นายฤทธิชัย เตชะมหัทธนันท์
นางอุไร เหลืองบริสุทธิ์
นางสาวมัณทะณี คำโพธิ์
นายวุฒิเกียรติ สุขกันตะ
นางสาวดนิตา วิภาวิน
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน

มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มหาวิทยาลัยศิลปากร
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
นักวิชาการอิสระ
มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์

คำนำ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์
มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ผลการดำเนินงานในรายงานฉบับสมบูรณ์ ประกอบด้วย 7 กิจกรรม ได้แก่ 1. การออกแบบ
ระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุมเชิงปฏิบัตกิ าร
ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและ
แนวปฏิบ ัติในการจัดทำเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
3. การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและ
ลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ
6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทาและเอกสารจดหมายเหตุท ี ่ ไ ด้ ล งรายการไปแล้ ว
และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ และ 7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล
เพื่อทำรายงาน
คณะผู้วิจัยขอขอบพระคุณ ผู้อำนวยการกองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์
ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สำนักงานการวิจัยแห่งชาติและคณะ รวมถึงกองประวัติศาสตร์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ทีก่ รุณาให้คำแนะนำและช่วยอำนวยความสะดวกให้การดำเนินงาน
ตามแผนงานบรรลุวัตถุประสงค์
คณะผู้วิจัย
กันยายน 2566

สารบัญ
หน้า

บทที่ 1 บทนำ........................................................................................................................
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา................................................................
2. วัตถุประสงค์.........................................................................................................
3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ...............................................................................................
4. ขอบเขตการดำเนินงาน.........................................................................................
5. ผลสำเร็จของโครงการ...........................................................................................
6. ระยะเวลาดำเนินงาน.............................................................................................

บทที่ 2 การดำเนินงาน........................................................................................................

1
1
1
2
2
3
3

1. แผนการดำเนินงาน................................................................................................
2. วิธีการดำเนินงาน...................................................................................................

4
5
6

บทที่ 3 ผลการดำเนินงาน...................................................................................................

8

1. กิจกรรมที่ 1: การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและ
การจัดทำเมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน.............................................
2. กิจกรรมที่ 2: การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความ
เข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการ
จัดทำเมทาดาทา (Metadata)..............................................................................
3. กิจกรรมที่ 3: การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล.............
4. กิจกรรมที่ 4: การวิเคราะห์เนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และ
คัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้................................................................................
5. กิจกรรมที่ 5: การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์……………………………………………………………………………………………
6. กิจกรรมที่ 6: การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ............…………………
7. กิจกรรมที่ 7: การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน................................

9
38
42
45
47
50
52

สารบัญ (ต่อ)
หน้า

บทที่ 4 สรุปผล และข้อเสนอแนะ.................................................................................. 60
1. สรุปผลการดำเนินงาน............................................................................................. 60
2. ข้อเสนอแนะ........................................................................................................... 63

บทที่ 5 แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง.......................................................... 64
บรรณานุกรม........................................................................................................................... 70
ภาคผนวก............................................................................................................................. ... 72
ภาคผนวก 1 คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์……………………………………………………………………………………………. 72
ภาคผนวก 2 ภาพประกอบการดำเนินงาน………………………………………………………………. 114

1

บทนำ
1. ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา
จดหมายเหตุ (Archives) หรือเอกสารจดหมายเหตุ (Archival Documents) เป็นเอกสารสำคัญ
ที ่ ถ ื อว่ าเป็ น มรดกทางวั ฒ นธรรมของชาติ (Cultural Heritage) ประเภทหนึ ่ งที ่ ต ้ องมี การจั ด การ
อย่างเป็นระบบ เนื่องจากเป็นหลักฐานขั้นปฐมภูมิ (Primary Sources) และเป็นเอกสารต้นฉบับซึ่ง
สิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการ สถาบันเอกชน ที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษา
ไว้ตลอดไป นอกจากนี้ยังถือว่าเป็นเอกสารการดำเนินงานของหน่วยงานของรัฐที่เป็นสมบัติของชาติ
ที่มีคุณค่าทางการบริหารงาน ทางกฎหมาย และการค้นคว้าวิจัย
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัลที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
เนื่องจากเอกสารจดหมายเหตุดังกล่าวเป็นภาษาต่างประเทศ และมีจำนวนมากกว่า 7,000 รายการ
จึงจำเป็นต้องทำการวิเคราะห์เอกสารเพื่อการอธิบายลักษณะของเอกสารจดหมายเหตุ พร้อมให้
คำอธิบาย ซึ่งเรียกว่า เมทาดาทา (Metadata) และทำการลงรายการ (Cataloging) ตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์ (Dublin Core) เพื่อช่วยให้ผู้ใช้เข้าถึงรายการได้ครบถ้วนและเชื่อมโยงรายการที่เกี่ยวข้อง
ได้ในรูปแบบ Timeline
จากเหตุผลดังกล่าว กองระบบและบริหารข้อมูลฯ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ได้จัดทำ
เว็ บไซต์ และระบบจดหมายเหตุ จ ึ งเห็ นควรจั ดทำ “การจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศ าสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์” เพื่อให้การบริการเอกสารจดหมายเหตุ ต่างประเทศได้รับ
การเผยแพร่และผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงได้

2. วัตถุประสงค์
2.1 เพื่อจัดทำเมทาดาทา (Metadata) จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ ของหอจดหมาย
เหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

2

2.2 เพื่อนำลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ในคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

3. ผลที่คาดว่าจะได้รับ
3.1 คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีการจัดทำ
เมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ครบตามเกณฑ์ที่กำหนด
3.2 รายงานฉบับสมบูรณ์การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์จำนวน 1 เล่ม

4. ขอบเขตการดำเนินงาน
ขอบเขตการดำเนินงานของโครงการฯตามข้อกำหนดของผู้ว่าจ้าง (Term of Reference)
เป็นดังนี้
4.1 จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงานเพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลง
ร่ ว มกั น เกี่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บั ติ ใ นการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
4.2 จั ด อบรมการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.3 วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคง
ของประเทศ) เพื่อเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
4.4 แบ่งกลุ่มเพื่อปฏิบัติงานการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของ
แต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่
ระบบ Pre-Catalog จำนวน 7,151 รายการ
4.5 ตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
4.6 จัดทำรายงานการดำเนินการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ในระบบคลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/)
4.7 สรุปผลการดำเนินงานและจัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์

3

5. ผลสำเร็จของโครงการ
5.1 ได้จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ ค รบตามจำนวน
ที่ได้รับมอบ
5.2 ได้ระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่ใช้มีการ
ลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล และจั ด ทำเมทาดาทา
(Metadata) ที่ใช้งานได้จริง

6. ระยะเวลาดำเนินงาน
ตั้งแต่ มกราคม พ.ศ. 2566 – วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2566

4

บทที่ 2
การดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ มีแผนการ
ดำเนินงาน 7 กิจกรรม ได้แก่
1. ออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา
2. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกัน
เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3. จัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
4. วิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
(เช่น เอกสารที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือ
ความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
5. จัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมาย
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวนรายการ
ตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
6. ตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
7. การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีแผนการดำเนินงานและวิธีการดำเนินงาน ดังนี้

5

1. แผนการดำเนินงาน
ตารางที่ 2.1 แผนการดำเนินงาน
แผนการดำเนินงาน
1.การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
และการจัดทำเมทาดาทาและจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ทีมวิจัยและคณะทำงาน
เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวัติ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
3.การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ทางประวั ต ิ ศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
4.การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
และคั ด เลื อ กเอกสารที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสาร
ที่ไม่ติดเรื่องของลิขสิทธิ์ของประเทศเจ้าของเอกสาร
เอกสารที่ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ)
เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา

1 2

3

4

5

เดือน
6 7

8

9 10 11 12

6

แผนการดำเนินงาน

1 2

3

4

5

เดือน
6 7 8

9

10 11 12

5.การจัดทำเมทาดาทา และลงรายการของแต่ละรายการ
ตามที่ได้ร ับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุ
ของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวน 7,151รายการ โดยกำหนดให้ admin เป็นผู้มีสิทธิ์
อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือยังไม่เผยแพร่
6.การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata)
และเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่ ได้ ลงรายการไปแล้ วและ
ปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
และการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
รายละเอียดของการดำเนินงานแต่ละขั้นตอน
- วิธีการดำเนินการวิจัย การวิจัยเชิงพัฒนา
- การรวบรวมข้อมูล
การรวบรวมข้อมูลโดยการคัดเลือกเอกสารที่ได้รับจากกองประวัติศาสตร์ ในการจัดทำ
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- การวิเคราะห์ข้อมูล
การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาโดยการจัดทำสาระสังเขปและเมทาดาทา
- ตารางสรุปแนวทางการเก็บรวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์

2. วิธีการดำเนินงาน
2.1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำเมทาดาทา
และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
2.2 การจั ด ประชุ ม เชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก ารที ม วิ จ ั ย และคณะทำงาน เพื ่ อ ทำความเข้ า ใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่ างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
2.3 การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata) เอกสาร
จดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

7

2.4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ต ิ ศ าสตร์ และคั ด เลื อ กเอกสาร
ที่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ติ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที ่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่น คงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงเมทาดาทา (Metadata)
2.5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับ
มอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog จำนวน
รายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ผู้ดูแลระบบ (Admin) เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะ
หรือยังไม่เผยแพร่
2.6 การตรวจสอบความถูกต้องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุ
ที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
2.7 สรุปผลการดำเนินงานและการเขียนรายงานฉบับสมบูรณ์

8

บทที่ 3
ผลการดำเนินงาน
การดำเนิน งานตามโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จึงมีผลการดำเนินงานจำแนกออกเป็น 7 กิจกรรม ดังนี้
กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้ อ ตกลงร่ ว มกั น เกี ่ ย วกั บ มาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิ บ ั ติ ใ นการจั ด ทำ เมทาดาทา
(Metadata) เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
กิ จ กรรมที่ 3 การจั ดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที ่ เ ผยแพร่ ไ ด้ (เช่ น เอกสารที ่ ไ ม่ ต ิ ด เรื ่ อ งของลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องประเทศเจ้ า ของเอกสาร เอกสารที่
ไม่เป็นความลับ หรือความมั่นคงของประเทศ) เพื่อทำเตรียมการลงรายการเมทาดาทา (Metadata)
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการของแต่ละรายการตามที่
ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุของแต่ละประเทศ ซึ่งมีข้อมูลอยู่ระบบ Pre-Catalog
จำนวนรายการตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยให้ Admin เป็นผู้มีสิทธิ์อนุมัติการเผยแพร่สู่สาธารณะหรือ
ยังไม่เผยแพร่
กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถู กต้ องของเมทาดาทา (Metadata) และเอกสาร
จดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกรายการ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
โดยมีรายละเอียด ดังนี้

9

กิจกรรมที่ 1 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯและการจัดทำ
เมทาดาทา และจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน
1.1 ด้านการปรับปรุงระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์ในส่วน
ของเว็บพอร์ทัลและโปรแกรมโอเมกา การปรับปรุงข้อมูลในเว็บพอร์ทัล มีดังนี้
1.1.1 การแสดง Tag
การแสดงแท็ก (Tag) คือ คำสั้น ๆ ที่ใช้บ่งบอกว่าเนื้อหาในเว็บไซต์ของระบบ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์นั้น มีเนื้อหาเกี่ยวกับอะไร รวมถึงเรื่องที่ใกล้เคียง
กับเนื้อหาทั้งในเอกสาร หรือเป็นลักษณะของคำที่ใช้ในการค้นหาคำสำคัญ เมื่อใส่แท็กในเนื้อหาเเล้ว
คลิก Link (ลิ งก์) ก็จ ะแสดงเอกสารที่เกี่ยวข้องกับคำนั้น ๆ เปรียบเสมือนเป็น การจัดหมวดหมู่
ของบทความที่มีเนื้อหาคล้ายกัน หรือเป็นการเเบ่งประเภทของเนื้อหา (Content) ได้ด้วย

ภาพที่ 1 การแสดง Tag ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การแสดง Tag ของ ระบบฯ ได้มาจาก API https://archives.nrct.go.th/histdept/
api/tags ซึง่ มีลักษณะโครงสร้าง JSON ดังนี้

ภาพที่ 2 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/tags

10

สถิติ &การใช้งาน

ภาพที่ 3 สถิติและการใช้งาน

สถิติและการใช้งาน ทำได้โดยใช้วิธีสกัดข้อมูลมาจากหน้าเพจ Stats Summary

ภาพที่ 4 ข้อมูลในหน้าสรุปสถิติ (Stats Summary)

11

ภาพที่ 5 การแสดงจำนวนรายการเอกสารที่เผยแพร่ทั้งหมดของแต่ละประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

12

ภาพที่ 6 โครงสร้าง JSON
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/api/collections

13

Google Analytics คือ บริการของ Google ที่จัดทำขึ้นมาเพื่อช่วยให้ทราบถึงข้อมูล
ทางสถิติที่เกี่ยวกับเว็บไซต์ได้แบบ Real-Time โดย Google Analytics สามารถใช้วิเคราะห์ข้อมูล
ในด้านต่าง ๆ เกี่ยวข้องกับเว็บไซต์ ไม่ว่าจะเป็นช่องทางในการเข้าถึงเว็บไซต์ ลักษณะของผู้ใช้งาน
บนเว็บไซต์ พฤติกรรมของผู้ใช้งานบนเว็บไซต์ รวมทั้งสถิติการเข้าชมในแต่ละหน้าเว็บไซต์ผ่านข้อมูล
การเข้าใช้งานเว็บไซต์ในระดับรายชั่วโมง รายวัน รายเดือนหรือแม้แต่รายปี เพื่อช่วยให้สามารถ
นำข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้มาใช้วิเคราะห์เพื่อปรับปรุงเว็บไซต์ ดังตัวอย่างรูปแสดงจำนวนผู้ใช้ (User)
ที่เข้าใช้งานในระบบ จำนวน 509 คน โดยเริ่มนับจำนวนตั้งแต่วันที่ 11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี

ภาพที่ 7 การแสดงข้อมูลผู้ใช้ที่เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)

ภาพที่ 8 ผู้เข้าใช้ Web portal ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากประเทศต่าง ๆ (11/05/2023 ย้อนหลัง 1 ปี)
1. แสดงจำนวนผู้เข้าใช้ จากประเทศต่างดังรูป 1. Thailand 2. Japan 3. India
2. Link ที่ผู้เข้าใช้
3. พฤติกรรมการเข้าใช้เว็บไซต์ เข้าโดยตรง จำนวน 543 sesions และจากการสืบค้น
มาจากที่อื่น 452 sesions

14

ภาพที่ 9 การเข้าใช้ของ User ที่ใช้ Device / Operating system/ Platform /Browser
1.1.2 การปรับปรุงข้อมูลในโปรแกรมโอเมกา มีดังนี้
การติดตั้ง ตั้งค่าปรับแต่ง และใช้งานปลั๊กอิน (Plug-in) เพิ่มเติมสำหรับ
การใช้งานหรือเพิ่มฟังก์ชั่นการใช้งานให้การรองรับการทำงานของโปรแกรมโอเมกา ดังนี้
1) ปลั๊กอิน CSV Import เป็นเครื่องมือสำหรับนำเข้าข้อมูลรายการ
Metadata ครั้งละหลายรายการซึ่งเป็นไฟล์เอกสารนามสกุล CSV เข้าสู่ระบบ โปรแกรมโอเมกา
ในคราวเดียว แทนการลงรายการ Metadata ทีละรายการในระบบเพิ่มความสะดวกรวดเร็วในการ
ลงรายการ ดังตัวอย่างภาพของปลั๊กอิน CSV Import

15

ภาพที่ 10 หน้าจอการทำงานปลั๊กอิน CSV Import
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
2) ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว

