PDF Text
Text
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 1
6/10/2568 20:27:48
อาเศียรวาททศมราชมหาวชิราลงกรณ
วชิิรา ลงกรณ์์ ทศมราชิ
วชิิรเกล้า เจ็็บสิบสาม พระชินม์ชิัย
วิชิรกาล บำบัดทุกข์์ บำรุงราษฎร์
วชิิรเก่ยรต์ิ เกริกก้อง กิดาการ
วชิิรเนต์ร สรรค์สร้าง วิสัยทัศน์
วชิิรบารม่ ทศพิธธรรม ธ บำเพ็ญ
วชิิรปราชิญ์ การบิน การทหัาร
วชิิรชิาญ พระราชิดำริ พัฒน์ทว่
วชิิรเฉลิม พระชินม์ พรรษา
วชิิรพัฒน์ ไต์รรัต์น์พร สิริอนันต์์
วชิิรฉัต์ร ปกเกล้า ฉัพพรรณ์รังส่
วชิิรสกล ยลหัยาดฟ้้า โพธิสมภาร
วชิิรคุณ์ เหัล่าประชิา น้อมสำนึก
วชิิรเสนา น้อมจ็งรัก ธ จ็อมไท
วชิิรมาส วโรกาส เฉลิมสมัย
วชิิรไท้ สมมงคล ฉลองกาล
วชิิรบาท เสด็จ็เย่�ยมราษฎร์ ทุกทิศศานต์์
วชิิรบริบาล สยามพสก สุข์ร่มเย็น
วชิิรหััต์ถ์์ ประคองไทย พ้นยุคเข์็ญ
วชิิรเย็น กาลสมัย ไทยเปรมปร่ดิ�
วชิิรสาน รักษ์ต์่อยอด พระทรงศร่
วชิิรจ็ักร่ มิ�งข์วัญไทย ไปนิรันดร์
วชิิรราชิา ศุภโยค เกษมสันต์์
วชิิรมั�น ท่ฆายุ จ็ิรัฏฐ์์กาล
วชิิรบารม่ เดชิานุภาพ แผ่่ไพศาล
วชิิรจ็ักรวาล ยินพระนาม ถ์วายชิัย
วชิิรจ็ารึก จ็ารพระคุณ์ นิรัต์ิศัย
วชิิรรวมใจ็ ไทยทั�งชิาต์ิ ราษฎร์แผ่่นดิน
ด้วยเกล้าด้วยกระหัม่อม
ข์้าพระพุทธเจ็้า โรงเร่ยนนายร้อยพระจ็ุลจ็อมเกล้า
ผ่้้ประพันธ์ พ.ท. ผ่ศ.สมโชิต์ิ ว่รภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 2
6/10/2568 20:27:49
อาศิรวาทคือหัตถาแหง พระบรมราชชนนี พน
ั ปห
ลวง
สองมือแม... คือหัตถา ค.องพิภพ
เฝาฟูมฟก .ักละมุน อบอุน ใจ
สองมือแม... เคยเคียงขวัญ คูขางพอ
แมชวยพอ แกปญหา ความยากจน
สองมือแม... ฟนฟูศิลป แผนดินชาติ
ชางสิบหมู ป.ะณีตศิลป แผนดินไทย
สองมือแม... สอนใหลูก .ักแผนดิน
.ําลึกถึง บ..พชน เลือดเจิ่งนอง
สองมือแม... .ักผืนปา พอ.ักนํ้า
พอเปนปา แมจะเปนนํ้า มิหางคลาย
สองมือแม.... คอย.ักษา พยาบาล
องคสภานายิกา สงเค.าะห ชุบชีวิน
เกาสิบสาม พ..ษา บ.ม.าชินีนาถ
สองมือก.าบ... แทบพ.ะบาท ซ.องบําบวง
สองมือก.าบ... .ัตนต.ัย เ.ือง.อง.ัตน
ท.งพ.ะเจ.ิญ จตุ.พิธ เคียงคูไทย
เฝาป.ะคบ ป.ะคองลูก ผานสมัย
แมส.างไทย ส.างคุณคา สูสากล
แมสานตอ กอเกิดงาน อนุสนธิ์
ชวยชุมชน ถักทอ.ัก ปนนํ้าใจ
โลกป.ะกาศ เกีย.ติคุณ กองไสว
ทั้งผาไหม ชุดป.ะจําชาติ โขนเ.ือง.อง
.ักทองถิ่น ป.ะวัติศาสต. ไทยทั้งผอง
เพื่อปกปอง ถิ่นสยาม จนชีพวาย
แมติดตาม คอยจง.ัก ภักดีถวาย
คือธา.สาย ไหลชื่นฉํา่ แกแผนดิน
กาชาดงาน สาธา.ณสุข ทั่วทุกถิ่น
โ.คภัยสิ้น หายบ..เทา ไทยทั้งปวง
พ.ะบ.ม.าช ชนนี พันปหลวง
เชิญแมนส.วง อํานวยพ. มงคลชัย
ป.ิต.พัฒน ทีฆายุ มหาสมัย
สถิตกลางใจ มิ่งขวัญชาติ .าษฎ.นิ.ันด.
ดวยเกลาดวยก.ะหมอม
ขาพ.ะพุทธเจา โ.งเ.ียนนาย.อยพ.ะจุลจอมเกลา
ผูป.ะพันธ พ.ท. ผศ.สมโชติ วี.ภัท.เวธ
ป.ะเภทบทป.ะพันธ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 3
6/10/2568 20:27:50
บทบรรณาธิการ
สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา
“เสนาศึึกษา” ฉบัับัประจำเดืือนกรกฎาคม-กันยายน ๒๕๖๘ ไดื้เดืินทางมาถึึงมือท่านผู้้อ้ า่ นอีกครัง� ฉบัับันีจ� ะนำท่านไป
ทำความเข้้าใจในสถึานการณ์์ชายแดืนทีลึ� กึ ซึ้ึง� แลึะรอบัดื้าน โดืยจะนำทุกท่านไปสัมผู้ัสเรือ� งราวแห่่งความกลึ้าห่าญข้อง “วีรบัุรษุ
สองนายทห่ารกลึ้าจากรั�ว จปร.” ผู้้้ปกป้องอธิิปไตยข้องชาติ รวมถึึงร่วมเฉลึิมฉลึองในวาระ ๑๓๘ ปี วันพระราชทานกำเนิดื
โรงเรียนนายร้อยพระจุลึจอมเกลึ้า (จปร.) เพื�อรำลึึกถึึงรากฐานอันแข้็งแกร่งแลึะประวัติศึาสตร์อันน่าภาคภ้มิใจที�โรงเรียน
ไดื้สร้างไว้ให่้แก่กองทัพบักแลึะประเทศึชาติ
นอกจากนี� ยังไดื้รวบัรวมบัทความที�เจาะลึึกสถึานการณ์์ชายแดืน โดืยเฉพาะประเดื็น “พื�นที�เข้ตแดืนไทย-กัมพ้ชา”
จากมุมมองทางยุทธิศึาสตร์แลึะเอกสารเก่าทางประวัตศึิ าสตร์ แลึะ เรือ� ง “เกาะก้ดืเป็นข้องไทย” ซึ้ึง� จะช่วยให่้ทา่ นเข้้าใจบัริบัท
ความสัมพันธิ์แลึะทีม� าข้องความข้ัดืแย้งไดื้อย่างกระจ่างชัดื แลึะภายในเลึ่ม ยังมีบัทความทีจ� ะช่วยเยียวยาจิตใจในสถึานการณ์์
ปัจจุบัันที�เต็มไปดื้วยความตึงเครียดื แลึะชวนให่้มองชีวิตอย่างเข้้าใจ
ข้อเชิญท่านผู้้้อ่านทุกท่านร่วมเดืินทางไปกับั “เสนาศึึกษา” ซึ้ึ�งทุกห่น้าเป็นเสมือนคลึังความร้้ที�ไดื้ผู้สมผู้สานอดืีตแลึะ
ปัจจุบัันเข้้าดื้วยกันอย่างลึงตัว เพื�อให่้ทุกท่านไดื้เรียนร้้ เข้้าใจ แลึะเตรียมความพร้อมสำห่รับัการแก้ปัญห่าจากสถึานการณ์์
ต่าง ๆ ที�เกิดืข้ึ�นในปัจจุบััน
พลึตรี
บัรรณ์าธิิการนิตยสารเสนาศึึกษา
สารบัญ
เสนาศึกษา CONTENT
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือนกรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
๑๖
๒๖
๓๑
๑๘
๔๒
๒๑
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 4
6/10/2568 20:27:53
พนเอก ดรี. รี กดิ งา
“4 สรุุป เมื่่�อกรุะแสโลกเป็นไปเช่่นน้� เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้จะเป็น
อย่างไรุ
● ควัรุสรุ้างควัามื่สัมื่พัันธ์์ต่อกันในกลุ่มื่อาเซี้ยน เป็นการุรุ่วัมื่มื่่อ เพั่�อ
ให้้มื่้อำนาจต่อรุองกับปรุะเทศอ่�น…”
พัลเอกห้ญิิง สมื่เด็็จพัรุะเทพัรุัตนรุาช่สุด็าฯ “บทนำ : เอเช่้ยตะวัันออก
เฉี้ยงใต้ในปรุิบทโลก” วัิช่าปรุะวััติศาสตรุ์เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้ (HI 4105)
10 กันยายน 2552
ที่น
ใจความจากเนื�อหาสีร๊ปืของเอกสีารปืระกอบการทรงสีอนข�างต่�นนี� คือ
คำถามแลัะคำต่อบที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรงทิ�งท�ายไว�อย่างสีั�น จากการ
เรยี นการสีอนวิชาปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
ซ็ึง� เปื็นวิชา
เลัือกเสีรีของนักเรียนนายร�อยชั�นปืที� เมื�อปื พู.ศ์.
แต่่ใจความสีั�น จาก
คำถามแลัะคำต่อบต่ามพูระราชนิพูนธ์การสีอนนี� กลัับมีความหมายที�สีำคัญยิ�ง
ต่่อคนไทยแลัะชาวอาเซ็ยี นในปืัจจ๊บนั -อนาคต่ ทีค� วรต่อ� งสีรา� งความต่ระหนักรูไ� ว�
เพูื�อร่วมกันพูั นาความสีัมพูันธ์ให�เหนียวแน่นต่่อไปื ซ็ึ�งจะไดื�นำมาขยายความ
ในต่อน นี�
สีาระหลัักในต่อน นี� ซ็ึ�งจะไดื�เน�นเรื�อง “การก่อต่ั�งสีมาคม “อาเซ็ียน”
ความเปื็นมาจากฝายไทย” ก็คือจ๊ดืเริ�มต่�นต่ามนัยที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรง
เนน� ไว�ขา� งต่น� แลัะควรเนน� ไว�อกี ครัง� วา่ “ ควรสีรา� งความสีัมพูนั ธ์ต่อ่ กันในกลั๊ม่
อาเซ็ียน เปื็นการร่วมมือ เพูือ� ให�มอี ำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อืน� ” นัน� คือคำต่อบ
ที�ชัดืเจนในย๊คปืระชาคมอาเซ็ียน แต่่คงมิใช่เ พูาะกับนักเรียนนายร�อยแลัะ
ทหารอาชีพูเท่านั�น หากควรต่�องยึดืเปื็นภูารกิจหลัักของชาวไทย-อาเซ็ียนอย่าง
มั�นคงต่่อไปื เพูราะอาเซ็ียนก็ยังคงต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจในย๊คของ จีน กับสีหรัฐอเมริกา . ดืังนัน� การรวมกลั๊ม่ ของอาเซ็ียนบนเวที
ระเบียบโลักใหม่ จึงยังเปื็นเรื�องจำเปื็นเสีมอ ดืังเช่น วาระสีำคัญของการ
ปืระช๊มสี๊ดืยอดืของอาเซ็ียนครั�งที� เมื�อวันที� พู ษภูาคม
ที�มาเลัเซ็ีย
ที�จริง ต่ามแนวความคิดืแลัะความรู�สีึกของผืู�คนในภููมิภูาคบนเสี�นทาง
ความร่วมมือนี� ที�ต่�องการรวมกลั๊่มเพูื�อให�มีอำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อื�น นั�น
แนน่ อนวา่ คงมใิ ช่เปื็นเพูยี งสีิง� จำเปื็นในช่วงสีมยั ปืัจจ๊บนั -อนาคต่เทา่ นัน� หากแต่่
เปื็ น สีิ� ง จำเปื็ น ที� ช าวอาเซ็ี ย นมี ค วามใฝฝั น แลัะไดื� พู ยายามกั น มานานแลั� ว
ในอดืีต่ แลัะมีความโดืดืเดื่นขึ�นในย๊คที�ต่ะวันต่กเข�ามายึดืดืินแดืนแลัะปืกครอง
ในสีมัยอาณานิคมแลัะต่่อเนื�องมาในสีมัยหลัังสีงครามโลักครั�งที�
อย่างไรก็ดืี รูปืธรรมของเรื�องนี� คือการรวมต่ัวแลัะจัดืต่ั�งเปื็นองค์การ
ความร่วมมือในระดืับภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�นั�น เพูิ�งเกิดืขึ�นในสีมัย
สีงครามเย็น ดืังจะเห็นไดื�จากความพูยายามครั�งแรก เมื�อปื
ในนาม
สีันนิบาต่เอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ต่่อมาปื
ในนามสีมาคมเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�หรือสีมาคมอาสีา
แลัะมาปืระสีบความ
สีำเร็ จ ในปื
คื อ สีมาคมปืระชาชาต่ิ
แห่งเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�หรืออาเซ็ียน
เรื� อ งความเปื็ น มาของความพูยายาม
ในการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือนี� มีหลัักฐาน
แลัะข�อเท็จจริงจากเอกสีารชั�นต่�นของไทยแลัะ
ต่่ า งปืระเทศ์จำนวนไม่ น� อ ย แลัะมี ง านวิ จั ย
วิทยานิพูนธ์ ต่ำรา - บทความวิชาการต่่าง
ไดื�นำเสีนอเรื�องนี�ไว�จำนวนไม่น�อยเช่นกัน แต่่
การนำเสีนอจากจ๊ดืต่ัง� ต่น� ในเรือ� งนีผื� เู� ขยี นเหน็ วา่
กษา
26 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 26
รีก กิ
เพูือ� ให�เข�ากับงานเขียนเชิงสีารคดืี กึง� วิชาการแลัะเรือ� งเลัา่ ชวนคิดื
ชวนถกเถียงอย่างสีน๊ก แต่่มีเนื�อหาแลัะไดื�ความรู�ใหม่
จึงไดื�อาศ์ัยบันทึกแลัะเรื�องเลั่าของผืู�นำไทยท่านหนึ�ง
ซ็ึ� ง มี บ ทบาทหรื อ อยู่ เ บื� อ งหลัั ง ในการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
อาเซ็ียนโดืยต่รง คือ บันทึกแลัะเรื�องเลั่าของพูันเอก
พูิ เ ศ์ษ ดืร.ถนั ดื คอมั น ต่ร์ เปื็ น ต่ั ว เดืิ น เรื� อ งแลัะ
ค�นอ่านเอกสีาร
ต่่อไปื
ันเอก เศษ ดืร นัดื คอมันตร
ันที่ึก
ล่ เรื�อ เล่่า
การพูิ นิ จ ความเปื็ น มาของการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
“อาเซ็ียน” นี� แม�ไดื�อาศ์ัยเรื�องเลั่าของฝายไทยเปื็นหลััก
แต่่เข�าใจไดื�วา่ ความคิดืแลัะข�อเสีนอของไทยนา่ จะอยูใ่ นกระแสี
เดืียวกันกับความคิดือ่าน ความต่�องการของชาต่ิอื�น ที�ร่วมก่อต่ั�ง
อาเซ็ียนดื�วย คือ ฟัิลัิปืปืินสี์ มาเลัเซ็ีย สีิงคโปืร์ แลัะอินโดืนีเซ็ีย แลัะในการ
พูิจารณานีไ� ดื�อาศ์ัยเรือ� งเลั่ามาจากผืูม� ากดื�วยปืระสีบการณ์ในขณะนัน� ท่านหนึ�ง
คือ พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ . .
อดืีต่รอง
นายกรัฐมนต่รี
อดืีต่รัฐมนต่รีว่าการกระทรวงการต่่างปืระเทศ์
แลัะอดืีต่เอกอัครราชทูต่ไทยปืระจำสีหรัฐอเมริกา
เปื็นหลัักในการนำร่องของการพูิจารณานี�แลัะการค�นอ่านเอกสีารลัับของ
สีหรัฐอเมริกา
เพูิ�มเต่ิมต่่อไปื เพูราะท่านเปื็นผืู�มีบทบาทสีำคัญในการ
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิแห่งเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� อาเซ็ียน พูร�อมทั�งยังมี
เรื�องเลั่าที�สีน๊ก มีความหมายแลัะน่าสีนใจดืียิ�งดื�วย
พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�บรรยายเรือ� งนีไ� ว�อย่างน่าสีนใจแลัะ
ถือเปื็นก๊ญแจสีำคัญในการข๊ดืหาอดืีต่ของกำเนิดือาเซ็ียน ในหัวข�อเรื�อง “ริเริ�ม
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
” เมื�อปื
ในโอกาสีครบรอบ ปืของการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียน ซ็ึ�งหลัังจากนั�นมีการ
ถอดืความเปื็นรูปืของบทความรวบรวมอยูใ่ นหนงั สีือ นั ยบัายติ่างป็รีะเทศิไทย
บันัทางแพรี่ง
ที�มี รศ์. ันทิมา อ่องสี๊รักษ์ บรรณาธิการ ต่่อมาทางคณะ
รัฐศ์าสีต่ร์ มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ไดื�นำบทความดืังกลั่าวนี�มาพูิมพู์ใหม่
อีกครั�งเพูื�อเปื็นหนังสีือที�ระลัึก เนื�องในวาระคลั�ายวันสีถาปืนาคณะรัฐศ์าสีต่ร์
มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ปืระจำปื
โดืยใช�ชื�อเดืิม รีิเรีิ�มก่อติั�งสัมาคม
ป็รีะชาชาติิเอเชียติะวันัออกเ ียงใติ้
โดืยมี ผืศ์.ดืร.ภููริ ฟัูวงศ์์เจริญ
บรรณาธิการ
เนื�อหาต่ามบันทึกแลัะเรื�องเลั่านี� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�เน�นให�เห็นว่า เหต่๊ผืลัหรือที�มาของความคิดืในการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนนั�น
สี่วนสีำคัญปืระการหนึ�งก็คอื “ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ”
ความว่า “ เราทราบกันว่าซ็ีโต่�
หรือที�ไทยเรียกว่า สี.ปื.อ. ถูกขนานนามว่า
เปื็น เสีือกระดืาษ คือ ไม่มีความหมาย ไม่มี
ปืระสีิทธิภูาพู หรือสีมรรถภูาพู แลัะโดืยเ พูาะ
ไม่เปื็นทีย� ำเกรงต่่อคอมมิวนิสีต่์” แลัะอีกครัง� ว่า
“ ที�เลั่ามาให�ฟัังก็เพูื�อให�เข�าใจว่า การก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียน
นั�น เปื็นเรื�องความ
จำเปื็นสีำหรับความอยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ
อีกปืระการหนึ�งคือ ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ.
