File #15140: "เสนาศึกษา กรกฎาคม-กันยายน 68.pdf"

PDF Text

Text

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 1

6/10/2568 20:27:48

อาเศียรวาททศมราชมหาวชิราลงกรณ
วชิิรา ลงกรณ์์ ทศมราชิ
วชิิรเกล้า เจ็็บสิบสาม พระชินม์ชิัย
วิชิรกาล บำบัดทุกข์์ บำรุงราษฎร์
วชิิรเก่ยรต์ิ เกริกก้อง กิดาการ
วชิิรเนต์ร สรรค์สร้าง วิสัยทัศน์
วชิิรบารม่ ทศพิธธรรม ธ บำเพ็ญ
วชิิรปราชิญ์ การบิน การทหัาร
วชิิรชิาญ พระราชิดำริ พัฒน์ทว่
วชิิรเฉลิม พระชินม์ พรรษา
วชิิรพัฒน์ ไต์รรัต์น์พร สิริอนันต์์
วชิิรฉัต์ร ปกเกล้า ฉัพพรรณ์รังส่
วชิิรสกล ยลหัยาดฟ้้า โพธิสมภาร
วชิิรคุณ์ เหัล่าประชิา น้อมสำนึก
วชิิรเสนา น้อมจ็งรัก ธ จ็อมไท

วชิิรมาส วโรกาส เฉลิมสมัย
วชิิรไท้ สมมงคล ฉลองกาล
วชิิรบาท เสด็จ็เย่�ยมราษฎร์ ทุกทิศศานต์์
วชิิรบริบาล สยามพสก สุข์ร่มเย็น
วชิิรหััต์ถ์์ ประคองไทย พ้นยุคเข์็ญ
วชิิรเย็น กาลสมัย ไทยเปรมปร่ดิ�
วชิิรสาน รักษ์ต์่อยอด พระทรงศร่
วชิิรจ็ักร่ มิ�งข์วัญไทย ไปนิรันดร์
วชิิรราชิา ศุภโยค เกษมสันต์์
วชิิรมั�น ท่ฆายุ จ็ิรัฏฐ์์กาล
วชิิรบารม่ เดชิานุภาพ แผ่่ไพศาล
วชิิรจ็ักรวาล ยินพระนาม ถ์วายชิัย
วชิิรจ็ารึก จ็ารพระคุณ์ นิรัต์ิศัย
วชิิรรวมใจ็ ไทยทั�งชิาต์ิ ราษฎร์แผ่่นดิน

ด้วยเกล้าด้วยกระหัม่อม
ข์้าพระพุทธเจ็้า โรงเร่ยนนายร้อยพระจ็ุลจ็อมเกล้า
ผ่้้ประพันธ์ พ.ท. ผ่ศ.สมโชิต์ิ ว่รภัทรเวธ
ประเภทบทประพันธ์ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 2

6/10/2568 20:27:49

อาศิรวาทคือหัตถาแหง พระบรมราชชนนี พน
ั ปห
 ลวง
สองมือแม... คือหัตถา ค.องพิภพ
เฝาฟูมฟก .ักละมุน อบอุน ใจ
สองมือแม... เคยเคียงขวัญ คูขางพอ
แมชวยพอ แกปญหา ความยากจน
สองมือแม... ฟนฟูศิลป แผนดินชาติ
ชางสิบหมู ป.ะณีตศิลป แผนดินไทย
สองมือแม... สอนใหลูก .ักแผนดิน
.ําลึกถึง บ..พชน เลือดเจิ่งนอง
สองมือแม... .ักผืนปา พอ.ักนํ้า
พอเปนปา แมจะเปนนํ้า มิหางคลาย
สองมือแม.... คอย.ักษา พยาบาล
องคสภานายิกา สงเค.าะห ชุบชีวิน
เกาสิบสาม พ..ษา บ.ม.าชินีนาถ
สองมือก.าบ... แทบพ.ะบาท ซ.องบําบวง
สองมือก.าบ... .ัตนต.ัย เ.ือง.อง.ัตน
ท.งพ.ะเจ.ิญ จตุ.พิธ เคียงคูไทย

เฝาป.ะคบ ป.ะคองลูก ผานสมัย
แมส.างไทย ส.างคุณคา สูสากล
แมสานตอ กอเกิดงาน อนุสนธิ์
ชวยชุมชน ถักทอ.ัก ปนนํ้าใจ
โลกป.ะกาศ เกีย.ติคุณ กองไสว
ทั้งผาไหม ชุดป.ะจําชาติ โขนเ.ือง.อง
.ักทองถิ่น ป.ะวัติศาสต. ไทยทั้งผอง
เพื่อปกปอง ถิ่นสยาม จนชีพวาย
แมติดตาม คอยจง.ัก ภักดีถวาย
คือธา.สาย ไหลชื่นฉํา่ แกแผนดิน
กาชาดงาน สาธา.ณสุข ทั่วทุกถิ่น
โ.คภัยสิ้น หายบ..เทา ไทยทั้งปวง
พ.ะบ.ม.าช ชนนี พันปหลวง
เชิญแมนส.วง อํานวยพ. มงคลชัย
ป.ิต.พัฒน ทีฆายุ มหาสมัย
สถิตกลางใจ มิ่งขวัญชาติ .าษฎ.นิ.ันด.

ดวยเกลาดวยก.ะหมอม
ขาพ.ะพุทธเจา โ.งเ.ียนนาย.อยพ.ะจุลจอมเกลา
ผูป.ะพันธ พ.ท. ผศ.สมโชติ วี.ภัท.เวธ
ป.ะเภทบทป.ะพันธ กลอนสุภาพ
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 3

6/10/2568 20:27:50

บทบรรณาธิการ

สวัสดีครับ ท่านสมาชิกและผู้อ่านนิตยสารเสนาศึกษา

“เสนาศึึกษา” ฉบัับัประจำเดืือนกรกฎาคม-กันยายน ๒๕๖๘ ไดื้เดืินทางมาถึึงมือท่านผู้้อ้ า่ นอีกครัง� ฉบัับันีจ� ะนำท่านไป
ทำความเข้้าใจในสถึานการณ์์ชายแดืนทีลึ� กึ ซึ้ึง� แลึะรอบัดื้าน โดืยจะนำทุกท่านไปสัมผู้ัสเรือ� งราวแห่่งความกลึ้าห่าญข้อง “วีรบัุรษุ
สองนายทห่ารกลึ้าจากรั�ว จปร.” ผู้้้ปกป้องอธิิปไตยข้องชาติ รวมถึึงร่วมเฉลึิมฉลึองในวาระ ๑๓๘ ปี วันพระราชทานกำเนิดื
โรงเรียนนายร้อยพระจุลึจอมเกลึ้า (จปร.) เพื�อรำลึึกถึึงรากฐานอันแข้็งแกร่งแลึะประวัติศึาสตร์อันน่าภาคภ้มิใจที�โรงเรียน
ไดื้สร้างไว้ให่้แก่กองทัพบักแลึะประเทศึชาติ
นอกจากนี� ยังไดื้รวบัรวมบัทความที�เจาะลึึกสถึานการณ์์ชายแดืน โดืยเฉพาะประเดื็น “พื�นที�เข้ตแดืนไทย-กัมพ้ชา”
จากมุมมองทางยุทธิศึาสตร์แลึะเอกสารเก่าทางประวัตศึิ าสตร์ แลึะ เรือ� ง “เกาะก้ดืเป็นข้องไทย” ซึ้ึง� จะช่วยให่้ทา่ นเข้้าใจบัริบัท
ความสัมพันธิ์แลึะทีม� าข้องความข้ัดืแย้งไดื้อย่างกระจ่างชัดื แลึะภายในเลึ่ม ยังมีบัทความทีจ� ะช่วยเยียวยาจิตใจในสถึานการณ์์
ปัจจุบัันที�เต็มไปดื้วยความตึงเครียดื แลึะชวนให่้มองชีวิตอย่างเข้้าใจ
ข้อเชิญท่านผู้้้อ่านทุกท่านร่วมเดืินทางไปกับั “เสนาศึึกษา” ซึ้ึ�งทุกห่น้าเป็นเสมือนคลึังความร้้ที�ไดื้ผู้สมผู้สานอดืีตแลึะ
ปัจจุบัันเข้้าดื้วยกันอย่างลึงตัว เพื�อให่้ทุกท่านไดื้เรียนร้้ เข้้าใจ แลึะเตรียมความพร้อมสำห่รับัการแก้ปัญห่าจากสถึานการณ์์
ต่าง ๆ ที�เกิดืข้ึ�นในปัจจุบััน
พลึตรี
บัรรณ์าธิิการนิตยสารเสนาศึึกษา

สารบัญ

เสนาศึกษา CONTENT
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือนกรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

๑๖

๒๖
๓๑

๑๘
๔๒

๒๑
aw-cl-����������-���������-91-3.indd 4

6/10/2568 20:27:53

พนเอก ดรี. รี กดิ งา

“4 สรุุป เมื่่�อกรุะแสโลกเป็นไปเช่่นน้� เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้จะเป็น
อย่างไรุ
● ควัรุสรุ้างควัามื่สัมื่พัันธ์์ต่อกันในกลุ่มื่อาเซี้ยน เป็นการุรุ่วัมื่มื่่อ เพั่�อ
ให้้มื่้อำนาจต่อรุองกับปรุะเทศอ่�น…”
พัลเอกห้ญิิง สมื่เด็็จพัรุะเทพัรุัตนรุาช่สุด็าฯ “บทนำ : เอเช่้ยตะวัันออก
เฉี้ยงใต้ในปรุิบทโลก” วัิช่าปรุะวััติศาสตรุ์เอเช่้ยตะวัันออกเฉี้ยงใต้ (HI 4105)
10 กันยายน 2552
ที่น