16

ภาพที่ 11 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
3) ปลั๊กอิน Timeline เป็นปลั๊กอินสำหรับการจัดการการแสดงรายการ
เอกสารจดหมายเหตุฯ ให้เป็นช่วงเวลาหรือเป็นไทม์ไลน์ ทำให้การแสดงผล แสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น

17

ภาพที่ 12 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

1.2 การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และคู่มือการปฏิบัติงาน
และการลงรายการการออกแบบระบบการลงรายการด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ CSV (Import CSV)
มีวิธีการ ดังนี้

18

ภาพที่ 13 ขั้นตอนการทำงานโดยวิธี Import CSV

19

ส่วนที่ 1 การเข้าใช้งานระบบ Pre-Catalog
คลั ง สารสนเทศดิ จ ิ ทั ล เอกสารสำคั ญ ทางประวั ต ิ ศ าสตร์ ไ ทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโอเมกา (Omeka)
ที่รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึงการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทา
ทั้งนี้ในการดำเนินงานลงรายการข้อมูลได้พัฒนาระบบ Pre-Catalog เพื่ออำนวยความสะดวก
ให้ผู้ทำหน้าที่ลงรายการข้อมูลเลือกเข้าดูข้อมูลจะดำเนินการได้ผ่านระบบออนไลน์ โดยการเข้าใช้งาน
มีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. การเข้าใช้งาน เข้าได้โดยตรงที่ URL https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
หรือเข้าใช้งานระบบได้ที่หน้าจอระบบคลังดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (URL : https://archives.nrct.go.th/histdept/) เลือกที่เมนู
Pre-Catalog

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 14 หน้าจอคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ ทูลกระหม่อมอาจารย์

20

จากนั้น Log in เข้าระบบด้ว ย username และ password ที่กำหนดไว้ username:
usa@user password: 123456

ภาพที่ 15 หน้าจอการ Log in เข้าระบบ Pre-Catalog
2. เมื่อเข้าระบบเรียบร้อยแล้ว จะพบรายการข้อมูลต่าง ๆ ที่เตรียมไว้สำหรับการลง
รายการ โดยจัดแบ่งเป็นโฟลเดอร์ตามไฟล์ข้อมูลของเอกสารจดหมายเหตุที่อนุญาตให้เข้าใช้งานได้

ภาพที่ 16 หน้าจอภายในระบบ Pre-Catalog

21

การดำเนินงานของผู้ลงรายการจะได้รับมอบหมายการลงรายการแยกตามโฟลเดอร์
ข้อมูล ซึ่งในการเข้าดูข้อมูลที่ได้มอบหมายให้ เลือกที่เมนูด้านล่างมุมซ้ายเพื่อเข้า Workspace ของ
02-USA -สหรัฐอเมริกา หรือตามประเทศอื่น ๆ ที่ได้รับมอบหมาย

ภาพที่ 17 หน้าจอแสดงเมนูการเลือก Workspace ภายในระบบ Pre-Catalog
3. เมื่อเลือกเข้าโฟลเดอร์ที่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการแล้ว ผู้ลงรายการข้อมูลเรียกดู
ไฟล์ที่ต้องการเพื่อลงรายการข้อมูลตาม Excel Template ได้ เช่น 02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/
RG457_1941-3/IMG_3519.JPG

ภาพที่ 18 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อลงรายการ

22

4. หากต้องการ Download file เพื่อใช้ในการลงรายการ ให้คลิกเลือกที่ไฟล์ข้อมูลแล้ว
คลิกขวาจะปรากฏหน้าจอเมนู โดยเลือกเมนู Download จะดาวน์โหลดไฟล์ข้อมูลเพื่อใช้งานต่อไปได้

ภาพที่ 19 หน้าจอแสดงการเลือกไฟล์ข้อมูลเพื่อดาวน์โหลดข้อมูล

ส่วนที่ 2 การลงรายการข้อมูลในไฟล์ Excel Template (Dublin Core Import to Omeka
Excel v1)
การลงรายการข้อมูลใน Excel Template ให้ลงข้อมูลตามคอลัมน์ที่จะประกอบไปด้วย
ส่วนต่าง ๆ ตามมาตรฐาน Dublin Core metadata โดย 1 รายการเท่ากับ 1 แถวข้อมูล ทั้งนี้ ข้อมูล
ที่ต้องลงรายการประกอบไปด้วย 21 ส่วนข้อมูล

หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกข้อมูล
หน่วยข้อมูลที่ต้องบันทึกตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทามีดังนี้
1. Title (ชื่อเรื่อง)
ชื่อเรื่องเป็นชื่อของเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ซึ่งกำหนดโดยเจ้าของผลงานหรือตามที่
ผู้บันทึกข้อมูลได้ข้อมูลและสรุปจากเอกสารจดหมายเหตุที่ได้รับมา
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Foreign Office telegram No. 552 of 18th August, 1950
Title: Memorandum from the Military Attache to the War Office 12th October, 1950

23

1.1 กรณีชื่อเรื่องภาษาอังกฤษ ให้ใช้ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่เฉพาะตัวอักษรแรกของชื่อเรื่อง
และคำนามเฉพาะ เช่น ชื่อสถานที่ ชื่อเมือง ชื่อหน่วยงาน เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: Transmitting correspondence between the minister and his excellency
the prime minister of Thailand in regard to the visit of the prime minister's son
and daughter to the United States.
1.2 กรณีไม่มีชื่อเรื่อง ผู้ลงรายการกำหนดชื่อเรื่องเอง ให้ใส่ไว้ในเครื่องหมายวงเล็บเหลี่ยม [ ]
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลชื่อเรื่อง
Title: [Thai-Khmer racial relations]
2. Subject (หัวเรื่อง)
หัวเรื่องเป็น คำหรือวลีที่บ่งบอกถึงเนื้อหาและใช้สืบค้นเพื่อเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุ
รายการนั้น การกำหนดหัวเรื่อง ควรระบุทั้งหัวเรื่องภาษาไทยและหัวเรื่องภาษาอังกฤษ เพื่อให้
ผู้ค้นคว้าจดหมายเหตุเข้าถึงเนื้อหาเอกสารจดหมายเหตุได้ทุกคน
การกำหนดหัวเรื่องเลือกใช้คู่มือการกำหนดหัวเรื่อง 2 แหล่ง ดังนี้
1) คณะทำงานกลุ่มงานวิเคราะห์ ทรัพยากรสารสนเทศ ห้องสมุด สถาบันอุดมศึกษา
(https://webhost2.car.chula.ac.th/thaiccweb/main.php)
2) คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
(https://subjects.library.tu.ac.th/punsarn/opac/main/) ซึ่งมีเนื้อหาเหมือนกับ
หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress Subject Headings (LCSH)
ทั้งนี้คู่มือหัวเรื่องของหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ต้องสมัครสมาชิก เพื่อนำ user/password
เข้าใช้งาน หากลืมชื่อผู้ใช้หรือรหัสผ่านต้องลงทะเบียนเข้าใช้งานใหม่
กรณีมชี ื่อบุคคล/นิติบุคคลที่ปรากฏในเอกสาร ผู้ลงรายการกำหนดเป็นหัวเรื่องได้
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลหัวเรื่อง
Subject: Military assistance, South Korean--Thailand.
Subject: Phisit Diskul
Subject: ความช่วยเหลือทางทหารของเกาหลีใต้–ไทย.
Subject: พิสิฐ ดิศกุล
หมายเหตุ : การใช้เครื่องหมาย -- เพื่อแบ่งหัวเรื่องย่อย ไม่ต้องเว้นวรรคหน้าและหลัง

24

3. Description (คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร)
คำอธิบายรายละเอียดของเอกสารเป็น คำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาหรือคำอธิบายทั่วไป
เกี่ยวกับเอกสารจดหมายเหตุรายการนั้น ๆ
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร
Description: Copy of a letter addressed to American Consul General in
Singapore by Mr. T. B. Wilson the agent of the Pacific Streamship Company,
(The admiral Line), in Singapore, also a letter addressed by him to the Head
Office Company in Shanghai, all of which are seft-explanatory.
กรณีมีเนื้อหาหลายเรื่องในเอกสารจดหมายเหตุเดียวกัน แล้วต้องการอธิบายเนื้อหาหัวข้อเรื่อง
นั้น ๆ เป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการกำหนดรูปแบบการใส่หัวข้อต่าง ๆ ดังนี้
1) หัวข้อใหญ่
1.1) หัวข้อรอง
(1) หัวข้อย่อย
กรณีมีเนื้อหาหลายประเด็น แต่ไม่ต้องการแบ่งหัวข้อเป็นลำดับชั้น ให้ผู้ลงรายการเขียนลำดับ
เลข โดยใช้รูปแบบ 1)…… 2)…….. 3…… ดังตัวอย่าง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลคำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร (หัวข้อไม่เป็นลำดับชั้น)
Italy would continue to do her utmost to help Japan in the China incident.
After so stating he added that his government had requested him to pass on the
following two points : 1) Should France and Britain at some future date decide to
evacuate their troops and withdraw their warships from Shanghai, Italy will follow suit
without delay. 2) Italy is prepared to strongly support Japan, regardless of what she
says, at the conference of the various commanders of defense forces to consider the
revision of the Defense Force Agreement which is to be held on the 14th.

25

4. Creator (ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน)
ผู้สร้าง/เจ้าของผลงานเป็นบุคคลหรือนิติบุคคลที่รับผิดชอบในการสร้างเนื้อหาหรือสร้างสรรค์
ผลงาน เช่น เจ้าของจดหมาย โทรเลข เป็นต้น โดยถ้าเป็นบุคคลไทยให้ลงรายการชื่อและนามสกุล
ถ้าเป็นบุคคลต่างประเทศให้ลงรายการนามสกุล คั่นด้วย (,) ชื่อต้น และชื่อกลาง
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน
Creator: Phisit Diskul
Creator: Authority State Department LTR.
5. Source (ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุ)
ต้นฉบับ/แหล่งที่มาของเอกสารจดหมายเหตุอาจจะดัดแปลงจากต้นฉบับบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
Source: U.S. National Archives and Records Administration
6. Publisher (ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์)
ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์ เป็นบุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบให้มีการสร้ างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศรายการนั้น ๆ ขึ้นมา
7. Date (ปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ)
ปีที่ผ ลิตเอกสารจดหมายเหตุ เป็นปีที่ผลิตและเผยแพร่เอกสารจดหมายเหตุ โดยใช้ตาม
มาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
กรณีที่ไฟล์เอกสารพบปีที่เกิดเหตุการณ์เป็นช่วงปี ให้ลงรายการเป็นช่วงปีได้ เช่น 1939-1941
กรณีชุดเอกสารเป็นบันทึกข้อ ความหรือจดหมายโต้ตอบ โดยกำหนดช่วงวันเดือนปีที่ผลิต
เอกสารแน่นอนไม่ได้ ให้ใส่เฉพาะปีที่ปรากฏในเอกสารเท่านั้น
ตัวอย่างการลงรายการปีที่ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ
Date: 2022-04-08
Date: 1939-1941
Date: 1941
8. Contributor (ผู้ร่วมงาน)
ผู้ร่วมงานเป็นบุคคล หน่วยงาน หรือ หน่วยบริการที่มีส่วนรับผิดชอบให้มีการสร้างหรือ
ผลิตเอกสารจดหมายเหตุ หรือ ทรัพยากรสารสนเทศที่นอกเหนือจากที่ระบุใน Creator (ผู้สร้าง/

26

เจ้าของผลงาน) ทั้งนี้ในเอกสารจดหมายเหตุ หากปรากฏชื่อบุคคล ต้องลงรายการชื่อบุคคลที่พบ
ในเอกสารทั้งหมด
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลผู้ร่วมงาน
Contributor: Ballantine, J. W., Borton, H., Vandanbosoh, A., Dickover, E. R.,
Johnson, B. R., Williams, Y. S., Clubb, O. S., Balisbury, L. K., Bishop, H. W.,
Blaisdell, D. C., Hoffat, A., Willoughby, W., Hall, N. B., Rooer, C. F., Dooman, K. H.
9. Rights (สิทธิ์)
สิ ท ธิ ์ เ ป็ น ข้ อ มู ล เกี ่ ย วกั บ ลิ ข สิ ท ธิ ์ ข องเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศ
ประกอบด้วยข้อความว่าด้วยการจัดการสิทธิ์ ของเอกสารจดหมายเหตุ หรือการอ้างถึงบริการที่ให้
ข้อมูลนั้น ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is distributed under the terms of the Creative Commons
Attribution 4.0 International (CC-BY-NC-ND 4.0) and copyright of the
Chulachomklao Royal Military Academy
10. Relation (เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้อง)
เรื่อง/เอกสารที่เกี่ยวข้องเป็นการอ้างอิงถึงเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากรสารสนเทศ
ที่เกี่ยวข้องกัน ใช้ในการแสดงความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างเอกสารจดหมายเหตุนั้น ๆ ให้ระบุ
ข้อความดังนี้
Is part of Chulachomklao Royal Military Archives
11. Format (รูปแบบ)
รูป แบบเป็ น รูป แบบของการนำเสนอข้ อมูล เช่น text/html, ASCII, postscript file,
PowerPoint, JPEG, gif เป็นต้น เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าต้องใช้เครื่องมือหรือโปรแกรมใดในการแสดงผล
ให้ใช้ศัพท์ควบคุม จากรายการของประเภทสื่ออินเทอร์เน็ต (MIME type) นอกจากนี้รูปแบบ
ยั ง หมายถึ ง ลั ก ษณะทางกายภาพของเอกสารจดหมายเหตุ ห รื อ ทรั พ ยากรสารสนเทศที ่ ไ ม่ ใช่
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย เช่น หนังสือ วารสาร เป็นต้น อ้างอิงการบันทึก ตาม https://www.iana.org/
assignments/media-types/media-types.xhtml
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็น ไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์ พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุรูปแบบการนำเสนอข้อมูลทั้ง pdf และ jpeg

27

ตัวอย่างการบันทึกข้อมูล Format
Format: pdf
Format: jpeg
Format: pdf, jpeg
12. Language (ภาษา)
ภาษาเป็นภาษาหลักของเนื้อหาของเอกสารจดหมายเหตุ ดิจิทัล จะใช้ตาม The Internet
Assigned Numbers Authority (IANA) ของ The Internet Corporation for Assigned Names
and Numbers (ICANN) เพื่อให้สอดคล้องกับรูปแบบ html และ xml document กำหนดใช้รหัส
พยั ญ ชนะ 2 ตั ว และ/หรื อ มี ร หั ส ย่ อ ยตาม the Internet Best Current Practices (BCP)
https://www.techonthenet.com/js/language_tags.php โดยกรณีไม่ระบบภาษาย่อย ให้ใช้
en หมายถึง ภาษาอังกฤษ หรือ th หมายถึงภาษาไทย หรือ ko หมายถึง ภาษาเกาหลี
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลภาษา
Language: en
Language: th
13. Type (ประเภท)
ประเภทของเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศอ้างอิงตาม DCMI Type Vocabulary ได้แก่
Collection, Dataset, Event, Image, Interactive Resource, Moving Image, Physical Object,
Service, Software, Sound, Still Image, Text
หากผู้ลงรายการได้รับเอกสารจดหมายเหตุเป็นไฟล์ภาพ (jpg) ที่ต้องแปลงเป็นไฟล์พีดีเอฟ
(pdf) ต้องระบุประเภทของเนื้อหาทั้ง Text และ Still Image
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลประเภท
Type: Text
Type: Still Image
Type: Text, Still Image