ซ็ีโต่� ”
ร่ อ งรอยจากเรื� อ งเลั่ า นี� แ สีดืงนั ย ไว� อ ย่ า ง
ชัดืเจนว่า ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียนนั�น
น่าจะมาจากเรื�องความจำเปื็นสีำหรับความ
อยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ แลัะความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ซ็ึ�งทั�งสีอง
ปืระการนี� ก็ คื อ ภูั ย จากคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นสีมั ย นั� น นั� น เอง แต่่ ข� อ สีงสีั ย หนึ� ง
6/10/2568 20:28:32
ซ็ึง� มใิ ช่มาจากเรือ� งเลัา่ ของฝายไทย
หากมาจากพูั น ธมิ ต่ รสีำคั ญ
ของไทยในขณะนั� น คื อ ภูั ย
จากคอมมิวนิสีต่์ไดื�กลัายเปื็น
ปืั จ จั ย สีำคั ญ ที� จ ำเปื็ น หรื อ
ผืลัักดืันให�ไทย-เพูื�อนบ�านเกิดื
ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียน
แต่่ อ าจมิ ไ ดื� อ ยู่ ใ นความคิ ดื
ของสีหรัฐอเมริกาก็ไดื� เพูราะ
หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลั
ในเอกสีารลัั บ ของ
สีหรัฐอเมริกาเน�นแต่่
สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� แลัะถือว่าพูอเพูียงแลั�วในการรับมือกับการค๊กคามนั�น
ที�สีำคัญยิ�งก็คือ หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลัในเอกสีารลัับของ
กลัับพูบว่า ความคิดืในการก่อต่ัง� สีมาคมอาเซ็ียนนัน� มาจากท่าทีทไี� ทยเอง รวมทัง�
สีมาชิกริเริ�มกลั๊่มอาเซ็ียนอีก ชาต่ิ ที�ต่่างไม่พูอใจบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกาในการกำหนดืข�อบังคับต่่าง ให�กับปืระเทศ์เลั็ก เช่น ไทย
จึงเปื็นไปืไดื� ว่า รากฐานทางความคิดื ที� ลัึ ก กว่ าภูั ย คอมมิว นิ สีต่์นั� น นั� นก็ คือ
ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกานัน� เอง แลัะ หรือจากระบบ ขัว� ค่าย
มหาอำนาจในขณะนั�น ในขณะเดืียวกันการก่อต่ั�งอาเซ็ียน ก็ต่�องการแสีวงหา
สีันต่ิภูาพูหรือการอยูร่ ว่ มกันอย่างสีันต่ิกบั กลั๊ม่ ปืระเทศ์ต่่าง ทัง� ในระดืับภููมภูิ าค
แลัะระดืับโลักที�มีระบบการเมืองต่่างกันเปื็นสีำคัญ
ข� อ พูิ จ ารณาในเรื� อ งนี� โดืยเ พูาะความต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจาก
สีหรฐั อเมริกานัน� แนน่ อนวา่ การบอกเลัา่ ของพูนั เอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์
คงไม่สีามารถกลั่าวถึงหรือบอกต่ามต่รงในขณะนัน� ไดื� แต่่สีงิ� ทีท� า่ นพูันเอก พูิเศ์ษ
ผืู�นี�พูอแสีดืงออกไดื�บ�างในระยะหลััง นั�นก็คือ การย�อนกลัับไปืแสีดืงต่ัวอย่าง
ในอดืีต่ของไทยที�ต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจเก่า โดืยเ พูาะอังก ษ โดืยเลั่า
เปื็นต่ัวอย่างคลั�ายทำนองเปืรียบเทียบหลัายครั�งดื�วยกัน ความว่า
“ ภููมภูิ าคในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�เปื็นภููมภูิ าคของปืระเทศ์เลั็ก
แลัะสี่วนมากเคยเปื็นอาณานคิ มของปืระเทศ์ยโ๊ รปืแลัะอเมริกา ยกเวน�
ปืระเทศ์ไทย แต่่ไทยก็ไม่ไดื�มีเอกราชที�สีมบูรณ์ ไทยถูกกลัั�นแกลั�ง
บีบบังคับต่่าง เช่น การเก็บภูาษีขาเข�า แสีดืงให�เห็นว่าเราก็มิไดื�
มี เ อกราชโดืยสีมบู ร ณ์ โดืยเ พูาะไม่ มี อ ธิ ปื ไต่ยในดื� า นภูาษี อ ากร
อีกอย่างหนึ�งไทยอยากสีร�างทางรถไฟัจากชายแดืนทางใต่�เมืองหลัวง
แต่่ไทยไม่มีเงิน ก็ต่�องไปืกู�ปืระเทศ์อังก ษ อังก ษว่าถ�าไทยต่�องการ
เงินสีร�างทางรถไฟั ไทยจะต่�องทำทางรถไฟัให�เหมือนกับทางรถไฟั
ในมาลัายา แสีดืงว่าไทยแม�ไม่เปื็นเมืองขึ�น แต่่ไทยก็ไม่เปื็นเอกราช
เพูราะถูกบังคับเรื�องศ์าลัไทย ”
จ๊ดืสีำคัญที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�หยิบยกเรื�องนี�มาพููดื
ก็น่าจะมีความหมายซ็่อนอยู่ในเรื�องทำไมไทยแลัะเพูื�อนบ�านต่�องริเริ�มการจัดื
ต่ั�งอาเซ็ียน นั�นก็คือ ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกา-ค่ายโลักเสีรี
ดื�วยการริเริม� ในการสีร�างองค์การความร่วมมือในระดืับภููมภูิ าคจากท๊กปืระเทศ์ของ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ดืงั จะเหน็ ไดื�จากข�อสีร๊ปืทีท� า่ นเลัา่ จากการสีร๊ปืบทเรยี น
ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ในช่วงนี�ไว� ความต่อนหนึ�งน่าสีนใจยิ�งว่า
“ทั� ง สีามต่ั ว อย่ า งแสีดืงให� เ ห็ น ว่ า ทั� ง ที� ไ ทยไม่ ใช่ เ มื อ งขึ� น
แต่่ ปื ระเทศ์ไทยก็ ไ ม่ มี เ อกราชสีมบู ร ณ์ ย� อ นกลัั บ มาที� สี ภูาพูหรื อ
สีถานการณ์ของเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ปืระเทศ์ซ็ึ�งเคยเปื็นเมืองขึ�น
ของปืระเทศ์ทางย๊โรปื ก็ยงั มีความเคืองแค�นเกลัียดืชังปืระเทศ์เหลั่านีอ� ยู่
จึงไม่ต่อ� งการทีจ� ะเขา� ไปืร่วมมือกับองค์การทีช� าวเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
คิดืว่าชาวต่ะวันต่ก ซ็ึ�งเคยเปื็นนายเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�มาก่อน
คอยบงการอยู่เบื�องหลััง คือ ปืระเทศ์เหลั่านี�ไม่ต่�องการที�จะไปืร่วม
ในกลั๊่มปืระเทศ์ที�ใกลั�ชิดืหรืออยู่ภูายใต่�บังคับบงการของต่่างชาต่ิ ซ็ึ�ง
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืว่าไทยเปื็นเช่นนั�น ซ็ึ�งความจริงไทย
ไม่ไดื�เปื็นเช่นนั�น เพูราะไทยไม่ต่�องการอยู่ภูายใต่�บงการของฝรั�ง แต่่
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืเช่นนั�น จะเปื็นพูม่า เขมร ก็ไม่ยอม
เข�าร่วมในองค์การสี่วนภููมภูิ าคทีไ� ทยเสีนอ ทัง� ทีใ� นใจก็เห็นพู�องต่�องกัน
วา่ ควรจะมีการร่วมมือสี่วนภูมู ภูิ าค นีก� เ็ ปื็นสีถานการณ์ของปืระเทศ์
ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�”
อันทีจ� ริงแลั�ว “ทั�งสีามต่ัวอย่าง” ที�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�กลั่าวถึงนี� เกิดืขึ�นต่ั�งแต่่สีมัยรัชกาลัที� - ในสีมัยที�ไทยเราต่�องเผืชิญกับ
การเข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะเริ�มจาก
อังก ษ แต่่เหต่๊การณ์คลั�ายทำนองเดืียวกันนี�ก็คงเกิดืขึ�นในความรู�สีึกของผืู�นำ
ฝายไทยไดื�เช่นกัน ในสีมัยต่่อมา เช่น ช่วงสีมัยสีงครามเย็น ที�สีหรัฐอเมริกา
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 27
เข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัอยา่ งมากในช่วงทศ์วรรษ
ดื�วยหลัักใหญ่
คือ การช่วยปื้องกันภูยั ค๊กคามจากคอมมิวนสีิ ต่ใ์ นนามซ็โี ต่�
สี.ปื.อ. แต่่
ในขณะเดืียวกัน สีหรัฐอเมริกากลัับมีข�อกำหนดื มีเงื�อนไขต่่าง ต่่อไทยไม่น�อย
โดืยเ พูาะการห� า มการต่ิ ดื ต่่ อ กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นแทบท๊ ก ดื� า น รวมถึ ง
การค�าขายการสี่งสีินค�าต่่าง ที�ไทยเคยค�าขายกับจีนแดืงแลัะรัสีเซ็ีย ฯลัฯ
ซ็ึ�งทั�งหมดืนี�ผื�ูนำไทยย่อมรู�สีึกข�องใจแลัะมองออกว่า สีหรัฐอเมริกาเน�นผืลั
ปืระโยชน์ของต่นเองมากกวา่ ปืระเทศ์เลั็ก เชน่ ไทย แต่่ผืน�ู ำไทยคง “น�ำท่วมปืาก”
พููดืไม่ออก บอกไม่ถกู ไดื�แต่่เก็บไว�ในใจแลัะนำมาบอกกลั่าวเปื็นนัยต่ามบันทึกนี�
เรื�องนี�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�กลั่าวถึงจ๊ดืหมายของการ
ก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนในบริบทช่วงนั�นไดื�เปื็นอย่างดืี ทั�งยังย�อนกลัับไปืในอดืีต่
ว่า ท่านไดื�รับความคิดืนี�มาจากใคร ความต่อนหนึ�งว่า
“เราจะเหน็ ในโลักปืัจจ๊บนั ทัง� ทีม� ปืี ระเทศ์ทอ�ี า� งเปื็นปืระชาธิปืไต่ย
หรือเคารพูสีิทธิมน๊ษยชนมาก แต่่ในใจจริงของปืระเทศ์ต่่าง นี� โดืยเ พูาะ
ปืระเทศ์ใหญ่ ลั�วนแลั�วแต่่มีความต่�องการที�จะสี่งเสีริมแสีวงหา
ผืลัปืระโยชน์ แ ห่ ง ชาต่ิ ข องต่นเปื็ น ใหญ่ ผืลัปืระโยชน์ ข องชาต่ิ อื� น
เขาไม่สีน แลัะเขาพูยายามที�จะเอารัดืเอาเปืรียบให�มาก โดืยเ พูาะ
ในปืัจจ๊บนั นี� แลัะในอนาคต่ทีจ� ะถึง อาจจะเปื็นระยะเวลัาทีลั� ำบากมาก
สีำหรับปืระเทศ์เลั็ก โดืยเ พูาะปืระเทศ์ที�ไม่รวมกัน แต่่เมื�อรวมกัน
แลั�วอย่างน�อยก็ดืีขึ�นกว่าเดืิม ข�อคิดือันนี�ก็เปื็นความจริง ต่ลัอดื ปื
ทีผื� า่ นมาไดื�พูสีิ จู นแ์ ลั�ววา่ ความต่อ� งการของเราทีจ� ะรวมกันเพูือ� ให�เปื็น
กอบเปื็นกำขึ�น ไดื�ปืระโยชน์ต่ามที�เราม๊่งหวังนี�เปื็นจ๊ดืหมายที�แท�จริง
ไม่ว่าใครจะเดืาว่าอย่างไรก็ต่าม
ผืู�บรรยายขอย�ำว่า วัต่ถ๊ปืระสีงค์ท�ีเราต่�องการก็คือ เราต่�องการ
จะให�ความแบ่งแยกกันในหมูปื่ ระเทศ์ในภููมภูิ าคเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นี�
หมดืสีิ�นไปื แลัะให�เปื็นกอบเปื็นกำขึ�นมา ข�อคิดือันนี�ผืู�บรรยายไดื�
มาจากหลัายฝาย ฝายทีสี� ำคัญทีสี� ดื๊ คือ ท่านปืรีดืี พูนมยงค์ ซ็ึง� เปื็นท่านแรก
ที�ไดื�ให�ความคิดืเห็นว่า หลัังสีงครามโลักครั�งที�สีอง ปืระเทศ์ต่่าง
ในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นา่ จะรวมต่ัวกัน ต่อนนัน� ท่านม๊ง่ ไปืทางอินโดืจีน
ซ็ึง� ถา� ฝรัง� เศ์สีถอนต่ัวออกไปื ก็จะเกิดืชอ่ งวา่ ง
เพูราะ ะนัน�
ปืระเทศ์ไทยซ็ึง� เปื็นปืระเทศ์เก่าแก่ ซ็ึง� ไม่เคยต่กเปื็นทาสีของใคร ก็นา่ จะ
เปื็นผืู�ริเริ�มในการรวมปืระเทศ์ต่่าง ไม่ใช่รวมภูายใต่�การบงการของ
ปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ท�มี ีปืระโยชน์สี่วนไดื�
สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน”
แนวคิ ดื เรื� อ งการรวมต่ั ว ของปืระเทศ์ในภูู มิ ภู าคนี� คื อ “ไม่ ใช่ ร วม
ภูายใต่�การบงการของปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ที�มี
ปืระโยชน์สี่วนไดื�สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน” น่าจะเปื็นสีิ�งที�ผืู�นำไทยก็คงหวังจาก
ฝายสีหรัฐอเมริกาหรือชาต่ิมหาอำนาจอื�น เช่นกัน ทั�งนี�เพูราะโดืยธรรมชาต่ิ
แลั�ว ท๊กปืระเทศ์ไม่ว่าใหญ่หรือเลั็ก ไม่ยกเว�นไทย แต่่ท๊กปืระเทศ์ลั�วนต่่างก็มี
ผืลัปืระโยชน์แห่งชาต่ิที�ต่�องรักษา แลัะที�สีำคัญยิ�งก็คือ ปืระเทศ์เลั็กทั�งหลัาย
ต่่างก็ต่�องการเปื็นอิสีระ มีเอกราชในการบริหารจัดืการบ�านเมืองของต่นเอง
มากกว่าอยูภู่ ายใต่�การบงการของชาต่ิมหาอำนาจ ทีเ� ข�ามามีบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะมิต่ร ในฐานะพูี�ใหญ่ ซ็ึ�งคงความเหนือกว่าดื�วยข�ออ�างช่วยปื้องกันภูัย
ศ์ัต่รูจากภูายนอก
พูินจิ ในแง่นี� ความรูสี� กึ ของพูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ทีไ� ดื�บรรยาย
ไว�ในปื พู.ศ์.
ก็อาจสีะท�อนมาจากสี่วนลัึกที�ไทยต่�องเผืชิญกับปืัญหา
ต่่าง ภูายใต่�แรงกดืดืันจากความเปื็นพูันธมิต่ร โดืยเ พูาะจาก “พูี�ใหญ่” คือ
สีหรัฐอเมริกา ที�มักบงการหรือบังคับไทยอยู่ไม่น�อย ไทยจึงริเริ�มเรื�องการก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียนขึ�นมา แลัะน่าจะเปื็นจริงเช่นนั�น เนื�องจากมีหลัักฐานชั�นต่�น
รองรับอยู่ไม่น�อย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับในเอกสีารของสีหรัฐอเมริกา
เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
27
6/10/2568 20:28:33
ต่ามข�อสีมมต่ิฐานนี� มีข�อเท็จจริงรองรับอยู่มากมายจากเอกสีารลัับ
ของ
ดืังที�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านเอกสีารช๊ดื
แลัะ
เพูื�อ
ทำความเข�าใจ เข�าถึง ความสีัมพูนั ธร์ ะหวา่ งไทยกับสีหภูาพูโซ็เวยี ต่ รสีั เซ็ีย
จากม๊มมองของเอกสีารสีหรัฐอเมริกา แลัะข�อมูลัที�ค�นพูบในครั�งนี�
เมือ� ปื - มีนยั สีำคัญทีน� า่ สีนใจว่า แม�ในช่วงสีงครามเย็นนัน�
ไทยกั บ รั สี เซ็ี ย เปื็ น ศ์ั ต่ รู กั น เพูราะดื� ว ยการยึ ดื อ๊ ดื มการณ์
ทีแ� ต่กต่่างกันโดืยพูืน� ฐานก็จริง แต่่ความเปื็นศ์ัต่รูหรือช่องว่าง
ความสีัมพูันธ์ดืงั กลั่าวกลัับไดื�รบั การขยายให�กว�างขึน� อย่างมาก
จากฝายสีหรัฐอเมริกา คือปืัญหาไทยกับรัสีเซ็ียสี่วนหนึ�ง
มาจากนโยบายแลัะการปืฏิิ บั ต่ิ ก ารของสีหรั ฐ อเมริ ก า
เปื็นต่ัวแปืรสีำคัญดื�วย
ทั�งนี�ก็เนื�องจากสีหรัฐอเมริกามักแสีดืงบทบาทชี�นำ
แลัะคอยกำกับฝายไทยอยู่เสีมอ แลัะแทบท๊กดื�านเลัยก็ว่าไดื�
เรือ� งนีม� ใิ ชเ่ พูราะสีหรฐั อเมริกาเหน็ วา่ ภูยั จากรสีั เซ็ยี หรือคอมมิวนสีิ ต่์
เปื็นเรื�องใหญ่ หากเพูราะสีหรัฐอเมริกาเองก็ต่�องการผืูกขาดืผืลัปืระโยชน์
ทางเศ์รษฐกิจ - การค�า บรรยากาศ์เช่นนี�ก็อาจเทียบไดื�กับสีมัยปืัจจ๊บัน
เรือ� งกำแพูงภูาษีจากนโยบาย
. จึงไดื�กำหนดืมาต่รการกีดืกัน การปื้องกัน
ต่่าง ทัง� โดืยทางต่รงแลัะทางอ�อมกับไทยในหลัายรูปืแบบ ในทางหนึง� ทีปื� รากฏิ
อยา่ งสีม�ำเสีมอ ก็คอื การค�ากับรสีั เซ็ยี คา่ ยคอมมิวนสีิ ต่์นนั� ทางสีหรฐั อเมริกาไดื�
กำหนดืสีินค�าต่�องห�ามจำนวนมาก ซ็ึ�งรายการสีินค�าต่�องห�ามนี�คือ สีินค�าหลััก
ที�ไทยสี่งออกมาแลั�วทั�งสีิ�น ที�สีำคัญคือ ไทยต่�องรายงานให�สีหรัฐอเมริกาทราบ
ท๊กเดืือนเสีมอว่า ไดื�ขายสีินค�าอะไรกับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ แน่นอนว่าภูายใต่�
กระบวนการเช่นนี� ผืู�นำ รัฐบาลัไทยย่อมต่�องเผืชิญกับแรงกดืดืันจากฝายสีหรัฐ
ไม่น�อย ในฐานะที�ปืระเทศ์ไทยเปื็นชาต่ิเอกราช
อันที�จริงแลั�ว เรื�องนี�ผืู�นำไทยก็คงทราบดืีแลัะรับรู�อยู่เต่็มอก เพูราะ
ปืระเทศ์ที�สีร�างแรงกดืดืันไทยนั�น แทนที�จะมาจากฝายรัสีเซ็ีย ค่ายคอมมิวนิสีต่์
กลับั มาจากฝายพูนั ธมิต่รในคา่ ยโลักเสีรีดืว� ยกันเองเสีียเปื็นสี่วนใหญ่ ดืงั นัน� เมือ� มี
โอกาสีบ�าง ผืูน� ำไทยจึงพูยายามหลั๊ดืออกมาจากค่ายโลักเสีรี ดื�วยการจัดืต่ัง� กลั๊ม่
อิสีระภูายในภููมภูิ าค เช่น
แลัะการเข�าหารัสีเซ็ียแลัะจีนแดืงมากขึน�
ในเวลัาต่่อมา เมื�อสีหรัฐอเมริกาแลัะ
ไดื�ลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะนายใหญ่ของไทยแลัะหลัายปืระเทศ์ใน
ในช่วงต่�นทศ์วรรษ
เปื็นต่�นมา
น อ ก จ า ก เ รื� อ ง
อาเซ็ยี นแลัะรสีั เซ็ยี แลั�ว
ผืู� น ำไทยก็ พู ยายาม
หาทางออกห่ า งจาก
ค่ายเดืิม-โลักเสีรีเท่าที�
สีถานการณ์ ไ ดื� เ อื� อ
อำนวยให� แลัะหนทาง
หนึ�งที�เปื็นไปืไดื�ก็ดื�วย
ก า ร เข� า ห า จี น แ ดื ง
เมื�อมีโอกาสี เพูราะจีน
เปื็นต่ลัาดืใหญ่มานานแลั�ว ทีสี� ำคัญคือ การคบหากับจีนย่อมเปื็นหลัักปืระกันเรือ� งภูัย
คอมมิวนิสีต่์หรือการสีร�างดื๊ลัอำนาจไปืในต่ัวดื�วย ดืังนัน� เมือ� มีโอกาสี ไทยจึงหันไปื
ปืรับความสีัมพูันธ์กับจีนในช่วงต่�นทศ์วรรษ
ซ็ึ�งก็ถูกจับต่ามองจากฝาย
สีหรฐั อเมริกาเชน่ เดืิม ดืู เอกสีารลับั เรือ� ง “
” พูันเอก ดืร.สีรศ์ักดืิ งามขจรก๊ลักิจ “ ปื
ไทย-รัสีเซ็ีย การทบทวนองค์ความรู�สีมัยสีงครามเย็นต่อนต่�น จากม๊มมอง
ของนักการทูต่แลัะเอกสีารลัับฯ ” พูลัเอกหญิง ศ์.ดืร.สีมเดื็จพูระเทพูรัต่นราชสี๊ดืา ฯ
สียามบรมราชก๊มารี บก.