ใจความจากเนื�อหาสีร๊ปืของเอกสีารปืระกอบการทรงสีอนข�างต่�นนี� คือ
คำถามแลัะคำต่อบที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรงทิ�งท�ายไว�อย่างสีั�น จากการ
เรยี นการสีอนวิชาปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
ซ็ึง� เปื็นวิชา
เลัือกเสีรีของนักเรียนนายร�อยชั�นปืที� เมื�อปื พู.ศ์.
แต่่ใจความสีั�น จาก
คำถามแลัะคำต่อบต่ามพูระราชนิพูนธ์การสีอนนี� กลัับมีความหมายที�สีำคัญยิ�ง
ต่่อคนไทยแลัะชาวอาเซ็ยี นในปืัจจ๊บนั -อนาคต่ ทีค� วรต่อ� งสีรา� งความต่ระหนักรูไ� ว�
เพูื�อร่วมกันพูั นาความสีัมพูันธ์ให�เหนียวแน่นต่่อไปื ซ็ึ�งจะไดื�นำมาขยายความ
ในต่อน นี�
สีาระหลัักในต่อน นี� ซ็ึ�งจะไดื�เน�นเรื�อง “การก่อต่ั�งสีมาคม “อาเซ็ียน”
ความเปื็นมาจากฝายไทย” ก็คือจ๊ดืเริ�มต่�นต่ามนัยที�ทูลักระหม่อมอาจารย์ทรง
เนน� ไว�ขา� งต่น� แลัะควรเนน� ไว�อกี ครัง� วา่ “ ควรสีรา� งความสีัมพูนั ธ์ต่อ่ กันในกลั๊ม่
อาเซ็ียน เปื็นการร่วมมือ เพูือ� ให�มอี ำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อืน� ” นัน� คือคำต่อบ
ที�ชัดืเจนในย๊คปืระชาคมอาเซ็ียน แต่่คงมิใช่เ พูาะกับนักเรียนนายร�อยแลัะ
ทหารอาชีพูเท่านั�น หากควรต่�องยึดืเปื็นภูารกิจหลัักของชาวไทย-อาเซ็ียนอย่าง
มั�นคงต่่อไปื เพูราะอาเซ็ียนก็ยังคงต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจในย๊คของ จีน กับสีหรัฐอเมริกา . ดืังนัน� การรวมกลั๊ม่ ของอาเซ็ียนบนเวที
ระเบียบโลักใหม่ จึงยังเปื็นเรื�องจำเปื็นเสีมอ ดืังเช่น วาระสีำคัญของการ
ปืระช๊มสี๊ดืยอดืของอาเซ็ียนครั�งที� เมื�อวันที� พู ษภูาคม
ที�มาเลัเซ็ีย
ที�จริง ต่ามแนวความคิดืแลัะความรู�สีึกของผืู�คนในภููมิภูาคบนเสี�นทาง
ความร่วมมือนี� ที�ต่�องการรวมกลั๊่มเพูื�อให�มีอำนาจต่่อรองกับปืระเทศ์อื�น นั�น
แนน่ อนวา่ คงมใิ ช่เปื็นเพูยี งสีิง� จำเปื็นในช่วงสีมยั ปืัจจ๊บนั -อนาคต่เทา่ นัน� หากแต่่
เปื็ น สีิ� ง จำเปื็ น ที� ช าวอาเซ็ี ย นมี ค วามใฝฝั น แลัะไดื� พู ยายามกั น มานานแลั� ว
ในอดืีต่ แลัะมีความโดืดืเดื่นขึ�นในย๊คที�ต่ะวันต่กเข�ามายึดืดืินแดืนแลัะปืกครอง
ในสีมัยอาณานิคมแลัะต่่อเนื�องมาในสีมัยหลัังสีงครามโลักครั�งที�
อย่างไรก็ดืี รูปืธรรมของเรื�องนี� คือการรวมต่ัวแลัะจัดืต่ั�งเปื็นองค์การ
ความร่วมมือในระดืับภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�นั�น เพูิ�งเกิดืขึ�นในสีมัย
สีงครามเย็น ดืังจะเห็นไดื�จากความพูยายามครั�งแรก เมื�อปื
ในนาม
สีันนิบาต่เอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ต่่อมาปื
ในนามสีมาคมเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�หรือสีมาคมอาสีา
แลัะมาปืระสีบความ
สีำเร็ จ ในปื
คื อ สีมาคมปืระชาชาต่ิ
แห่งเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�หรืออาเซ็ียน
เรื� อ งความเปื็ น มาของความพูยายาม
ในการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือนี� มีหลัักฐาน
แลัะข�อเท็จจริงจากเอกสีารชั�นต่�นของไทยแลัะ
ต่่ า งปืระเทศ์จำนวนไม่ น� อ ย แลัะมี ง านวิ จั ย
วิทยานิพูนธ์ ต่ำรา - บทความวิชาการต่่าง
ไดื�นำเสีนอเรื�องนี�ไว�จำนวนไม่น�อยเช่นกัน แต่่
การนำเสีนอจากจ๊ดืต่ัง� ต่น� ในเรือ� งนีผื� เู� ขยี นเหน็ วา่

กษา
26 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 26

รีก กิ

เพูือ� ให�เข�ากับงานเขียนเชิงสีารคดืี กึง� วิชาการแลัะเรือ� งเลัา่ ชวนคิดื
ชวนถกเถียงอย่างสีน๊ก แต่่มีเนื�อหาแลัะไดื�ความรู�ใหม่
จึงไดื�อาศ์ัยบันทึกแลัะเรื�องเลั่าของผืู�นำไทยท่านหนึ�ง
ซ็ึ� ง มี บ ทบาทหรื อ อยู่ เ บื� อ งหลัั ง ในการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
อาเซ็ียนโดืยต่รง คือ บันทึกแลัะเรื�องเลั่าของพูันเอก
พูิ เ ศ์ษ ดืร.ถนั ดื คอมั น ต่ร์ เปื็ น ต่ั ว เดืิ น เรื� อ งแลัะ
ค�นอ่านเอกสีาร
ต่่อไปื
ันเอก เศษ ดืร นัดื คอมันตร
ันที่ึก
ล่ เรื�อ เล่่า
การพูิ นิ จ ความเปื็ น มาของการก่ อ ต่ั� ง สีมาคม
“อาเซ็ียน” นี� แม�ไดื�อาศ์ัยเรื�องเลั่าของฝายไทยเปื็นหลััก
แต่่เข�าใจไดื�วา่ ความคิดืแลัะข�อเสีนอของไทยนา่ จะอยูใ่ นกระแสี
เดืียวกันกับความคิดือ่าน ความต่�องการของชาต่ิอื�น ที�ร่วมก่อต่ั�ง
อาเซ็ียนดื�วย คือ ฟัิลัิปืปืินสี์ มาเลัเซ็ีย สีิงคโปืร์ แลัะอินโดืนีเซ็ีย แลัะในการ
พูิจารณานีไ� ดื�อาศ์ัยเรือ� งเลั่ามาจากผืูม� ากดื�วยปืระสีบการณ์ในขณะนัน� ท่านหนึ�ง
คือ พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ . .
อดืีต่รอง
นายกรัฐมนต่รี
อดืีต่รัฐมนต่รีว่าการกระทรวงการต่่างปืระเทศ์
แลัะอดืีต่เอกอัครราชทูต่ไทยปืระจำสีหรัฐอเมริกา
เปื็นหลัักในการนำร่องของการพูิจารณานี�แลัะการค�นอ่านเอกสีารลัับของ
สีหรัฐอเมริกา
เพูิ�มเต่ิมต่่อไปื เพูราะท่านเปื็นผืู�มีบทบาทสีำคัญในการ
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิแห่งเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� อาเซ็ียน พูร�อมทั�งยังมี
เรื�องเลั่าที�สีน๊ก มีความหมายแลัะน่าสีนใจดืียิ�งดื�วย
พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�บรรยายเรือ� งนีไ� ว�อย่างน่าสีนใจแลัะ
ถือเปื็นก๊ญแจสีำคัญในการข๊ดืหาอดืีต่ของกำเนิดือาเซ็ียน ในหัวข�อเรื�อง “ริเริ�ม
ก่อต่ั�งสีมาคมปืระชาชาต่ิเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
” เมื�อปื
ในโอกาสีครบรอบ ปืของการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียน ซ็ึ�งหลัังจากนั�นมีการ
ถอดืความเปื็นรูปืของบทความรวบรวมอยูใ่ นหนงั สีือ นั ยบัายติ่างป็รีะเทศิไทย
บันัทางแพรี่ง
ที�มี รศ์. ันทิมา อ่องสี๊รักษ์ บรรณาธิการ ต่่อมาทางคณะ
รัฐศ์าสีต่ร์ มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ไดื�นำบทความดืังกลั่าวนี�มาพูิมพู์ใหม่
อีกครั�งเพูื�อเปื็นหนังสีือที�ระลัึก เนื�องในวาระคลั�ายวันสีถาปืนาคณะรัฐศ์าสีต่ร์
มหาวิทยาลััยธรรมศ์าสีต่ร์ ปืระจำปื
โดืยใช�ชื�อเดืิม รีิเรีิ�มก่อติั�งสัมาคม
ป็รีะชาชาติิเอเชียติะวันัออกเ ียงใติ้
โดืยมี ผืศ์.ดืร.ภููริ ฟัูวงศ์์เจริญ
บรรณาธิการ
เนื�อหาต่ามบันทึกแลัะเรื�องเลั่านี� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�เน�นให�เห็นว่า เหต่๊ผืลัหรือที�มาของความคิดืในการก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนนั�น
สี่วนสีำคัญปืระการหนึ�งก็คอื “ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ”
ความว่า “ เราทราบกันว่าซ็ีโต่�
หรือที�ไทยเรียกว่า สี.ปื.อ. ถูกขนานนามว่า
เปื็น เสีือกระดืาษ คือ ไม่มีความหมาย ไม่มี
ปืระสีิทธิภูาพู หรือสีมรรถภูาพู แลัะโดืยเ พูาะ
ไม่เปื็นทีย� ำเกรงต่่อคอมมิวนิสีต่์” แลัะอีกครัง� ว่า
“ ที�เลั่ามาให�ฟัังก็เพูื�อให�เข�าใจว่า การก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียน
นั�น เปื็นเรื�องความ
จำเปื็นสีำหรับความอยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ
อีกปืระการหนึ�งคือ ความอ่อนแอของ สี.ปื.อ.
ซ็ีโต่� ”
ร่ อ งรอยจากเรื� อ งเลั่ า นี� แ สีดืงนั ย ไว� อ ย่ า ง
ชัดืเจนว่า ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียนนั�น
น่าจะมาจากเรื�องความจำเปื็นสีำหรับความ
อยู่รอดืของปืระเทศ์ชาต่ิ แลัะความอ่อนแอของ สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� ซ็ึ�งทั�งสีอง
ปืระการนี� ก็ คื อ ภูั ย จากคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นสีมั ย นั� น นั� น เอง แต่่ ข� อ สีงสีั ย หนึ� ง