28

14. Identifier (รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร)
รหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร เป็นรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสารอักขระหรือตัวเลขที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึง
ทรัพยากรสารสนเทศ เช่น รหัสเอกสาร หมายเลข DOI ISBN เป็นต้น ซึ่งเป็นการบ่งชี้เฉพาะของ
ทรัพยากรสารสนเทศนั้น
กรณีเอกสารจดหมายเหตุฯที่มีการระบุชื่อไฟล์และจัดกลุ่ มเอกสารไว้ให้ลงรายการรหัสหรือ
ตัวบ่งชี้เอกสารตามชื่อเอกสารที่ปรากฎ โดยใช้เครื่องหมาย – (ขีดกลาง) แทนเครื่อง _ (ขีดล่าง) หรือ
การแบ่งชื่อรหัสเอกสารกับชื่อไฟล์เอกสาร หากชื่อไฟล์ไม่ได้กำหนดรหัสกลุ่มเอกสารไว้ เช่น RG3302-386 เป็นต้น
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลรหัสหรือตัวบ่งชี้เอกสาร
Identifier: RG353-48.1.1
Identifier: RG457-1941-2-IMG-2099
15. Coverage (ขอบเขต)
ขอบเขตในที่นี้หมายรวมถึง สถานที่ตั้ง ชื่อสถานที่ หรือ ชื่อทางภูมิศาสตร์ ช่วงเวลา หรือ
เหตุการณ์เอกสาร อาจกำหนดตามช่วงปีของเอกสาร หรือ สถานที่
กรณีเนื้อหาในเอกสารจดหมายเหตุ มีช ื่อประเทศที่เกี่ยวข้องมากกว่า 3 ประเทศขึ้นไป
ให้พิจารณาเลือกประเทศที่มีบทบาทสำคัญหรือประเทศมหาอำนาจ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน รัสเซีย
เยอรมัน อังกฤษ เป็นต้น สำหรับประเทศอื่น ๆ ที่มีการกล่าวถึงในเนื้อหา ให้ลงรายการโดยระบุเป็น
ภูมิภาคหรือทวีปได้ เช่น เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยุโรป อเมริกาใต้ เป็นต้น สำหรับประเทศ
อื่น ๆ ลงเป็นภูมิภาคหรือทวีป เช่น ภูมิภาคเอเชีย -แปซิฟิก ทวีปยุโรป ทวีปอเมริกาใต้ เป็นต้น โดยลง
รายการ “ชื่อประเทศ” ชื่อภูมิภาค หรือชื่อทวีป ดังกล่าวนี้ ในขอบเขต (Coverage) และคำค้น (Tag)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขอบเขต
Coverage: 1944
Coverage: 1945, China, Japan, Thailand
16. Alternative Title (ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียง)
ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียงเป็นชื่อเรื่องอื่น ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุหรือทรัพยากร
สารสนเทศ

29

17. Date Created (วันที่บันทึกข้อมูล)
วันที่บันทึกข้อมูลใช้ตามมาตรฐาน ISO8601 ในรูปแบบ YYYY-MM-DD
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลวันที่บันทึกข้อมูล
Date Created: 1950-10-12
Date Created: 1940-08-02
18. Access Rights (สิทธิ์การเข้าถึง)
สิทธิ์การเข้าถึงเป็นการแจ้งสิทธิ์ในการเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุและทรัพยากรสารสนเทศ
เพื่อให้ผู้ใช้บริการได้รับทราบ ให้ระบุข้อความดังนี้
This is an open access document. You are free to Share and Use under
the terms of the Creative commons license.
19. License (สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง)
สัญญาอนุญาตในการเข้าถึงเป็นการเปิดอนุญาตให้นำเอกสารดิจิทัลไปใช้งานได้ ตามเงื่อนไข
โดยอ้างอิงตามสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ ให้ระบุข้อความดังนี้
This document is licensed under a Creative Commons AttributionNonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
20. Extent (ขนาดหรือจำนวนของเอกสาร)
ขนาดหรือจำนวนของเอกสารจดหมายเหตุให้ระบุขนาดหรือจำนวนของเอกสารตามลักษณะ
ของเอกสารนั้น ดังนี้
1) กรณีเอกสารเป็นแผ่น ระบุตัวเลขอารบิก ตามด้วยคำว่า leaf (กรณีมี 1 แผ่น) หรือ
leaves (กรณีมีมากกว่า 1 แผ่น)
2) กรณีเอกสารเป็นไฟล์หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ให้ระบุตัวเลขขนาดของไฟล์ ตามด้วย KB
หรือ MB
3) กรณีเอกสารเป็นหนังสือ ให้ระบุตัวเลขจำนวนหน้าตามด้วยคำว่า page (กรณีมี 1 หน้า)
หรือ pages (กรณีมีมากกว่า 1 หน้า)
ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร
Extent: 4 leaves
Extent: 899 KB

30

Extent: 250 pages
Extent: 4 leaves, 5.44 MB
4) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีเป็นไฟล์ภาพซึ่งมีมากกว่า 1 แผ่นหรือ 1 หน้า
ให้ระบุขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสารมี 2 แผ่น ภาพที่ 1 ขนาด 2.26 MB ภาพที่ 2 ขนาด 2.14 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 4.4 MB
5) กรณีเอกสารจดหมายเหตุที่ลงรายการมีทั้งไฟล์ภาพและไฟล์เอกสาร ในลงรายการจำนวน
แผ่นของเอกสาร และขนาดของเอกสารเป็นจำนวนรวมของขนาดไฟล์ทั้งหมด เช่น
เอกสาร 2 แผ่น มีขนาดไฟล์ภาพ 2 ภาพ ภาพที่ 1 ขนาด 2.44 MB ภาพที่ 2 ขนาด 1.44
MB และไฟล์ .pdf 1.54 MB
การลงรายการข้อมูลขนาดหรือจำนวนของเอกสาร จะลงรายการดังนี้
Extent: 2 leaves, 5.42 MB
21. Rights Holder (เจ้าของลิขสิทธิ์)
เจ้าของลิขสิทธิ์ เป็นการระบุชื่อเจ้าของลิขสิทธิ์ของเอกสารจดหมายเหตุ ให้ระบุข้อความดังนี้
Chulachomklao Royal Military Academy
หมายเหตุ : กรณีที่มีการลงรายการมากกว่า 1 รายการในแต่ละส่วนข้อมูล ของแต่ละ
คอลัมน์ใน Excel Template เช่น หัวเรื่อง (Subject), รูปแบบ (Format), ประเภท (Type)
เป็นต้น ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างข้อมูล ตัวอย่างการลงรายการรูปแบบ pdf,
jpeg

ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิม่ เติม
ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมเป็นการบันทึกข้อมูลนอกเหนือจากการบันทึกข้อมูล ส่วน
ต่าง ๆ ตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทาแล้ว ส่วนที่ต้องบันทึกข้อมูลเพิ่มเติมมี 2 ส่วน ดังนี้
1. File ข้อมูลที่ลงรายการจาก ระบบ Pre-Catalog เพื่อให้บันทึกและตรวจสอบข้อมูล
ในการนำเข้าข้อมูลหลังจากถ่ายโอนข้อมูลจาก Excel Template เรียบร้อยแล้ว โดยให้ลงรายการ
ตามรูปแบบ ดังนี้

31

ชื่อโฟลเดอร์หลัก/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 1/ชื่อโฟลเดอร์ย่อยที่ 2/ชื่อไฟล์
กรณีที่มีไฟล์หลายไฟล์ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างชื่อไฟล์
ตัวอย่าง
02-USA-สหรัฐอเมริกา/RG457/RG457_1941-3/IMG_3517.JPG,IMG_3518.JPG,
IMG_3516.JPG

2. Tags คำค้นหรือวลีที่ช่วยบ่งชี้เนื้อหาหรือเอกสารที่บันทึกในคลังข้อมูล โดยอาจจะกำหนด
จากส่วนชื่อเรื่อง ส่วนคำอธิบายเอกสาร เพื่อให้ค้นหาและเข้าถึงเอกสารจดหมายเหตุได้สะดวกรวดเร็ว
ทั้งนี้ คำค้นควรกำหนดทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และไม่น้อยกว่า 3 คำ ต่อเอกสารจดหมายเหตุ
1 รายการ ให้ใช้เครื่องหมายคอมมา (,) คั่นระหว่างคำค้น เช่น สงครามโลกครั้งที่ 2, ประวัติศาสตร์
ไทย, World War II, Thailand เป็นต้น

ภาพที่ 20 ภาพตัวอย่างการลงรายการบางส่วนใน Excel template
ทั้งนี้ เมื่อผู้ลงรายการข้อมูลดำเนินการครบทุกรายการแล้ว ให้บันทึกไฟล์เป็นตัวเลขและ
ชื่อผู้ลงรายการ ตามด้วยชื่อกล่อง เช่น 14กนกวรรณ_RG457.xls แล้วรายงานการดำเนินงานด้วย
การกรอกจำนวน item ที่ลงรายการไว้ที่ https://tinyurl.com/395yc7pf แล้วส่งไฟล์มายังอีเมล
ของผู้ที่รับผิดชอบ เพื่อมอบหมายงานใหม่ต่อไป

32

ส่วนที่ 3 การเตรียมไฟล์ Excel ที่มีรายการข้อมูล เพื่อนำเข้าระบบ Omeka (สำหรับ
ทีม Admin)
การนำข้ อ มู ล เข้ า ระบบ Omeka ด้ ว ยการ Import file ด้ ว ยการนำเข้ า ไฟล์ จ าก Excel
template โดยภายหลังจากได้รับ file Excel จากผู้ที่ลงรายการแล้ว ให้แปลงเป็น นามสกุล .CSV
เพื่อนำเข้าระบบ โดยมีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. เปิดไฟล์ Excel template ที่ได้รับมา ตรวจสอบข้อมูลและหัวตารางให้ถูกต้อง

ภาพที่ 21 ภาพตัวอย่างข้อมูลใน Excel template
2. หลังจากนั้นดำเนินการแปลงไฟล์ โดยไปที่เมนู File เลือก save as แล้วเลือกไฟล์เป็น
ประเภท CSV UTF-8 (Comma delimited) เพื่อรองรับภาษาไทย

ภาพที่ 22 ภาพตัวอย่างการแปลงไฟล์จาก Excel template เป็นประเภท CSV
3. เมื่อดำเนินการแปลงไฟล์เรียบร้อยแล้ว ในการนำเข้าระบบ Omeka ให้ Login เข้าระบบ
Admin Omeka ด้วย user และ password ที่กำหนดไว้

33

ภาพที่ 23 ภาพหน้าจอการ Log in เข้าระบบ Omeka
4. เมื่อเข้าสู่ระบบ Omeka เรียบร้อย ให้เลือกทีเ่ มนู CSV Import ซึ่งอยู่ในแถบเมนูด้านซ้าย

ภาพที่ 24 ภาพหน้าจอแสดงแถบเมนู CSV Import ในระบบ Omeka

34

5. หลังจากระบบแสดงหน้าจอการนำเข้าไฟล์ CSV ให้เลือก ไฟล์ CSV ที่เตรียมไว้ ที่ช่อง
Choose File (1) เพื่อ Upload CSV file จากนั้น เลือก Select Item Type ให้เลือก Text (2) แล้ว
เลือก Select Collection ประเทศที่ต้องการ เช่น สหรัฐ อเมริกา จากนั้น คลิก ปุ่ม Next เพื่อ
ดำเนินการขั้นตอนต่อไป

ภาพที่ 25 ภาพหน้าจอแสดงการนำเข้าไฟล์ CSV
6. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV ในระบบ Omeka แล้วหน้าจอระบบจะแสดงข้อมูลส่วนต่าง
ๆ ตาม elements ที่มีการบันทึกข้อมูลไว้ ให้เลือก element (1) ต่างๆ ที่จะนำเข้าข้อมูล หลังจากนั้น
คลิกเลือกเมนู Import CSV file (2)

35

ภาพที่ 26 ภาพหน้าจอแสดง Element ต่างๆ ตามการนำเข้าไฟล์ CSV
7. ภายหลังจากนำเข้าไฟล์ CSV เรียบร้อยแล้ว ระบบจะแสดงสถานะรายการข้อมูลที่นำเข้า
ระบบแล้วว่ามีจำนวนเท่าใด ดังภาพตัวอย่างพบว่ามี 3 รายการ

36

ภาพที่ 27 ภาพหน้าจอแสดงสถานะการนำเข้าไฟล์ CSV

รายการที่นำเข้าใหม่
ภาพที่ 28 ภาพหน้าจอแสดงรายการข้อมูลที่เข้าระบบ Omeka เรียบร้อย

37

8. ตรวจสอบความถูกต้องรายข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุที่นำเข้า ในแต่ละหน่วยข้อมูล
ที่กำหนดไว้ กรณีที่แต่ละหน่วยข้อมูลมีการลงรายการมากกว่า 1 หน่วยข้อมูล เช่น หัวเรื่องมีการ
ลงรายการมากกว่า 1 หัวเรื่อง ต้องดำเนินการแก้ไขด้วยการเพิ่มการนำเข้าข้อมูลในระบบตามจำนวน
ข้อมูลที่ลงรายการ
ตัวอย่างหัวเรื่องที่ต้องแก้ไข
Subject: France--Foreign relations--Japan, The Imperial Rescript on Education,
Education--Philosophy, Sato Tamiya, Rakuto Maru, Navigation, ฝรั่งเศส-ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ--ญี่ปุ่น, อินโดจีน--ประวัติศาสตร์, ค่านิยมการศึกษาแห่ง
จักรวรรดิ, การศึกษา--ปรัชญา, การเดินเรือ
การแก้ไขในระบบ Omeka

เมื่อต้องการเพิ่มรายการข้อมูล

ภาพที่ 29 ภาพหน้าจอแสดงการแก้ไขเพิ่มการนำเข้ารายการในส่วนหัวเรื่องของระบบ Omeka

38

กิจกรรมที่ 2 การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการทีมวิจัยและคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจ
ในข้อตกลงร่วมกัน เกี่ยวกับมาตรฐานการลงรายการและแนวปฏิบัติใ นการจัดทำ เมทาดาทา
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

กำหนดการอบรม
เรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันจันทร์ที่ 30 มกราคม 2566 เวลา 13.30 –15.30 น.
โดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ณ ห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช.4 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
13.00 –13.30 น.
13.30 –13.45 น.

ลงทะเบียน
ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน
- กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์
วิจัยและนวัตกรรม
- รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน (หัวหน้าโครงการฯ)

13.45 –14.15 น.

การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทาง
ประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท.ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ.พงศกร สุกันยา
คำถาม-คำตอบเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
โดย : นายชาตรี วงษ์แก้ว
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน
พร้อมด้วยคณะผู้วิจัยและคณะทำงาน

14.15 –15.00 น.

15.00–15.30 น.