ป็แห้่งความสััมพันัธ์รีะห้ว่างรีาชอาณาจ้ักรี
ไทย รีัสัเซื่ีย จ้ากมุมมองของเอกสัารีรีัสัเซื่ีย สัห้รีั อเมรีิกาแลูะนัักวิชาการี
ไทย รีัสัเซื่ียศิึกษา
อย่ า งไรก็ ดืี เรื� อ งที� ผืู� น ำฝายไทยไม่ พู อใจท่ า ที ข องสีหรั ฐ อเมริ ก านี�
ฝายสีหรฐั อเมริกาเองกลับั แสีดืงอาการแลัะต่อบสีนองไดื�ชดืั เจนกวา่ โดืยเ พูาะ
หากเรือ� งทีไ� ม่พูอใจนัน� เปื็นเรือ� งในดื�านทีเ� กีย� วกับการทหาร ความมัน� คง ดืังความ
เช่นที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื เลั่าปืระเดื็นนี�ไว�ว่า “ ทางสีหรัฐเองเมื�อเห็น
ไทยโดืยเ พูาะต่ัวผืู�บรรยาย พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไม่มีความ
ศ์รัทธาในซ็ีโต่� ก็พูยายามหาทางแก�ไขให�ซ็โี ต่�มปืี ระสีิทธิภูาพูมากขึน� จึงไดื�ปืรึกษา
กับรัฐมนต่รีต่่างปืระทศ์ ดืีนรัสีค์ ซ็ึ�งต่กลังจะออกแถลังการณ์ร่วม ในที�สี๊ดื
กษา
28 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 28
ก็ออกแถลังการณ์รว่ มซ็ึง� มีคา่ เท่า กับเปื็นสีนธิสีญ
ั ญาชนิดืหนึง� ” แลัะมีนำ� หนัก
กว่าซ็ีโต่� “ แถลังการณ์ร่วมระหว่างรัฐมนต่รีดืีนรัสีค์ กับผืู�บรรยาย หมายถึง
พูันเอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์ อยา่ งนอ� ยก็มปืี ระโยชน์มากกว่าสีัญญา
ซ็ีโต่� ” แถลังการณ์ร่วมนี�เกิดืขึ�นในปื
แต่่หากเปื็นข�อเสีนอในเรื�องดื�านการเมือง การเจรจาสีันต่ิภูาพู
กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นปืั ญ หาสีงครามเวี ย ดืนามแลั� ว
ฝายสีหรัฐอเมริกากลัับแสีร�งไม่รู� มิไดื�ใสี่ใจมากนัก โดืยเ พูาะ
การริเริ�มของ
แลัะการจัดืต่ั�ง
ดืังจะเห็นไดื�ว่า
ฝายความมั�นคง เช่น
กลัับมิไดื�สีนใจกับข�อเสีนอของ
ไทยในเรื�องการจัดืต่ั�งแลัะการดืำเนินการในช่วงสีิบปืแรก
ของอาเซ็ียน ซ็ึ�งก็สีอดืคลั�องกับข�อมูลัลัับในเอกสีารของ
สีหรัฐอเมริกา
ดืังที�ปืรากฏิในเอกสีารลัับช๊ดื
แลัะ
ทีสี� ำคัญคือ ข�อมูลัจากเอกสีารลัับของ
ในบริบทแวดืลั�อมใหญ่
ของสีงครามเย็นในขณะนั�น กลัับยืนยันแลัะมีข�อเท็จจริงอยู่มากที�แสีดืง
ให�เห็นทั�งในทางต่รงแลัะทางอ�อมว่า ฝายไทยต่ั�งแต่่ระดืับผืู�นำลังมาถึงระดืับ
ผืูปื� ฏิิบต่ั กิ าร รวมทัง� ฝายเอกชนพู่อค�านักธ๊รกิจทีเ� กีย� วข�องกับการค�าต่่างปืระเทศ์
โดืยเ พูาะการค�ากับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ซ็ึ�งมีมูลัค่าไม่น�อย ต่่างก็รู�สีึกไม่พูอใจ
ต่่อนโยบาย ข�อกำหนดืทีสี� หรัฐอเมริกาห�ามค�าขายหรือมีกฎระเบียบอย่างเข�มงวดื
ในการค�าขายกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ แต่่ฝายไทยก็ไม่สีามารถแสีดืงออกมาไดื�อย่าง
ชัดืเจนนัก
อยา่ งไรก็ต่าม หนทางออกของเรือ� งนีก� ย็ งั พูอมีชอ่ งทางอยูบ่ า� ง แลัะสีะทอ� น
ให�เห็นถึงภููมิปืัญญาแลัะจ๊ดืยืนของผืู�นำไทยที�มี “ความชาญ ลัาดื” แลัะรู�จักใช�
นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกา เช่นเดืียวกับผืู�นำไทยในอดืีต่
ที�ผื่านมา ดืังเช่นในสีมัยสีงครามโลักครั�งที� ซ็ึ�งทั�งฝายจอมพูลั ปื. พูิบูลัสีงคราม
แลัะฝายนายปืรีดืี พูนมยงค-์ เสีรไี ทย ต่่างกเ็ คยดืำเนนิ การมาในลัักษณะเชน่ นีม� า
แลั�ว ในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายญี�ปื๊นแลัะฝายสีัมพูันธมิต่ร “อย่างชาญ ลัาดื”
แลัะนำพูาปืระเทศ์อยูร่ อดืปืลัอดืภูัย ซ็ึง� เรือ� งนีม� นี กั วิชาการต่ะวนั ต่กเสีนอข�อคิดื
ไว�อย่างน่าสีนใจ แลัะไทยเราสีามารถเรียนรู� นำมาใช�พูินิจผืู�นำไทย-อาเซ็ียน
ในสีมัยสีงครามเย็นไดื�เปื็นอย่างดืียิ�ง
ที่ าที่ อ น ร เที่ศเล่ก
อคดื ากนัก าการต ันตก-ส นัก
คดือเมรกัน
ควรกลั่าวไว�ก่อนว่า ผืู�เขียนมิไดื�นิยมชมชอบพูวกต่ะวันต่กหรือพูวก
อเมริกันมากนัก แม�เคยใช�ชีวิต่แลัะเรียนปืริญญาเอกอยู่ท�สีี หรัฐอเมริกามานาน
หลัายปืก็ต่าม แลัะยังคงคิดืจะไปืสีหรัฐอเมริกาเสีมอหากมีโอกาสี แม�อยู่ในสีมัย
. ดื�วยนโยบาย “
” แลัะกำแพูงภูาษีสีูงก็ต่าม ทั�งนี�เพูื�อ
แสีวงหาข�อมูลัแลัะความรูท� างวิชาการเพูิม� เต่ิม เพูราะในดื�านข�อมูลั ความรูห� รือ
เรือ� งวิชาการแลั�ว ก็ต่อ� งยอมรบั วา่ พูวกต่ะวนั ต่กหรือคนอเมริกนั นัน� มีความเปื็น
นักอา่ น นักคิดื นักสีรา� งสีรรค์ นักเขยี น แลัะผืลัิต่ผืลังานวชิ าการ นวัต่กรรมใหม่
ที�ท�าท�ายเสีมอ
สีิ�งเหลั่านี�จึงเปื็นเหต่๊ผืลัที�ผื�ูเขียนยกย่อง ศ์.ดืร.
.
อลัั เฟัรดื ดืบั เบลัิ ยู แมคคอย ไวใ� นใจเสีมอ ท่านเคยเปื็นอาจารย์ของผืูเ� ขยี นมากอ่ น
ณ มหาวิทยาลััยวิสีคอนซ็ิน แมดืิสีัน
แลัะท่านก็คือ หนึ�งในบรรดืานักวิชาการอเมริกันที�ทำงานหนักแลัะมีวินัย
ในทางวิชาชีพูระดืับสีูง คือมีความรับผืิดืชอบ ขยันแลัะอดืทน ไม่ต่�องให�ใคร
มาบังคับ ท่านก็ผืลัิต่งานที�มีค๊ณภูาพูออกมาอย่างสีม�ำเสีมอ แลัะเปื็นที�ยอมรับ
กันอยา่ งกวา� งขวาง โดืยเ พูาะดืา� นเอเชยี ศ์ึกษาแลัะ หรือนักปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี
ต่ะวันออกเ ียงใต่�
แ น ว คิ ดื
ของ ศ์.ดืร.
อาจารย์ แ มคคอย
ในข� อ เขี ย นชิ� น เลั็ ก
ที� ผืู� เ ขี ย นจะไดื� ก ลั่ า ว
ถึ ง ต่่ อ ไปืนี� ก็ คื อ การ
ม อ ง แ ลั ะ อ ธิ บ า ย
พู ต่ิ ก รรมทางการ
เมืองของผืู�นำในเอเชีย
ต่ ะ วั น อ อ ก เ ี ย ง ใ ต่�
สีมั ย สีงครามโลักฯ
จากภูายในหรือข�างใน
คือจากม๊มมองของผืู�นำท�องถิ�นหรือจากจ๊ดืยืนของชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคนี�
ที�มีกลัอ๊บายของต่นเองในการบริหารจัดืการ รับมือกับการเข�ามาของชาต่ิ
มหาอำนาจ-การเมืองระดืับโลัก โดืยที�ผืู�นำในแต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
6/10/2568 20:28:34
ยังคงเปื็นผืู�กระทำมากกว่า
ผืู� ถู ก กระทำ คื อ มิ ใช่ เ ปื็ น
เพูี ย งรั ฐ บาลัห๊่ น หรื อ ต่� อ ง
ทำต่ามฝายมหาอำนาจ
ที�ต่นเลัือกหรือสีังกัดือย่าง
ต่ายต่ัว เพูราะในความจริงแลั�ว
ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก เช่น ผืู�นำ
ไทยทั� ง ฝายทหารแลัะ
พูลัเรือน ต่่างก็มีอิสีระแลัะ
รู�จัก “หลัอกลั่อ” ปืระเทศ์
มหาอำนาจทีเ� ข�ามาเกีย� วข�อง “อย่างชาญ ลัาดื” ดืังต่ัวอย่างในสีมัยสีงครามโลักฯ
ต่ามแนวคิดืนี� ศ์.ดืร.
เห็นว่า ผืู�นำแต่่ลัะปืระเทศ์ในภููมิภูาคนี�
เชน่ ไทยหรือฟัิลัปืิ ปืนิ สี์ ต่่างมีความชาญ ลัาดืแลัะดืำเนนิ การให�บรรลัเ๊ ปืา้ หมาย
ของต่นอย่างมีไหวพูริบ คือไม่ไดื�คิดืจะผืูกต่ิดืหรือเกาะชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึ�ง
ฝายใดืในการเมืองระหว่างปืระเทศ์อย่างต่ายต่ัวนัก แต่่มกั เปื็นไปืแบบพูลัิกแพูลัง
หรือเลัื�อนไหลัอยู่ต่ลัอดืเวลัา คือก�าวทันกระแสีโลักแบบไปืต่ามสีถานการณ์ที�
เอื�ออำนวยให�กับฝายต่นไดื�เปืรียบในทางการเมืองเสีมอ
ต่ัวอย่างเช่น ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก นั�น อาจเลั่นบทเปื็นฝายนิยมญี�ปืนหรื
๊ อ
สีนับสีน๊นสีัมพูันธมิต่รก็ไดื� หากการเลั่นบทนั�นยังปืระโยชน์ให�แก่ชาต่ิบ�านเมือง
กลั๊่ ม ของต่นเหนื อ คู่ แข่ ง อื� น แลัะพูร� อ มจะปืรั บ เปืลัี� ย นบทไดื� เ สีมอหาก
สีถานการณ์ แ ปืรเปืลัี� ย นไปื ในแง่ นี� ก ารยึ ดื มั� น กั บ อ๊ ดื มการณ์ ข องญี� ปื๊ น
หรื อ ฝายต่ะวั น ต่กในระหว่ า งสีงครามโลักฯ จึ ง มี ค วามสีำคั ญ น� อ ยกว่ า
“จ๊ ดื ยื น ” ของผืู� น ำปืระเทศ์เลั็ ก
เ พูื� อ ค ว า ม อ ยู่ ร อ ดื ข อ ง ช า ต่ิ ต่ น
การรั ก ษาอำนาจภูายในของผืู� น ำใน
แต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
งานเขียนของ ศ์.ดืร.
มี เ ปื็ น จำนวนมาก เลั่ ม ที� รู� จั ก กั น ดืี
ในเมืองไทย น่าจะไดื�แก่ The Politics of
หรือ
:
:
แลัะ
แลัะเลั่มลัา่ สี๊ดืคือ
:
,
.
,
:
.
แต่่มีอีกเลั่มหนึ�งซ็ึ�งคนไทยแทบไม่รู�จักเลัย นั�นก็คือ หนังสีือ
แลัะขอแนะนำว่า
ถ�าท่านสีนใจศ์ึกษาวิจัยหัวข�อใหม่ ที�จะช่วยทำให�เข�าใจปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทย
ปืระเทศ์ต่่าง ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�สีมัยสีงครามโลักครั�งที� ไดื�อย่าง
ถึงแก่นแลั�ว แนวคิดืหรือข�อเสีนอแนะของ ศ์.ดืร.
จะช่วยกระต่๊�นฐาน
คิดืของเราให�คิดืกว�างแลัะลัึกกว่าเดืิมไดื�มาก ทั�งวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์แลัะ
การค�นแสีวงหาหลัักฐานแนวใหม่ ทีน� กั ปืระวัต่ศ์ิ าสีต่ร์สีก๊ลัเดืิมหรือวาทกรรมเก่า
อาจไม่เคยคิดื หรือคิดืแต่่ไม่เคยเ ลัียวใจมาก่อนเลัยก็ไดื�
นอกจากนี� ข�อเสีนอหลัักของ ศ์.ดืร.
ที�น่าสีนใจแลัะมีน�ำหนัก
อีกเรื�องหนึ�งก็คือ วิธีการมองแลัะอธิบายพู ต่ิกรรมทางการเมืองของบรรดืา
ผืู�นำชาวพูื�นเมืองจากจ๊ดืยืนภูายในหรือม๊มที�เปื็นจริง คือความขัดืแย�งแลัะ
การต่อ่ สีูท� างการเมืองของบรรดืาผืูน� ำในเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่สี� มยั สีงครามโลักฯ
ที� ศ์.ดืร.
เน�นว่า ผืูน� ำท�องถิน� ในภููมภูิ าคนีห� รือเอเชียอาคเนย์ ไม่ไดื�มเี รือ� ง
ความจงรักภูักดืีต่อ่ ชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึง� ฝายใดืแบบต่ายต่ัว หรือไมไ่ ดื�ยดืึ ต่ิดื
กับอ๊ดืมการณ์ใดือย่างเหนียวแน่น ไม่วา่ จะเปื็นปืระชาธิปืไต่ย เผืดื็จการฟัาสีซ็ิสีต่์
คอมมิวนสีิ ต่์ หากแต่ม่ กั ทำต่ัวแบบพูลัวัต่ไปืต่ามกระแสีของโลัก แลัะทีสี� ำคญ
ั คือ
การเปืลัี�ยนข�าง ย�ายค่าย มักเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ หากมีโปืรโมชันหรือก็คือ การไดื�รับ
ปืระโยชน์จากการเข�ามาของชาต่ิมหาอำนาจนั�น
ต่ามข�อเสีนอนี�เปื็นการมองจากจ๊ดืยืนของผืู�นาปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ั�ง
เพูราะในฐานะปืระเทศ์เลั็กยอ่ มต่อ� งมีทางเลัือกในการปืกปือ้ งต่นเองจากกระแสี
การเมืองโลัก ดืังผืู�นาอาเซ็ียนต่่างก็พูยายามทาต่ัวให�เข�ากับสีถานการณ์ของ
สีงครามในแต่่ลัะช่วงที�เข�ามา เพูื�อความอยู่รอดืของชาต่ิแลัะอานาจของกลั๊่ม
ต่นต่�องมาก่อนเปื็นลัาดืับแรก โดืยต่่างก็มิไดื�ใสี่ใจเรื�องความสีวามิภูักดืิหรือการ
ยึดืต่ิดืกับอ๊ดืมการณ์ของมหาอานาจฝายหนึ�งฝายใดือย่างต่ายต่ัวนัก
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 29
พููดืง่าย ก็คือ จ๊ดืยืนของผืู�นาของไทย-เพูื�อนบ�านอาเซ็ียน มักมองแลัะ
บริหารจัดืการกับการเมืองโลักไปืในแนวทางเดืียวกัน คือต่่างคิดืถึงกลั๊ม่ การเมือง
ของต่นเองแลัะชาต่ิบ�านเมืองของต่นต่�องมาก่อน สี่วนเรื�องการเข�าร่วมกับฝาย
ญี�ปื๊นหรือสีัมพูันธมิต่ร ก็เปื็นเรื�องแลั�วแต่่สีถานการณ์ไหนที�จะเอื�อปืระโยชน์ให�
ฝายต่นไดื�เปืรียบ อยู่รอดื
ดืังนั�น ผืู�นำชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคอ๊ษาคเนย์นี� จึงมี “ต่ัวเลัือก” หรือ
เลัือกไดื�ว่าจะอยู่กับมหาอำนาจใดื แลัะเปื็นผืู�กระทำมากกว่าเพูียงเปื็นผืู�ต่าม
ฝายมหาอำนาจแต่่ถ่ายเดืียว เช่น ถ�าเข�ากับญี�ปื๊นไดื�ปืระโยชน์ก็เอา แต่่ถ�าหาก
เห็นว่าอยู่กับญี�ปื๊นแลั�วจะเปื็นฝายเสีียเปืรียบคู่แข่งแลัะ หรือปืระเทศ์ชาต่ิ
เสีียหาย ก็พูร�อมจะย�ายค่ายไดื�เสีมอ
ดื�วยเหต่๊นี� การจะเปืลัี�ยนข�างหรือคิดืย�ายฝายในระหว่างสีงครามฯ
ก็ถอื เปื็นเรือ� งปืกต่ิเช่นกันหรือเปื็นไปืต่ามหลัักธรรมชาต่ิ กฎสีากลัของความอยูร่ อดื
พูิ นิ จ ในแง่ น�ี นั ก ปืระวั ต่ิ ศ์ าสีต่ร์ ผืู� ซ็ึ� ง ย่ อ มจะ ลัาดืกว่ า บ๊ ค คลัในอดืี ต่ ที� ศ์ึ ก ษา
เนือ� งจากรูว� า่ ฝายไหนชนะฝายไหนแพู� จึงไมค่ วรใชอ� คต่ใิ ดื ในปืัจจ๊บนั กลับั ไปื
กลั่ า วโทษ ซ็� ำ เต่ิ ม การกระทำของผืู� ใ ดืก็ ต่ ามที� ผื่ า นมาแลั� ว เพูราะผืู� น ำ
ในปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ต่่างไดื�พูยายามทำดืีที�สี๊ดืแลั�วในเงื�อนไขขณะนั�น
ต่ามแนวคิดืของ ศ์. ดืร.