6/10/2568 20:28:32

ซ็ึง� มใิ ช่มาจากเรือ� งเลัา่ ของฝายไทย
หากมาจากพูั น ธมิ ต่ รสีำคั ญ
ของไทยในขณะนั� น คื อ ภูั ย
จากคอมมิวนิสีต่์ไดื�กลัายเปื็น
ปืั จ จั ย สีำคั ญ ที� จ ำเปื็ น หรื อ
ผืลัักดืันให�ไทย-เพูื�อนบ�านเกิดื
ความคิดืในการก่อต่ั�งอาเซ็ียน
แต่่ อ าจมิ ไ ดื� อ ยู่ ใ นความคิ ดื
ของสีหรัฐอเมริกาก็ไดื� เพูราะ
หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลั
ในเอกสีารลัั บ ของ
สีหรัฐอเมริกาเน�นแต่่
สี.ปื.อ. ซ็ีโต่� แลัะถือว่าพูอเพูียงแลั�วในการรับมือกับการค๊กคามนั�น
ที�สีำคัญยิ�งก็คือ หากพูินิจพูิเคราะห์จากข�อมูลัในเอกสีารลัับของ
กลัับพูบว่า ความคิดืในการก่อต่ัง� สีมาคมอาเซ็ียนนัน� มาจากท่าทีทไี� ทยเอง รวมทัง�
สีมาชิกริเริ�มกลั๊่มอาเซ็ียนอีก ชาต่ิ ที�ต่่างไม่พูอใจบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกาในการกำหนดืข�อบังคับต่่าง ให�กับปืระเทศ์เลั็ก เช่น ไทย
จึงเปื็นไปืไดื� ว่า รากฐานทางความคิดื ที� ลัึ ก กว่ าภูั ย คอมมิว นิ สีต่์นั� น นั� นก็ คือ
ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกานัน� เอง แลัะ หรือจากระบบ ขัว� ค่าย
มหาอำนาจในขณะนั�น ในขณะเดืียวกันการก่อต่ั�งอาเซ็ียน ก็ต่�องการแสีวงหา
สีันต่ิภูาพูหรือการอยูร่ ว่ มกันอย่างสีันต่ิกบั กลั๊ม่ ปืระเทศ์ต่่าง ทัง� ในระดืับภููมภูิ าค
แลัะระดืับโลักที�มีระบบการเมืองต่่างกันเปื็นสีำคัญ
ข� อ พูิ จ ารณาในเรื� อ งนี� โดืยเ พูาะความต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจาก
สีหรฐั อเมริกานัน� แนน่ อนวา่ การบอกเลัา่ ของพูนั เอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์
คงไม่สีามารถกลั่าวถึงหรือบอกต่ามต่รงในขณะนัน� ไดื� แต่่สีงิ� ทีท� า่ นพูันเอก พูิเศ์ษ
ผืู�นี�พูอแสีดืงออกไดื�บ�างในระยะหลััง นั�นก็คือ การย�อนกลัับไปืแสีดืงต่ัวอย่าง
ในอดืีต่ของไทยที�ต่�องเผืชิญกับชาต่ิมหาอำนาจเก่า โดืยเ พูาะอังก ษ โดืยเลั่า
เปื็นต่ัวอย่างคลั�ายทำนองเปืรียบเทียบหลัายครั�งดื�วยกัน ความว่า
“ ภููมภูิ าคในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�เปื็นภููมภูิ าคของปืระเทศ์เลั็ก
แลัะสี่วนมากเคยเปื็นอาณานคิ มของปืระเทศ์ยโ๊ รปืแลัะอเมริกา ยกเวน�
ปืระเทศ์ไทย แต่่ไทยก็ไม่ไดื�มีเอกราชที�สีมบูรณ์ ไทยถูกกลัั�นแกลั�ง
บีบบังคับต่่าง เช่น การเก็บภูาษีขาเข�า แสีดืงให�เห็นว่าเราก็มิไดื�
มี เ อกราชโดืยสีมบู ร ณ์ โดืยเ พูาะไม่ มี อ ธิ ปื ไต่ยในดื� า นภูาษี อ ากร
อีกอย่างหนึ�งไทยอยากสีร�างทางรถไฟัจากชายแดืนทางใต่�เมืองหลัวง
แต่่ไทยไม่มีเงิน ก็ต่�องไปืกู�ปืระเทศ์อังก ษ อังก ษว่าถ�าไทยต่�องการ
เงินสีร�างทางรถไฟั ไทยจะต่�องทำทางรถไฟัให�เหมือนกับทางรถไฟั
ในมาลัายา แสีดืงว่าไทยแม�ไม่เปื็นเมืองขึ�น แต่่ไทยก็ไม่เปื็นเอกราช
เพูราะถูกบังคับเรื�องศ์าลัไทย ”
จ๊ดืสีำคัญที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�หยิบยกเรื�องนี�มาพููดื
ก็น่าจะมีความหมายซ็่อนอยู่ในเรื�องทำไมไทยแลัะเพูื�อนบ�านต่�องริเริ�มการจัดื
ต่ั�งอาเซ็ียน นั�นก็คือ ความต่�องการเปื็นอิสีระจากสีหรัฐอเมริกา-ค่ายโลักเสีรี
ดื�วยการริเริม� ในการสีร�างองค์การความร่วมมือในระดืับภููมภูิ าคจากท๊กปืระเทศ์ของ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ดืงั จะเหน็ ไดื�จากข�อสีร๊ปืทีท� า่ นเลัา่ จากการสีร๊ปืบทเรยี น
ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ในช่วงนี�ไว� ความต่อนหนึ�งน่าสีนใจยิ�งว่า
“ทั� ง สีามต่ั ว อย่ า งแสีดืงให� เ ห็ น ว่ า ทั� ง ที� ไ ทยไม่ ใช่ เ มื อ งขึ� น
แต่่ ปื ระเทศ์ไทยก็ ไ ม่ มี เ อกราชสีมบู ร ณ์ ย� อ นกลัั บ มาที� สี ภูาพูหรื อ
สีถานการณ์ของเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ปืระเทศ์ซ็ึ�งเคยเปื็นเมืองขึ�น
ของปืระเทศ์ทางย๊โรปื ก็ยงั มีความเคืองแค�นเกลัียดืชังปืระเทศ์เหลั่านีอ� ยู่
จึงไม่ต่อ� งการทีจ� ะเขา� ไปืร่วมมือกับองค์การทีช� าวเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่�
คิดืว่าชาวต่ะวันต่ก ซ็ึ�งเคยเปื็นนายเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�มาก่อน
คอยบงการอยู่เบื�องหลััง คือ ปืระเทศ์เหลั่านี�ไม่ต่�องการที�จะไปืร่วม
ในกลั๊่มปืระเทศ์ที�ใกลั�ชิดืหรืออยู่ภูายใต่�บังคับบงการของต่่างชาต่ิ ซ็ึ�ง
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืว่าไทยเปื็นเช่นนั�น ซ็ึ�งความจริงไทย
ไม่ไดื�เปื็นเช่นนั�น เพูราะไทยไม่ต่�องการอยู่ภูายใต่�บงการของฝรั�ง แต่่
ชาวเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�คิดืเช่นนั�น จะเปื็นพูม่า เขมร ก็ไม่ยอม
เข�าร่วมในองค์การสี่วนภููมภูิ าคทีไ� ทยเสีนอ ทัง� ทีใ� นใจก็เห็นพู�องต่�องกัน
วา่ ควรจะมีการร่วมมือสี่วนภูมู ภูิ าค นีก� เ็ ปื็นสีถานการณ์ของปืระเทศ์
ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�”
อันทีจ� ริงแลั�ว “ทั�งสีามต่ัวอย่าง” ที�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์
ไดื�กลั่าวถึงนี� เกิดืขึ�นต่ั�งแต่่สีมัยรัชกาลัที� - ในสีมัยที�ไทยเราต่�องเผืชิญกับ
การเข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะเริ�มจาก
อังก ษ แต่่เหต่๊การณ์คลั�ายทำนองเดืียวกันนี�ก็คงเกิดืขึ�นในความรู�สีึกของผืู�นำ
ฝายไทยไดื�เช่นกัน ในสีมัยต่่อมา เช่น ช่วงสีมัยสีงครามเย็น ที�สีหรัฐอเมริกา