39

เอกสารประกอบการอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566 มีดังนี้
1. ความเป็นมาของโครงการฯและขั้นตอนการทำงาน

ภาพที่ 30 วัตถุประสงค์ของโครงการ
โครงการจั ด ทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ท าง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ต ามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์
เป็นโครงการต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาคลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ให้มีความครบถ้วน สมบูรณ์มากยิ่งขึ้น และเพื่อให้คณะทำงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องได้ทราบถึงแนวทาง
ปฏิบัติและการจัดทำข้อมูลที่ได้กำหนดขึ้น จึงได้จัดการอบรมดังกล่าว พร้อมรับฟังข้อเสนอแนะ
ที่จะเป็นประโยชน์ในการทำงานร่วมกันได้เป็นอย่างดี
2. การทำงานของระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 31 รูปการทำงานของ API ในระบบ Omeka
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

40

การแสดงผลของข้อมูล Web Portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
จากข้อมูล API แต่ละส่วน

ภาพที่ 32 รูปแสดงข้อมูล API ของ Web Portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ แบ่งออก 3 ส่วน ได้แก่
ส่ว นที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูล เอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ Pre-Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สามารถ
สืบค้นข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ
ส่วนที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูล กระหม่อมอาจารย์ หลังจากผู้ล งรายการข้ อมูล ได้ ดำเนินการแปลงไฟล์ ด้ว ยโปรแกรม OCR
เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วยข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วย
โปรแกรม excel ก่อนที่จ ะนำเข้าโปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่าน
เว็บพอร์ทัลต่อไป
ส่ ว นที ่ 3 คื อ ระบบการแสดงผลและสื บ ค้ น ข้ อ มู ล คลั ง สารสนเทศจดหมายเหตุ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ สามารถเข้าใช้งาน
และค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากที
ได้มีการลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

41

ภาพที่ 33 การบรรยายการทำงานของระบบคลังสารสนเทศฯ
3. ขั้นตอนการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ มีการปรับรูปแบบ
การลงรายการจากเดิมที่จะดำเนินการผ่านระบบ Omeka โดยตรง มาเป็นการจัดทำ Worksheet
ด้ว ยโปรแกรม Excel ซึ่งภายใน Worksheet จะประกอบด้ว ยหน่ว ยข้อ มูล ต่า ง ๆ ที่เป็นไปตาม
มาตรฐานการลงรายการ

ภาพที่ 34 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ผู้ปฏิบัติงานจะเข้าระบบ Pre-Catalog เพื่อนำไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุมาแปลง
ด้วยโปรแกรม OCR แล้ววิเคราะห์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ และลงรายการข้อมูลใน Worksheet
ที่จัดเตรียมไว้ อาทิ ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ส่วนอธิบายเอกสาร ปีที่ของเอกสาร เป็นต้น แล้วนำเข้าระบบ
Omeka จากนั้นจะตรวจสอบข้อมูลที่มีการนำเข้าและหน่วยงานข้อมูลต่าง ๆ ให้ถูกต้องครบถ้วน
ก่อนที่จะเผยแพร่ในระบบต่อไป

42

ภาพที่ 35 เอกสารการลงรายการและเมทาดาทาเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
กิจกรรมที่ 3 การจัดอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 36 เอกสารการอบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา
ตอนที่ 1 ผลการศึกษาความพึงพอใจของผู้ตอบแบบประเมินการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
1) ผลการศึ ก ษาความพึ ง พอใจของผู ้ ต อบแบบประเมิ น การอบรมเชิ ง ปฏิ บ ั ต ิ ก าร
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”

43

ตารางที่ 1 ท่านได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ ครั้งนี้หรือไม่
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
เพิ่มขึ้น
ไม่เพิ่มขึ้น
รวม

จำนวน
25
25

ร้อยละ
100.00
100.00

จำนวน

ร้อยละ

รวม

6
19
25

24.00
76.00
100.00

รวม

7
6
3
8
1
25

28.00
24.00
12.00
32.00
4.00
100.00

18
3
4
25

72.00
12.00
16.00
100.00

18
7
25

72.00
28.00
100.00

ตารางที่ 2 สถานภาพผู้เข้าร่วมการประชุม
ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถาม
1. เพศ
ชาย
หญิง
2. อายุ
21 – 30 ปี
31 – 40 ปี
41 – 50 ปี
51 – 60 ปี
61 ปีขึ้นไป
3. สถานะ
บรรณารักษ์
นักศึกษา
อื่น ๆ
รวม
4. หน่วยงาน/สังกัด/สถาบันการศึกษา
มหาวิทยาลัยศิลปากร
อื่นๆ
รวม

ตารางที่ 2 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
จำนวน 25 คน (ร้อยละ 100) ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง จำนวน 19 คน (ร้อยละ 76.00) อายุ 51 – 60 ปี

44

จำนวน 8 คน (ร้ อ ยละ 32.00) เป็ น บรรณารั ก ษ์ จำนวน 18 คน (ร้ อ ยละ 72.00) และ สั ง กั ด
มหาวิทยาลัยศิลปากรจำนวน 18 คน (ร้อยละ 72.00) ตามลำดับ
ตารางที่ 3 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยายวิชาการ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

2.1 ความเหมาะสมของวิทยากร
2.2 ความเหมาะสมของหัวข้อการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ
2.3 เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
รวม

4.52
4.52
4.56
4.53

0.51
0.51
0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 3 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านการบรรยาย
วิชาการ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ เนื้อหาสาระตรงตามวัตถุประสงค์
(x̅= 4.56) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของวิทยากร และ ความเหมาะสมของหัว ข้อการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ เท่ากัน (x̅= 4.52)
ตารางที่ 4 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านขั้นตอนการให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ”
รายการประเมิน

x

S.D.

แปลผล

3.1 ความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการอบรมเชิง
ปฏิบัติการฯ
3.2 ความเหมาะสมของระยะเวลาในการจัดการอบรม
เชิงปฏิบัติการฯ
3.3 การให้โอกาสซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
รวม

4.48

0.51

มากที่สุด

4.52

0.51

มากที่สุด

4.60
4.53

0.5
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 4 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านขั้นตอน
การให้บริการ/การจัดสัมมนาฯ” มากที่สุด (x̅= 4.53) โดยรายการที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือ การให้โอกาส
ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (x̅= 4.60) รองลงมาคือ ความเหมาะสมของระยะเวลาในการ
จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการฯ (x̅= 4.52) และตามลำดับ

45

ตารางที่ 5 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ด้านผู้จัดการประชุมและทีมงาน”
รายการประเมิน
4.1 การต้อนรับและอำนวยความสะดวก
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.56

0.51
0.51

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 5 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านผู้จัดการ
ประชุมและทีมงาน” มากที่สุด (x̅= 4.56)
ตารางที่ 6 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวยความสะดวก”
รายการประเมิน
5.1 ความเหมาะสมของระบบการจัดเผชิญหน้า
5.2 ความเหมาะสมของระบบการจัดประชุมออนไลน์
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.56
4.48
4.52

0.51
0.59
0.55

มากที่สุด
มาก
มากที่สุด

ตารางที่ 6 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมี ความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
ตารางที่ 7 โปรดพิจารณาความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ“ความพึงพอใจโดยรวม”
รายการประเมิน
6.1 ความพึงพอใจโดยรวม
รวม

x

S.D.

แปลผล

4.52
4.52

0.59
0.59

มากที่สุด
มากที่สุด

ตารางที่ 7 พบว่าผู้ตอบแบบประเมินมีความพึงพอใจต่อการสัมมนาฯ “ด้านสิ่งอำนวย
ความสะดวก” มากที่สุด (x̅= 4.52)
กิจกรรมที่ 4 การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสารที่เผยแพร่ได้
โครงการนี ้ เ ป็ น การวิ เ คราะห์ เ นื ้ อ หาโดยการกำหนดหั ว เรื ่ อ ง (Subject Heading)
และคำสำคัญ (Keyword หรือ Tag) เพื่อเป็นเครื่องชี้นำไปยังเนื้อหาสาระของวัตถุดิจิทัลที่ปรากฏ
ในเอกสารต้นฉบับ และเป็นการวิเคราะห์เนื้อหาที่เกี่ยวข้องกันไว้ด้วยกันให้เกิดการเชื่อมโยงเนื้อหา
เพื่อให้ผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการเข้าถึงเนื้อหามากยิ่งขึ้น

46

ประเภทของหัวเรื่อง จำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ หัวเรื่องใหญ่ และหัวเรื่องย่อย ดังนี้
1. หัวเรื่องใหญ่ (Main Heading) ได้แก่ หัวเรื่องที่กำหนดขึ้น ใช้แทนเนื้อเรื่อ งของ
วัตถุดิจิทัลอย่างกว้าง ๆ หรือ เฉพาะเรื่อง หัวเรื่องประเภทนี้ใช้ตามลำพังได้ทุกหัวเรื่อง หรืออาจใช้
ประกอบกับหัวเรื่องย่อย โดยใช้หัวเรื่องย่อยตามหลังมีเครื่องหมาย – (ขีด) คั่นกลาง
2. หัวเรื่องย่อย (Subdivision or Subheading) เป็นหัวเรื่องที่กำหนดขึ้นใช้ตามหลัง
หัวเรื่องใหญ่ เพื่อกำหนดขอบเขตหรือความหมายของหัวเรื่องใหญ่ให้เฉพาะเจาะจงลงไปตามวิธีเขียน
หรือรูปแบบอื่น ๆ ของเนื้อเรื่องหรือแสดงแง่มุมที่เฉพาะเจาะจงของเนื้อเรื่องนั้น ๆ เช่น คำถามและ
คำตอบ ประวัติ พจนานุกรม ฯลฯ หัวเรื่องย่อยจะใช้ตามลำพังไม่ได้ ต้องประกอบกับหั วเรื่องใหญ่
ดังกล่าว ยกเว้น หัวเรื่องย่อยบางหัวเรื่อง ใช้เป็นหัวเรื่องใหญ่ได้ด้วย
ดังนั้น จึงมีการวิเคราะห์กลุ่มเนื้อหาตามลำดับหัวเรื่องและคำสำคัญสำหรับโครงการนี้
กิจกรรมที่ 5 การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
เมทาดาทา (Metadata) เป็นข้อมูลที่ใช้กำกับและอธิบายข้อมูลหลักหรือกลุ่มข้อมูล
อธิบ ายรายละเอีย ดของข้อมูล หรือสารสนเทศ สิ่งที่อธิบายอยู่ในเมทาดาทาจะช่ว ยทำให้ทราบ
รายละเอีย ดและคุณลักษณะของข้อมูล ถือเป็นส่ว นประกอบสำคัญของการจัดการข้อมูล โดยมี
องค์ประกอบ 3 ลักษณะ คือ
1. เนื้อหา (Content) ของงาน เกี่ยวกับชื่อเรื่อง หัวเรื่อง ต้นฉบับ แหล่งที่มา ภาษา เรื่อง
ที่เกี่ยวข้อง และขอบเขต
2. บริบท (Context) ของข้อมูล ความเป็นเจ้าของผลงาน ทรัพย์สินทางปัญญาของ
ผลงาน เช่น ผู้เขียน ผู้สร้างสรรค์ผลงาน สำนักพิมพ์ ผู้มีส่วนร่วมในผลงาน และสิทธิในงานนั้น ๆ
3. โครงสร้าง (Structure) ของข้อมูลเกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่สร้างผลงาน ประเภทของ
เนื้อหา รูปแบบการนำเสนอผลงาน และตัวบ่งชี้วัตถุดิจิทัลหรือดีโอไอ (DOI)
เมทาดาทา จึงเป็นการสร้างตัวแทนเอกสาร เป็นมาตรฐานการลงรายการทรัพยากร
สารสนเทศดิจิทัล โดยใช้มาตรฐาน Resource Description Framework : RDF และ มาตรฐาน
semantic web เช่น Dublin Core Metadata Element Set (ISO Standard 15836) และ
DataCite Metadata ในการสร้างแหล่งจัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศที่เรียกว่า Collection นั้น
ประกอบด้ว ย ข้อมูล วิจ ัย แต่ล ะรายการเรีย กว่า item แต่ล ะ item จะมีการลงรายการอธิ บ าย
ส่วนประกอบของ item นั้นเรียกว่าเมทาดาทา ซึ่งรวมเรียก item และ metadata ว่ารายการแคตตาล็อก
หรือดรรชนี (catalog or index) หลาย ๆ แคตตาล็อกรวมกันเรียกว่า คอลเลกชั่น (collection)
องค์ประกอบการมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ประกอบด้วย
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น จะใช้
คำว่า DC เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่นด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . )
แล้วตามด้วยชื่อองค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ละองค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล

47

2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล การกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้สามารถเข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identifier) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดิจทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือ
มีความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลเมทาดาทาดับลินคอร์ (Dublin
Core Metadata) ในระบบจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

48

ภาพที่ 37 การลงรายการข้อมูลเมทาดาทาในโปรแกรม Omeka

ภาพที่ 38 หน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

49

ภาพที่ 39 ตัวอย่างการลงรายการข้อมูลเมทาดาทา

50

กิจกรรมที่ 6 การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ
การตรวจสอบความถูกต้องของการลงรายการ มีวิธีการดังนี้
1. การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับของเอกสารจดหมายเหตุ
ตามที่ผ ู้ล งรายการระบุไว้ใน Dublin Core: File จากนั้นเข้าระบบ PreCatalog system for
archives (https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login) เพื่อตรวจสอบความถู กต้ อ งของ
ไฟล์เอกสารกับการลงรายการใน Microsoft Excel Worksheet แต่ละรายการ

ภาพที่ 40 การตรวจสอบไฟล์ต้นฉบับ
2. การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด
ผู ้ ต รวจได้ ร ั บ ผลงานจากผู ้ ท ี ่ ล งรายการเอกสารจดหมายเหตุ ด ้ ว ยรู ป แบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) และดำเนินการตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทา
ที่กำหนดตามที่ผู้ลงรายการระบุไว้ ดังนี้
2.1 Dublin Core:Title
2.2 Dublin Core:Subject
2.3 Dublin Core:Description
2.4 Dublin Core:Creator
2.5 Dublin Core:Source
2.6 Dublin Core:Publisher
2.7 Dublin Core:Date

51

2.8 Dublin Core:Contributor
2.9 Dublin Core:Rights
2.10 Dublin Core:Relation
2.11 Dublin Core:Format
2.12 Dublin Core:Language
2.13 Dublin Core:Type
2.14 Dublin Core:Identifier
2.15 Dublin Core:Coverage
2.16 Dublin Core:Alternative Title
2.17 Dublin Core:Date Created
2.18 Dublin Core:Access Rights
2.19 Dublin Core:License
2.20 Dublin Core:Extent
2.21 Dublin Core:Rights Holder
2.22 Dublin Core:tags
การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการจะอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐาน
ดับลินคอร์เมทาดาทาในระบบคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
หากมีจุดที่แก้ไข ผู้ตรวจจะดำเนินการแจ้งไปยังผู้ลงรายการให้ทราบและแก้ไขให้ถูกต้อง และส่งกลั บ
มาให้ผู้ตรวจได้ตรวจทานอีกครั้ง

ภาพที่ 41 การตรวจสอบรูปแบบการลงรายการตามเมทาดาทาที่กำหนด

52

3. การตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา ก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เมื่อดำเนินการนำเข้าข้อมูลการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ ในคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ เรียบร้อยแล้ว ผู้ตรวจจะดำเนินการตรวจสอบ
ความถูกต้องครบถ้วนในหน่วยข้อมูลต่าง ๆ รวมถึงไฟล์เอกสารและคำสำคัญต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ แล้วจึงคลิก
เพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะ
กิจกรรมที่ 7 การอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน
กิจกรรมการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูลเพื่อทำรายงาน จัดขึ้นในวันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ โดยมีกำหนดการ ดังนี้
กำหนดการอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน
ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
โดย : กองระบบและบริหารข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ร่วมกับ
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
วันพฤหัสบดีที่ 24 สิงหาคม 2566 เวลา 9.30-12.00 น.
ณ ห้องฝึกอบรมคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
-------------------------------09.30 – 09.45 น.
กล่าวเปิด
โดย : นายเอนก บำรุงกิจ
รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
09.45 – 10.00 น.
การแสดงมุทิตาจิต
นำโดย : รองศาสตราจารย์ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน
หัวหน้าโครงการวิจัยฯ และคณะนักวิจัย
10.00 – 10.45 น.
การสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานและการฝึกปฏิบัติ
โดย : นางสาวกนกวรรณ บัวงาม
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ
ส.อ. พงศกร สุกันยา
10.45 – 11.00 น.
พักรับประทานอาหารว่าง

53

11.00 – 12.00 น.