นี� จึงเปื็นมองต่ามความจริงอย่างมี
เหต่๊ผืลัจากจ๊ดืยืนของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็ก แลัะน่าสีนใจ นอกจากจะช่วยทำให�เข�าใจ
เข�าถึงปืัญหา “เนือ� ใน” ของไทยในสีมัยสีงครามโลักฯ แลั�ว ยังมีปืระโยชน์ในการ
มองแลัะทำความเข�าใจปืญ
ั หาภูายในของแต่่ลัะชาต่ิ บทบาทแลัะพู ต่ิกรรมของ
ผืูน� ำไทยแลัะในเพูือ� นบ�านอาเซ็ียน รวมทัง� ผืูน� ำอืน� ในปืระเทศ์โลักทีสี� าม กำลััง
พูั นาในสีมัยต่่อมา สีมัยสีงครามเย็น ไดื�เปื็นอย่างดืีอีกดื�วย
ในกรณีของไทยกับสีงครามโลักฯ นั�น แทนที�จะมองแลัะอธิบายจาก
ภูายนอก ปืัจจัยทางการเมืองระหว่าง
ปืระเทศ์ของความขั ดื แย� ง โลักสีอง
ฝายใหญ่ เ ปื็ น คำต่อบในแบบเดืิ ม นั� น
ศ์. ดืร.
กลัับเน�นการมองจาก
ดื�านใน การปืรับต่ัวของผืู�นำปืระเทศ์
เลั็ก แลัะ หรือการอธิบายจากจ๊ดืยืน
ของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ัง� ยอ่ มจะ
เ ห็ น ค ว า ม เ ปื ลัี� ย น แ ปื ลั ง ภู า ย ใ น
ปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ของชาต่ิเลั็ก เช่น ไทยเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ไดื�ดืีกว่าจาก
มองจากระดืับโลัก
ต่ามแนวคิดืของ ศ์.ดืร.
ในกรณีของไทยสีมัยสีงครามโลักฯ นั�น
ยอ่ มจะช่วยให�เหน็ ความขัดืแยง� ภูายในของไทยชัดืเจนกวา่ เพูราะต่่างฝายต่่างก็มี
เปืา้ หมายทางการเมืองของกลั๊ม่ ต่น ทัง� ในดืา� นการรักษาชาต่ิบา� นเมือง ความอยู่
รอดืแลัะ หรือการเสีริมสีร�างฐานอำนาจของต่นในยามสีงครามฯ โดืยต่่างฝาย
ต่่างก็งัดืกลัย๊ทธ์เรื�องระหว่างฝายนิยม-ต่่อต่�านญี�ปื๊น หรือฝายนิยมเผืดื็จการปืระชาธิปืไต่ยมาต่่อสีู�กัน คือต่่างฝายต่่างก็รู�จักจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก
“อย่ า งชาญ ลัาดื” แลัะมี อ ำนาจขึ� น -ลังไปืพูร� อ มกั บ สีถานการณ์ ข อง
สีงครามโลักฯ นั�นเอง
ในช่วงหลัังจากนี� ความขัดืแย�งแลัะการต่่อสีู�ทางการเมืองของผืู�นาไทย
แลัะเพูื�อนบ�านในอาเซ็ียน รวมทั�งที�ไกลัออกไปืทางลัาต่ินอเมริกาแลัะแอฟัริกา
ก็ยังคงอยู่ในเสี�นทางเดืียวกับที�เคยเกิดืขึ�นมาแลั�วในสีมัยสีงครามโลักฯ
ดื�วยเหต่๊นี� แนวคิดืของ ศ์.ดืร.
จึงยังคงทันสีมัยแลัะสีามารถนำมา
ใช�ในสีมัยต่่อมา คือสีมัยสีงครามเย็นไดื�เช่นกัน ดืังต่ัวอย่างงานของ .
. .
:
,
แลัะของ .
.
:
,
ซ็ึ�งนำเสีนอ
แนวคิดืใหม่ท�ีคลั�ายกัน คือการมอง
ผืู� น ำในปืระเทศ์กำลัั ง พูั นาจาก
จ๊ดืยืนของพูวกเขาแบบมีชวี ต่ิ เปื็นของ
ต่นเอง มิใช่เปื็นเพูียงรัฐบาลัห๊น่ ผืูร� บั ใช�
ม ห า อ ำ น า จ ฝ า ย ห นึ� ง ฝ า ย ใ ดื
เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
29
6/10/2568 20:28:34
ของสีองค่ายนั�น โลักเสีรีกับคอมมิวนิสีต่์
จ๊ดืเดื่นในงานของ .
แลัะ .
คือเน�นการพูินิจ
อย่างใสี่ใจจากจ๊ดืยืน ม๊มมองที�เปื็นจริงว่า ผืู�นำในบรรดืาปืระเทศ์เลั็ก เหลั่านี�
มีปืฏิิกริ ยิ าสีนองต่อบต่่อการเมืองโลักอยา่ งไร ดื�วยเงือ� นไข เหต่๊ผืลัอะไรจากจ๊ดืยืน
แลัะการทำของผืู�นำชาวพูื�นเมืองในแต่่ลัะปืระเทศ์เปื็นต่ัวต่ั�งหรือเปื็นพูระเอก
ของเรือ� ง มากกวา่ เนน� วางบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจ ไม่วา่ จะเปื็น
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี หรือสีหภูาพูโซ็เวียต่-ค่ายคอมมิวนิสีต่์เปื็นผืู�กำหนดื
หลัักแต่่เพูียงฝายเดืียว ซ็ึ�งถือเปื็นวาทกรรมเก่าหรือต่ามแนวเดืิมในการอธิบาย
จากกระแสีหลัักที�ผื่าน
ในทางต่รงข�าม .
แลัะ .
กลัับให�ความสีำคัญ
กับบทบาทแลัะอิทธิพูลัของปืระเทศ์เลั็กดื�วย เนื�องจากผืู�นำของชาต่ิเลั็กต่่าง
ต่่างก็มีม๊มมอง มีต่ัวเลัือกแลัะไดื�เลัือกแบบชาญ ลัาดื เช่นเดืียวกับผืู�นำของ
ภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�ในสีมัยสีงครามโลักฯ คือมักเลัือกรับหรือ
เข�าข�างชาต่ิมหาอำนาจเปื็นเพูียง ากหน�า แต่่ในหลััง ากแลั�ว ผืูน� ำแต่่ลัะปืระเทศ์
ของชาต่ิเลั็กเหลั่านี� ต่่างก็มีจ๊ดืยืนของต่น มีเปื้าหมายเ พูาะของต่นเอง เพูื�อ
ความอยูร่ อดืในการเมืองระดืบั ชาต่ิ
ระดืั บ โลัก แลัะมี ค วามรั ก ชาต่ิ
ของต่นเองไม่ต่่างกัน ซ็ึ�งแนวคิดืนี�
ยังคงทันสีมัยในการพูินิจผืู�นำไทยอาเซ็ียนในสีมัยต่่อมา คือปืัจจ๊บันอนาคต่อันใกลั�ภูายใต่�ระเบียบโลัก
ใหม่ ในบริบทการแข่งขันของ ขั�ว
อำนาจใหญ่ ระหว่ า งฝายจี น กับฝายสีหรัฐอเมริกา . ไดื�อย่างดืีอีกดื�วย
ดืงั นัน� ขอ� เสีนอของ .
แลัะของ .
นี� จึงน่าสีนใจอย่างยิง� โดืยเ พูาะสีำหรับผืูสี� นใจทีจ� ะศ์ึกษา
วิจัยเชิงลัึกในเรื�องใหม่ ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทยแลัะ หรือปืระเทศ์เพูื�อนบ�าน
ในสีมยั สีงครามเยน็ แลัะสีมยั หลังั ต่อ่ มา เพูราะนอกจากข�อเสีนอนีเ� ปื็นการทา� ทา� ย
การอธิบายแบบวาทกรรมเดืิม แลัะเปืลัี�ยนวิธีการมองบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
มหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะสีหรัฐอเมริกา รวมทั�งบรรดืาผืู�นำท�องถิ�นในชาต่ิ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ในฐานะผืูเ� ลัน่ ทีม� คี วามเปื็นอสีิ ระหรือเปื็นต่ัวของต่ัวเอง
ในบริบทโลักแลั�ว ยังกระต่๊�นให�เราจำเปื็นต่�องแสีวงหาแหลั่งข�อมูลัใหม่
จากบรรดืาข�อมูลัเก่าของหอจดืหมายเหต่๊ฯ ต่่าง มาสีนับสีน๊นไดื�อีกดื�วย
ทั�งนี�ก็เพูราะเมื�อวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ แลัะ หรือการมีจ๊ดืยืนในการ
อธิบายปืรับเปืลัี�ยนไปืแลั�ว การมองแลัะแสีวงหาหลัักฐาน รวมทั�งการต่ีความ
แลัะการปืระเมินค่า ก็ย่อมจะมีการปืรับเปืลัี�ยน
ไปือย่างแน่นอนเช่นกัน พูินิจในแง่นี� การค�นพูบ
ข�อมูลัใหม่ก็ย่อมเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ แม�ข�อมูลันั�น
จะเก่าแก่หรือมีมานานอยู่แลั�ว ณ
ก็ต่าม
เอกสารเก่า อมล่ล่ั ล่ า
ส ที่อน ม่ ค าม า ล่าดื อ น
ที่ย - อาเ ่ยน
จากเอกสีารลัั บ ของ
ในสีมั ย
สี ง ค ร า ม เ ย็ น ไ ดื� สี ะ ท� อ น ภู า พู เ ดื่ น ว่ า
เ มื� อ ต่� อ ง เ ผื ชิ ญ กั บ ภูั ย ค๊ ก ค า ม ข อ ง ค่ า ย
คอมมิ ว นิ สี ต่์ แ ลัะข� อ กำหนดือย่ า งเข� ม งวดื
ของฝายสีหรัฐอเมริ กา ผืู�น ำไทยซ็ึ� งมากดื�วย
ปืระสีบการณ์ในการบริหารจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก “อย่างชาญ ลัาดื”
มาแลั�ว ก็มกี ารเคลัือ� นไหวต่่อสีู� ต่ัง� รับ แลัะช่องทางหนึง� ทีสี� ะท�อนความไม่พูอใจต่่อ
ฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระนี� “อย่างชาญ ลัาดื” ก็คือ
การรู�จักใช�นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับสีหรัฐอเมริกา โดืยการก่อต่ั�งสีมาคม
อาเซ็ียนดื�วยข�ออ�างภูัยจากคอมมิวนิสีต่์ แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูในกลั๊่มชาต่ิ
เอเชยี แลัะเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� รวมทัง� ยงั ต่อ� งการแสีวงหาหรือสีรา� งองค์การ
ความร่วมมือภูายในสีมาชิกของปืระเทศ์ในภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ดื�วยกันเอง มากกว่าในรูปืแบบของซ็ีโต่�
หลัักการหรือข�ออ�างนี� ดืูมีเหต่๊มีผืลัแลัะฝายไทยแลัะสีมาชิกของ
แลัะ
ต่่างใช�เรื�องนี�เปื็นปืระเดื็นพูื�นฐานในการเคลัื�อนไหวต่่อสีู�กับฝาย
สีหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสีต่์ ดื�วยการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือในภููมิภูาค
โดืยยกกรณีของ
เปื็นต่ัวอย่างที�ไม่สีามารถต่อบสีนองไดื�ดืี เนื�องจาก
สีมาชิกสี่วนสีำคัญของ
มาจากชาต่ิมหาอำนาจ ปืระเทศ์นอกภููมิภูาค
มากกว่าปืระเทศ์ของอาเซ็ียน ดืังจะเห็นไดื�ว่าซ็ีโต่�
มีปืระเทศ์ต่่าง
จากชาต่ิมหาอำนาจคือ สีหรัฐอเมริกา ฝรั�งเศ์สี อังก ษ ออสีเต่รเลัีย แลัะ
นิวซ็ีแลันดื์ ในขณะที�ในอาเซ็ียนมีไทยกับฟัิลัิปืปืินสี์เท่านั�น ในเอเชียยังมี
ปืากีสีถานซ็ึ�งเปื็นพูันธมิต่รที�แนบแน่นของสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
ร่องรอยของผืูน� าไทยในการใช�ชอ่ งทางนี� ซ็ึง� ก็คอื การจัดืต่ัง� องค์การความ
ร่วมมือระดืับภููมิภูาค ดื�วยข�อกาหนดืต่�องการสีมาชิกเ พูาะที�มาจากปืระเทศ์
ภูายในภููมภูิ าคนีเ� ท่านัน� มีความหมายชัดืเจน เพูราะภูายใต่�ขอ� กาหนดืนี� นอกจาก
สีะท�อนความไม่พูอใจต่่อฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระ “อย่าง
ชาญ ลัาดื” แลั�ว การใช�แนวทางนี�ยังแสีดืงให�เห็นถึง การรู�จักใช�นโยบายในการ
“หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
เพูราะดื� ว ยการก่ อ ต่ั� ง สีมาคมอาเซ็ี ย น จากข� อ อ� า งภูั ย ค๊ ก คามของ
คอมมิวนิสีต่์แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูกับฝายต่่าง ที�มีระบบการเมืองต่่าง
คือกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ในปืัญหาสีงครามเวียดืนามต่ามที�กลั่าวมานี� เปื้าหมาย
ใหญ่ของไทย-อาเซ็ียน ก็คือ ต่�องการลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี ไปืโดืยปืริยาย แลัะเราสีามารถค�นหาต่ามหาร่องรอยนี�
ไดื�จากเอกสีารลัับของ
สีมัยนั�นไดื�อย่างกว�างขวาง ทั�งฝายความมั�นคง
แลัะฝายการเมือง ซ็ึ�งมีข�อมูลัเดื่น เกี�ยวข�องกับอาเซ็ียนในช่วงทศ์วรรษแรก
จากช๊ดื
อยู่ไม่น�อย
เรื�องนี�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านจาก
หลัายครั�งแลั�ว ครั�งลั่าสี๊ดืในปื
พู.ศ์.
เมื�อต่อนต่�องการสีืบค�นเรื�อง “ ปื ไทย รัสีเซ็ีย” จึงขอใช�ข�อมูลั
ช๊ดืเดืิมนั�นแลัะนำบางสี่วนจากข�อมูลัใหม่ในปื พู.ศ์.
มาเปื็นฐาน
ข�อมูลัหลัักเพูื�อแสีดืงให�เห็นถึงท่าทีแลัะปืฏิิกิริยาของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อไทย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับเดื่น ในช๊ดื
เพูื�อการสีร�างความรู� ความ
เข�าใจ เข�าถึง กำเนิดืของสีมาคมอาเซ็ยี นในบรบิ ททีก� วา� งแลัะลังลัึกไดื�เปื็นอย่างดืี
ม๊มมองของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อการจัดืต่ั�ง
ในปื พู.ศ์.