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 27

เข�ามีบทบาทแลัะอิทธิพูลัอยา่ งมากในช่วงทศ์วรรษ
ดื�วยหลัักใหญ่
คือ การช่วยปื้องกันภูยั ค๊กคามจากคอมมิวนสีิ ต่ใ์ นนามซ็โี ต่�
สี.ปื.อ. แต่่
ในขณะเดืียวกัน สีหรัฐอเมริกากลัับมีข�อกำหนดื มีเงื�อนไขต่่าง ต่่อไทยไม่น�อย
โดืยเ พูาะการห� า มการต่ิ ดื ต่่ อ กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นแทบท๊ ก ดื� า น รวมถึ ง
การค�าขายการสี่งสีินค�าต่่าง ที�ไทยเคยค�าขายกับจีนแดืงแลัะรัสีเซ็ีย ฯลัฯ
ซ็ึ�งทั�งหมดืนี�ผื�ูนำไทยย่อมรู�สีึกข�องใจแลัะมองออกว่า สีหรัฐอเมริกาเน�นผืลั
ปืระโยชน์ของต่นเองมากกวา่ ปืระเทศ์เลั็ก เชน่ ไทย แต่่ผืน�ู ำไทยคง “น�ำท่วมปืาก”
พููดืไม่ออก บอกไม่ถกู ไดื�แต่่เก็บไว�ในใจแลัะนำมาบอกกลั่าวเปื็นนัยต่ามบันทึกนี�
เรื�องนี�พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไดื�กลั่าวถึงจ๊ดืหมายของการ
ก่อต่ั�งสีมาคมอาเซ็ียนในบริบทช่วงนั�นไดื�เปื็นอย่างดืี ทั�งยังย�อนกลัับไปืในอดืีต่
ว่า ท่านไดื�รับความคิดืนี�มาจากใคร ความต่อนหนึ�งว่า
“เราจะเหน็ ในโลักปืัจจ๊บนั ทัง� ทีม� ปืี ระเทศ์ทอ�ี า� งเปื็นปืระชาธิปืไต่ย
หรือเคารพูสีิทธิมน๊ษยชนมาก แต่่ในใจจริงของปืระเทศ์ต่่าง นี� โดืยเ พูาะ
ปืระเทศ์ใหญ่ ลั�วนแลั�วแต่่มีความต่�องการที�จะสี่งเสีริมแสีวงหา
ผืลัปืระโยชน์ แ ห่ ง ชาต่ิ ข องต่นเปื็ น ใหญ่ ผืลัปืระโยชน์ ข องชาต่ิ อื� น
เขาไม่สีน แลัะเขาพูยายามที�จะเอารัดืเอาเปืรียบให�มาก โดืยเ พูาะ
ในปืัจจ๊บนั นี� แลัะในอนาคต่ทีจ� ะถึง อาจจะเปื็นระยะเวลัาทีลั� ำบากมาก
สีำหรับปืระเทศ์เลั็ก โดืยเ พูาะปืระเทศ์ที�ไม่รวมกัน แต่่เมื�อรวมกัน
แลั�วอย่างน�อยก็ดืีขึ�นกว่าเดืิม ข�อคิดือันนี�ก็เปื็นความจริง ต่ลัอดื ปื
ทีผื� า่ นมาไดื�พูสีิ จู นแ์ ลั�ววา่ ความต่อ� งการของเราทีจ� ะรวมกันเพูือ� ให�เปื็น
กอบเปื็นกำขึ�น ไดื�ปืระโยชน์ต่ามที�เราม๊่งหวังนี�เปื็นจ๊ดืหมายที�แท�จริง
ไม่ว่าใครจะเดืาว่าอย่างไรก็ต่าม
ผืู�บรรยายขอย�ำว่า วัต่ถ๊ปืระสีงค์ท�ีเราต่�องการก็คือ เราต่�องการ
จะให�ความแบ่งแยกกันในหมูปื่ ระเทศ์ในภููมภูิ าคเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นี�
หมดืสีิ�นไปื แลัะให�เปื็นกอบเปื็นกำขึ�นมา ข�อคิดือันนี�ผืู�บรรยายไดื�
มาจากหลัายฝาย ฝายทีสี� ำคัญทีสี� ดื๊ คือ ท่านปืรีดืี พูนมยงค์ ซ็ึง� เปื็นท่านแรก
ที�ไดื�ให�ความคิดืเห็นว่า หลัังสีงครามโลักครั�งที�สีอง ปืระเทศ์ต่่าง
ในเอเชียต่ะวันออกเ ยี งใต่�นา่ จะรวมต่ัวกัน ต่อนนัน� ท่านม๊ง่ ไปืทางอินโดืจีน
ซ็ึง� ถา� ฝรัง� เศ์สีถอนต่ัวออกไปื ก็จะเกิดืชอ่ งวา่ ง
เพูราะ ะนัน�
ปืระเทศ์ไทยซ็ึง� เปื็นปืระเทศ์เก่าแก่ ซ็ึง� ไม่เคยต่กเปื็นทาสีของใคร ก็นา่ จะ
เปื็นผืู�ริเริ�มในการรวมปืระเทศ์ต่่าง ไม่ใช่รวมภูายใต่�การบงการของ
ปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ท�มี ีปืระโยชน์สี่วนไดื�
สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน”

แนวคิ ดื เรื� อ งการรวมต่ั ว ของปืระเทศ์ในภูู มิ ภู าคนี� คื อ “ไม่ ใช่ ร วม
ภูายใต่�การบงการของปืระเทศ์ไทย แต่่รวมในฐานะเปื็น
เปื็นผืู�ที�มี
ปืระโยชน์สี่วนไดื�สี่วนเสีียเท่าเทียมกัน” น่าจะเปื็นสีิ�งที�ผืู�นำไทยก็คงหวังจาก
ฝายสีหรัฐอเมริกาหรือชาต่ิมหาอำนาจอื�น เช่นกัน ทั�งนี�เพูราะโดืยธรรมชาต่ิ
แลั�ว ท๊กปืระเทศ์ไม่ว่าใหญ่หรือเลั็ก ไม่ยกเว�นไทย แต่่ท๊กปืระเทศ์ลั�วนต่่างก็มี
ผืลัปืระโยชน์แห่งชาต่ิที�ต่�องรักษา แลัะที�สีำคัญยิ�งก็คือ ปืระเทศ์เลั็กทั�งหลัาย
ต่่างก็ต่�องการเปื็นอิสีระ มีเอกราชในการบริหารจัดืการบ�านเมืองของต่นเอง
มากกว่าอยูภู่ ายใต่�การบงการของชาต่ิมหาอำนาจ ทีเ� ข�ามามีบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะมิต่ร ในฐานะพูี�ใหญ่ ซ็ึ�งคงความเหนือกว่าดื�วยข�ออ�างช่วยปื้องกันภูัย
ศ์ัต่รูจากภูายนอก
พูินจิ ในแง่นี� ความรูสี� กึ ของพูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ทีไ� ดื�บรรยาย
ไว�ในปื พู.ศ์.
ก็อาจสีะท�อนมาจากสี่วนลัึกที�ไทยต่�องเผืชิญกับปืัญหา
ต่่าง ภูายใต่�แรงกดืดืันจากความเปื็นพูันธมิต่ร โดืยเ พูาะจาก “พูี�ใหญ่” คือ
สีหรัฐอเมริกา ที�มักบงการหรือบังคับไทยอยู่ไม่น�อย ไทยจึงริเริ�มเรื�องการก่อต่ั�ง
สีมาคมอาเซ็ียนขึ�นมา แลัะน่าจะเปื็นจริงเช่นนั�น เนื�องจากมีหลัักฐานชั�นต่�น
รองรับอยู่ไม่น�อย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับในเอกสีารของสีหรัฐอเมริกา