การสืบค้นข้อมูลเพื่อการจัดนิทรรศการออนไลน์และ Timeline และการ
ฝึกปฏิบัติ
โดย : นายศุภชัย จันฝาก
ดร.ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล
นายชาตรี วงษ์แก้ว
ถาม-ตอบเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้
และมีรายละเอียดของเอกสารในภาคผนวก 1 และมีการนำเสนอ ดังนี้

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
การสืบค้น ข้อมูลเพื่อการทารายงาน
ในโครงการจัดทาเมทาดาทา etadata
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์
htt s archives nrct go th archives de t

24 สิงหาคม 2566

ระบบคลังสารสนเทศเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ระบบ reCatalog

ระบบ me a

ระบบ eb ortal
และการเชื่อมโยงข้อมูลการแสดงผล
การสืบค้นระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ

ภาพที่ 42 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

54

2

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทารายงาน
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

ภาพที่ 43 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

การทำนิทรรศการ
3

วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทานิทรรศการ
เรื่อง สงครามโลกครั้งที2่ หรือ orld ar
มีวิธีทา ดังนี้
สงครามโลกครั้งที่ 2 orld ar
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

ภาพที่ 44 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ)

55

การสร้าง นิทรรศการออนไลน์ หรือ hibitions
คลิกเมนู hibit ด้าน ้ายมือ หลังจากนั้น คลิก Add a hibits

สร้างนิทรรศการออนไลน์ที่ต้องการ

สร้างหน้า age คลิก Add age

ภาพที่ 45 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

56

เพิ่มรายการแสดงนิทรรศการ คลิก

แสดงผลนิทรรศการออนไลน์ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 46 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำนิทรรศการ) ต่อ

57

การทำไทม์ไลน์ (Timeline)
วิธีการสืบค้นข้อมูลในระบบเพื่อการทาTimeline
เรื่อง สงครามโลกครั้งที่ 2 หรือ orld ar

4

มีวิธีทา ดังนี้
Browse Timelines
ระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ nrct go th

แสดงผล

ในหน้าสืบค้น

ภาพที่ 47 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงานในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์)

58

Add a Timeline

1 ป้อนชื่อเรื่อง ของTimeline
2 รายละเอียดเพิ่มเติม
3 Font คือ font ที่ใช้แสดงใน Timeline
4 Item date eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับวันที่
ของรายการที่มีค่าวันที่ (ต้องอยู่ในรูปแบบ
-MM-DD)
5 Item interval eld ฟิลด์ช่วงเวลาของรายการ

6 Item title eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ

ชื่อรายการในไทม์ไลน์
7 Item description eld ฟิลด์ข้อมูลเมตาที่ใช้สาหรับ
คาอธิบายรายการในไทม์ไลน์
8 Status ข้อมูลที่ เป็น public or not แนะนาเลือก
ไม่แนะนา

ภาพที่ 48 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

59

Timeline uery เลือก dit item uery
1
2
3
4
5

ปอนคาสืบค้น ที่ต้องการ เพื่อสร้าง Timeline
ช่องขอบเขตเพิ่มเติม แนะนาไม่ต้องใส่
กรณีเลือก รายการ ที่เจาะจง แนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล คอลเลคชั่นแนะนาไม่ต้องใส่
เลือกให้สร้างจาก ข้อมูล ตามประเภทข้อมูล แนะนาไม่ต้องใส่

6 เลือกให้สร้างข้อมูล ตามผู้ลงรายการ
7 ช่อง ใส่คาค้น ให้สืบค้นใน Tag
8 tatus ข้อมูลที่ ublic หรือ ไม่ ublic แนะนาไม่ต้องเลือก
9 tatus ข้อมูลที่ eatured หรือ ไม่ แนะนาไม่ต้องเลือก
10 แนะนาไม่ต้องเลือก

การสร้าง Timeline เสร็จเรียบร้อย

ภาพที่ 49 เอกสารการสืบค้นข้อมูลเพื่อการทำรายงาน ในโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata)
และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (การทำไทม์ไลน์) ต่อ
สรุปผลการอบรมเรื่องการสืบค้นข้อมูล มีข้อเสนอแนะให้ผู้วิจัยเสนอแนวทางการรัก ษา
ความปลอดภัยในการเข้าถึงข้อมูล ในคลังสารสนเทศฯ โดยการ Log in เข้าใช้งานและการสงวนสิทธิ์
การดาวน์โหลดและสั่งพิมพ์ (print) ข้อมูล โดยจะอนุญาตเมื่อมีการร้องขอตามนโยบายที่กำหนด
โดยกองประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

60

บทที่ 4
สรุปผล และข้อเสนอแนะ
4.1 สรุปผลการดำเนินงาน
ผลการดำเนินงานในรายงานความก้าวหน้า ระยะที่ 1 ประกอบด้วย 6 กิจกรรม ได้แก่
1. การออกแบบระบบการลงรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ และการจัดทำเมทาดาทา 2. การจัดประชุม
เชิงปฏิบัติการทีมวิจัย และคณะทำงาน เพื่อทำความเข้าใจในข้อตกลงร่ว มกันเกี่ยวกับมาตรฐาน
การลงรายการและแนวปฏิบัติในการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล 3. การจั ด อบรมคณะทำงานการลงรายการและเมทาดาทา (Metadata)
เอกสารจดหมายเหตุ ท างประวั ติ ศ าสตร์ต ามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุ ต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ 4. การวิเคราะห์เอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ และคัดเลือกเอกสาร
ที่เผยแพร่ได้ 5. การจัดทำเมทาดาทาและลงรายการของแต่ละรายการตามที่ได้รับมอบหมายเกี่ยวกับ
เอกสารจดหมายเหตุ ข องแต่ ล ะประเทศ และ 6. การตรวจสอบความถู ก ต้ อ งของเมทาดาทา
(Metadata) และเอกสารจดหมายเหตุที่ได้ลงรายการไปแล้ว และปรับปรุงแก้ไขเพื่อความครบถ้วน
สมบูรณ์ในทุกรายการ
ทั้งนี้ ผลการดำเนินงานเพิ่มเติม จำแนกได้เป็น 3 ด้าน ดังนี้
1. ด้านการปรับปรุงระบบ เป็นการเพิ่มการเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อนำมาใช้ในการจัดทำ
Timeline และ Exhibition เพื ่ อ เป็ น การร้ อ ยเรี ย งเนื ้ อ หาที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ เอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ของแต่ละประเทศ
2. ด้านการปรับปรุงกระบวนการทำงาน ได้แก่
2.1 การลงรายการผ่านโปรแกรม excel ก่อนการนำเข้าโปรแกรม Omeka ด้วยการ
import CSV
คณะผู้วิจัยดำเนินการปรับปรุงกระบวนการทำงาน โดยจัดทำ Worksheet สำหรับการลง
รายการตามหน่วยข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุตามมาตรฐานสากลที่ต้องดำเนินการ ด้วยรูปแบบไฟล์
Microsoft Excel Worksheet (.xlsx) ซึ่งมีจำนวน 23 หน่วยข้อมูล ประกอบด้วย 1) Dublin Core:File
2 ) Dublin Core: Title 3 ) Dublin Core: Subject 4 ) Dublin Core: Description 5 ) Dublin
Core: Creator 6 ) Dublin Core: Source 7 ) Dublin Core: Publisher 8 ) Dublin Core: Date
9) DublinCore:Contributor 10) Dublin Core:Rights 11) Dublin Core:Relation 12) Dublin
Core:Format 13) Dublin Core:Language 14) Dublin Core:Type 15) Dublin Core:Identifier
16) Dublin Core:Coverage 17) Dublin Core:Alternative Title 18) Dublin Core:Date Created
19) Dublin Core:Access Rights 20) Dublin Core:License 21) Dublin Core:Extent 22) Dublin
Core:Rights Holder และ 23) Dublin Core:tags
โดยอ้างอิงจากคู่มือขั้นตอนการลงรายการตามมาตรฐานเมทาดาทาดับลินคอร์ ในคลัง
สารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

61

ภาพที่ 50 ตัวอย่างแบบฟอร์มการลงรายการด้วย Microsoft Excel Worksheet (.xlsx)
2.2 การลงรายการผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง โดยเน้นเฉพาะหน่วยข้อมูลสำคัญ
จำนวนทั้งสิ้น 11 หน่วยข้อมูล ได้แก่ 1) ชื่อเรื่อง (Title) 2) หัวเรื่อง (Subject) 3) ส่วนคำอธิบาย
รายละเอียดของเอกสาร (Description) 4) ผู้ผลิต/เจ้าของผลงาน (Creator) 5) แหล่งข้อมูล (Source)
6) ผู ้ จ ั ดพิ มพ์ / สำนั ก พิ ม พ์ (Publisher) 7) ปี ท ี ่ ของเอกสาร (Date) 8) ผู ้ ร ่ ว มงาน (Contributor)
9) รูปแบบของเอกสาร (Format) 10) ภาษา (Language) 11) รหัส/ตัวบ่งชี้เอกสาร (Identifier)
และ คำสำคัญ (tags) พร้อมทั้งการแนบไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ เพื่อให้การทำงานสะดวก รวดเร็ว
และเพิ่มจำนวนข้อมูลในคลังสารสนเทศได้มากยิ่งขึ้น
3. ด้านจำนวนการจัดทำเมทาดาทาและลงรายการจากที่ได้รับในโปรแกรม Pre-Catalog
จำนวนไฟล์ 7,151 รายการ คณะผู้ว ิจัยได้นำรายการทั้งหมดมาลงรายการโดยการทำเมทาดาทา
ในโปรแกรม Omeka ได้รายการข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำเมทาดาทาแล้ว จำนวน
มากกว่า 5,800 รายการ ที่เป็นเช่นนี้ เพราะรายการ (item) ที่นำมาจัดทำเมทาดาทาบางรายการ
มีจำนวนไฟล์มากกว่า 1 ไฟล์

62

ภาพที่ 51 จำนวนไฟล์ในโปรแกรม Omeka ที่คณะผู้วิจัยได้รับ

ภาพที่ 52 จำนวน item ทีจ่ ัดทำเมทาดาทาและลงรายการ
ทั้งนี้ ตัวอย่างจำนวน item ที่มีมากกว่า 1 ไฟล์ เป็นดังนี้

63

ภาพที่ 53 ตัวอย่างการลงรายการ 1 item มีมากกว่า 1 ไฟล์

4.2 ข้อเสนอแนะ
1. ควรมีการกำหนดรูปแบบไฟล์ข้อมูลที่จัดเก็บจากต้นทางและระบุข้อมูลเบื้องต้น เช่น
ชื่อเรื่องและแหล่งที่จัดเก็บ เพื่อให้สะดวกแก่ผู้นำเข้าข้อมูลในอนาคต
2. ควรมีระบบจัดการด้านลิขสิทธิ์ของข้อมูลก่อนการเผยแพร่
3. พัฒนาระบบเชื่อมโยงเนื้อหาจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น

64

บทที่ 5
แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี
และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

แนวคิดเกี่ยวกับจดหมายเหตุและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
จดหมายเหตุเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์เช่นเดียวกับพงศาวดาร เช่น จดหมายเหตุ
รายวัน จดหมายเหตุโหร ความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน (2554, 298) ว่าหมายถึง
หนังสือบอกข่าวคราวที่เป็นไป รายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเอกสารที่ส่วนราชการ
รัฐวิสาหกิจ หรือเอกชน ผลิตขึ้นเพื่อใช้เป็นหลักฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติงาน
ความหมายของจดหมายเหตุ (Archives) ตามหลักวิชาการสากลของการดำเนินงาน
จดหมายเหตุ หมายถึง เอกสารต้นฉบับ (Original) ซึ่งสิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการหรือ
สถาบันเอกชนที่ผ่านการวินิจฉัยว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษาไว้ตลอดไป เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า
เอกสารจดหมายเหตุ เป็น เอกสารที่ส ่ว นราชการ รัฐ วิส าหกิจหรือเอกชนผลิตขึ้นเพื่ อใช้ใ นการ
ปฏิบัติงาน เมื่อสิ้นกระแสอายุการใช้งานแล้ว โดยจะมีอายุประมาณ 20-30 ปี ได้รับการประเมิน
คุณค่าจำเป็นที่จะต้องเก็บตลอดไปเพราะมีความสำคัญต่อประวัติพัฒนาการของหน่วยงานนั้น ๆ ซึ่งมี
ความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ของชาติ
เอกสารเหล่านี้ได้รับการสงวนรักษาไว้อย่างถาวรในหอจดหมายเหตุเพื่อเป็นหลักฐาน
สำคัญในการศึกษาค้นคว้าอ้างอิงการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ และการตัดสินทางกฎหมายจึงเป็นมรดก
ทางวัฒนธรรมที่สำคัญยิ่งของชาติจำเป็นต้องได้รับการจัดเก็บรักษาไว้อย่างเป็นระบบและถูกต้อง
ตามหลักวิชาการจดหมายเหตุ เอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า จดหมายเหตุ หรือเอกสารจดหมายเหตุ
(Archival Materials)
ดังนั้น จดหมายเหตุจึงเป็นเอกสารของหน่วยงานที่เกิดจากกิจกรรมหรือการปฏิบัติงาน
ที่หมดอายุการใช้งานแล้ว นำมาเก็บไว้เพื่อเป็นหลักฐานการดำเนินงานและผ่านการประเมินค่าว่าเป็น
เอกสารที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ จดหมายเหตุเป็นข้อมูลชั้นต้นที่สำคัญและน่าเชื่อถือได้มากที่สุด
จัดเรียงตามแหล่งที่มา และจัดเรียงตามรูปแบบเดิมของหน่วยงานที่จัดไว้ (ดวงใจ อมิตรพ่าย, 2552,
131-132; สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ, 2560, 5)

65

ประเภทของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุจำแนกเป็น 5 ประเภท ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร คือ เอกสารที่สื่อข้อความเป็น
ลายลักษณ์อักษรไม่ว่าจะเขียนด้วยมือหรือพิมพ์ เช่น ใบบอก สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม
สารตรา หนังสือโต้ตอบ เอกสารการประชุม เป็นต้น
2. เอกสารโสตทัศนจดหมายเหตุ คือ เอกสารที่สื่อโดยเสียงหรือภาพ เช่น ภาพถ่าย
เนกาตีฟ (Negative) สไลด์ (Slide) โปสเตอร์ (Poster) การ์ด (Card) เป็นต้น
3. เอกสารจดหมายเหตุประเภทแผนที่ แผนผัง ได้แก่ แผนที่ พิมพ์เขียวแผนผังต่าง ๆ
4. เอกสารจดหมายเหตุประเภทวัส ดุคอมพิว เตอร์ (Computer Material) เป็น
เอกสารที่บันทึกข้อมูล และค้นคืนด้วยเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ (Computer Technology)
5. เอกสารเกี่ยวกับการบริหารของแต่ละหน่วยงาน เช่น การบริหารทั่วไป การบริหาร
งานบุคคล การบริหารการเงิน โดยเอกสารมีลักษณะไม่เหมือนกันขึ้นอยู่กับภารกิจหน้าที่ของหน่วยงานนั้น
ประเภทเอกสารจดหมายเหตุสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ แบ่งได้เป็น
2 ประเภท (รศนา สวัสดิภาพ, 2543, 4) ดังนี้
1. เอกสารจดหมายเหตุประเภทลายลักษณ์อักษร ได้แก่ หนังสือโต้ตอบ ใบบอก
บันทึกข้อความ คำสั่ง ประกาศ พระราชบัญญัติ สถิติ รายงานการประชุมสิ่งพิมพ์รัฐบาล เป็นต้น
2. เอกสารจดหมายเหตุประเภทโสตทัศนจดหมายเหตุ ได้แก่ ภาพถ่าย ฟิล์ม (Film)
สไลด์ (Slide) แถบบันทึกเสียง แถบวีดิทัศน์ ภาพยนตร์ แผนที่ แผนผัง แบบแปลน โปสเตอร์ (Poster)
ไมโครฟิล์ม (Microfilm) สื่อคอมพิวเตอร์ (Computer Media) เป็นต้น