จากเอกสีารลัับช๊ดื
มีปืระเดื็นเดื่นสีัมพูันธ์กันอยูอ่ ย่างน�อย
ดื�าน หนึ�งสีหรัฐอเมริกายังคงให�ความสีำคัญ
กับ
คือม๊่งเน�นเชิงสีงครามการทหาร
เปื็นหลััก แต่่ในอีกดื�านหนึ�งก็แสีดืงให�เห็นชัดืว่า
ไทยแลัะสีมาชิกอี ก ชาต่ิข อง
ที�
ต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจากสีหรั ฐ อเมริ ก าแลัะ
หันไปืเจรจาสีันต่ิภูาพูกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ ไดื�
ปืกปืิ ดื เรื� อ งนี� ไว� อ ย่ า งดืี คื อ มี ก ารเคลัื� อ นไหว
อย่ า งเงี ย บ ก่ อ นจะนำไปืสีู่ ก ารปืระกาศ์
จัดืต่ั�งอย่างเปื็นทางการ จึงทำให�สีหรัฐอเมริกา
ซ็ึ�งแม�ไดื�ต่ิดืต่ามการเคลัื�อนไหวของ
อยู่เสีมอ แต่่กลัับไม่ทราบการข่าว
เชิงลัึกของ
ก่อนที�จะพูั นาไปืสีู่การปืระกาศ์จัดืต่ั�งเปื็น
ปืระเดื็นเดื่นทั�งสีองนี�จะเปื็นแกนหลัักในการนำเสีนอในต่อนต่่อ ไปื
เพูื�อแสีดืงถึงปืฏิิสีัมพูันธ์ระหว่างไทย - อาเซ็ียนกับสีหรัฐอเมริกาในการก่อต่ั�ง
แลัะบทบาทช่วงแรกของ
ซ็ึ�งนอกเหนือจากต่�องเผืชิญกับอ๊ปืสีรรคจาก
สีหรฐั อเมริกา-โลักเสีรแี ลั�ว ยงั ต่อ� งเผืชิญกับปืญ
ั หาใหญ่จากอีกดืา� นหนึง� ของโลัก
ขั�วในขณะนั�น คือไม่ไดื�รับการยอมรับจากซ็ีกโลักฝายคอมมิวนิสีต่์แลัะกลั๊่ม
เช่น อินเดืีย อีกดื�วย แต่่ก่อนที�จะเข�าสีู่เนื�อหาหลัักในเอกสีารช๊ดื
ควรเข�าใจต่ัว
ระบบ การให�บริการแลัะข�อมูลัเบื�องต่�น ซ็ึ�งจะนำเสีนอ
ในต่อน ต่่อไปื
กษา
30 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 30
6/10/2568 20:28:35
6/10/2568 20:27:48
อาเศียรวาททศมราชมหาวชิราลงกรณ
วชิิรา ลงกรณ์์ ทศมราชิ
วชิิรเกล้า เจ็็บสิบสาม พระชินม์ชิัย
วิชิรกาล บำบัดทุกข์์ บำรุงราษฎร์
วชิิรเก่ยรต์ิ เกริกก้อง กิดาการ
วชิิรเนต์ร สรรค์สร้าง วิสัยทัศน์
วชิิรบารม่ ทศพิธธรรม ธ บำเพ็ญ
วชิิรปราชิญ์ การบิน การทหัาร
วชิิรชิาญ พระราชิดำริ พัฒน์ทว่
วชิิรเฉลิม พระชินม์ พรรษา
วชิิรพัฒน์ ไต์รรัต์น์พร สิริอนันต์์
วชิิรฉัต์ร ปกเกล้า ฉัพพรรณ์รังส่
วชิิรสกล ยลหัยาดฟ้้า โพธิสมภาร
วชิิรคุณ์ เหัล่าประชิา น้อมสำนึก
วชิิรเสนา น้อมจ็งรัก ธ จ็อมไท
วชิิรมาส วโรกาส เฉลิมสมัย
วชิิรไท้ สมมงคล ฉลองกาล
วชิิรบาท เสด็จ็เย่�ยมราษฎร์ ทุกทิศศานต์์
วชิิรบริบาล สยามพสก สุข์ร่มเย็น
วชิิรหััต์ถ์์ ประคองไทย พ้นยุคเข์็ญ
วชิิรเย็น กาลสมัย ไทยเปรมปร่ดิ�
วชิิรสาน รักษ์ต์่อยอด พระทรงศร่
วชิิรจ็ักร่ มิ�งข์วัญไทย ไปนิรันดร์
วชิิรราชิา ศุภโยค เกษมสันต์์
วชิิรมั�น ท่ฆายุ จ็ิรัฏฐ์์กาล
วชิิรบารม่ เดชิานุภาพ แผ่่ไพศาล
วชิิรจ็ักรวาล ยินพระนาม ถ์วายชิัย
วชิิรจ็ารึก จ็ารพระคุณ์ นิรัต์ิศัย
วชิิรรวมใจ็ ไทยทั�งชิาต์ิ ราษฎร์แผ่่นดิน
ด้วยเกล้าด้วยกระหัม่อม
ข์้าพระพุทธเจ็้า โรงเร่ยนนายร้อยพระจ็ุลจ็อมเกล้า
ผ่้้ประพันธ์ พ.ท. ผ่ศ.สมโชิต์ิ ว่รภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 2
6/10/2568 20:27:49
อาศิรวาทคือหัตถาแหง พระบรมราชชนนี พน
ั ปห
ลวง
สองมือแม... คือหัตถา ค.องพิภพ
เฝาฟูมฟก .ักละมุน อบอุน ใจ
สองมือแม... เคยเคียงขวัญ คูขางพอ
แมชวยพอ แกปญหา ความยากจน
สองมือแม... ฟนฟูศิลป แผนดินชาติ
ชางสิบหมู ป.ะณีตศิลป แผนดินไทย
สองมือแม... สอนใหลูก .ักแผนดิน
.ําลึกถึง บ..พชน เลือดเจิ่งนอง
สองมือแม... .ักผืนปา พอ.ักนํ้า
พอเปนปา แมจะเปนนํ้า มิหางคลาย
สองมือแม.... คอย.ักษา พยาบาล
องคสภานายิกา สงเค.าะห ชุบชีวิน
เกาสิบสาม พ..ษา บ.ม.าชินีนาถ
สองมือก.าบ... แทบพ.ะบาท ซ.องบําบวง
สองมือก.าบ... .ัตนต.ัย เ.ือง.อง.ัตน
ท.งพ.ะเจ.ิญ จตุ.พิธ เคียงคูไทย
เฝาป.ะคบ ป.ะคองลูก ผานสมัย
แมส.างไทย ส.างคุณคา สูสากล
แมสานตอ กอเกิดงาน อนุสนธิ์
ชวยชุมชน ถักทอ.ัก ปนนํ้าใจ
โลกป.ะกาศ เกีย.ติคุณ กองไสว
ทั้งผาไหม ชุดป.ะจําชาติ โขนเ.ือง.อง
.ักทองถิ่น ป.ะวัติศาสต. ไทยทั้งผอง
เพื่อปกปอง ถิ่นสยาม จนชีพวาย
แมติดตาม คอยจง.ัก ภักดีถวาย
คือธา.สาย ไหลชื่นฉํา่ แกแผนดิน
กาชาดงาน สาธา.ณสุข ทั่วทุกถิ่น
โ.คภัยสิ้น หายบ..เทา ไทยทั้งปวง
พ.ะบ.ม.าช ชนนี พันปหลวง
เชิญแมนส.วง อํานวยพ. มงคลชัย
ป.ิต.พัฒน ทีฆายุ มหาสมัย
สถิตกลางใจ มิ่งขวัญชาติ .าษฎ.นิ.ันด.
ดวยเกลาดวยก.ะหมอม
ขาพ.ะพุทธเจา โ.งเ.ียนนาย.อยพ.ะจุลจอมเกลา
ผูป.ะพันธ พ.ท. ผศ.สมโชติ วี.ภัท.เวธ
ป.ะเภทบทป.ะพันธ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 3
6/10/2568 20:27:50
บทบรรณาธิการ
สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา
“เสนาศึึกษา” ฉบัับัประจำเดืือนกรกฎาคม-กันยายน ๒๕๖๘ ไดื้เดืินทางมาถึึงมือท่านผู้้อ้ า่ นอีกครัง� ฉบัับันีจ� ะนำท่านไป
ทำความเข้้าใจในสถึานการณ์์ชายแดืนทีลึ� กึ ซึ้ึง� แลึะรอบัดื้าน โดืยจะนำทุกท่านไปสัมผู้ัสเรือ� งราวแห่่งความกลึ้าห่าญข้อง “วีรบัุรษุ
สองนายทห่ารกลึ้าจากรั�ว จปร.” ผู้้้ปกป้องอธิิปไตยข้องชาติ รวมถึึงร่วมเฉลึิมฉลึองในวาระ ๑๓๘ ปี วันพระราชทานกำเนิดื
โรงเรียนนายร้อยพระจุลึจอมเกลึ้า (จปร.) เพื�อรำลึึกถึึงรากฐานอันแข้็งแกร่งแลึะประวัติศึาสตร์อันน่าภาคภ้มิใจที�โรงเรียน
ไดื้สร้างไว้ให่้แก่กองทัพบักแลึะประเทศึชาติ
นอกจากนี� ยังไดื้รวบัรวมบัทความที�เจาะลึึกสถึานการณ์์ชายแดืน โดืยเฉพาะประเดื็น “พื�นที�เข้ตแดืนไทย-กัมพ้ชา”
จากมุมมองทางยุทธิศึาสตร์แลึะเอกสารเก่าทางประวัตศึิ าสตร์ แลึะ เรือ� ง “เกาะก้ดืเป็นข้องไทย” ซึ้ึง� จะช่วยให่้ทา่ นเข้้าใจบัริบัท
ความสัมพันธิ์แลึะทีม� าข้องความข้ัดืแย้งไดื้อย่างกระจ่างชัดื แลึะภายในเลึ่ม ยังมีบัทความทีจ� ะช่วยเยียวยาจิตใจในสถึานการณ์์
ปัจจุบัันที�เต็มไปดื้วยความตึงเครียดื แลึะชวนให่้มองชีวิตอย่างเข้้าใจ
ข้อเชิญท่านผู้้้อ่านทุกท่านร่วมเดืินทางไปกับั “เสนาศึึกษา” ซึ้ึ�งทุกห่น้าเป็นเสมือนคลึังความร้้ที�ไดื้ผู้สมผู้สานอดืีตแลึะ
ปัจจุบัันเข้้าดื้วยกันอย่างลึงตัว เพื�อให่้ทุกท่านไดื้เรียนร้้ เข้้าใจ แลึะเตรียมความพร้อมสำห่รับัการแก้ปัญห่าจากสถึานการณ์์
ต่าง ๆ ที�เกิดืข้ึ�นในปัจจุบััน
พลึตรี
บัรรณ์าธิิการนิตยสารเสนาศึึกษา
สารบัญ
เสนาศึกษา CONTENT
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือนกรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
๑๖
๒๖
๓๑
๑๘
๔๒
๒๑
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 4
6/10/2568 20:27:53
พนเอก ดรี. รี กดิ งา
“4 สรุุป เมื่่�อกรุะแสโลกเป็นไปเช่่นน้� เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้จะเป็น
อย่างไรุ
● ควัรุสรุ้างควัามื่สัมื่พัันธ์์ต่อกันในกลุ่มื่อาเซี้ยน เป็นการุรุ่วัมื่มื่่อ เพั่�อ
ให้้มื่้อำนาจต่อรุองกับปรุะเทศอ่�น…”
พัลเอกห้ญิิง สมื่เด็็จพัรุะเทพัรุัตนรุาช่สุด็าฯ “บทนำ : เอเช่้ยตะวัันออก
เฉี้ยงใต้ในปรุิบทโลก” วัิช่าปรุะวััติศาสตรุ์เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้ (HI 4105)
10 กันยายน 2552
ที่น
ใจความจากเนื�อหาสีร๊ปืของเอกสีารปืระกอบการทรงสีอนข�างต่�นนี� คือ
คำถามแลัะคำต่อบที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรงทิ�งท�ายไว�อย่างสีั�น จากการ
เรยี นการสีอนวิชาปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
ซ็ึง� เปื็นวิชา
เลัือกเสีรีของนักเรียนนายร�อยชั�นปืที� เมื�อปื พู.ศ์.
แต่่ใจความสีั�น จาก
คำถามแลัะคำต่อบต่ามพูระราชนิพูนธ์การสีอนนี� กลัับมีความหมายที�สีำคัญยิ�ง
ต่่อคนไทยแลัะชาวอาเซ็ยี นในปืัจจ๊บนั -อนาคต่ ทีค� วรต่อ� งสีรา� งความต่ระหนักรูไ� ว�
เพูื�อร่วมกันพูั นาความสีัมพูันธ์ให�เหนียวแน่นต่่อไปื ซ็ึ�งจะไดื�นำมาขยายความ
ในต่อน นี�
สีาระหลัักในต่อน นี� ซ็ึ�งจะไดื�เน�นเรื�อง “การก่อต่ั�งสีมาคม “อาเซ็ียน”
ความเปื็นมาจากฝายไทย” ก็คือจ๊ดืเริ�มต่�นต่ามนัยที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรง
เนน� ไว�ขา� งต่น� แลัะควรเนน� ไว�อกี ครัง� วา่ “ ควรสีรา� งความสีัมพูนั ธ์ต่อ่ กันในกลั๊ม่
อาเซ็ียน เปื็นการร่วมมือ เพูือ� ให�มอี ำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อืน� ” นัน� คือคำต่อบ
ที�ชัดืเจนในย๊คปืระชาคมอาเซ็ียน แต่่คงมิใช่เ พูาะกับนักเรียนนายร�อยแลัะ
ทหารอาชีพูเท่านั�น หากควรต่�องยึดืเปื็นภูารกิจหลัักของชาวไทย-อาเซ็ียนอย่าง
มั�นคงต่่อไปื เพูราะอาเซ็ียนก็ยังคงต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจในย๊คของ จีน กับสีหรัฐอเมริกา . ดืังนัน� การรวมกลั๊ม่ ของอาเซ็ียนบนเวที
ระเบียบโลักใหม่ จึงยังเปื็นเรื�องจำเปื็นเสีมอ ดืังเช่น วาระสีำคัญของการ
ปืระช๊มสี๊ดืยอดืของอาเซ็ียนครั�งที� เมื�อวันที� พู ษภูาคม
ที�มาเลัเซ็ีย
ที�จริง ต่ามแนวความคิดืแลัะความรู�สีึกของผืู�คนในภููมิภูาคบนเสี�นทาง
ความร่วมมือนี� ที�ต่�องการรวมกลั๊่มเพูื�อให�มีอำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อื�น นั�น
แนน่ อนวา่ คงมใิ ช่เปื็นเพูยี งสีิง� จำเปื็นในช่วงสีมยั ปืัจจ๊บนั -อนาคต่เทา่ นัน� หากแต่่
เปื็ น สีิ� ง จำเปื็ น ที� ช าวอาเซ็ี ย นมี ค วามใฝฝั น แลัะไดื� พู ยายามกั น มานานแลั� ว
ในอดืีต่ แลัะมีความโดืดืเดื่นขึ�นในย๊คที�ต่ะวันต่กเข�ามายึดืดืินแดืนแลัะปืกครอง
ในสีมัยอาณานิคมแลัะต่่อเนื�องมาในสีมัยหลัังสีงครามโลักครั�งที�
อย่างไรก็ดืี รูปืธรรมของเรื�องนี� คือการรวมต่ัวแลัะจัดืต่ั�งเปื็นองค์การ
ความร่วมมือในระดืับภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�นั�น เพูิ�งเกิดืขึ�นในสีมัย
สีงครามเย็น ดืังจะเห็นไดื�จากความพูยายามครั�งแรก เมื�อปื
ในนาม
สีันนิบาต่เอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ต่่อมาปื
ในนามสีมาคมเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�หรือสีมาคมอาสีา
แลัะมาปืระสีบความ
สีำเร็ จ ในปื
คื อ สีมาคมปืระชาชาต่ิ
แห่งเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�หรืออาเซ็ียน
เรื� อ งความเปื็ น มาของความพูยายาม
ในการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือนี� มีหลัักฐาน
แลัะข�อเท็จจริงจากเอกสีารชั�นต่�นของไทยแลัะ
ต่่ า งปืระเทศ์จำนวนไม่ น� อ ย แลัะมี ง านวิ จั ย
วิทยานิพูนธ์ ต่ำรา - บทความวิชาการต่่าง
ไดื�นำเสีนอเรื�องนี�ไว�จำนวนไม่น�อยเช่นกัน แต่่
การนำเสีนอจากจ๊ดืต่ัง� ต่น� ในเรือ� งนีผื� เู� ขยี นเหน็ วา่
กษา
26 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 26
รีก กิ
เพูือ� ให�เข�ากับงานเขียนเชิงสีารคดืี กึง� วิชาการแลัะเรือ� งเลัา่ ชวนคิดื
ชวนถกเถียงอย่างสีน๊ก แต่่มีเนื�อหาแลัะไดื�ความรู�ใหม่
จึงไดื�อาศ์ัยบันทึกแลัะเรื�องเลั่าของผืู�นำไทยท่านหนึ�ง
ซ็ึ� ง มี บ ทบาทหรื อ อยู่ เ บื� อ งหลัั ง ในการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
อาเซ็ียนโดืยต่รง คือ บันทึกแลัะเรื�องเลั่าของพูันเอก
พูิ เ ศ์ษ ดืร.ถนั ดื คอมั น ต่ร์ เปื็ น ต่ั ว เดืิ น เรื� อ งแลัะ
ค�นอ่านเอกสีาร
ต่่อไปื
ันเอก เศษ ดืร นัดื คอมันตร
ันที่ึก
ล่ เรื�อ เล่่า
การพูิ นิ จ ความเปื็ น มาของการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
“อาเซ็ียน” นี� แม�ไดื�อาศ์ัยเรื�องเลั่าของฝายไทยเปื็นหลััก
แต่่เข�าใจไดื�วา่ ความคิดืแลัะข�อเสีนอของไทยนา่ จะอยูใ่ นกระแสี
เดืียวกันกับความคิดือ่าน ความต่�องการของชาต่ิอื�น ที�ร่วมก่อต่ั�ง
อาเซ็ียนดื�วย คือ ฟัิลัิปืปืินสี์ มาเลัเซ็ีย สีิงคโปืร์ แลัะอินโดืนีเซ็ีย แลัะในการ
พูิจารณานีไ� ดื�อาศ์ัยเรือ� งเลั่ามาจากผืูม� ากดื�วยปืระสีบการณ์ในขณะนัน� ท่านหนึ�ง
คือ พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ . .
อดืีต่รอง
นายกรัฐมนต่รี
อดืีต่รัฐมนต่รีว่าการกระทรวงการต่่างปืระเทศ์
แลัะอดืีต่เอกอัครราชทูต่ไทยปืระจำสีหรัฐอเมริกา
เปื็นหลัักในการนำร่องของการพูิจารณานี�แลัะการค�นอ่านเอกสีารลัับของ
สีหรัฐอเมริกา
เพูิ�มเต่ิมต่่อไปื เพูราะท่านเปื็นผืู�มีบทบาทสีำคัญในการ
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิแห่งเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� อาเซ็ียน พูร�อมทั�งยังมี
เรื�องเลั่าที�สีน๊ก มีความหมายแลัะน่าสีนใจดืียิ�งดื�วย
พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�บรรยายเรือ� งนีไ� ว�อย่างน่าสีนใจแลัะ
ถือเปื็นก๊ญแจสีำคัญในการข๊ดืหาอดืีต่ของกำเนิดือาเซ็ียน ในหัวข�อเรื�อง “ริเริ�ม
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
” เมื�อปื
ในโอกาสีครบรอบ ปืของการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียน ซ็ึ�งหลัังจากนั�นมีการ
ถอดืความเปื็นรูปืของบทความรวบรวมอยูใ่ นหนงั สีือ นั ยบัายติ่างป็รีะเทศิไทย
บันัทางแพรี่ง
ที�มี รศ์. ันทิมา อ่องสี๊รักษ์ บรรณาธิการ ต่่อมาทางคณะ
รัฐศ์าสีต่ร์ มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ไดื�นำบทความดืังกลั่าวนี�มาพูิมพู์ใหม่
อีกครั�งเพูื�อเปื็นหนังสีือที�ระลัึก เนื�องในวาระคลั�ายวันสีถาปืนาคณะรัฐศ์าสีต่ร์
มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ปืระจำปื
โดืยใช�ชื�อเดืิม รีิเรีิ�มก่อติั�งสัมาคม
ป็รีะชาชาติิเอเชียติะวันัออกเ ียงใติ้
โดืยมี ผืศ์.ดืร.ภููริ ฟัูวงศ์์เจริญ
บรรณาธิการ
เนื�อหาต่ามบันทึกแลัะเรื�องเลั่านี� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�เน�นให�เห็นว่า เหต่๊ผืลัหรือที�มาของความคิดืในการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนนั�น
สี่วนสีำคัญปืระการหนึ�งก็คอื “ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ”
ความว่า “ เราทราบกันว่าซ็ีโต่�
หรือที�ไทยเรียกว่า สี.ปื.อ. ถูกขนานนามว่า
เปื็น เสีือกระดืาษ คือ ไม่มีความหมาย ไม่มี
ปืระสีิทธิภูาพู หรือสีมรรถภูาพู แลัะโดืยเ พูาะ
ไม่เปื็นทีย� ำเกรงต่่อคอมมิวนิสีต่์” แลัะอีกครัง� ว่า
“ ที�เลั่ามาให�ฟัังก็เพูื�อให�เข�าใจว่า การก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียน
นั�น เปื็นเรื�องความ
จำเปื็นสีำหรับความอยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ
อีกปืระการหนึ�งคือ ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ.