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

27
6/10/2568 20:28:33

ต่ามข�อสีมมต่ิฐานนี� มีข�อเท็จจริงรองรับอยู่มากมายจากเอกสีารลัับ
ของ
ดืังที�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านเอกสีารช๊ดื
แลัะ
เพูื�อ
ทำความเข�าใจ เข�าถึง ความสีัมพูนั ธร์ ะหวา่ งไทยกับสีหภูาพูโซ็เวยี ต่ รสีั เซ็ีย
จากม๊มมองของเอกสีารสีหรัฐอเมริกา แลัะข�อมูลัที�ค�นพูบในครั�งนี�
เมือ� ปื - มีนยั สีำคัญทีน� า่ สีนใจว่า แม�ในช่วงสีงครามเย็นนัน�
ไทยกั บ รั สี เซ็ี ย เปื็ น ศ์ั ต่ รู กั น เพูราะดื� ว ยการยึ ดื อ๊ ดื มการณ์
ทีแ� ต่กต่่างกันโดืยพูืน� ฐานก็จริง แต่่ความเปื็นศ์ัต่รูหรือช่องว่าง
ความสีัมพูันธ์ดืงั กลั่าวกลัับไดื�รบั การขยายให�กว�างขึน� อย่างมาก
จากฝายสีหรัฐอเมริกา คือปืัญหาไทยกับรัสีเซ็ียสี่วนหนึ�ง
มาจากนโยบายแลัะการปืฏิิ บั ต่ิ ก ารของสีหรั ฐ อเมริ ก า
เปื็นต่ัวแปืรสีำคัญดื�วย
ทั�งนี�ก็เนื�องจากสีหรัฐอเมริกามักแสีดืงบทบาทชี�นำ
แลัะคอยกำกับฝายไทยอยู่เสีมอ แลัะแทบท๊กดื�านเลัยก็ว่าไดื�
เรือ� งนีม� ใิ ชเ่ พูราะสีหรฐั อเมริกาเหน็ วา่ ภูยั จากรสีั เซ็ยี หรือคอมมิวนสีิ ต่์
เปื็นเรื�องใหญ่ หากเพูราะสีหรัฐอเมริกาเองก็ต่�องการผืูกขาดืผืลัปืระโยชน์
ทางเศ์รษฐกิจ - การค�า บรรยากาศ์เช่นนี�ก็อาจเทียบไดื�กับสีมัยปืัจจ๊บัน
เรือ� งกำแพูงภูาษีจากนโยบาย
. จึงไดื�กำหนดืมาต่รการกีดืกัน การปื้องกัน
ต่่าง ทัง� โดืยทางต่รงแลัะทางอ�อมกับไทยในหลัายรูปืแบบ ในทางหนึง� ทีปื� รากฏิ
อยา่ งสีม�ำเสีมอ ก็คอื การค�ากับรสีั เซ็ยี คา่ ยคอมมิวนสีิ ต่์นนั� ทางสีหรฐั อเมริกาไดื�
กำหนดืสีินค�าต่�องห�ามจำนวนมาก ซ็ึ�งรายการสีินค�าต่�องห�ามนี�คือ สีินค�าหลััก
ที�ไทยสี่งออกมาแลั�วทั�งสีิ�น ที�สีำคัญคือ ไทยต่�องรายงานให�สีหรัฐอเมริกาทราบ
ท๊กเดืือนเสีมอว่า ไดื�ขายสีินค�าอะไรกับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ แน่นอนว่าภูายใต่�
กระบวนการเช่นนี� ผืู�นำ รัฐบาลัไทยย่อมต่�องเผืชิญกับแรงกดืดืันจากฝายสีหรัฐ
ไม่น�อย ในฐานะที�ปืระเทศ์ไทยเปื็นชาต่ิเอกราช
อันที�จริงแลั�ว เรื�องนี�ผืู�นำไทยก็คงทราบดืีแลัะรับรู�อยู่เต่็มอก เพูราะ
ปืระเทศ์ที�สีร�างแรงกดืดืันไทยนั�น แทนที�จะมาจากฝายรัสีเซ็ีย ค่ายคอมมิวนิสีต่์
กลับั มาจากฝายพูนั ธมิต่รในคา่ ยโลักเสีรีดืว� ยกันเองเสีียเปื็นสี่วนใหญ่ ดืงั นัน� เมือ� มี
โอกาสีบ�าง ผืูน� ำไทยจึงพูยายามหลั๊ดืออกมาจากค่ายโลักเสีรี ดื�วยการจัดืต่ัง� กลั๊ม่
อิสีระภูายในภููมภูิ าค เช่น
แลัะการเข�าหารัสีเซ็ียแลัะจีนแดืงมากขึน�
ในเวลัาต่่อมา เมื�อสีหรัฐอเมริกาแลัะ
ไดื�ลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลั
ในฐานะนายใหญ่ของไทยแลัะหลัายปืระเทศ์ใน
ในช่วงต่�นทศ์วรรษ
เปื็นต่�นมา
น อ ก จ า ก เ รื� อ ง
อาเซ็ยี นแลัะรสีั เซ็ยี แลั�ว
ผืู� น ำไทยก็ พู ยายาม
หาทางออกห่ า งจาก
ค่ายเดืิม-โลักเสีรีเท่าที�
สีถานการณ์ ไ ดื� เ อื� อ
อำนวยให� แลัะหนทาง
หนึ�งที�เปื็นไปืไดื�ก็ดื�วย
ก า ร เข� า ห า จี น แ ดื ง
เมื�อมีโอกาสี เพูราะจีน
เปื็นต่ลัาดืใหญ่มานานแลั�ว ทีสี� ำคัญคือ การคบหากับจีนย่อมเปื็นหลัักปืระกันเรือ� งภูัย
คอมมิวนิสีต่์หรือการสีร�างดื๊ลัอำนาจไปืในต่ัวดื�วย ดืังนัน� เมือ� มีโอกาสี ไทยจึงหันไปื
ปืรับความสีัมพูันธ์กับจีนในช่วงต่�นทศ์วรรษ
ซ็ึ�งก็ถูกจับต่ามองจากฝาย
สีหรฐั อเมริกาเชน่ เดืิม ดืู เอกสีารลับั เรือ� ง “
” พูันเอก ดืร.สีรศ์ักดืิ งามขจรก๊ลักิจ “ ปื
ไทย-รัสีเซ็ีย การทบทวนองค์ความรู�สีมัยสีงครามเย็นต่อนต่�น จากม๊มมอง
ของนักการทูต่แลัะเอกสีารลัับฯ ” พูลัเอกหญิง ศ์.ดืร.สีมเดื็จพูระเทพูรัต่นราชสี๊ดืา ฯ
สียามบรมราชก๊มารี บก.
ป็แห้่งความสััมพันัธ์รีะห้ว่างรีาชอาณาจ้ักรี
ไทย รีัสัเซื่ีย จ้ากมุมมองของเอกสัารีรีัสัเซื่ีย สัห้รีั อเมรีิกาแลูะนัักวิชาการี
ไทย รีัสัเซื่ียศิึกษา
อย่ า งไรก็ ดืี เรื� อ งที� ผืู� น ำฝายไทยไม่ พู อใจท่ า ที ข องสีหรั ฐ อเมริ ก านี�
ฝายสีหรฐั อเมริกาเองกลับั แสีดืงอาการแลัะต่อบสีนองไดื�ชดืั เจนกวา่ โดืยเ พูาะ
หากเรือ� งทีไ� ม่พูอใจนัน� เปื็นเรือ� งในดื�านทีเ� กีย� วกับการทหาร ความมัน� คง ดืังความ
เช่นที� พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื เลั่าปืระเดื็นนี�ไว�ว่า “ ทางสีหรัฐเองเมื�อเห็น
ไทยโดืยเ พูาะต่ัวผืู�บรรยาย พูันเอก พูิเศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมันต่ร์ ไม่มีความ
ศ์รัทธาในซ็ีโต่� ก็พูยายามหาทางแก�ไขให�ซ็โี ต่�มปืี ระสีิทธิภูาพูมากขึน� จึงไดื�ปืรึกษา
กับรัฐมนต่รีต่่างปืระทศ์ ดืีนรัสีค์ ซ็ึ�งต่กลังจะออกแถลังการณ์ร่วม ในที�สี๊ดื

กษา
28 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 28

ก็ออกแถลังการณ์รว่ มซ็ึง� มีคา่ เท่า กับเปื็นสีนธิสีญ
ั ญาชนิดืหนึง� ” แลัะมีนำ� หนัก
กว่าซ็ีโต่� “ แถลังการณ์ร่วมระหว่างรัฐมนต่รีดืีนรัสีค์ กับผืู�บรรยาย หมายถึง
พูันเอก พูเิ ศ์ษ ดืร.ถนัดื คอมนั ต่ร์ อยา่ งนอ� ยก็มปืี ระโยชน์มากกว่าสีัญญา
ซ็ีโต่� ” แถลังการณ์ร่วมนี�เกิดืขึ�นในปื
แต่่หากเปื็นข�อเสีนอในเรื�องดื�านการเมือง การเจรจาสีันต่ิภูาพู
กั บ ฝายคอมมิ ว นิ สี ต่์ ใ นปืั ญ หาสีงครามเวี ย ดืนามแลั� ว
ฝายสีหรัฐอเมริกากลัับแสีร�งไม่รู� มิไดื�ใสี่ใจมากนัก โดืยเ พูาะ
การริเริ�มของ
แลัะการจัดืต่ั�ง
ดืังจะเห็นไดื�ว่า
ฝายความมั�นคง เช่น
กลัับมิไดื�สีนใจกับข�อเสีนอของ
ไทยในเรื�องการจัดืต่ั�งแลัะการดืำเนินการในช่วงสีิบปืแรก
ของอาเซ็ียน ซ็ึ�งก็สีอดืคลั�องกับข�อมูลัลัับในเอกสีารของ
สีหรัฐอเมริกา
ดืังที�ปืรากฏิในเอกสีารลัับช๊ดื
แลัะ
ทีสี� ำคัญคือ ข�อมูลัจากเอกสีารลัับของ
ในบริบทแวดืลั�อมใหญ่
ของสีงครามเย็นในขณะนั�น กลัับยืนยันแลัะมีข�อเท็จจริงอยู่มากที�แสีดืง
ให�เห็นทั�งในทางต่รงแลัะทางอ�อมว่า ฝายไทยต่ั�งแต่่ระดืับผืู�นำลังมาถึงระดืับ
ผืูปื� ฏิิบต่ั กิ าร รวมทัง� ฝายเอกชนพู่อค�านักธ๊รกิจทีเ� กีย� วข�องกับการค�าต่่างปืระเทศ์
โดืยเ พูาะการค�ากับค่ายโลักคอมมิวนิสีต่์ซ็ึ�งมีมูลัค่าไม่น�อย ต่่างก็รู�สีึกไม่พูอใจ
ต่่อนโยบาย ข�อกำหนดืทีสี� หรัฐอเมริกาห�ามค�าขายหรือมีกฎระเบียบอย่างเข�มงวดื
ในการค�าขายกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ แต่่ฝายไทยก็ไม่สีามารถแสีดืงออกมาไดื�อย่าง
ชัดืเจนนัก
อยา่ งไรก็ต่าม หนทางออกของเรือ� งนีก� ย็ งั พูอมีชอ่ งทางอยูบ่ า� ง แลัะสีะทอ� น
ให�เห็นถึงภููมิปืัญญาแลัะจ๊ดืยืนของผืู�นำไทยที�มี “ความชาญ ลัาดื” แลัะรู�จักใช�
นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกา เช่นเดืียวกับผืู�นำไทยในอดืีต่
ที�ผื่านมา ดืังเช่นในสีมัยสีงครามโลักครั�งที� ซ็ึ�งทั�งฝายจอมพูลั ปื. พูิบูลัสีงคราม
แลัะฝายนายปืรีดืี พูนมยงค-์ เสีรไี ทย ต่่างกเ็ คยดืำเนนิ การมาในลัักษณะเชน่ นีม� า
แลั�ว ในการ “หลัอกลั่อ” กับฝายญี�ปื๊นแลัะฝายสีัมพูันธมิต่ร “อย่างชาญ ลัาดื”
แลัะนำพูาปืระเทศ์อยูร่ อดืปืลัอดืภูัย ซ็ึง� เรือ� งนีม� นี กั วิชาการต่ะวนั ต่กเสีนอข�อคิดื
ไว�อย่างน่าสีนใจ แลัะไทยเราสีามารถเรียนรู� นำมาใช�พูินิจผืู�นำไทย-อาเซ็ียน
ในสีมัยสีงครามเย็นไดื�เปื็นอย่างดืียิ�ง
ที่ าที่ อ น ร เที่ศเล่ก
อคดื ากนัก าการต ันตก-ส นัก
คดือเมรกัน
ควรกลั่าวไว�ก่อนว่า ผืู�เขียนมิไดื�นิยมชมชอบพูวกต่ะวันต่กหรือพูวก
อเมริกันมากนัก แม�เคยใช�ชีวิต่แลัะเรียนปืริญญาเอกอยู่ท�สีี หรัฐอเมริกามานาน
หลัายปืก็ต่าม แลัะยังคงคิดืจะไปืสีหรัฐอเมริกาเสีมอหากมีโอกาสี แม�อยู่ในสีมัย
. ดื�วยนโยบาย “
” แลัะกำแพูงภูาษีสีูงก็ต่าม ทั�งนี�เพูื�อ
แสีวงหาข�อมูลัแลัะความรูท� างวิชาการเพูิม� เต่ิม เพูราะในดื�านข�อมูลั ความรูห� รือ
เรือ� งวิชาการแลั�ว ก็ต่อ� งยอมรบั วา่ พูวกต่ะวนั ต่กหรือคนอเมริกนั นัน� มีความเปื็น
นักอา่ น นักคิดื นักสีรา� งสีรรค์ นักเขยี น แลัะผืลัิต่ผืลังานวชิ าการ นวัต่กรรมใหม่
ที�ท�าท�ายเสีมอ
สีิ�งเหลั่านี�จึงเปื็นเหต่๊ผืลัที�ผื�ูเขียนยกย่อง ศ์.ดืร.
.
อลัั เฟัรดื ดืบั เบลัิ ยู แมคคอย ไวใ� นใจเสีมอ ท่านเคยเปื็นอาจารย์ของผืูเ� ขยี นมากอ่ น
ณ มหาวิทยาลััยวิสีคอนซ็ิน แมดืิสีัน
แลัะท่านก็คือ หนึ�งในบรรดืานักวิชาการอเมริกันที�ทำงานหนักแลัะมีวินัย
ในทางวิชาชีพูระดืับสีูง คือมีความรับผืิดืชอบ ขยันแลัะอดืทน ไม่ต่�องให�ใคร
มาบังคับ ท่านก็ผืลัิต่งานที�มีค๊ณภูาพูออกมาอย่างสีม�ำเสีมอ แลัะเปื็นที�ยอมรับ
กันอยา่ งกวา� งขวาง โดืยเ พูาะดืา� นเอเชยี ศ์ึกษาแลัะ หรือนักปืระวัต่ศ์ิ าสีต่รเ์ อเชยี
ต่ะวันออกเ ียงใต่�
แ น ว คิ ดื
ของ ศ์.ดืร.
อาจารย์ แ มคคอย
ในข� อ เขี ย นชิ� น เลั็ ก
ที� ผืู� เ ขี ย นจะไดื� ก ลั่ า ว
ถึ ง ต่่ อ ไปืนี� ก็ คื อ การ
ม อ ง แ ลั ะ อ ธิ บ า ย
พู ต่ิ ก รรมทางการ
เมืองของผืู�นำในเอเชีย
ต่ ะ วั น อ อ ก เ ี ย ง ใ ต่�
สีมั ย สีงครามโลักฯ
จากภูายในหรือข�างใน
คือจากม๊มมองของผืู�นำท�องถิ�นหรือจากจ๊ดืยืนของชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคนี�
ที�มีกลัอ๊บายของต่นเองในการบริหารจัดืการ รับมือกับการเข�ามาของชาต่ิ
มหาอำนาจ-การเมืองระดืับโลัก โดืยที�ผืู�นำในแต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�

6/10/2568 20:28:34

ยังคงเปื็นผืู�กระทำมากกว่า
ผืู� ถู ก กระทำ คื อ มิ ใช่ เ ปื็ น
เพูี ย งรั ฐ บาลัห๊่ น หรื อ ต่� อ ง
ทำต่ามฝายมหาอำนาจ
ที�ต่นเลัือกหรือสีังกัดือย่าง
ต่ายต่ัว เพูราะในความจริงแลั�ว
ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก เช่น ผืู�นำ
ไทยทั� ง ฝายทหารแลัะ
พูลัเรือน ต่่างก็มีอิสีระแลัะ
รู�จัก “หลัอกลั่อ” ปืระเทศ์
มหาอำนาจทีเ� ข�ามาเกีย� วข�อง “อย่างชาญ ลัาดื” ดืังต่ัวอย่างในสีมัยสีงครามโลักฯ
ต่ามแนวคิดืนี� ศ์.ดืร.
เห็นว่า ผืู�นำแต่่ลัะปืระเทศ์ในภููมิภูาคนี�
เชน่ ไทยหรือฟัิลัปืิ ปืนิ สี์ ต่่างมีความชาญ ลัาดืแลัะดืำเนนิ การให�บรรลัเ๊ ปืา้ หมาย
ของต่นอย่างมีไหวพูริบ คือไม่ไดื�คิดืจะผืูกต่ิดืหรือเกาะชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึ�ง
ฝายใดืในการเมืองระหว่างปืระเทศ์อย่างต่ายต่ัวนัก แต่่มกั เปื็นไปืแบบพูลัิกแพูลัง
หรือเลัื�อนไหลัอยู่ต่ลัอดืเวลัา คือก�าวทันกระแสีโลักแบบไปืต่ามสีถานการณ์ที�
เอื�ออำนวยให�กับฝายต่นไดื�เปืรียบในทางการเมืองเสีมอ
ต่ัวอย่างเช่น ผืู�นำปืระเทศ์เลั็ก นั�น อาจเลั่นบทเปื็นฝายนิยมญี�ปืนหรื
๊ อ
สีนับสีน๊นสีัมพูันธมิต่รก็ไดื� หากการเลั่นบทนั�นยังปืระโยชน์ให�แก่ชาต่ิบ�านเมือง
กลั๊่ ม ของต่นเหนื อ คู่ แข่ ง อื� น แลัะพูร� อ มจะปืรั บ เปืลัี� ย นบทไดื� เ สีมอหาก
สีถานการณ์ แ ปืรเปืลัี� ย นไปื ในแง่ นี� ก ารยึ ดื มั� น กั บ อ๊ ดื มการณ์ ข องญี� ปื๊ น
หรื อ ฝายต่ะวั น ต่กในระหว่ า งสีงครามโลักฯ จึ ง มี ค วามสีำคั ญ น� อ ยกว่ า
“จ๊ ดื ยื น ” ของผืู� น ำปืระเทศ์เลั็ ก
เ พูื� อ ค ว า ม อ ยู่ ร อ ดื ข อ ง ช า ต่ิ ต่ น
การรั ก ษาอำนาจภูายในของผืู� น ำใน
แต่่ลัะปืระเทศ์ของภููมิภูาคนี�
งานเขียนของ ศ์.ดืร.
มี เ ปื็ น จำนวนมาก เลั่ ม ที� รู� จั ก กั น ดืี
ในเมืองไทย น่าจะไดื�แก่ The Politics of
หรือ

:
:

แลัะ

แลัะเลั่มลัา่ สี๊ดืคือ

:

,

.

,

:
.
แต่่มีอีกเลั่มหนึ�งซ็ึ�งคนไทยแทบไม่รู�จักเลัย นั�นก็คือ หนังสีือ
แลัะขอแนะนำว่า
ถ�าท่านสีนใจศ์ึกษาวิจัยหัวข�อใหม่ ที�จะช่วยทำให�เข�าใจปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทย
ปืระเทศ์ต่่าง ในเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�สีมัยสีงครามโลักครั�งที� ไดื�อย่าง
ถึงแก่นแลั�ว แนวคิดืหรือข�อเสีนอแนะของ ศ์.ดืร.
จะช่วยกระต่๊�นฐาน
คิดืของเราให�คิดืกว�างแลัะลัึกกว่าเดืิมไดื�มาก ทั�งวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์แลัะ
การค�นแสีวงหาหลัักฐานแนวใหม่ ทีน� กั ปืระวัต่ศ์ิ าสีต่ร์สีก๊ลัเดืิมหรือวาทกรรมเก่า
อาจไม่เคยคิดื หรือคิดืแต่่ไม่เคยเ ลัียวใจมาก่อนเลัยก็ไดื�
นอกจากนี� ข�อเสีนอหลัักของ ศ์.ดืร.
ที�น่าสีนใจแลัะมีน�ำหนัก
อีกเรื�องหนึ�งก็คือ วิธีการมองแลัะอธิบายพู ต่ิกรรมทางการเมืองของบรรดืา
ผืู�นำชาวพูื�นเมืองจากจ๊ดืยืนภูายในหรือม๊มที�เปื็นจริง คือความขัดืแย�งแลัะ
การต่อ่ สีูท� างการเมืองของบรรดืาผืูน� ำในเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่สี� มยั สีงครามโลักฯ
ที� ศ์.ดืร.
เน�นว่า ผืูน� ำท�องถิน� ในภููมภูิ าคนีห� รือเอเชียอาคเนย์ ไม่ไดื�มเี รือ� ง
ความจงรักภูักดืีต่อ่ ชาต่ิมหาอำนาจฝายหนึง� ฝายใดืแบบต่ายต่ัว หรือไมไ่ ดื�ยดืึ ต่ิดื
กับอ๊ดืมการณ์ใดือย่างเหนียวแน่น ไม่วา่ จะเปื็นปืระชาธิปืไต่ย เผืดื็จการฟัาสีซ็ิสีต่์
คอมมิวนสีิ ต่์ หากแต่ม่ กั ทำต่ัวแบบพูลัวัต่ไปืต่ามกระแสีของโลัก แลัะทีสี� ำคญ
ั คือ
การเปืลัี�ยนข�าง ย�ายค่าย มักเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ หากมีโปืรโมชันหรือก็คือ การไดื�รับ
ปืระโยชน์จากการเข�ามาของชาต่ิมหาอำนาจนั�น
ต่ามข�อเสีนอนี�เปื็นการมองจากจ๊ดืยืนของผืู�นาปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ั�ง
เพูราะในฐานะปืระเทศ์เลั็กยอ่ มต่อ� งมีทางเลัือกในการปืกปือ้ งต่นเองจากกระแสี
การเมืองโลัก ดืังผืู�นาอาเซ็ียนต่่างก็พูยายามทาต่ัวให�เข�ากับสีถานการณ์ของ
สีงครามในแต่่ลัะช่วงที�เข�ามา เพูื�อความอยู่รอดืของชาต่ิแลัะอานาจของกลั๊่ม
ต่นต่�องมาก่อนเปื็นลัาดืับแรก โดืยต่่างก็มิไดื�ใสี่ใจเรื�องความสีวามิภูักดืิหรือการ
ยึดืต่ิดืกับอ๊ดืมการณ์ของมหาอานาจฝายหนึ�งฝายใดือย่างต่ายต่ัวนัก