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในประเทศไทย เป็นดังนี้
Noy Phaly (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุด
เสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการจัดการเอกสารประเภทเสียง
ต่าง ๆ ของห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร และ 2) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุเสียง ผลการวิจัยพบว่า 1) ข้อมูลเสียงได้รับการแปลงสภาพให้อยู่ใ นรูปแบบดิจิทัล
บ้างแล้ว แต่ข้อมูลเมทาดาทาของแฟ้มข้อมูลเสียงดิจิทัลยังมีจำนวนน้อย มีเพียงข้อมูลที่ได้จากเทป
ต้นฉบับเท่านั้น 2) การศึกษาระบบซอฟต์แวร์ ResCarta จัดการเอกสารจดหมายเหตุเสียงที่แปลง
สภาพเป็นดิจิทัลได้ดี การใช้งาน ResCarta มีโปรแกรมย่อยเป็นเครื่องมือสำหรับงานแต่ละชนิด เช่น
งานสร้างเมทาดาทา งานสร้างคอลเลกชั่น เป็นต้น การใช้งานค่อนข้างสะดวกและเป็นขั้นตอน ในส่วน
ของการให้บริการ ResCarta ให้บริการผ่านเว็บ แบ่งเป็นสองส่วน ได้แก่ 1) ส่วนให้บริการผู้ใช้และ
2) ส่วนผู้บริหารเว็บ มีเครื่องมืออ่านเอกสาร เช่น เครื่องมืออ่านเอกสาร PDF เครื่องมือฟังไฟล์เสียง
MP3 มีเครื่องมือช่วยสร้าง Thumbnails ให้วัตถุดิจิทัล เป็นต้น หลังจากนั้นนำระบบที่พัฒนาขึ้นไป

66

สาธิตให้กับบุคลากรที่เกี่ยวข้องเพื่อประเมินความพึงพอใจ ผลการประเมินพบว่า ความพึงพอใจอยู่ใน
ระดับมาก
นาริสา ทับทิม (2564) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของ
ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ โดยใช้
วงจรการพัฒนาระบบ SDLC ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การศึกษาขั้นต้น 2) การวิเคราะห์
ระบบ 3) การออกแบบและพัฒนาระบบ และ 4) การนำระบบไปใช้และการประเมินผล กลุ่มเป้าหมาย
ที่ใช้ในการวิจัย แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 13 คน ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน
และผู้ใช้จำนวน 70 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์และแบบประเมินคุณภาพคลัง
จดหมายเหตุดิจิทัลฯ ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลการสัมภาษณ์ด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหาและวิเคราะห์ข้อมูล
การประเมินคุณภาพคลังจดหมายเหตุดิจิทัลด้วยค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า
การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ มีการศึกษาและวิเคราะห์ความต้องการ 2 ด้าน คือ 1) ด้านระบบ
ได้แก่ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์และข้อมูล และ 2) ด้านผู้ใช้ ได้แก่ การออกแบบหน้าจอ การค้นหาข้อมูล
การแสดงผลการค้น หา และการใช้ ง านและการนำไปใช้ป ระโยชน์ และผลการประเมิ น คุ ณ ภาพ
โดยผู้เชี่ยวชาญโดยรวมอยู่ในระดับมาก ส่วนผลการประเมินคุณภาพของคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯ
โดยผู้ใช้พบว่า มีคุณภาพโดยรวมอยู่ในระดับมากเช่นกัน เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านการใช้งาน
และการนำไปใช้ประโยชน์มีค่าเฉลี่ยสูงสุดอยู่ในระดับมาก สำหรับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลฯที่พัฒนาขึ้นนี้
เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ตได้อย่างกว้างขวาง รวมทั้งสามารถ
นำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของห้องสมุด หอจดหมายเหตุ
และองค์กรสารสนเทศอื่นได้
ปกรณ์ สันตกิจ (2562) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย
สำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ใช้สามารถจัดเก็บและค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุ
จากฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงกับฐานความรู้ โดยนำเสนอการออกแบบออนโทโลยี เพื่อประยุกต์ใช้ในการ
ค้นคืนเอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในรูปแบบดิจิทัล โดยออนโทโลยีจดหมายเหตุที่ออกแบบขึ้น
จะถูกนำมาใช้ในการพัฒนาฐานความรู้และใช้งานร่วมกับฐานข้อมูลเชิงสัมพันธ์เพื่อใช้ในการสร้าง
เครื่องมือสำหรับค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมาย ที่สามารถค้นคืนเอกสารได้แม่นยำและครบถ้วน
มากขึ้นกว่าการค้นหา โดยใช้คำค้นทำการค้นคืนสารสนเทศโดยตรงจากฐานข้อมูล เพื่อให้ผลลัพธ์
ในการค้นคืนสารสนเทศตรงกับความต้องการของผู้ใช้อย่างแท้จริง
วิระพงศ์ จันทร์สนาม (2557) ได้ศึกษาเรื่อง การพัฒนาเมทาดาทาระบบสารสนเทศ
ภูมิศาสตร์งานทางด้านประวัติศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติศาสตร์ของการอพยพ
เคลื่อนย้ายสู่การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย 2) เพื่อออกแบบเค้าร่างเมทาดาทาส าหรับ
ข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานของประเทศไทย และ 3) เพื่อพัฒนาต้นแบบเค้าร่าง
เมทาดาทาส าหรับข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การตั้งเมืองในภาคอีสานโดยการใช้ร่วมกับเทคโนโลยี
เว็บเซอร์วิสเทคโนโลยีแสดงผลตามช่วงเวลา และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ใช้วิธีวิจัยแบบการวิจัย

67

และพัฒ นาเพื่อพัฒ นาและทดสอบประเมินเมทาดาทาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้ า น
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ผลการวิ จ ั ย พบว่ า เค้ า ร่ า งเมทาดาทาระบบสารสนเทศภู ม ิ ศ าสตร์ ง านทางด้ า น
ประวัติศาสตร์ที่พัฒ นาขึ้น ผ่านเทคนิคการประเมินผลการค้นคืนสารสนเทศ โดยการตั้งค าถาม
เชิงสัมพันธ์และทดสอบการเรียกค้นคืนสารสนเทศ เพื่อหาระดับความแม่นย าและความครบถ้วน
ของการค้นคืน ได้ค่าระดับความแม่นยาคือ ร้อยละ 91.68 และความครบถ้วน คือ ร้อยละ 75.74
ของการเรีย กค้ น คืน สารสนเทศ ส่ว นประสิทธิภ าพโดยรวมเท่า กับ ร้อยละ 82.78 ผลที่ได้ จ าก
การประเมินคือความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุดโดยรวมทุกด้าน (ค่าเฉลี่ย 4.83) สรุปได้ว่าระบบ
ต้นแบบที่พัฒนาขึ้นมีความน่าเชื่อถือแสดงให้เห็นถึงความส าเร็จจากการตรวจสอบความสมบูรณ์
ของข้ อ มู ล ในรู ป แบบเว็ บ แอปพลิ เ คชั น สามารถน าไปใช้ ใ นการพั ฒ นาต่ อ ยอด เพื ่ อ ที ่ จ ะท าให้
มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นและมีคุณประโยชน์และคุณค่าทางวิชาการทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ
และการสื่อสารต่อไป
มยุรี รัตนเสริมพงศ์ (2561) ได้ศึกษาการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี โดยนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และออกแบบฐานข้อมูลด้วยโปรแกรม
ระบบห้ อ งสมุ ด อั ต โนมั ต ิ Aleph ในการพั ฒ นาระบบฐานข้ อ มู ล และใช้ แ บบสอบถามประเมิ น
ประสิทธิภาพการทำงานของระบบผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า พัฒนาและออกแบบฐานข้อมูลตาม
วัฏจักรฐานข้อมูล (Database Life Cycle : DBLC) ซึ่งเป็นขั้นตอนการสร้างฐานข้อมูลประกอบด้วย
6 ขั้นตอน จากนั้นประเมินประสิทธิภาพของระบบฐานข้อมูลดังกล่าว พบว่า มีความเหมาะสมโดยรวม
ในระดับดี กล่าวคือ มีระบบรักษาความมั่นคงปลอดภัยในการกำหนดรหัสผู้ใช้และรหัสผ่านในการ
ตรวจสอบผู้เข้าใช้ระบบ เพิ่มเติมและลบข้อมูลในแต่ละระเบียนได้และทำงานพร้อมกันได้หลายคน
รวมถึงรองรับการเข้าใช้ของผู้ใช้ได้หลายคนพร้อมกัน มีความคล่องตัวในการบันทึก เรียกใช้ข้อมูลได้
รวดเร็ว และการแสดงข้อมูลในการสืบค้นถูกต้อง รวมถึงการใช้รูปแบบและขนาดตัวอักษรที่เหมาะสม
ง่ายต่อการใช้งานในการนำเข้าข้อมูล ทั้งประเภทคำดรรชนี คำสำคัญ หัวเรื่อง รวมทั้งการติดต่อสื่อสาร
กับระบบการทำงานโดยผ่านทางภาพได้ดี มีการจัดรูปแบบหน้าจอและการใช้สีได้อย่างเหมาะสม
ผู้ใช้บริการพึงพอใจโดยรวมในระดับมาก แต่เนื้อหาจดหมายเหตุและการปรับปรุงข้อมูลยังไม่ทันสมัย
และต่อเนื่อง อีกทั้งจำนวนจดหมายเหตุยังไม่เหมาะสม มีจำนวนน้อยในบางประเภท
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร (2561) ได้ศึกษาแนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสาร
จดหมายเหตุมหาวิทยาลัยไทย โดยใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ผู้ปฏิบัติงานด้านจดหมายเหตุ
ผลการวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่า ผู้ปฏิบัติงานจดหมายเหตุส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาสาขาบรรณารักษศาสตร์
และสารสนเทศศาสตร์ หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยในประเทศไทยส่วนใหญ่
คือ ห้องสมุด โดยหน่วยงานส่วนใหญ่ไม่มีคณะกรรมการดำเนินงานจดหมายเหตุ ปัญหาการจัดการ
เอกสารจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ไม่มีนโยบายที่ชัดเจน ไม่มีคณะกรรมการประเมินคุณค่า
เอกสาร ขาดแคลนผู้ปฏิบัติงานในการจัดระบบเอกสาร และสถานที่ให้บริการไม่เหมาะสม เพียงพอ/
ช่องทางการให้บริการของหน่ว ยงานจดหมายเหตุควรมีบริการออนไลน์ จัดนิทรรศการเผยแพร่

68

จดหมายเหตุ จัดสถานที่นั่งอ่านในหน่วยงานจดหมายเหตุ รวมถึงควรให้บริการกับหน่วยงานภายนอก
มากกว่าให้บริการเฉพาะหน่วยงานภายใน
งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเอกสารจดหมายเหตุในต่างประเทศ เป็นดังนี้
Park & Tosaka (2010) ได้ศึกษาแนวทางปฏิบัติในการสร้างเมทาดาทาที่อยู่ในคลัง
ทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลโดยใช้โครงสร้างข้อมูล (Schema) และการทำงานร่วมกัน ผลการศึกษา
พบว่า โครงสร้างข้อมูลที่เป็นมาตรฐานด้านเนื้อหาที่ส่วนใหญ่ใช้คือ MARC, AACR2 และ LCSH
ซึ่งเป็นโครงสร้างข้อมูลเมทาดาทา มาตรฐานเนื้อหา และศัพท์ควบคุมประเภทหัวเรื่อง ตามลำดับ
รองลงมาคือดับลินคอร์ (Dublin Core- DC) เป็นโครงสร้างข้อมูลที่ส่วนใหญ่ใช้ การใช้งานดับลินคอร์
ที่ผ่านการรับรองคุณภาพเมื่อเปรียบเทียบกับดับลินคอร์ที่ไม่ผ่านการรับรองเป็นอัตราส่วนร้อยละ
40.6 และร้อยละ 25.4 เกณฑ์หลักในการเลือกข้อมูลเมทาดาทา โครงสร้างข้อมูล และศัพท์ควบคุม
จะพิจารณาเลือกทรัพยากรสารสนเทศ เช่น ประเภทของทรัพยากรสารสนเทศ ลักษณะของทรัพยากร
สารสนเทศ รวมถึงความต้องการของผู้ใช้หลักและชุมชน โครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยีและความ
เชี่ยวชาญของพนักงานก็เป็นปัจจั ยสำคัญที่เอื้อต่อการใช้โครงสร้างข้อมูลและศัพท์ควบคุมสำหรับ
การเข้าถึงคลังสารสนเทศดิจิทัลและทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่อย่างกระจัดกระจาย การทำงาน
ร่วมกันของเมทาดาทายังเป็นความท้าทายที่สำคัญเนื่องจากยังขาดการแบ่งปันกระบวนการในการจัดทำ
Ruhl (2012) ได้ศึกษาเกี่ยวกับความจำเป็นในการจัดทำคลังเอกสารจดหมายเหตุ
ออนไลน์โ ดยใช้เ มทาดาทา ผลการศึกษาพบว่ า จากการใช้แบบสอบถามผ่า นช่ อ งทางออนไลน์
โดยเก็บข้อมูลจากหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมันในปี ค.ศ. 2010 โดยมุ่งเน้นประเด็นเกี่ยวกับ
เมทาดาทาและมาตรฐานของเมทาดาทาสำหรับการลงรายการสื่อโสตทัศน์ เช่น รูปภาพ เสียง วีดิทัศน์
(ทั้งแอนะล็อกและดิจิทัล) ผลการสำรวจกระตุ้นให้เกิดการตั้งคำถามว่าหอจดหมายเหตุในประเทศ
เยอรมันยังคงมีโครงการความร่วมมือกับคลังจดหมายเหตุดิจิทัลของยุโรป (europeana) ได้หรือไม่
ถ้าหอจดหมายเหตุในประเทศเยอรมัน ไม่ ได้ย อมรับมาตรฐานที่ กำหนดไว้เป็นแนวทางเดี ย วกั น
คลังสารสนเทศจดหมายเหตุต้องการทรัพยากรสารสนเทศมากขึ้น รวมถึงเจ้าหน้าที่ งานจดหมายเหตุ
ที ่ ต ้ อ งได้ ร ั บ การอบรมเพื ่ อ ปฏิ บ ั ต ิ ง านในภารกิ จที ่ ม ี ค วามซั บ ซ้ อ นได้ ม ากขึ ้ นทั ้ ง การปฏิ บ ั ติ งาน
ในสภาพแวดล้อมดิจิทัล
นอกจากนี้ยังมีโครงการพัฒนาระบบจดหมายเหตุอย่างต่อเนื่องเพื่อสงวนรักษาและ
เผยแพร่ความเชื่อมโยงเรื่องราวจากอดีตถึงปัจจุบัน เช่น Mazzia & De Armond (2021) ได้ศึกษา
ความพยายามของห้องสมุดมหาวิทยาลัยในความพยายามร่วมมือกับชุมชนในการรวบรวมเรื่องราว
ในศตวรรษที ่ 21 เพื ่ อ บั น ทึ ก ไว้ ใ นหอจดหมายเหตุ ข องมหาวิ ท ยาลั ย นอกจากนี ้ WisniewskaDrewniak (2021) ได้ศึกษาคอลเลกชั่นจดหมายเหตุชุมชนในประเทศโปแลนด์ เกี่ยวกับวิธีการจัดการ
และการอธิบายเอกสารจดหมายเหตุ การจัดทำเครื่องมือช่วยค้นและการสังเกตสภาพจริงของงาน
จดหมายเหตุชุมชน ทำให้ทราบบริบทของเอกสารจดหมายเหตุและแนวปฏิบัติงานจดหมายเหตุ ของ