ซ็ีโต่� ”
ร่ อ งรอยจากเรื� อ งเลั่ า นี� แ สีดืงนั ย ไว� อ ย่ า ง
ชัดืเจนว่า ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียนนั�น
น่าจะมาจากเรื�องความจำเปื็นสีำหรับความ
อยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ แลัะความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ซ็ึ�งทั�งสีอง
ปืระการนี� ก็ คื อ ภูั ย จากคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นสีมั ย นั� น นั� น เอง แต่่ ข� อ สีงสีั ย หนึ� ง
6/10/2568 20:28:32
ซ็ึง� มใิ ช่มาจากเรือ� งเลัา่ ของฝายไทย
หากมาจากพูั น ธมิ ต่ รสีำคั ญ
ของไทยในขณะนั� น คื อ ภูั ย
จากคอมมิวนิสีต่์ไดื�กลัายเปื็น
ปืั จ จั ย สีำคั ญ ที� จ ำเปื็ น หรื อ
ผืลัักดืันให�ไทย-เพูื�อนบ�านเกิดื
ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียน
แต่่ อ าจมิ ไ ดื� อ ยู่ ใ นความคิ ดื
ของสีหรัฐอเมริกาก็ไดื� เพูราะ
หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลั
ในเอกสีารลัั บ ของ
สีหรัฐอเมริกาเน�นแต่่
สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� แลัะถือว่าพูอเพูียงแลั�วในการรับมือกับการค๊กคามนั�น
ที�สีำคัญยิ�งก็คือ หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลัในเอกสีารลัับของ
กลัับพูบว่า ความคิดืในการก่อต่ัง� สีมาคมอาเซ็ียนนัน� มาจากท่าทีทไี� ทยเอง รวมทัง�
สีมาชิกริเริ�มกลั๊่มอาเซ็ียนอีก ชาต่ิ ที�ต่่างไม่พูอใจบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกาในการกำหนดืข�อบังคับต่่าง ให�กับปืระเทศ์เลั็ก เช่น ไทย
จึงเปื็นไปืไดื� ว่า รากฐานทางความคิดื ที� ลัึ ก กว่ าภูั ย คอมมิว นิ สีต่์นั� น นั� นก็ คือ
ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกานัน� เอง แลัะ หรือจากระบบ ขัว� ค่าย
มหาอำนาจในขณะนั�น ในขณะเดืียวกันการก่อต่ั�งอาเซ็ียน ก็ต่�องการแสีวงหา
สีันต่ิภูาพูหรือการอยูร่ ว่ มกันอย่างสีันต่ิกบั กลั๊ม่ ปืระเทศ์ต่่าง ทัง� ในระดืับภููมภูิ าค
แลัะระดืับโลักที�มีระบบการเมืองต่่างกันเปื็นสีำคัญ
ข� อ พูิ จ ารณาในเรื� อ งนี� โดืยเ พูาะความต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจาก
สีหรฐั อเมริกานัน� แนน่ อนวา่ การบอกเลัา่ ของพูนั เอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์
คงไม่สีามารถกลั่าวถึงหรือบอกต่ามต่รงในขณะนัน� ไดื� แต่่สีงิ� ทีท� า่ นพูันเอก พูิเศ์ษ
ผืู�นี�พูอแสีดืงออกไดื�บ�างในระยะหลััง นั�นก็คือ การย�อนกลัับไปืแสีดืงต่ัวอย่าง
ในอดืีต่ของไทยที�ต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจเก่า โดืยเ พูาะอังก ษ โดืยเลั่า
เปื็นต่ัวอย่างคลั�ายทำนองเปืรียบเทียบหลัายครั�งดื�วยกัน ความว่า
“ ภููมภูิ าคในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�เปื็นภููมภูิ าคของปืระเทศ์เลั็ก
แลัะสี่วนมากเคยเปื็นอาณานคิ มของปืระเทศ์ยโ๊ รปืแลัะอเมริกา ยกเวน�
ปืระเทศ์ไทย แต่่ไทยก็ไม่ไดื�มีเอกราชที�สีมบูรณ์ ไทยถูกกลัั�นแกลั�ง
บีบบังคับต่่าง เช่น การเก็บภูาษีขาเข�า แสีดืงให�เห็นว่าเราก็มิไดื�
มี เ อกราชโดืยสีมบู ร ณ์ โดืยเ พูาะไม่ มี อ ธิ ปื ไต่ยในดื� า นภูาษี อ ากร
อีกอย่างหนึ�งไทยอยากสีร�างทางรถไฟัจากชายแดืนทางใต่�เมืองหลัวง
แต่่ไทยไม่มีเงิน ก็ต่�องไปืกู�ปืระเทศ์อังก ษ อังก ษว่าถ�าไทยต่�องการ
เงินสีร�างทางรถไฟั ไทยจะต่�องทำทางรถไฟัให�เหมือนกับทางรถไฟั
ในมาลัายา แสีดืงว่าไทยแม�ไม่เปื็นเมืองขึ�น แต่่ไทยก็ไม่เปื็นเอกราช
เพูราะถูกบังคับเรื�องศ์าลัไทย ”
จ๊ดืสีำคัญที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�หยิบยกเรื�องนี�มาพููดื
ก็น่าจะมีความหมายซ็่อนอยู่ในเรื�องทำไมไทยแลัะเพูื�อนบ�านต่�องริเริ�มการจัดื
ต่ั�งอาเซ็ียน นั�นก็คือ ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกา-ค่ายโลักเสีรี
ดื�วยการริเริม� ในการสีร�างองค์การความร่วมมือในระดืับภููมภูิ าคจากท๊กปืระเทศ์ของ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ดืงั จะเหน็ ไดื�จากข�อสีร๊ปืทีท� า่ นเลัา่ จากการสีร๊ปืบทเรยี น
ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ในช่วงนี�ไว� ความต่อนหนึ�งน่าสีนใจยิ�งว่า
“ทั� ง สีามต่ั ว อย่ า งแสีดืงให� เ ห็ น ว่ า ทั� ง ที� ไ ทยไม่ ใช่ เ มื อ งขึ� น
แต่่ ปื ระเทศ์ไทยก็ ไ ม่ มี เ อกราชสีมบู ร ณ์ ย� อ นกลัั บ มาที� สี ภูาพูหรื อ
สีถานการณ์ของเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ปืระเทศ์ซ็ึ�งเคยเปื็นเมืองขึ�น
ของปืระเทศ์ทางย๊โรปื ก็ยงั มีความเคืองแค�นเกลัียดืชังปืระเทศ์เหลั่านีอ� ยู่
จึงไม่ต่อ� งการทีจ� ะเขา� ไปืร่วมมือกับองค์การทีช� าวเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
คิดืว่าชาวต่ะวันต่ก ซ็ึ�งเคยเปื็นนายเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�มาก่อน
คอยบงการอยู่เบื�องหลััง คือ ปืระเทศ์เหลั่านี�ไม่ต่�องการที�จะไปืร่วม
ในกลั๊่มปืระเทศ์ที�ใกลั�ชิดืหรืออยู่ภูายใต่�บังคับบงการของต่่างชาต่ิ ซ็ึ�ง
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืว่าไทยเปื็นเช่นนั�น ซ็ึ�งความจริงไทย
ไม่ไดื�เปื็นเช่นนั�น เพูราะไทยไม่ต่�องการอยู่ภูายใต่�บงการของฝรั�ง แต่่
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืเช่นนั�น จะเปื็นพูม่า เขมร ก็ไม่ยอม
เข�าร่วมในองค์การสี่วนภููมภูิ าคทีไ� ทยเสีนอ ทัง� ทีใ� นใจก็เห็นพู�องต่�องกัน
วา่ ควรจะมีการร่วมมือสี่วนภูมู ภูิ าค นีก� เ็ ปื็นสีถานการณ์ของปืระเทศ์
ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�”
อันทีจ� ริงแลั�ว “ทั�งสีามต่ัวอย่าง” ที�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�กลั่าวถึงนี� เกิดืขึ�นต่ั�งแต่่สีมัยรัชกาลัที� - ในสีมัยที�ไทยเราต่�องเผืชิญกับ
การเข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะเริ�มจาก
อังก ษ แต่่เหต่๊การณ์คลั�ายทำนองเดืียวกันนี�ก็คงเกิดืขึ�นในความรู�สีึกของผืู�นำ
ฝายไทยไดื�เช่นกัน ในสีมัยต่่อมา เช่น ช่วงสีมัยสีงครามเย็น ที�สีหรัฐอเมริกา
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 27
เข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัอยา่ งมากในช่วงทศ์วรรษ
ดื�วยหลัักใหญ่
คือ การช่วยปื้องกันภูยั ค๊กคามจากคอมมิวนสีิ ต่ใ์ นนามซ็โี ต่�
สี.ปื.อ. แต่่
ในขณะเดืียวกัน สีหรัฐอเมริกากลัับมีข�อกำหนดื มีเงื�อนไขต่่าง ต่่อไทยไม่น�อย
โดืยเ พูาะการห� า มการต่ิ ดื ต่่ อ กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นแทบท๊ ก ดื� า น รวมถึ ง
การค�าขายการสี่งสีินค�าต่่าง ที�ไทยเคยค�าขายกับจีนแดืงแลัะรัสีเซ็ีย ฯลัฯ
ซ็ึ�งทั�งหมดืนี�ผื�ูนำไทยย่อมรู�สีึกข�องใจแลัะมองออกว่า สีหรัฐอเมริกาเน�นผืลั
ปืระโยชน์ของต่นเองมากกวา่ ปืระเทศ์เลั็ก เชน่ ไทย แต่่ผืน�ู ำไทยคง “น�ำท่วมปืาก”
พููดืไม่ออก บอกไม่ถกู ไดื�แต่่เก็บไว�ในใจแลัะนำมาบอกกลั่าวเปื็นนัยต่ามบันทึกนี�
เรื�องนี�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�กลั่าวถึงจ๊ดืหมายของการ
ก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนในบริบทช่วงนั�นไดื�เปื็นอย่างดืี ทั�งยังย�อนกลัับไปืในอดืีต่
ว่า ท่านไดื�รับความคิดืนี�มาจากใคร ความต่อนหนึ�งว่า
“เราจะเหน็ ในโลักปืัจจ๊บนั ทัง� ทีม� ปืี ระเทศ์ทอ�ี า� งเปื็นปืระชาธิปืไต่ย
หรือเคารพูสีิทธิมน๊ษยชนมาก แต่่ในใจจริงของปืระเทศ์ต่่าง นี� โดืยเ พูาะ
ปืระเทศ์ใหญ่ ลั�วนแลั�วแต่่มีความต่�องการที�จะสี่งเสีริมแสีวงหา
ผืลัปืระโยชน์ แ ห่ ง ชาต่ิ ข องต่นเปื็ น ใหญ่ ผืลัปืระโยชน์ ข องชาต่ิ อื� น
เขาไม่สีน แลัะเขาพูยายามที�จะเอารัดืเอาเปืรียบให�มาก โดืยเ พูาะ
ในปืัจจ๊บนั นี� แลัะในอนาคต่ทีจ� ะถึง อาจจะเปื็นระยะเวลัาทีลั� ำบากมาก
สีำหรับปืระเทศ์เลั็ก โดืยเ พูาะปืระเทศ์ที�ไม่รวมกัน แต่่เมื�อรวมกัน
แลั�วอย่างน�อยก็ดืีขึ�นกว่าเดืิม ข�อคิดือันนี�ก็เปื็นความจริง ต่ลัอดื ปื
ทีผื� า่ นมาไดื�พูสีิ จู นแ์ ลั�ววา่ ความต่อ� งการของเราทีจ� ะรวมกันเพูือ� ให�เปื็น
กอบเปื็นกำขึ�น ไดื�ปืระโยชน์ต่ามที�เราม๊่งหวังนี�เปื็นจ๊ดืหมายที�แท�จริง
ไม่ว่าใครจะเดืาว่าอย่างไรก็ต่าม
ผืู�บรรยายขอย�ำว่า วัต่ถ๊ปืระสีงค์ท�ีเราต่�องการก็คือ เราต่�องการ
จะให�ความแบ่งแยกกันในหมูปื่ ระเทศ์ในภููมภูิ าคเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นี�
หมดืสีิ�นไปื แลัะให�เปื็นกอบเปื็นกำขึ�นมา ข�อคิดือันนี�ผืู�บรรยายไดื�
มาจากหลัายฝาย ฝายทีสี� ำคัญทีสี� ดื๊ คือ ท่านปืรีดืี พูนมยงค์ ซ็ึง� เปื็นท่านแรก
ที�ไดื�ให�ความคิดืเห็นว่า หลัังสีงครามโลักครั�งที�สีอง ปืระเทศ์ต่่าง
ในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นา่ จะรวมต่ัวกัน ต่อนนัน� ท่านม๊ง่ ไปืทางอินโดืจีน
ซ็ึง� ถา� ฝรัง� เศ์สีถอนต่ัวออกไปื ก็จะเกิดืชอ่ งวา่ ง
เพูราะ ะนัน�
ปืระเทศ์ไทยซ็ึง� เปื็นปืระเทศ์เก่าแก่ ซ็ึง� ไม่เคยต่กเปื็นทาสีของใคร ก็นา่ จะ
เปื็นผืู�ริเริ�มในการรวมปืระเทศ์ต่่าง ไม่ใช่รวมภูายใต่�การบงการของ
ปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ท�มี ีปืระโยชน์สี่วนไดื�
สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน”
แนวคิ ดื เรื� อ งการรวมต่ั ว ของปืระเทศ์ในภูู มิ ภู าคนี� คื อ “ไม่ ใช่ ร วม
ภูายใต่�การบงการของปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ที�มี
ปืระโยชน์สี่วนไดื�สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน” น่าจะเปื็นสีิ�งที�ผืู�นำไทยก็คงหวังจาก
ฝายสีหรัฐอเมริกาหรือชาต่ิมหาอำนาจอื�น เช่นกัน ทั�งนี�เพูราะโดืยธรรมชาต่ิ
แลั�ว ท๊กปืระเทศ์ไม่ว่าใหญ่หรือเลั็ก ไม่ยกเว�นไทย แต่่ท๊กปืระเทศ์ลั�วนต่่างก็มี
ผืลัปืระโยชน์แห่งชาต่ิที�ต่�องรักษา แลัะที�สีำคัญยิ�งก็คือ ปืระเทศ์เลั็กทั�งหลัาย
ต่่างก็ต่�องการเปื็นอิสีระ มีเอกราชในการบริหารจัดืการบ�านเมืองของต่นเอง
มากกว่าอยูภู่ ายใต่�การบงการของชาต่ิมหาอำนาจ ทีเ� ข�ามามีบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะมิต่ร ในฐานะพูี�ใหญ่ ซ็ึ�งคงความเหนือกว่าดื�วยข�ออ�างช่วยปื้องกันภูัย
ศ์ัต่รูจากภูายนอก
พูินจิ ในแง่นี� ความรูสี� กึ ของพูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ทีไ� ดื�บรรยาย
ไว�ในปื พู.ศ์.
ก็อาจสีะท�อนมาจากสี่วนลัึกที�ไทยต่�องเผืชิญกับปืัญหา
ต่่าง ภูายใต่�แรงกดืดืันจากความเปื็นพูันธมิต่ร โดืยเ พูาะจาก “พูี�ใหญ่” คือ
สีหรัฐอเมริกา ที�มักบงการหรือบังคับไทยอยู่ไม่น�อย ไทยจึงริเริ�มเรื�องการก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียนขึ�นมา แลัะน่าจะเปื็นจริงเช่นนั�น เนื�องจากมีหลัักฐานชั�นต่�น
รองรับอยู่ไม่น�อย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับในเอกสีารของสีหรัฐอเมริกา
เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
27
6/10/2568 20:28:33
ต่ามข�อสีมมต่ิฐานนี� มีข�อเท็จจริงรองรับอยู่มากมายจากเอกสีารลัับ
ของ
ดืังที�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านเอกสีารช๊ดื
แลัะ
เพูื�อ
ทำความเข�าใจ เข�าถึง ความสีัมพูนั ธร์ ะหวา่ งไทยกับสีหภูาพูโซ็เวยี ต่ รสีั เซ็ีย
จากม๊มมองของเอกสีารสีหรัฐอเมริกา แลัะข�อมูลัที�ค�นพูบในครั�งนี�
เมือ� ปื - มีนยั สีำคัญทีน� า่ สีนใจว่า แม�ในช่วงสีงครามเย็นนัน�
ไทยกั บ รั สี เซ็ี ย เปื็ น ศ์ั ต่ รู กั น เพูราะดื� ว ยการยึ ดื อ๊ ดื มการณ์
ทีแ� ต่กต่่างกันโดืยพูืน� ฐานก็จริง แต่่ความเปื็นศ์ัต่รูหรือช่องว่าง
ความสีัมพูันธ์ดืงั กลั่าวกลัับไดื�รบั การขยายให�กว�างขึน� อย่างมาก
จากฝายสีหรัฐอเมริกา คือปืัญหาไทยกับรัสีเซ็ียสี่วนหนึ�ง
มาจากนโยบายแลัะการปืฏิิ บั ต่ิ ก ารของสีหรั ฐ อเมริ ก า
เปื็นต่ัวแปืรสีำคัญดื�วย
ทั�งนี�ก็เนื�องจากสีหรัฐอเมริกามักแสีดืงบทบาทชี�นำ
แลัะคอยกำกับฝายไทยอยู่เสีมอ แลัะแทบท๊กดื�านเลัยก็ว่าไดื�
เรือ� งนีม� ใิ ชเ่ พูราะสีหรฐั อเมริกาเหน็ วา่ ภูยั จากรสีั เซ็ยี หรือคอมมิวนสีิ ต่์
เปื็นเรื�องใหญ่ หากเพูราะสีหรัฐอเมริกาเองก็ต่�องการผืูกขาดืผืลัปืระโยชน์
ทางเศ์รษฐกิจ - การค�า บรรยากาศ์เช่นนี�ก็อาจเทียบไดื�กับสีมัยปืัจจ๊บัน
เรือ� งกำแพูงภูาษีจากนโยบาย
. จึงไดื�กำหนดืมาต่รการกีดืกัน การปื้องกัน
ต่่าง ทัง� โดืยทางต่รงแลัะทางอ�อมกับไทยในหลัายรูปืแบบ ในทางหนึง� ทีปื� รากฏิ
อยา่ งสีม�ำเสีมอ ก็คอื การค�ากับรสีั เซ็ยี คา่ ยคอมมิวนสีิ ต่์นนั� ทางสีหรฐั อเมริกาไดื�
กำหนดืสีินค�าต่�องห�ามจำนวนมาก ซ็ึ�งรายการสีินค�าต่�องห�ามนี�คือ สีินค�าหลััก
ที�ไทยสี่งออกมาแลั�วทั�งสีิ�น ที�สีำคัญคือ ไทยต่�องรายงานให�สีหรัฐอเมริกาทราบ
ท๊กเดืือนเสีมอว่า ไดื�ขายสีินค�าอะไรกับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ แน่นอนว่าภูายใต่�
กระบวนการเช่นนี� ผืู�นำ รัฐบาลัไทยย่อมต่�องเผืชิญกับแรงกดืดืันจากฝายสีหรัฐ
ไม่น�อย ในฐานะที�ปืระเทศ์ไทยเปื็นชาต่ิเอกราช
อันที�จริงแลั�ว เรื�องนี�ผืู�นำไทยก็คงทราบดืีแลัะรับรู�อยู่เต่็มอก เพูราะ
ปืระเทศ์ที�สีร�างแรงกดืดืันไทยนั�น แทนที�จะมาจากฝายรัสีเซ็ีย ค่ายคอมมิวนิสีต่์
กลับั มาจากฝายพูนั ธมิต่รในคา่ ยโลักเสีรีดืว� ยกันเองเสีียเปื็นสี่วนใหญ่ ดืงั นัน� เมือ� มี
โอกาสีบ�าง ผืูน� ำไทยจึงพูยายามหลั๊ดืออกมาจากค่ายโลักเสีรี ดื�วยการจัดืต่ัง� กลั๊ม่
อิสีระภูายในภููมภูิ าค เช่น
แลัะการเข�าหารัสีเซ็ียแลัะจีนแดืงมากขึน�
ในเวลัาต่่อมา เมื�อสีหรัฐอเมริกาแลัะ
ไดื�ลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะนายใหญ่ของไทยแลัะหลัายปืระเทศ์ใน
ในช่วงต่�นทศ์วรรษ
เปื็นต่�นมา
น อ ก จ า ก เ รื� อ ง
อาเซ็ยี นแลัะรสีั เซ็ยี แลั�ว
ผืู� น ำไทยก็ พู ยายาม
หาทางออกห่ า งจาก
ค่ายเดืิม-โลักเสีรีเท่าที�
สีถานการณ์ ไ ดื� เ อื� อ
อำนวยให� แลัะหนทาง
หนึ�งที�เปื็นไปืไดื�ก็ดื�วย
ก า ร เข� า ห า จี น แ ดื ง
เมื�อมีโอกาสี เพูราะจีน
เปื็นต่ลัาดืใหญ่มานานแลั�ว ทีสี� ำคัญคือ การคบหากับจีนย่อมเปื็นหลัักปืระกันเรือ� งภูัย
คอมมิวนิสีต่์หรือการสีร�างดื๊ลัอำนาจไปืในต่ัวดื�วย ดืังนัน� เมือ� มีโอกาสี ไทยจึงหันไปื
ปืรับความสีัมพูันธ์กับจีนในช่วงต่�นทศ์วรรษ
ซ็ึ�งก็ถูกจับต่ามองจากฝาย
สีหรฐั อเมริกาเชน่ เดืิม ดืู เอกสีารลับั เรือ� ง “
” พูันเอก ดืร.สีรศ์ักดืิ งามขจรก๊ลักิจ “ ปื
ไทย-รัสีเซ็ีย การทบทวนองค์ความรู�สีมัยสีงครามเย็นต่อนต่�น จากม๊มมอง
ของนักการทูต่แลัะเอกสีารลัับฯ ” พูลัเอกหญิง ศ์.ดืร.สีมเดื็จพูระเทพูรัต่นราชสี๊ดืา ฯ
สียามบรมราชก๊มารี บก.