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 29

พููดืง่าย ก็คือ จ๊ดืยืนของผืู�นาของไทย-เพูื�อนบ�านอาเซ็ียน มักมองแลัะ
บริหารจัดืการกับการเมืองโลักไปืในแนวทางเดืียวกัน คือต่่างคิดืถึงกลั๊ม่ การเมือง
ของต่นเองแลัะชาต่ิบ�านเมืองของต่นต่�องมาก่อน สี่วนเรื�องการเข�าร่วมกับฝาย
ญี�ปื๊นหรือสีัมพูันธมิต่ร ก็เปื็นเรื�องแลั�วแต่่สีถานการณ์ไหนที�จะเอื�อปืระโยชน์ให�
ฝายต่นไดื�เปืรียบ อยู่รอดื
ดืังนั�น ผืู�นำชาวพูื�นเมืองในภููมิภูาคอ๊ษาคเนย์นี� จึงมี “ต่ัวเลัือก” หรือ
เลัือกไดื�ว่าจะอยู่กับมหาอำนาจใดื แลัะเปื็นผืู�กระทำมากกว่าเพูียงเปื็นผืู�ต่าม
ฝายมหาอำนาจแต่่ถ่ายเดืียว เช่น ถ�าเข�ากับญี�ปื๊นไดื�ปืระโยชน์ก็เอา แต่่ถ�าหาก
เห็นว่าอยู่กับญี�ปื๊นแลั�วจะเปื็นฝายเสีียเปืรียบคู่แข่งแลัะ หรือปืระเทศ์ชาต่ิ
เสีียหาย ก็พูร�อมจะย�ายค่ายไดื�เสีมอ
ดื�วยเหต่๊นี� การจะเปืลัี�ยนข�างหรือคิดืย�ายฝายในระหว่างสีงครามฯ
ก็ถอื เปื็นเรือ� งปืกต่ิเช่นกันหรือเปื็นไปืต่ามหลัักธรรมชาต่ิ กฎสีากลัของความอยูร่ อดื
พูิ นิ จ ในแง่ น�ี นั ก ปืระวั ต่ิ ศ์ าสีต่ร์ ผืู� ซ็ึ� ง ย่ อ มจะ ลัาดืกว่ า บ๊ ค คลัในอดืี ต่ ที� ศ์ึ ก ษา
เนือ� งจากรูว� า่ ฝายไหนชนะฝายไหนแพู� จึงไมค่ วรใชอ� คต่ใิ ดื ในปืัจจ๊บนั กลับั ไปื
กลั่ า วโทษ ซ็� ำ เต่ิ ม การกระทำของผืู� ใ ดืก็ ต่ ามที� ผื่ า นมาแลั� ว เพูราะผืู� น ำ
ในปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ต่่างไดื�พูยายามทำดืีที�สี๊ดืแลั�วในเงื�อนไขขณะนั�น
ต่ามแนวคิดืของ ศ์. ดืร.
นี� จึงเปื็นมองต่ามความจริงอย่างมี
เหต่๊ผืลัจากจ๊ดืยืนของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็ก แลัะน่าสีนใจ นอกจากจะช่วยทำให�เข�าใจ
เข�าถึงปืัญหา “เนือ� ใน” ของไทยในสีมัยสีงครามโลักฯ แลั�ว ยังมีปืระโยชน์ในการ
มองแลัะทำความเข�าใจปืญ
ั หาภูายในของแต่่ลัะชาต่ิ บทบาทแลัะพู ต่ิกรรมของ
ผืูน� ำไทยแลัะในเพูือ� นบ�านอาเซ็ียน รวมทัง� ผืูน� ำอืน� ในปืระเทศ์โลักทีสี� าม กำลััง
พูั นาในสีมัยต่่อมา สีมัยสีงครามเย็น ไดื�เปื็นอย่างดืีอีกดื�วย
ในกรณีของไทยกับสีงครามโลักฯ นั�น แทนที�จะมองแลัะอธิบายจาก
ภูายนอก ปืัจจัยทางการเมืองระหว่าง
ปืระเทศ์ของความขั ดื แย� ง โลักสีอง
ฝายใหญ่ เ ปื็ น คำต่อบในแบบเดืิ ม นั� น
ศ์. ดืร.
กลัับเน�นการมองจาก
ดื�านใน การปืรับต่ัวของผืู�นำปืระเทศ์
เลั็ก แลัะ หรือการอธิบายจากจ๊ดืยืน
ของผืูน� ำปืระเทศ์เลั็กเปื็นต่ัวต่ัง� ยอ่ มจะ
เ ห็ น ค ว า ม เ ปื ลัี� ย น แ ปื ลั ง ภู า ย ใ น
ปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ของชาต่ิเลั็ก เช่น ไทยเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่� ไดื�ดืีกว่าจาก
มองจากระดืับโลัก
ต่ามแนวคิดืของ ศ์.ดืร.
ในกรณีของไทยสีมัยสีงครามโลักฯ นั�น
ยอ่ มจะช่วยให�เหน็ ความขัดืแยง� ภูายในของไทยชัดืเจนกวา่ เพูราะต่่างฝายต่่างก็มี
เปืา้ หมายทางการเมืองของกลั๊ม่ ต่น ทัง� ในดืา� นการรักษาชาต่ิบา� นเมือง ความอยู่
รอดืแลัะ หรือการเสีริมสีร�างฐานอำนาจของต่นในยามสีงครามฯ โดืยต่่างฝาย
ต่่างก็งัดืกลัย๊ทธ์เรื�องระหว่างฝายนิยม-ต่่อต่�านญี�ปื๊น หรือฝายนิยมเผืดื็จการปืระชาธิปืไต่ยมาต่่อสีู�กัน คือต่่างฝายต่่างก็รู�จักจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก
“อย่ า งชาญ ลัาดื” แลัะมี อ ำนาจขึ� น -ลังไปืพูร� อ มกั บ สีถานการณ์ ข อง
สีงครามโลักฯ นั�นเอง
ในช่วงหลัังจากนี� ความขัดืแย�งแลัะการต่่อสีู�ทางการเมืองของผืู�นาไทย
แลัะเพูื�อนบ�านในอาเซ็ียน รวมทั�งที�ไกลัออกไปืทางลัาต่ินอเมริกาแลัะแอฟัริกา
ก็ยังคงอยู่ในเสี�นทางเดืียวกับที�เคยเกิดืขึ�นมาแลั�วในสีมัยสีงครามโลักฯ
ดื�วยเหต่๊นี� แนวคิดืของ ศ์.ดืร.
จึงยังคงทันสีมัยแลัะสีามารถนำมา
ใช�ในสีมัยต่่อมา คือสีมัยสีงครามเย็นไดื�เช่นกัน ดืังต่ัวอย่างงานของ .
. .
:
,
แลัะของ .
.
:
,
ซ็ึ�งนำเสีนอ
แนวคิดืใหม่ท�ีคลั�ายกัน คือการมอง
ผืู� น ำในปืระเทศ์กำลัั ง พูั นาจาก
จ๊ดืยืนของพูวกเขาแบบมีชวี ต่ิ เปื็นของ
ต่นเอง มิใช่เปื็นเพูียงรัฐบาลัห๊น่ ผืูร� บั ใช�
ม ห า อ ำ น า จ ฝ า ย ห นึ� ง ฝ า ย ใ ดื