69

หอจดหมายเหตุ แ ต่ ล ะแห่ ง ที ่ ม ี ค วามพร้ อ มแตกต่ า งกั น แต่ ม ี ว ิ ธ ี ก ารดำเนิ น งานตามหลั ก การ
ของงานจดหมายเหตุ จ ากบทความของ Sweeneyand Avery (2021) เรื ่ อ งการเขี ย นเล่ า เรื ่ อ ง
โดยนักจดหมายเหตุ ซึ่งนักจดหมายเหตุจะต้องทำให้ผู้คนเข้าใจ สนับสนุน และมีส่วนร่วมในงาน
จดหมายเหตุให้ตอบสนองต่อพันธกิจขององค์กร วิธีหนึ่งที่จะได้รับการสนับสนุนคือการทำให้ผู้ใช้
เข้าถึงงานจดหมายเหตุได้ ซึ่งกลุ่มเป้าหมายสำคัญอันหนึ่งคือเยาวชน ในอดีตนักจดหมายเหตุจะไปพบ
เด็กและเยาวชนที่ห้องเรียนเพื่อเล่าเรื่อง และพาเด็กมาเยี่ยมชมหอจดหมายเหตุ โดยได้จัดเตรียมสื่อ
การเรียนการสอน เช่น เอกสารจดหมายเหตุและตัวแทนเอกสารให้แก่ครู นอกจากนี้ยังมีการเล่าเรื่อง
จากหนังสือ ภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์ที่กำกับโดยเยาวชน ทั้งนี้เป้าหมายสำคัญคือการทำให้เด็ก
และเยาวชนตระหนักถึงคุณค่าของเอกสารจดหมายเหตุและหลักฐานการอ้างอิงทางประวัติศาสตร์
ที่บอกเล่าเรื่องราวได้และเป็นแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

70

บรรณานุกรม
ดวงใจ อมิตรพ่าย. (2552). สิ่งพิมพ์รัฐบาลและจดหมายเหตุ. ลพบุรี: ศูนย์การพิมพ์มหาวิทยาลัย
ราชภัฎเทพสตรี
นาริสา ทับทิม. (2564). การพัฒนาคลังจดหมายเหตุดิจิทัลส่วนบุคคลของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี.
(ปริญญานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
เบ็ญจลักษณ์ ธรรมบุตร. (2561).แนวทางการดำเนินงานการจัดการเอกสารจดหมายเหตุ
มหาวิทยาลัยไทย.(วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยรามคำแหง).
ปกรณ์ สันตกิจ. (2562). การพัฒนาระบบค้นคืนสารสนเทศเชิงความหมายสำหรับจดหมายเหตุดิจิทัล.
วารสารวิจัยคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 4(1), 43-58.
มยุรี รัตนเสริมพงศ์. (2561). รายงานการวิจัยเรื่องการพัฒนาระบบฐานข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุ
ของมหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี. ลพบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี
รศนา สวัสดิภาพ. (2543). การจัดทำจดหมายเหตุของศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย. สำนักงาน
คณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: ฝ่ายบริการ ศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2560). คู่มือคำศัพท์วิชาการจดหมายเหตุ. กรุงเทพฯ:
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร
วิระพงศ์ จันทร์สนาม. (2557). การพัฒนาเมทาดาตาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์งานทางด้าน
ประวัติศาสตร์.(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช).
Noy Phaly. (2564). การจัดการจดหมายเหตุเสียง: กรณีศึกษาห้องสมุดเสียง มหาวิทยาลัยศิลปากร.
(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร).
Mazzia, F.,& De Armond, M. (2021). Causality dilemma: Creating a twenty-first century
university archive. Journal of the Medical Library Association,109(1), 137140.doi: 10.5195/jmla.2021.1056
Park, J., and Tosaka, . (2010). Repositories and Collections: Schemata, Selection
Criteria, and Interoperability. Information Technology and Libraries
September 104-116.
Ruhl, M. (2012). Do we need metadata? An on-line survey in german archives.
Proceedings of the 2nd International Workshop on Semantic Digital Archives
(SDA 2012). Retrieved May 9, 2023. from https://opus4.kobv.de/opus4fhpotsdam/ les/374/Vortrag+Ruhl.pdf

71

Sweeney, S.,& Avery, C. (2021).Write Us into the Story: Archives and Archivists in
Narratives for Children. Archivaria: The Journal of the Association of Canadian
Archivists.Retrieved fromhttps://archivaria.ca/index.php/
archivaria/article/view/13823
Wisniewska-Drewniak. (2021).Archival description in polish community archives:
Three examples from a multiple case study.Education for Information 37(1),
121-145.doi:10.3233/EFI-190361

72

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลังสารสนเทศของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูล กระหม่อมอาจารย์ เป็นโครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ท ี ่เ ป็ น หลั ก ฐานทาง
ประวั ต ิ ศ าสตร์ ม าเผยแพร่ โดยได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากสำนั ก งานการวิ จ ั ย แห่ ง ชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทย มาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจัดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)

1. องค์ประกอบของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุฯ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ระบบคลังสารสนเทศดิจิทัลเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทยจากหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ รองรับการลงรายการข้อมูลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึง
การลงรายการตามมาตรฐานดับลินคอร์เมทาดาทา
การทำงานของระบบคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
แบ่งออก 3 ระบบ ได้แก่
ระบบที่ 1 คือ ระบบการจัดเก็บไฟล์ข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือ re Catalog
เพื่อรอการดำเนิน งานเข้าระบบคลังสารสนเทศในรูปแบบสมบูรณ์ ซึ่งผู้ล งรายการจะเข้าระบบ
Pre-Catalog เพื่อตรวจสอบไฟล์ข้อมูลและดำเนินการแปลงข้อมูลด้วยโปรแกรม OCR เพื่อให้สืบค้น
ข้อมูลภายในเอกสารจดหมายเหตุได้ก่อนที่จะเข้าระบบคลังสารสนเทศฯ

73

ระบบ PreCatalog

ภาพที่ 1 หน้าจอระบบ Pre-Catalog เอกสารเตรียมนำเข้าระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/ahddrive/login
ระบบที่ 2 คือ ระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ พัฒนามาจากแพลตฟอร์ม Open-source ของโปรแกรมโอเมกา (Omeka)
หลังจากผู้ลงรายการข้อมูลได้ดำเนินการแปลงไฟล์ด้วยโปรแกรม OCR เรียบร้อยแล้ว จะบันทึกหน่วย
ข้อมูลต่าง ๆ ของเอกสารจดหมายเหตุ ใน Worksheet ที่จัดทำด้วยโปรแกรม excel ก่อนที่จะนำเข้า
โปรแกรม Omeka และเชื่อมโยงด้วย API ในการเผยแพร่ผ่านเว็บพอร์ทัล รวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหา
จัดทำเมทาดาทาก่อนที่นำเข้าข้อมูลผ่านโปรแกรม Omeka โดยตรง

74

ภาพที่ 2 หน้าจอระบบบันทึกรายการเอกสารจดหมายเหตุในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/
ระบบที่ 3 คือ ระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูล คลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ทูลกระหม่อมอาจารย์ ที่จะช่วยให้ผู้สนใจและต้องการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุฯ เข้าใช้งานและ
ค้นหาเอกสารจดหมายเหตุได้ รวมถึงมีการแสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสนใจของเอกสารหลังจากทีได้มี
การลงรายการข้อมูลและตรวจสอบเพื่อการเผยแพร่เรียบร้อยแล้ว

75

ภาพที่ 3 หน้าจอระบบการแสดงผลและสืบค้นข้อมูลในคลังสารสนเทศจดหมายเหตุฯ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
การแสดงผลการเชื่อมโยงข้อมูล Web portal หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ จากข้อมูล API แต่ละส่วน เป็นดังนี้

ภาพที่ 4 รูปแสดงการเชื่อมโยงข้อมูล API ของ Web portal
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

76

2 การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อม
อาจารย์ มี 4 วิธี ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2.2 การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
2.1 การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ได้แก่
2.1.1 การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้น
ที่ต้องการ ซึ่งอาจจะเป็นคำ หรือ วลี ที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ที่ต้องการ ในช่อง ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ
พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
2.1.2 การสืบค้นตามกลุ่ม คอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ เป็นการ
สืบค้นโดยเลือกจากเอกสารจดหมายเหตุตามกลุ่มประเทศที่ต้องการ ซึ่งในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

77

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 6 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ
2.1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดไว้ เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมาย
เหตุจากป้ายกำกับ หรือ Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 7 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2.2 การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการ
สืบ ค้น ให้ได้ร ายการที่ตรงกับ ความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสื บ ค้ น
นอกเหนือจากสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือ การเรียกดูตามคอลเลกชั่น หรือ การเลือก
ดูตามป้ายกำกับ หรือ การเรีย กดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่า งประเทศ
ทูลกระหม่อมอาจารย์

78

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.
th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสาร
จดหมายเหตุที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมี
ทั้งหมด 13 กลุ่ม ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น
กัมพูชา สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้ และคลังความรู้

79

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

ภาพที่ 11 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุ
แต่ละรายการ โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

80

เลือกดูรายการ

–
ภาพที่ 12 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by
tag จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search)
โดยเลือกที่เมนู “เรีย กดูร ายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอ
ให้กำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้น หรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้นเพิ่มเติมมากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

81

เมนูสืบค้นรายการ

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นชั้นสูงทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with ดังภาพที่ปรากฏ

82

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั้น ยังเพิ่มหรือลดช่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นให้ เฉพาะเจาะจง
มากยิ่งขึ้นได้อีกด้วย โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูลที่ต้องการ
สืบค้น ในกรณีที่ต้องการ ลด หน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 16 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา

83

3. การสืบค้นตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 18 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 19 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ
หรือ คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบ ค้น นิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการ
ออนไลน์ที่จัดทำขึ้น

84

ภาพที่ 20 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การดาวน์โหลดเอกสารจดหมายเหตุ
เมื่อสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุที่ต้องการแล้ว หากต้องการดาวน์โหลดไฟล์
เอกสารหรือรูปภาพเอกสารเพื่อไว้ใช้งาน โดยดำเนินการได้ดังนี้

85

1.1 เลือกรายการเอกสารที่ต้องการ โดยคลิกที่ภาพเอกสารหรือชื่อเรื่องเอกสาร
ที่ต้องการ

คลิกภาพเอกสารหรือชื่อเอกสารที่ต้องการ

ภาพที่ 21 ภาพแสดงการเลือกรายการเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
1.2 เมื่อเลือกรายการที่ต้องการแล้ว ระบบจะแสดงรายละเอียดทางบรรณานุกรม
ของเอกสารจดหมายเหตุที่เลือกไว้ จากนั้นให้คลิกเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร เพื่อเข้าสู่รายการไฟล์
เอกสารนั้น ๆ

ภาพที่ 22 ภาพแสดงการเลือกในส่วนของไฟล์เอกสาร

86

ภาพที่ 23 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา

87

ไฟล์เอกสารจดหมายเหตุที่ดาวน์โหลดได้

ภาพที่ 24 ภาพแสดงการเลือกรายการไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา (ต่อ)
เมื่อคลิกที่ไฟล์ภาพเอกสารจดหมายเหตุเพื่อดูเอกสารต้นฉบับที่สแกนไว้แล้ว กรณี
เป็นไฟล์เอกสาร .pdf ระบบจะแสดงไฟล์เอกสาร ซึ่งเลือกดาวน์โหลดเอกสาร โดยคลิกที่ปุ่ม
ในกรณีที่เป็นรูปภาพ คลิกขวาและเลือกดาวน์โหลดไฟล์ภาพที่ต้องการได้

88

คลิกเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารจดหมายเหตุ

ภาพที่ 25 ภาพแสดงการเลือกปุ่มเพื่อดาวน์โหลดไฟล์เอกสารในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอ เพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสาร
นั้น ๆ

89

ภาพที่ 26 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
3. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 27 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
2.3 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำนิทรรศการออนไลน์
การใช้ปลั๊กอิน Exhibits เป็นปลั๊กอินสำหรับนำเอารายการเอกสารจดหมายเหตุ
ในระบบมาจัดนิทรรศการออนไลน์ตามที่ต้องการ เพื่อนำเสนอเนื้อหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ
ในแต่ละกลุ่ม ประเภท และแต่คอลเลกชั่นหรือในแต่ละเหตุการณ์ที่น่าสนใจ มาจัดเป็นนิทรรศการ
ออนไลน์ให้ผู้ใช้บริการได้เข้าถึงข้อมูลดังกล่าว ดังตัวอย่าง

90

ภาพที่ 28 หน้าจอแสดงรายการนิทรรศการออนไลน์
ในระบบคลังดิจิทัลจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 29 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์

91

ภาพที่ 30 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 31 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

92

ภาพที่ 32 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

ภาพที่ 33 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)

93

ภาพที่ 34 ขั้นตอนการสร้างนิทรรศการออนไลน์ (ต่อ)
2.4 การสืบค้นข้อมูลเพื่อจัดทำ Timeline
ปลั ๊ ก อิ น Timeline เป็ น ปลั ๊ ก อิ น สำหรั บ การจั ด การการแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุ ฯ ให้ เ ป็ น ช่ ว งเวลาหรื อ เป็ น ไทม์ ไ ลน์ ทำให้ ก ารแสดงผลแสดงรายการเอกสาร
จดหมายเหตุฯ มีความน่าสนใจเห็นภาพรวมหรือภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละช่วงเวลาต่าง ๆ
ของหน้าแสดงผลรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ หรือหน้าจอสืบค้น ดังตัวอย่าง

ภาพที่ 35 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

94

ภาพที่ 36 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 37 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

95

ภาพที่ 38 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

ภาพที่ 39 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)

96

ภาพที่ 40 หน้าจอแสดงรายการ Timeline ในระบบคลังดิจิทัล
จดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ (ต่อ)
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง
4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล

97

10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URIหรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 41 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา
ดังนั้น การลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ระบบคลังสารสนเทศจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ

98

ภาคผนวก 1
คู่มือการสืบค้นข้อมูล

คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/

โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล
ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
พ.ศ. 2566
Version 1.0

99

คำนำ
คู่มือการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
เป็น ส่ว นหนึ่งของโครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากลของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อให้เข้าใจคลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ และเป็น
แนวปฏิบัติในการสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ได้แก่ การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัลและการสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
ผู้ว ิจ ัยหวังว่าคู่มือนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ส นใจในการสืบค้นข้อมูลคลังสารสนเทศ
หอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เ พื ่ อ จั ด ทำรายงานและนำไปใช้ ป ระโยชน์
ทางวิชาการต่อไป
คณะนักวิจัย
รองศาสตราจารย์ ดร. น้ำทิพย์ วิภาวิน มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ดร. ประสิทธิชัย เลิศรัตนเคหกาล สำนักหอสมุดแห่งชาติ
นายศุภชัย จันฝาก สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร
ร.ท. ปรีดี ปลื้มสำราญกิจ โรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก
นางสาวกนกวรรณ บัวงาม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
นายชาตรี วงษ์แก้ว มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ส.อ. พงศกร สุกันยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
นางสาวธนภัคสร วิภาวิน มหาวิทยาลัยตัมเปเร ฟินแลนด์
สิงหาคม 2566

100

สารบัญ
บทนำ
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
1.3 การสืบค้นตามป้ายกำกับ
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากป้ายกำกับ
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
สรุป
เอกสารอ้างอิง