ป็แห้่งความสััมพันัธ์รีะห้ว่างรีาชอาณาจ้ักรี
ไทย รีัสัเซื่ีย จ้ากมุมมองของเอกสัารีรีัสัเซื่ีย สัห้รีั อเมรีิกาแลูะนัักวิชาการี
ไทย รีัสัเซื่ียศิึกษา
อย่ า งไรก็ ดืี เรื� อ งที� ผืู� น ำฝายไทยไม่ พู อใจท่ า ที ข องสีหรั ฐ อเมริ ก านี�
ฝายสีหรฐั อเมริกาเองกลับั แสีดืงอาการแลัะต่อบสีนองไดื�ชดืั เจนกวา่ โดืยเ พูาะ
หากเรือ� งทีไ� ม่พูอใจนัน� เปื็นเรือ� งในดื�านทีเ� กีย� วกับการทหาร ความมัน� คง ดืังความ
เช่นที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื เลั่าปืระเดื็นนี�ไว�ว่า “ ทางสีหรัฐเองเมื�อเห็น
ไทยโดืยเ พูาะต่ัวผืู�บรรยาย พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไม่มีความ
ศ์รัทธาในซ็ีโต่� ก็พูยายามหาทางแก�ไขให�ซ็โี ต่�มปืี ระสีิทธิภูาพูมากขึน� จึงไดื�ปืรึกษา
กับรัฐมนต่รีต่่างปืระทศ์ ดืีนรัสีค์ ซ็ึ�งต่กลังจะออกแถลังการณ์ร่วม ในที�สี๊ดื
กษา
28 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 28
ก็ออกแถลังการณ์รว่ มซ็ึง� มีคา่ เท่า กับเปื็นสีนธิสีญ
ั ญาชนิดืหนึง� ” แลัะมีนำ� หนัก
กว่าซ็ีโต่� “ แถลังการณ์ร่วมระหว่างรัฐมนต่รีดืีนรัสีค์ กับผืู�บรรยาย หมายถึง
พูันเอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์ อยา่ งนอ� ยก็มปืี ระโยชน์มากกว่าสีัญญา
ซ็ีโต่� ” แถลังการณ์ร่วมนี�เกิดืขึ�นในปื
แต่่หากเปื็นข�อเสีนอในเรื�องดื�านการเมือง การเจรจาสีันต่ิภูาพู
กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นปืั ญ หาสีงครามเวี ย ดืนามแลั� ว
ฝายสีหรัฐอเมริกากลัับแสีร�งไม่รู� มิไดื�ใสี่ใจมากนัก โดืยเ พูาะ
การริเริ�มของ
แลัะการจัดืต่ั�ง
ดืังจะเห็นไดื�ว่า
ฝายความมั�นคง เช่น
กลัับมิไดื�สีนใจกับข�อเสีนอของ
ไทยในเรื�องการจัดืต่ั�งแลัะการดืำเนินการในช่วงสีิบปืแรก
ของอาเซ็ียน ซ็ึ�งก็สีอดืคลั�องกับข�อมูลัลัับในเอกสีารของ
สีหรัฐอเมริกา
ดืังที�ปืรากฏิในเอกสีารลัับช๊ดื
แลัะ
ทีสี� ำคัญคือ ข�อมูลัจากเอกสีารลัับของ
ในบริบทแวดืลั�อมใหญ่
ของสีงครามเย็นในขณะนั�น กลัับยืนยันแลัะมีข�อเท็จจริงอยู่มากที�แสีดืง
ให�เห็นทั�งในทางต่รงแลัะทางอ�อมว่า ฝายไทยต่ั�งแต่่ระดืับผืู�นำลังมาถึงระดืับ
ผืูปื� ฏิิบต่ั กิ าร รวมทัง� ฝายเอกชนพู่อค�านักธ๊รกิจทีเ� กีย� วข�องกับการค�าต่่างปืระเทศ์
โดืยเ พูาะการค�ากับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ซ็ึ�งมีมูลัค่าไม่น�อย ต่่างก็รู�สีึกไม่พูอใจ
ต่่อนโยบาย ข�อกำหนดืทีสี� หรัฐอเมริกาห�ามค�าขายหรือมีกฎระเบียบอย่างเข�มงวดื
ในการค�าขายกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ แต่่ฝายไทยก็ไม่สีามารถแสีดืงออกมาไดื�อย่าง
ชัดืเจนนัก
อยา่ งไรก็ต่าม หนทางออกของเรือ� งนีก� ย็ งั พูอมีชอ่ งทางอยูบ่ า� ง แลัะสีะทอ� น
ให�เห็นถึงภููมิปืัญญาแลัะจ๊ดืยืนของผืู�นำไทยที�มี “ความชาญ ลัาดื” แลัะรู�จักใช�
นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกา เช่นเดืียวกับผืู�นำไทยในอดืีต่
ที�ผื่านมา ดืังเช่นในสีมัยสีงครามโลักครั�งที� ซ็ึ�งทั�งฝายจอมพูลั ปื. พูิบูลัสีงคราม
แลัะฝายนายปืรีดืี พูนมยงค-์ เสีรไี ทย ต่่างกเ็ คยดืำเนนิ การมาในลัักษณะเชน่ นีม� า
แลั�ว ในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายญี�ปื๊นแลัะฝายสีัมพูันธมิต่ร “อย่างชาญ ลัาดื”
แลัะนำพูาปืระเทศ์อยูร่ อดืปืลัอดืภูัย ซ็ึง� เรือ� งนีม� นี กั วิชาการต่ะวนั ต่กเสีนอข�อคิดื
ไว�อย่างน่าสีนใจ แลัะไทยเราสีามารถเรียนรู� นำมาใช�พูินิจผืู�นำไทย-อาเซ็ียน
ในสีมัยสีงครามเย็นไดื�เปื็นอย่างดืียิ�ง
ที่ าที่ อ น ร เที่ศเล่ก
อคดื ากนัก าการต ันตก-ส นัก
คดือเมรกัน
ควรกลั่าวไว�ก่อนว่า ผืู�เขียนมิไดื�นิยมชมชอบพูวกต่ะวันต่กหรือพูวก
อเมริกันมากนัก แม�เคยใช�ชีวิต่แลัะเรียนปืริญญาเอกอยู่ท�สีี หรัฐอเมริกามานาน
หลัายปืก็ต่าม แลัะยังคงคิดืจะไปืสีหรัฐอเมริกาเสีมอหากมีโอกาสี แม�อยู่ในสีมัย
. ดื�วยนโยบาย “
” แลัะกำแพูงภูาษีสีูงก็ต่าม ทั�งนี�เพูื�อ
แสีวงหาข�อมูลัแลัะความรูท� างวิชาการเพูิม� เต่ิม เพูราะในดื�านข�อมูลั ความรูห� รือ
เรือ� งวิชาการแลั�ว ก็ต่อ� งยอมรบั วา่ พูวกต่ะวนั ต่กหรือคนอเมริกนั นัน� มีความเปื็น
นักอา่ น นักคิดื นักสีรา� งสีรรค์ นักเขยี น แลัะผืลัิต่ผืลังานวชิ าการ นวัต่กรรมใหม่
ที�ท�าท�ายเสีมอ
สีิ�งเหลั่านี�จึงเปื็นเหต่๊ผืลัที�ผื�ูเขียนยกย่อง ศ์.ดืร.
.
อลัั เฟัรดื ดืบั เบลัิ ยู แมคคอย ไวใ� นใจเสีมอ ท่านเคยเปื็นอาจารย์ของผืูเ� ขยี นมากอ่ น
ณ มหาวิทยาลััยวิสีคอนซ็ิน แมดืิสีัน
แลัะท่านก็คือ หนึ�งในบรรดืานักวิชาการอเมริกันที�ทำงานหนักแลัะมีวินัย
ในทางวิชาชีพูระดืับสีูง คือมีความรับผืิดืชอบ ขยันแลัะอดืทน ไม่ต่�องให�ใคร
มาบังคับ ท่านก็ผืลัิต่งานที�มีค๊ณภูาพูออกมาอย่างสีม�ำเสีมอ แลัะเปื็นที�ยอมรับ
กันอยา่ งกวา� งขวาง โดืยเ พูาะดืา� นเอเชยี ศ์ึกษาแลัะ หรือนักปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี
ต่ะวันออกเ ียงใต่�
แ น ว คิ ดื
ของ ศ์.ดืร.
อาจารย์ แ มคคอย
ในข� อ เขี ย นชิ� น เลั็ ก
ที� ผืู� เ ขี ย นจะไดื� ก ลั่ า ว
ถึ ง ต่่ อ ไปืนี� ก็ คื อ การ
ม อ ง แ ลั ะ อ ธิ บ า ย
พู ต่ิ ก รรมทางการ
เมืองของผืู�นำในเอเชีย
ต่ ะ วั น อ อ ก เ ี ย ง ใ ต่�
สีมั ย สีงครามโลักฯ
จากภูายในหรือข�างใน
คือจากม๊มมองของผืู�นำท�องถิ�นหรือจากจ๊ดืยืนของชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคนี�
ที�มีกลัอ๊บายของต่นเองในการบริหารจัดืการ รับมือกับการเข�ามาของชาต่ิ
มหาอำนาจ-การเมืองระดืับโลัก โดืยที�ผืู�นำในแต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
6/10/2568 20:28:34
ยังคงเปื็นผืู�กระทำมากกว่า
ผืู� ถู ก กระทำ คื อ มิ ใช่ เ ปื็ น
เพูี ย งรั ฐ บาลัห๊่ น หรื อ ต่� อ ง
ทำต่ามฝายมหาอำนาจ
ที�ต่นเลัือกหรือสีังกัดือย่าง
ต่ายต่ัว เพูราะในความจริงแลั�ว
ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก เช่น ผืู�นำ
ไทยทั� ง ฝายทหารแลัะ
พูลัเรือน ต่่างก็มีอิสีระแลัะ
รู�จัก “หลัอกลั่อ” ปืระเทศ์
มหาอำนาจทีเ� ข�ามาเกีย� วข�อง “อย่างชาญ ลัาดื” ดืังต่ัวอย่างในสีมัยสีงครามโลักฯ
ต่ามแนวคิดืนี� ศ์.ดืร.
เห็นว่า ผืู�นำแต่่ลัะปืระเทศ์ในภููมิภูาคนี�
เชน่ ไทยหรือฟัิลัปืิ ปืนิ สี์ ต่่างมีความชาญ ลัาดืแลัะดืำเนนิ การให�บรรลัเ๊ ปืา้ หมาย
ของต่นอย่างมีไหวพูริบ คือไม่ไดื�คิดืจะผืูกต่ิดืหรือเกาะชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึ�ง
ฝายใดืในการเมืองระหว่างปืระเทศ์อย่างต่ายต่ัวนัก แต่่มกั เปื็นไปืแบบพูลัิกแพูลัง
หรือเลัื�อนไหลัอยู่ต่ลัอดืเวลัา คือก�าวทันกระแสีโลักแบบไปืต่ามสีถานการณ์ที�
เอื�ออำนวยให�กับฝายต่นไดื�เปืรียบในทางการเมืองเสีมอ
ต่ัวอย่างเช่น ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก นั�น อาจเลั่นบทเปื็นฝายนิยมญี�ปืนหรื
๊ อ
สีนับสีน๊นสีัมพูันธมิต่รก็ไดื� หากการเลั่นบทนั�นยังปืระโยชน์ให�แก่ชาต่ิบ�านเมือง
กลั๊่ ม ของต่นเหนื อ คู่ แข่ ง อื� น แลัะพูร� อ มจะปืรั บ เปืลัี� ย นบทไดื� เ สีมอหาก
สีถานการณ์ แ ปืรเปืลัี� ย นไปื ในแง่ นี� ก ารยึ ดื มั� น กั บ อ๊ ดื มการณ์ ข องญี� ปื๊ น
หรื อ ฝายต่ะวั น ต่กในระหว่ า งสีงครามโลักฯ จึ ง มี ค วามสีำคั ญ น� อ ยกว่ า
“จ๊ ดื ยื น ” ของผืู� น ำปืระเทศ์เลั็ ก
เ พูื� อ ค ว า ม อ ยู่ ร อ ดื ข อ ง ช า ต่ิ ต่ น
การรั ก ษาอำนาจภูายในของผืู� น ำใน
แต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
งานเขียนของ ศ์.ดืร.
มี เ ปื็ น จำนวนมาก เลั่ ม ที� รู� จั ก กั น ดืี
ในเมืองไทย น่าจะไดื�แก่ The Politics of
หรือ
:
:
แลัะ
แลัะเลั่มลัา่ สี๊ดืคือ
:
,
.
,
:
.
แต่่มีอีกเลั่มหนึ�งซ็ึ�งคนไทยแทบไม่รู�จักเลัย นั�นก็คือ หนังสีือ
แลัะขอแนะนำว่า
ถ�าท่านสีนใจศ์ึกษาวิจัยหัวข�อใหม่ ที�จะช่วยทำให�เข�าใจปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทย
ปืระเทศ์ต่่าง ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�สีมัยสีงครามโลักครั�งที� ไดื�อย่าง
ถึงแก่นแลั�ว แนวคิดืหรือข�อเสีนอแนะของ ศ์.ดืร.
จะช่วยกระต่๊�นฐาน
คิดืของเราให�คิดืกว�างแลัะลัึกกว่าเดืิมไดื�มาก ทั�งวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์แลัะ
การค�นแสีวงหาหลัักฐานแนวใหม่ ทีน� กั ปืระวัต่ศ์ิ าสีต่ร์สีก๊ลัเดืิมหรือวาทกรรมเก่า
อาจไม่เคยคิดื หรือคิดืแต่่ไม่เคยเ ลัียวใจมาก่อนเลัยก็ไดื�
นอกจากนี� ข�อเสีนอหลัักของ ศ์.ดืร.
ที�น่าสีนใจแลัะมีน�ำหนัก
อีกเรื�องหนึ�งก็คือ วิธีการมองแลัะอธิบายพู ต่ิกรรมทางการเมืองของบรรดืา
ผืู�นำชาวพูื�นเมืองจากจ๊ดืยืนภูายในหรือม๊มที�เปื็นจริง คือความขัดืแย�งแลัะ
การต่อ่ สีูท� างการเมืองของบรรดืาผืูน� ำในเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่สี� มยั สีงครามโลักฯ
ที� ศ์.ดืร.
เน�นว่า ผืูน� ำท�องถิน� ในภููมภูิ าคนีห� รือเอเชียอาคเนย์ ไม่ไดื�มเี รือ� ง
ความจงรักภูักดืีต่อ่ ชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึง� ฝายใดืแบบต่ายต่ัว หรือไมไ่ ดื�ยดืึ ต่ิดื
กับอ๊ดืมการณ์ใดือย่างเหนียวแน่น ไม่วา่ จะเปื็นปืระชาธิปืไต่ย เผืดื็จการฟัาสีซ็ิสีต่์
คอมมิวนสีิ ต่์ หากแต่ม่ กั ทำต่ัวแบบพูลัวัต่ไปืต่ามกระแสีของโลัก แลัะทีสี� ำคญ
ั คือ
การเปืลัี�ยนข�าง ย�ายค่าย มักเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ หากมีโปืรโมชันหรือก็คือ การไดื�รับ
ปืระโยชน์จากการเข�ามาของชาต่ิมหาอำนาจนั�น
ต่ามข�อเสีนอนี�เปื็นการมองจากจ๊ดืยืนของผืู�นาปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ั�ง
เพูราะในฐานะปืระเทศ์เลั็กยอ่ มต่อ� งมีทางเลัือกในการปืกปือ้ งต่นเองจากกระแสี
การเมืองโลัก ดืังผืู�นาอาเซ็ียนต่่างก็พูยายามทาต่ัวให�เข�ากับสีถานการณ์ของ
สีงครามในแต่่ลัะช่วงที�เข�ามา เพูื�อความอยู่รอดืของชาต่ิแลัะอานาจของกลั๊่ม
ต่นต่�องมาก่อนเปื็นลัาดืับแรก โดืยต่่างก็มิไดื�ใสี่ใจเรื�องความสีวามิภูักดืิหรือการ
ยึดืต่ิดืกับอ๊ดืมการณ์ของมหาอานาจฝายหนึ�งฝายใดือย่างต่ายต่ัวนัก
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 29
พููดืง่าย ก็คือ จ๊ดืยืนของผืู�นาของไทย-เพูื�อนบ�านอาเซ็ียน มักมองแลัะ
บริหารจัดืการกับการเมืองโลักไปืในแนวทางเดืียวกัน คือต่่างคิดืถึงกลั๊ม่ การเมือง
ของต่นเองแลัะชาต่ิบ�านเมืองของต่นต่�องมาก่อน สี่วนเรื�องการเข�าร่วมกับฝาย
ญี�ปื๊นหรือสีัมพูันธมิต่ร ก็เปื็นเรื�องแลั�วแต่่สีถานการณ์ไหนที�จะเอื�อปืระโยชน์ให�
ฝายต่นไดื�เปืรียบ อยู่รอดื
ดืังนั�น ผืู�นำชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคอ๊ษาคเนย์นี� จึงมี “ต่ัวเลัือก” หรือ
เลัือกไดื�ว่าจะอยู่กับมหาอำนาจใดื แลัะเปื็นผืู�กระทำมากกว่าเพูียงเปื็นผืู�ต่าม
ฝายมหาอำนาจแต่่ถ่ายเดืียว เช่น ถ�าเข�ากับญี�ปื๊นไดื�ปืระโยชน์ก็เอา แต่่ถ�าหาก
เห็นว่าอยู่กับญี�ปื๊นแลั�วจะเปื็นฝายเสีียเปืรียบคู่แข่งแลัะ หรือปืระเทศ์ชาต่ิ
เสีียหาย ก็พูร�อมจะย�ายค่ายไดื�เสีมอ
ดื�วยเหต่๊นี� การจะเปืลัี�ยนข�างหรือคิดืย�ายฝายในระหว่างสีงครามฯ
ก็ถอื เปื็นเรือ� งปืกต่ิเช่นกันหรือเปื็นไปืต่ามหลัักธรรมชาต่ิ กฎสีากลัของความอยูร่ อดื
พูิ นิ จ ในแง่ น�ี นั ก ปืระวั ต่ิ ศ์ าสีต่ร์ ผืู� ซ็ึ� ง ย่ อ มจะ ลัาดืกว่ า บ๊ ค คลัในอดืี ต่ ที� ศ์ึ ก ษา
เนือ� งจากรูว� า่ ฝายไหนชนะฝายไหนแพู� จึงไมค่ วรใชอ� คต่ใิ ดื ในปืัจจ๊บนั กลับั ไปื
กลั่ า วโทษ ซ็� ำ เต่ิ ม การกระทำของผืู� ใ ดืก็ ต่ ามที� ผื่ า นมาแลั� ว เพูราะผืู� น ำ
ในปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ต่่างไดื�พูยายามทำดืีที�สี๊ดืแลั�วในเงื�อนไขขณะนั�น
ต่ามแนวคิดืของ ศ์. ดืร.