หน้า
101
101
101
101
102
103
103
103
104
105
105
106
111
113

101

คู่มือการสืบค้นข้อมูล
คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
บทนำ
คลั ง สารสนเทศหอจดหมายเหตุ ต ่ า งประเทศ ทู ล กระหม่ อ มอาจารย์ เป็ น โครงการ
ในพระราชดำริของพลเอกหญิง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรั ต นราชสุ ด าฯ สยามบรมราชกุ ม ารี ที ่ ใ ห้ น ำเอกสารจดหมายเหตุ ซ ึ ่ ง เป็ น หลั ก ฐาน
ทางประวัติศาสตร์มาเผยแพร่ โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการนำเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
กับประเทศไทยมาเผยแพร่เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ เป็นระบบ
จดหมายเหตุที่เอื้อต่อการประเมินตามมาตรฐานการจั ดการคุณภาพ คลังสารสนเทศดิจิทัล ที่รองรับ
รูปแบบทางการลงรายการทรัพยากรดิจิทัลตามมาตรฐานสากลและรองรับมาตรฐานการเชื่อมโยง
ข้อมูลร่วมกันรูปแบบ OAI-PMH และ API เป็นระบบสารสนเทศจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archive)
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การสืบค้นข้อมูลจากคลังสารสนเทศ หอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
มี 2 วิธี ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
2. การสืบค้นข้อมูลขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
โดยมีรายละเอียด ดังนี้
1. การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล
การสืบค้นข้อมูลอย่างง่ายผ่านเว็บพอร์ทัล ดำเนินการได้ 3 วิธี ดังนี้
1.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
การสืบค้นด้วยการใช้คำสำคัญ (Keyword) เป็นการสืบค้นด้วยการพิมพ์คำค้นที่ต้องการ
ซึ่งอาจจะเป็นคำหรือวลีที่กำหนดขึ้นเอง เพื่อค้นหารายการเอกสารจดหมายเหตุฯ ที่ต้องการในช่อง
ค้นหาเอกสาร หอจดหมายเหตุต่างประเทศ

102

พิมพ์คำสำคัญเพื่อสืบค้น

ภาพที่ 1 ภาพแสดงหน้าจอช่องการค้นหาเอกสารจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/archives-histdept/
1.2 การสืบค้นตามกลุ่มคอลเลกชั่นผ่านภาพธงชาติของแต่ละประเทศ
การสืบ ค้น ตามกลุ่ม คอลเลกชั่น ผ่านภาพธงชาติของแต่ล ะประเทศ เป็นการสืบค้น
โดยเลื อ กจากเอกสารจดหมายเหตุ ต ามกลุ ่ ม ประเทศที ่ ต ้ อ งการ ซึ ่ ง ในระบบหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ จัดกลุ่มไว้ 12 ประเทศ ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน
เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา และเกาหลีใต้

เลือกกลุม่ ประเทศที่ต้องการ

ภาพที่ 2 ภาพแสดงหน้าจอการค้นหาเอกสารกลุ่มประเทศผ่านธงชาติ

103

1.3 การสืบค้นตามปายกำกับ
การสืบค้นตามป้ายกำกับ (Tags) เป็นการสืบค้นเอกสารจดหมายเหตุจากป้ายกำกับหรือ
Tags ที่กำหนดไว้

ภาพที่ 3 ภาพแสดงหน้าจอป้ายกำกับ (Tags) ที่กำหนดขึ้น
2. การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา เป็นการสืบค้นที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการสืบค้น
ให้ได้รายการที่ตรงกับความต้องการมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการเพิ่มทางเลือกการสืบค้นนอกเหนือจาก
การสืบค้นอย่างง่ายที่สืบค้นได้จากคำสำคัญ หรือการเรียกดูตามคอลเลกชั่นหรือการเลือกดูตามป้าย
กำกับ หรือการเรียกดูตามรายการที่บันทึกไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 4 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกา
การสืบค้นผ่านโปรแกรมโอเมกาดำเนินการได้ดังนี้
2.1 การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญ
เมื่อเข้าที่เว็บไซต์ https://archives.nrct.go.th/histdept/ โดยการพิมพ์คำสำคัญ
ที่ต้องการสืบค้นได้ที่ช่อง สืบค้น

104

พิมพ์คำสำคัญที่ต้องการสืบค้น

ภาพที่ 5 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นด้วยคำสำคัญในโปรแกรมโอเมกา
2.2 การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น”
การสืบค้นโดยเลือกเมนู “เรียกดูคอลเลกชั่น” เป็นการสืบค้นตามกลุ่มเอกสารจดหมายเหตุ
ที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ปัจจุบันมีทั้งหมด 13 กลุ่ม
ได้แก่ เวียดนาม ไต้หวัน อินเดีย จีน เยอรมัน รัสเซีย อังกฤษ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น กัมพูชา สหรัฐอเมริกา
เกาหลีใต้ และคลังความรู้

เลือกดูตามคอลเลกชัน

ภาพที่ 6 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา

105

ภาพที่ 7 ภาพแสดงคอลเลกชั่นที่มีการจัดกลุ่มไว้
2.3 การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ”
การสืบค้นโดยเมนู “เรียกดูรายการ” เป็นการค้นหาเอกสารจดหมายเหตุแต่ละรายการ
โดยระบบจะเรียงลำดับรายการเอกสารจดหมายเหตุที่มีการนำเข้าระบบล่าสุดไว้ลำดับแรก

เลือกดูรายการ

ภาพที่ 8 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูรายการในโปรแกรมโอเมกา
2.4 การสืบค้นโดยเลือกจากปายกำกับ
การสืบ ค้น โดยเลือกจากป้ายกำกับ (Tags) โดยเลือกที่แถบเมนู Browse by tag
จะปรากฏคำสำคัญที่มีการกำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

106

เลือกดูตามป้ายกำกับ (Browse by tags)

ภาพที่ 9 ภาพแสดงเมนูการเรียกดูตามป้ายกำกับในโปรแกรมโอเมกา
2.5 การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง
การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง (Advance Search) โดยเลือกที่
เมนู “เรียกดูรายการ” จากนั้นเลือกที่แถบเมนู “สืบค้นรายการ” จะปรากฏหน้าจอให้กำหนดหน่วย
ข้อมูลที่ต้องการสืบค้นหรือ การเพิ่มกล่องสืบค้นเพื่อกำหนดหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นเพิ่มเติม
มากขึ้น และเชื่อมโยงการสืบค้นด้วยคำเชื่อม และ (And) / หรือ (Or) เป็นต้น

สืบค้นรายการ

ภาพที่ 10 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นรายการขั้นสูงผ่านโปรแกรมโอเมกา

107

การสืบค้นรายการเอกสารจดหมายเหตุฯ แบบขั้นสูง ทำได้ดังนี้
1. การสืบค้นด้วยการจำกัดเขตข้อมูลเฉพาะ เลือกหน่วยข้อมูลที่ต้องการสืบค้นได้
เช่น ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง รายละเอียดเพิ่มเติม ผู้สร้างสรรค์ข้อมูล แหล่งที่มา สำนักพิมพ์ วันที่ ผู้ร่วม
สร้างสรรค์ผลงาน ลิขสิทธิ์ เรื่องที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น และยังเพิ่มเงื่อนไขในการสืบค้นเพิ่มเติมได้อีกด้วย
ไม่ว่าจะเป็น ข้อมูลที่ตรงกัน starts with ends with

ภาพที่ 11 ภาพแสดงเมนูส่วนต่าง ๆ ที่เลือกสืบค้นเฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
นอกจากนั ้ น ยั ง เพิ ่ ม หรื อ ลดช่ อ งสื บ ค้ นเพื ่ อ กำหนดหน่ ว ยข้ อ มู ล ที ่ ต ้ อ งการสื บ ค้น แบบ
เฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น โดยคลิกเลือกที่ปุ่ม “เพิ่มเขตข้อมูล” ในกรณีที่ต้องการเพิ่มหน่วยข้อมูล
ทีต่ ้องการสืบค้น ในกรณีที่ต้องการลดหน่วยข้อมูลที่สืบค้นให้คลิกที่ปุ่ม X เพื่อลดช่องสืบค้นข้อมูล

108

เพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้น

ภาพที่ 12 ภาพแสดงส่วนการเพิ่มเขตข้อมูลในการสืบค้นให้เฉพาะเจาะจงในโปรแกรมโอเมกา
2. การสืบค้นด้วยขอบเขตของ ID (เลขทะเบียน) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดยใช้
หมายเลขทะเบียน

ภาพที่ 13 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยเลขทะเบียน (ID) ในโปรแกรมโอเมกา
3. การสืบ ค้น ตาม Collections (คอลเลกชั่น ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงโดย
กำหนดกลุ่มคอลเลกชั่นที่กำหนดไว้ในระบบหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์

ภาพที่ 14 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยคอลเลกชั่นในโปรแกรมโอเมกา
4. การสืบค้นตาม Type (ประเภท) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงด้วยประเภทของ
เอกสารจดหมายเหตุ

109

ภาพที่ 15 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นโดยจำกัดด้วยประเภทเอกสารในโปรแกรมโอเมกา
5. การสืบค้นตาม Tags (ป้ายกำกับ) เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงตามป้ายกำกับ หรือ
คำสำคัญที่กำหนดในเอกสารจดหมายเหตุ
6. การสืบค้นนิทรรศการออนไลน์ เป็นการสืบค้นเฉพาะเจาะจงในนิทรรศการออนไลน์
ที่จัดทำขึ้น

110

ภาพที่ 16 ภาพแสดงเมนูการสืบค้นขั้นสูงในโปรแกรมโอเมกา
ที่มา : https://archives.nrct.go.th/histdept/items/search
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
1. การแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
หลังจากสืบค้นรายการและคลิกเลือกรายการเอกสารที่ต้องการเรียบร้อยแล้ว โปรแกรม
โอเมกาอำนวยความสะดวกด้วยการจัดทำรายการที่ใกล้เคียงมานำเสนอเพื่อให้เลือกรายการเพิ่มเติม
โดยจะแสดงรายการเอกสารที่เกี่ยวข้อง หรือใกล้เคียงมานำเสนอด้านล่างรายการข้อมูลของเอกสารนั้น ๆ

111

ภาพที่ 17 ภาพแสดงเมนูรายการเอกสารที่ใกล้เคียงในโปรแกรมโอเมกา
2. การแสดงรูปแบบรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุ
เอกสารจดหมายเหตุที่จัดเก็บในโปรแกรมโอเมกา ยังมีส่วนแนะนำรายการอ้างอิงของ
แต่ละรายการไว้ด้วย เพื่อช่วยให้นักวิจัยนำไปใช้ในการลงรายการอ้างอิงเอกสารที่กำลังดำเนินการอยู่ได้

ภาพที่ 18 ภาพแสดงรายการอ้างอิงของเอกสารจดหมายเหตุในโปรแกรมโอเมกา
สรุป
การลงรายการเมทาดาทาสำหรับวัตถุดิจิทัลโดยใช้เค้าร่างดับลินคอร์เมทาดาทานั้น
จะใช้คำว่า DC (มาจากคำว่า Dublin Core) เป็นส่วนนำหน้าองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ลงรายการ โดยคั่น
ด้วยเครื่องหมายมหัพภาค ( . ) แล้วตามด้วยชื่อ องค์ประกอบ มีคำอธิบายการลงรายการแต่ล ะ
องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชื่อเรื่อง (Title) เป็นชื่อที่กำหนดให้แก่วัตถุดิจิทัล
2. เจ้าของผลงาน (Creator) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ผลงาน
3. หัวเรื่อง (Subject) เป็นหัวข้อเรื่องที่ใช้แทนแนวคิดเชิงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล เช่น
คำสัญวลีหรือรหัสแสดงหมวดหมู่ที่ใช้อธิบายเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลการกำหนดหัวเรื่องควรใช้คำศัพท์
ควบคุม (Controlled Vocabulary) ที่ได้จากคู่มือกำหนดหัวเรื่อง

112

4. ลักษณะ (Description) เป็นคำอธิบายรายละเอียดเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
5. สำนักพิมพ์ (Publisher) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบในการ
สร้างหรือผลิตวัตถุดิจิทัลให้เข้าถึงได้
6. ผู้ร่วมงาน (Contributor) เป็นบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยบริการที่มีส่วนร่วมสร้าง
เนื้อหาของวัตถุดิจิทัลในระดับรองจากผู้แต่งหรือเจ้าของผลงาน
7. ปี (Date) เป็นการระบุเวลาที่เกี่ยวข้องกับปีที่ผลิตหรือเผยแพร่วัตถุดิจิทัล
8. ประเภท (Type) เป็นการระบุประเภทเนื้อหาของวัตถุดิจิทัลโดยให้กำหนดตาม DCMI
Type Vocabulary แบ่งเป็น 12 ประเภท
9. รูปแบบ (Format) เป็นรูปแบบแฟ้มข้อมูล สื่อทางกายภาพหรือมิติของวัตถุดิจิทัล
10. รหัส (Identi er) เป็นสัญลักษณ์หรือตัวเลขที่ระบุถึงวัตถุดิจิทัลในรูปแบบปัจจุบัน
เช่น URL URN ISBN DOI URI หรือ ID number
11. ต้นฉบับ (Source) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นที่มาของวัตถุดจิ ทิ ัล
ซึ่งอาจได้จากการดัดแปลงบางส่วนหรือทั้งเรื่อง
12. ภาษา (Language) เป็นภาษาที่ใช้ในเนื้อหาหรือใช้เรียบเรียงเนื้อหาของวัตถุดิจิทัล
13. เรื่องที่เกี่ยวข้อง (Relation) เป็นการอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องหรือมี
ความสัมพันธ์กับวัตถุดิจิทัล
14. ขอบเขต (Coverage) เป็นการระบุเกี่ยวกับสถานที่หรือเวลาที่แสดงขอบเขตเนื้อหา
ของวัตถุดิจิทัลประเด็นด้านสถานที่อาจรวมถึงสถานที่ ที่ตั้ง และชื่อภูมิศาสตร์
15. สิทธิ (Rights) เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการสิทธิ์ในวัตถุดิจิทัล

ภาพที่ 19 แผนผังหน่วยข้อมูลการลงรายการเมทาดาทา

113

ดังนั้นการลงรายการเมทาดาทาที่ครบถ้วนจะช่วยให้ผู้ใช้ระบบสืบค้นข้อมูลที่ต้องการได้
และการตรวจสอบความครบถ้วนของเนื้อหา เป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้ใช้ คลังสารสนเทศหอจดหมายเหตุ
ต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์ ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วน รวมถึงการจัดการด้านลิขสิทธิ์
ให้ถูกต้องก่อนที่จะเผยแพร่สู่สาธารณะ
เอกสารอ้างอิง
รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
กรุงเทพฯ : สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ, 2566.

114

ภาคผนวก 2
ภาพประกอบการดำเนินงาน
โครงการจัดทำเมทาดาทา (Metadata) และลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ
ทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์
การประชุม ครั้งที่ 1
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม Microsoft Teams

115

การอบรมเรื่อง “การจัดทำเมทาดาทาและการลงรายการเอกสาร จดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์
ตามมาตรฐานสากล ของหอจดหมายเหตุต่างประเทศ ทูลกระหม่อมอาจารย์”
วันที่ 30 มกราคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

116

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

117

การอบรม วันที่ 30 มกราคม 2566

118

การประชุมเรื่องการนำเข้าไฟล์ cel เข้าระบบ im ort e cel
วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

119

การประชุมคณะทำงาน etadata เพื่ออธิบายวิธีการทำงานในรูปแบบใหม่
วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2566
ประชุมออนไลน์ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

120

การรายงานความก้าวหน้าของการลงรายการผ่าน C V m ort
วันที่ 3 มีนาคม 2566
ณ ห้อง 811 อาคาร วช.8 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

121

การอบรมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง “การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล”
วันที่ 3 เมษายน 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 1 อาคารหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล
หอสมุดพระราชวังสนามจันทร์มหาวิทยาลัยศิลปากร

122

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

123

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

124

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

125

การอบรม วันที่ 3 เมษายน 2566

126

การอบรมการลงรายการด้วยโปรแกรม me a
วันที่ 12 พฤษภาคม 2566 ประชุมออนไลน์ ผ่านโปรแกรม icrosoft Teams

127

การอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง "โครงการจัดทำเมทาดาทา ( etadata และ
การลงรายการเอกสารจดหมายเหตุ"
วันที่ 24 สิงหาคม 2566
ณ ห้องคอมพิวเตอร์ ชั้น 2 อาคาร วช. 3 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

128

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

129

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566

130

การอบรมเชิงปฏิบัติการฯ วันที่ 24 สิงหาคม 2566