นี� จึงเปื็นมองต่ามความจริงอย่างมี
เหต่๊ผืลัจากจ๊ดืยืนของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็ก แลัะน่าสีนใจ นอกจากจะช่วยทำให�เข�าใจ
เข�าถึงปืัญหา “เนือ� ใน” ของไทยในสีมัยสีงครามโลักฯ แลั�ว ยังมีปืระโยชน์ในการ
มองแลัะทำความเข�าใจปืญ
ั หาภูายในของแต่่ลัะชาต่ิ บทบาทแลัะพู ต่ิกรรมของ
ผืูน� ำไทยแลัะในเพูือ� นบ�านอาเซ็ียน รวมทัง� ผืูน� ำอืน� ในปืระเทศ์โลักทีสี� าม กำลััง
พูั นาในสีมัยต่่อมา สีมัยสีงครามเย็น ไดื�เปื็นอย่างดืีอีกดื�วย
ในกรณีของไทยกับสีงครามโลักฯ นั�น แทนที�จะมองแลัะอธิบายจาก
ภูายนอก ปืัจจัยทางการเมืองระหว่าง
ปืระเทศ์ของความขั ดื แย� ง โลักสีอง
ฝายใหญ่ เ ปื็ น คำต่อบในแบบเดืิ ม นั� น
ศ์. ดืร.
กลัับเน�นการมองจาก
ดื�านใน การปืรับต่ัวของผืู�นำปืระเทศ์
เลั็ก แลัะ หรือการอธิบายจากจ๊ดืยืน
ของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ัง� ยอ่ มจะ
เ ห็ น ค ว า ม เ ปื ลัี� ย น แ ปื ลั ง ภู า ย ใ น
ปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ของชาต่ิเลั็ก เช่น ไทยเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ไดื�ดืีกว่าจาก
มองจากระดืับโลัก
ต่ามแนวคิดืของ ศ์.ดืร.
ในกรณีของไทยสีมัยสีงครามโลักฯ นั�น
ยอ่ มจะช่วยให�เหน็ ความขัดืแยง� ภูายในของไทยชัดืเจนกวา่ เพูราะต่่างฝายต่่างก็มี
เปืา้ หมายทางการเมืองของกลั๊ม่ ต่น ทัง� ในดืา� นการรักษาชาต่ิบา� นเมือง ความอยู่
รอดืแลัะ หรือการเสีริมสีร�างฐานอำนาจของต่นในยามสีงครามฯ โดืยต่่างฝาย
ต่่างก็งัดืกลัย๊ทธ์เรื�องระหว่างฝายนิยม-ต่่อต่�านญี�ปื๊น หรือฝายนิยมเผืดื็จการปืระชาธิปืไต่ยมาต่่อสีู�กัน คือต่่างฝายต่่างก็รู�จักจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก
“อย่ า งชาญ ลัาดื” แลัะมี อ ำนาจขึ� น -ลังไปืพูร� อ มกั บ สีถานการณ์ ข อง
สีงครามโลักฯ นั�นเอง
ในช่วงหลัังจากนี� ความขัดืแย�งแลัะการต่่อสีู�ทางการเมืองของผืู�นาไทย
แลัะเพูื�อนบ�านในอาเซ็ียน รวมทั�งที�ไกลัออกไปืทางลัาต่ินอเมริกาแลัะแอฟัริกา
ก็ยังคงอยู่ในเสี�นทางเดืียวกับที�เคยเกิดืขึ�นมาแลั�วในสีมัยสีงครามโลักฯ
ดื�วยเหต่๊นี� แนวคิดืของ ศ์.ดืร.
จึงยังคงทันสีมัยแลัะสีามารถนำมา
ใช�ในสีมัยต่่อมา คือสีมัยสีงครามเย็นไดื�เช่นกัน ดืังต่ัวอย่างงานของ .
. .
:
,
แลัะของ .
.
:
,
ซ็ึ�งนำเสีนอ
แนวคิดืใหม่ท�ีคลั�ายกัน คือการมอง
ผืู� น ำในปืระเทศ์กำลัั ง พูั นาจาก
จ๊ดืยืนของพูวกเขาแบบมีชวี ต่ิ เปื็นของ
ต่นเอง มิใช่เปื็นเพูียงรัฐบาลัห๊น่ ผืูร� บั ใช�
ม ห า อ ำ น า จ ฝ า ย ห นึ� ง ฝ า ย ใ ดื
เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
29
6/10/2568 20:28:34
ของสีองค่ายนั�น โลักเสีรีกับคอมมิวนิสีต่์
จ๊ดืเดื่นในงานของ .
แลัะ .
คือเน�นการพูินิจ
อย่างใสี่ใจจากจ๊ดืยืน ม๊มมองที�เปื็นจริงว่า ผืู�นำในบรรดืาปืระเทศ์เลั็ก เหลั่านี�
มีปืฏิิกริ ยิ าสีนองต่อบต่่อการเมืองโลักอยา่ งไร ดื�วยเงือ� นไข เหต่๊ผืลัอะไรจากจ๊ดืยืน
แลัะการทำของผืู�นำชาวพูื�นเมืองในแต่่ลัะปืระเทศ์เปื็นต่ัวต่ั�งหรือเปื็นพูระเอก
ของเรือ� ง มากกวา่ เนน� วางบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจ ไม่วา่ จะเปื็น
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี หรือสีหภูาพูโซ็เวียต่-ค่ายคอมมิวนิสีต่์เปื็นผืู�กำหนดื
หลัักแต่่เพูียงฝายเดืียว ซ็ึ�งถือเปื็นวาทกรรมเก่าหรือต่ามแนวเดืิมในการอธิบาย
จากกระแสีหลัักที�ผื่าน
ในทางต่รงข�าม .
แลัะ .
กลัับให�ความสีำคัญ
กับบทบาทแลัะอิทธิพูลัของปืระเทศ์เลั็กดื�วย เนื�องจากผืู�นำของชาต่ิเลั็กต่่าง
ต่่างก็มีม๊มมอง มีต่ัวเลัือกแลัะไดื�เลัือกแบบชาญ ลัาดื เช่นเดืียวกับผืู�นำของ
ภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�ในสีมัยสีงครามโลักฯ คือมักเลัือกรับหรือ
เข�าข�างชาต่ิมหาอำนาจเปื็นเพูียง ากหน�า แต่่ในหลััง ากแลั�ว ผืูน� ำแต่่ลัะปืระเทศ์
ของชาต่ิเลั็กเหลั่านี� ต่่างก็มีจ๊ดืยืนของต่น มีเปื้าหมายเ พูาะของต่นเอง เพูื�อ
ความอยูร่ อดืในการเมืองระดืบั ชาต่ิ
ระดืั บ โลัก แลัะมี ค วามรั ก ชาต่ิ
ของต่นเองไม่ต่่างกัน ซ็ึ�งแนวคิดืนี�
ยังคงทันสีมัยในการพูินิจผืู�นำไทยอาเซ็ียนในสีมัยต่่อมา คือปืัจจ๊บันอนาคต่อันใกลั�ภูายใต่�ระเบียบโลัก
ใหม่ ในบริบทการแข่งขันของ ขั�ว
อำนาจใหญ่ ระหว่ า งฝายจี น กับฝายสีหรัฐอเมริกา . ไดื�อย่างดืีอีกดื�วย
ดืงั นัน� ขอ� เสีนอของ .
แลัะของ .
นี� จึงน่าสีนใจอย่างยิง� โดืยเ พูาะสีำหรับผืูสี� นใจทีจ� ะศ์ึกษา
วิจัยเชิงลัึกในเรื�องใหม่ ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทยแลัะ หรือปืระเทศ์เพูื�อนบ�าน
ในสีมยั สีงครามเยน็ แลัะสีมยั หลังั ต่อ่ มา เพูราะนอกจากข�อเสีนอนีเ� ปื็นการทา� ทา� ย
การอธิบายแบบวาทกรรมเดืิม แลัะเปืลัี�ยนวิธีการมองบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
มหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะสีหรัฐอเมริกา รวมทั�งบรรดืาผืู�นำท�องถิ�นในชาต่ิ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ในฐานะผืูเ� ลัน่ ทีม� คี วามเปื็นอสีิ ระหรือเปื็นต่ัวของต่ัวเอง
ในบริบทโลักแลั�ว ยังกระต่๊�นให�เราจำเปื็นต่�องแสีวงหาแหลั่งข�อมูลัใหม่
จากบรรดืาข�อมูลัเก่าของหอจดืหมายเหต่๊ฯ ต่่าง มาสีนับสีน๊นไดื�อีกดื�วย
ทั�งนี�ก็เพูราะเมื�อวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ แลัะ หรือการมีจ๊ดืยืนในการ
อธิบายปืรับเปืลัี�ยนไปืแลั�ว การมองแลัะแสีวงหาหลัักฐาน รวมทั�งการต่ีความ
แลัะการปืระเมินค่า ก็ย่อมจะมีการปืรับเปืลัี�ยน
ไปือย่างแน่นอนเช่นกัน พูินิจในแง่นี� การค�นพูบ
ข�อมูลัใหม่ก็ย่อมเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ แม�ข�อมูลันั�น
จะเก่าแก่หรือมีมานานอยู่แลั�ว ณ
ก็ต่าม
เอกสารเก่า อมล่ล่ั ล่ า
ส ที่อน ม่ ค าม า ล่าดื อ น
ที่ย - อาเ ่ยน
จากเอกสีารลัั บ ของ
ในสีมั ย
สี ง ค ร า ม เ ย็ น ไ ดื� สี ะ ท� อ น ภู า พู เ ดื่ น ว่ า
เ มื� อ ต่� อ ง เ ผื ชิ ญ กั บ ภูั ย ค๊ ก ค า ม ข อ ง ค่ า ย
คอมมิ ว นิ สี ต่์ แ ลัะข� อ กำหนดือย่ า งเข� ม งวดื
ของฝายสีหรัฐอเมริ กา ผืู�น ำไทยซ็ึ� งมากดื�วย
ปืระสีบการณ์ในการบริหารจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก “อย่างชาญ ลัาดื”
มาแลั�ว ก็มกี ารเคลัือ� นไหวต่่อสีู� ต่ัง� รับ แลัะช่องทางหนึง� ทีสี� ะท�อนความไม่พูอใจต่่อ
ฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระนี� “อย่างชาญ ลัาดื” ก็คือ
การรู�จักใช�นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับสีหรัฐอเมริกา โดืยการก่อต่ั�งสีมาคม
อาเซ็ียนดื�วยข�ออ�างภูัยจากคอมมิวนิสีต่์ แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูในกลั๊่มชาต่ิ
เอเชยี แลัะเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� รวมทัง� ยงั ต่อ� งการแสีวงหาหรือสีรา� งองค์การ
ความร่วมมือภูายในสีมาชิกของปืระเทศ์ในภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ดื�วยกันเอง มากกว่าในรูปืแบบของซ็ีโต่�
หลัักการหรือข�ออ�างนี� ดืูมีเหต่๊มีผืลัแลัะฝายไทยแลัะสีมาชิกของ
แลัะ
ต่่างใช�เรื�องนี�เปื็นปืระเดื็นพูื�นฐานในการเคลัื�อนไหวต่่อสีู�กับฝาย
สีหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสีต่์ ดื�วยการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือในภููมิภูาค
โดืยยกกรณีของ
เปื็นต่ัวอย่างที�ไม่สีามารถต่อบสีนองไดื�ดืี เนื�องจาก
สีมาชิกสี่วนสีำคัญของ
มาจากชาต่ิมหาอำนาจ ปืระเทศ์นอกภููมิภูาค
มากกว่าปืระเทศ์ของอาเซ็ียน ดืังจะเห็นไดื�ว่าซ็ีโต่�
มีปืระเทศ์ต่่าง
จากชาต่ิมหาอำนาจคือ สีหรัฐอเมริกา ฝรั�งเศ์สี อังก ษ ออสีเต่รเลัีย แลัะ
นิวซ็ีแลันดื์ ในขณะที�ในอาเซ็ียนมีไทยกับฟัิลัิปืปืินสี์เท่านั�น ในเอเชียยังมี
ปืากีสีถานซ็ึ�งเปื็นพูันธมิต่รที�แนบแน่นของสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
ร่องรอยของผืูน� าไทยในการใช�ชอ่ งทางนี� ซ็ึง� ก็คอื การจัดืต่ัง� องค์การความ
ร่วมมือระดืับภููมิภูาค ดื�วยข�อกาหนดืต่�องการสีมาชิกเ พูาะที�มาจากปืระเทศ์
ภูายในภููมภูิ าคนีเ� ท่านัน� มีความหมายชัดืเจน เพูราะภูายใต่�ขอ� กาหนดืนี� นอกจาก
สีะท�อนความไม่พูอใจต่่อฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระ “อย่าง
ชาญ ลัาดื” แลั�ว การใช�แนวทางนี�ยังแสีดืงให�เห็นถึง การรู�จักใช�นโยบายในการ
“หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
เพูราะดื� ว ยการก่ อ ต่ั� ง สีมาคมอาเซ็ี ย น จากข� อ อ� า งภูั ย ค๊ ก คามของ
คอมมิวนิสีต่์แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูกับฝายต่่าง ที�มีระบบการเมืองต่่าง
คือกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ในปืัญหาสีงครามเวียดืนามต่ามที�กลั่าวมานี� เปื้าหมาย
ใหญ่ของไทย-อาเซ็ียน ก็คือ ต่�องการลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี ไปืโดืยปืริยาย แลัะเราสีามารถค�นหาต่ามหาร่องรอยนี�
ไดื�จากเอกสีารลัับของ
สีมัยนั�นไดื�อย่างกว�างขวาง ทั�งฝายความมั�นคง
แลัะฝายการเมือง ซ็ึ�งมีข�อมูลัเดื่น เกี�ยวข�องกับอาเซ็ียนในช่วงทศ์วรรษแรก
จากช๊ดื
อยู่ไม่น�อย
เรื�องนี�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านจาก
หลัายครั�งแลั�ว ครั�งลั่าสี๊ดืในปื
พู.ศ์.
เมื�อต่อนต่�องการสีืบค�นเรื�อง “ ปื ไทย รัสีเซ็ีย” จึงขอใช�ข�อมูลั
ช๊ดืเดืิมนั�นแลัะนำบางสี่วนจากข�อมูลัใหม่ในปื พู.ศ์.
มาเปื็นฐาน
ข�อมูลัหลัักเพูื�อแสีดืงให�เห็นถึงท่าทีแลัะปืฏิิกิริยาของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อไทย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับเดื่น ในช๊ดื
เพูื�อการสีร�างความรู� ความ
เข�าใจ เข�าถึง กำเนิดืของสีมาคมอาเซ็ยี นในบรบิ ททีก� วา� งแลัะลังลัึกไดื�เปื็นอย่างดืี
ม๊มมองของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อการจัดืต่ั�ง
ในปื พู.ศ์.
จากเอกสีารลัับช๊ดื
มีปืระเดื็นเดื่นสีัมพูันธ์กันอยูอ่ ย่างน�อย
ดื�าน หนึ�งสีหรัฐอเมริกายังคงให�ความสีำคัญ
กับ
คือม๊่งเน�นเชิงสีงครามการทหาร
เปื็นหลััก แต่่ในอีกดื�านหนึ�งก็แสีดืงให�เห็นชัดืว่า
ไทยแลัะสีมาชิกอี ก ชาต่ิข อง
ที�
ต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจากสีหรั ฐ อเมริ ก าแลัะ
หันไปืเจรจาสีันต่ิภูาพูกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ ไดื�
ปืกปืิ ดื เรื� อ งนี� ไว� อ ย่ า งดืี คื อ มี ก ารเคลัื� อ นไหว
อย่ า งเงี ย บ ก่ อ นจะนำไปืสีู่ ก ารปืระกาศ์
จัดืต่ั�งอย่างเปื็นทางการ จึงทำให�สีหรัฐอเมริกา
ซ็ึ�งแม�ไดื�ต่ิดืต่ามการเคลัื�อนไหวของ
อยู่เสีมอ แต่่กลัับไม่ทราบการข่าว
เชิงลัึกของ
ก่อนที�จะพูั นาไปืสีู่การปืระกาศ์จัดืต่ั�งเปื็น
ปืระเดื็นเดื่นทั�งสีองนี�จะเปื็นแกนหลัักในการนำเสีนอในต่อนต่่อ ไปื
เพูื�อแสีดืงถึงปืฏิิสีัมพูันธ์ระหว่างไทย - อาเซ็ียนกับสีหรัฐอเมริกาในการก่อต่ั�ง
แลัะบทบาทช่วงแรกของ
ซ็ึ�งนอกเหนือจากต่�องเผืชิญกับอ๊ปืสีรรคจาก
สีหรฐั อเมริกา-โลักเสีรแี ลั�ว ยงั ต่อ� งเผืชิญกับปืญ
ั หาใหญ่จากอีกดืา� นหนึง� ของโลัก
ขั�วในขณะนั�น คือไม่ไดื�รับการยอมรับจากซ็ีกโลักฝายคอมมิวนิสีต่์แลัะกลั๊่ม
เช่น อินเดืีย อีกดื�วย แต่่ก่อนที�จะเข�าสีู่เนื�อหาหลัักในเอกสีารช๊ดื
ควรเข�าใจต่ัว
ระบบ การให�บริการแลัะข�อมูลัเบื�องต่�น ซ็ึ�งจะนำเสีนอ
ในต่อน ต่่อไปื
กษา
30 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 30
6/10/2568 20:28:35