เสนาศึกษา
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

29
6/10/2568 20:28:34

ของสีองค่ายนั�น โลักเสีรีกับคอมมิวนิสีต่์
จ๊ดืเดื่นในงานของ .
แลัะ .
คือเน�นการพูินิจ
อย่างใสี่ใจจากจ๊ดืยืน ม๊มมองที�เปื็นจริงว่า ผืู�นำในบรรดืาปืระเทศ์เลั็ก เหลั่านี�
มีปืฏิิกริ ยิ าสีนองต่อบต่่อการเมืองโลักอยา่ งไร ดื�วยเงือ� นไข เหต่๊ผืลัอะไรจากจ๊ดืยืน
แลัะการทำของผืู�นำชาวพูื�นเมืองในแต่่ลัะปืระเทศ์เปื็นต่ัวต่ั�งหรือเปื็นพูระเอก
ของเรือ� ง มากกวา่ เนน� วางบทบาทแลัะอิทธิพูลัของชาต่ิมหาอำนาจ ไม่วา่ จะเปื็น
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี หรือสีหภูาพูโซ็เวียต่-ค่ายคอมมิวนิสีต่์เปื็นผืู�กำหนดื
หลัักแต่่เพูียงฝายเดืียว ซ็ึ�งถือเปื็นวาทกรรมเก่าหรือต่ามแนวเดืิมในการอธิบาย
จากกระแสีหลัักที�ผื่าน
ในทางต่รงข�าม .
แลัะ .
กลัับให�ความสีำคัญ
กับบทบาทแลัะอิทธิพูลัของปืระเทศ์เลั็กดื�วย เนื�องจากผืู�นำของชาต่ิเลั็กต่่าง
ต่่างก็มีม๊มมอง มีต่ัวเลัือกแลัะไดื�เลัือกแบบชาญ ลัาดื เช่นเดืียวกับผืู�นำของ
ภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�ในสีมัยสีงครามโลักฯ คือมักเลัือกรับหรือ
เข�าข�างชาต่ิมหาอำนาจเปื็นเพูียง ากหน�า แต่่ในหลััง ากแลั�ว ผืูน� ำแต่่ลัะปืระเทศ์
ของชาต่ิเลั็กเหลั่านี� ต่่างก็มีจ๊ดืยืนของต่น มีเปื้าหมายเ พูาะของต่นเอง เพูื�อ
ความอยูร่ อดืในการเมืองระดืบั ชาต่ิ
ระดืั บ โลัก แลัะมี ค วามรั ก ชาต่ิ
ของต่นเองไม่ต่่างกัน ซ็ึ�งแนวคิดืนี�
ยังคงทันสีมัยในการพูินิจผืู�นำไทยอาเซ็ียนในสีมัยต่่อมา คือปืัจจ๊บันอนาคต่อันใกลั�ภูายใต่�ระเบียบโลัก
ใหม่ ในบริบทการแข่งขันของ ขั�ว
อำนาจใหญ่ ระหว่ า งฝายจี น กับฝายสีหรัฐอเมริกา . ไดื�อย่างดืีอีกดื�วย
ดืงั นัน� ขอ� เสีนอของ .
แลัะของ .
นี� จึงน่าสีนใจอย่างยิง� โดืยเ พูาะสีำหรับผืูสี� นใจทีจ� ะศ์ึกษา
วิจัยเชิงลัึกในเรื�องใหม่ ทางปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ไทยแลัะ หรือปืระเทศ์เพูื�อนบ�าน
ในสีมยั สีงครามเยน็ แลัะสีมยั หลังั ต่อ่ มา เพูราะนอกจากข�อเสีนอนีเ� ปื็นการทา� ทา� ย
การอธิบายแบบวาทกรรมเดืิม แลัะเปืลัี�ยนวิธีการมองบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
มหาอำนาจต่่าง โดืยเ พูาะสีหรัฐอเมริกา รวมทั�งบรรดืาผืู�นำท�องถิ�นในชาต่ิ
เอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� ในฐานะผืูเ� ลัน่ ทีม� คี วามเปื็นอสีิ ระหรือเปื็นต่ัวของต่ัวเอง
ในบริบทโลักแลั�ว ยังกระต่๊�นให�เราจำเปื็นต่�องแสีวงหาแหลั่งข�อมูลัใหม่
จากบรรดืาข�อมูลัเก่าของหอจดืหมายเหต่๊ฯ ต่่าง มาสีนับสีน๊นไดื�อีกดื�วย
ทั�งนี�ก็เพูราะเมื�อวิธีการมองปืระวัต่ิศ์าสีต่ร์ แลัะ หรือการมีจ๊ดืยืนในการ
อธิบายปืรับเปืลัี�ยนไปืแลั�ว การมองแลัะแสีวงหาหลัักฐาน รวมทั�งการต่ีความ
แลัะการปืระเมินค่า ก็ย่อมจะมีการปืรับเปืลัี�ยน
ไปือย่างแน่นอนเช่นกัน พูินิจในแง่นี� การค�นพูบ
ข�อมูลัใหม่ก็ย่อมเกิดืขึ�นไดื�เสีมอ แม�ข�อมูลันั�น
จะเก่าแก่หรือมีมานานอยู่แลั�ว ณ
ก็ต่าม
เอกสารเก่า อมล่ล่ั ล่ า
ส ที่อน ม่ ค าม า ล่าดื อ น
ที่ย - อาเ ่ยน
จากเอกสีารลัั บ ของ
ในสีมั ย
สี ง ค ร า ม เ ย็ น ไ ดื� สี ะ ท� อ น ภู า พู เ ดื่ น ว่ า
เ มื� อ ต่� อ ง เ ผื ชิ ญ กั บ ภูั ย ค๊ ก ค า ม ข อ ง ค่ า ย
คอมมิ ว นิ สี ต่์ แ ลัะข� อ กำหนดือย่ า งเข� ม งวดื
ของฝายสีหรัฐอเมริ กา ผืู�น ำไทยซ็ึ� งมากดื�วย
ปืระสีบการณ์ในการบริหารจัดืการกับการเมืองระดืับโลัก “อย่างชาญ ลัาดื”
มาแลั�ว ก็มกี ารเคลัือ� นไหวต่่อสีู� ต่ัง� รับ แลัะช่องทางหนึง� ทีสี� ะท�อนความไม่พูอใจต่่อ
ฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระนี� “อย่างชาญ ลัาดื” ก็คือ
การรู�จักใช�นโยบายในการ “หลัอกลั่อ” กับสีหรัฐอเมริกา โดืยการก่อต่ั�งสีมาคม
อาเซ็ียนดื�วยข�ออ�างภูัยจากคอมมิวนิสีต่์ แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูในกลั๊่มชาต่ิ
เอเชยี แลัะเอเชยี ต่ะวนั ออกเ ยี งใต่� รวมทัง� ยงั ต่อ� งการแสีวงหาหรือสีรา� งองค์การ
ความร่วมมือภูายในสีมาชิกของปืระเทศ์ในภููมิภูาคเอเชียต่ะวันออกเ ียงใต่�
ดื�วยกันเอง มากกว่าในรูปืแบบของซ็ีโต่�
หลัักการหรือข�ออ�างนี� ดืูมีเหต่๊มีผืลัแลัะฝายไทยแลัะสีมาชิกของ
แลัะ
ต่่างใช�เรื�องนี�เปื็นปืระเดื็นพูื�นฐานในการเคลัื�อนไหวต่่อสีู�กับฝาย
สีหรัฐอเมริกา ค่ายคอมมิวนิสีต่์ ดื�วยการจัดืต่ั�งองค์การความร่วมมือในภููมิภูาค

โดืยยกกรณีของ
เปื็นต่ัวอย่างที�ไม่สีามารถต่อบสีนองไดื�ดืี เนื�องจาก
สีมาชิกสี่วนสีำคัญของ
มาจากชาต่ิมหาอำนาจ ปืระเทศ์นอกภููมิภูาค
มากกว่าปืระเทศ์ของอาเซ็ียน ดืังจะเห็นไดื�ว่าซ็ีโต่�
มีปืระเทศ์ต่่าง
จากชาต่ิมหาอำนาจคือ สีหรัฐอเมริกา ฝรั�งเศ์สี อังก ษ ออสีเต่รเลัีย แลัะ
นิวซ็ีแลันดื์ ในขณะที�ในอาเซ็ียนมีไทยกับฟัิลัิปืปืินสี์เท่านั�น ในเอเชียยังมี
ปืากีสีถานซ็ึ�งเปื็นพูันธมิต่รที�แนบแน่นของสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
ร่องรอยของผืูน� าไทยในการใช�ชอ่ งทางนี� ซ็ึง� ก็คอื การจัดืต่ัง� องค์การความ
ร่วมมือระดืับภููมิภูาค ดื�วยข�อกาหนดืต่�องการสีมาชิกเ พูาะที�มาจากปืระเทศ์
ภูายในภููมภูิ าคนีเ� ท่านัน� มีความหมายชัดืเจน เพูราะภูายใต่�ขอ� กาหนดืนี� นอกจาก
สีะท�อนความไม่พูอใจต่่อฝายสีหรัฐอเมริกาแลัะความต่�องการเปื็นอิสีระ “อย่าง
ชาญ ลัาดื” แลั�ว การใช�แนวทางนี�ยังแสีดืงให�เห็นถึง การรู�จักใช�นโยบายในการ
“หลัอกลั่อ” กับฝายสีหรัฐอเมริกาอีกดื�วย
เพูราะดื� ว ยการก่ อ ต่ั� ง สีมาคมอาเซ็ี ย น จากข� อ อ� า งภูั ย ค๊ ก คามของ
คอมมิวนิสีต่์แลัะการแสีวงหาสีันต่ิภูาพูกับฝายต่่าง ที�มีระบบการเมืองต่่าง
คือกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ในปืัญหาสีงครามเวียดืนามต่ามที�กลั่าวมานี� เปื้าหมาย
ใหญ่ของไทย-อาเซ็ียน ก็คือ ต่�องการลัดืบทบาทแลัะอิทธิพูลัของ
สีหรัฐอเมริกา-โลักเสีรี ไปืโดืยปืริยาย แลัะเราสีามารถค�นหาต่ามหาร่องรอยนี�
ไดื�จากเอกสีารลัับของ
สีมัยนั�นไดื�อย่างกว�างขวาง ทั�งฝายความมั�นคง
แลัะฝายการเมือง ซ็ึ�งมีข�อมูลัเดื่น เกี�ยวข�องกับอาเซ็ียนในช่วงทศ์วรรษแรก
จากช๊ดื
อยู่ไม่น�อย
เรื�องนี�ผืู�เขียนเคยไปืค�นอ่านจาก
หลัายครั�งแลั�ว ครั�งลั่าสี๊ดืในปื
พู.ศ์.
เมื�อต่อนต่�องการสีืบค�นเรื�อง “ ปื ไทย รัสีเซ็ีย” จึงขอใช�ข�อมูลั
ช๊ดืเดืิมนั�นแลัะนำบางสี่วนจากข�อมูลัใหม่ในปื พู.ศ์.
มาเปื็นฐาน
ข�อมูลัหลัักเพูื�อแสีดืงให�เห็นถึงท่าทีแลัะปืฏิิกิริยาของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อไทย โดืยเ พูาะข�อมูลัลัับเดื่น ในช๊ดื
เพูื�อการสีร�างความรู� ความ
เข�าใจ เข�าถึง กำเนิดืของสีมาคมอาเซ็ยี นในบรบิ ททีก� วา� งแลัะลังลัึกไดื�เปื็นอย่างดืี
ม๊มมองของสีหรัฐอเมริกาที�มีต่่อการจัดืต่ั�ง
ในปื พู.ศ์.
จากเอกสีารลัับช๊ดื
มีปืระเดื็นเดื่นสีัมพูันธ์กันอยูอ่ ย่างน�อย
ดื�าน หนึ�งสีหรัฐอเมริกายังคงให�ความสีำคัญ
กับ
คือม๊่งเน�นเชิงสีงครามการทหาร
เปื็นหลััก แต่่ในอีกดื�านหนึ�งก็แสีดืงให�เห็นชัดืว่า
ไทยแลัะสีมาชิกอี ก ชาต่ิข อง
ที�
ต่� อ งการเปื็ น อิ สี ระจากสีหรั ฐ อเมริ ก าแลัะ
หันไปืเจรจาสีันต่ิภูาพูกับค่ายคอมมิวนิสีต่์ ไดื�
ปืกปืิ ดื เรื� อ งนี� ไว� อ ย่ า งดืี คื อ มี ก ารเคลัื� อ นไหว
อย่ า งเงี ย บ ก่ อ นจะนำไปืสีู่ ก ารปืระกาศ์
จัดืต่ั�งอย่างเปื็นทางการ จึงทำให�สีหรัฐอเมริกา
ซ็ึ�งแม�ไดื�ต่ิดืต่ามการเคลัื�อนไหวของ
อยู่เสีมอ แต่่กลัับไม่ทราบการข่าว
เชิงลัึกของ
ก่อนที�จะพูั นาไปืสีู่การปืระกาศ์จัดืต่ั�งเปื็น
ปืระเดื็นเดื่นทั�งสีองนี�จะเปื็นแกนหลัักในการนำเสีนอในต่อนต่่อ ไปื
เพูื�อแสีดืงถึงปืฏิิสีัมพูันธ์ระหว่างไทย - อาเซ็ียนกับสีหรัฐอเมริกาในการก่อต่ั�ง
แลัะบทบาทช่วงแรกของ
ซ็ึ�งนอกเหนือจากต่�องเผืชิญกับอ๊ปืสีรรคจาก
สีหรฐั อเมริกา-โลักเสีรแี ลั�ว ยงั ต่อ� งเผืชิญกับปืญ
ั หาใหญ่จากอีกดืา� นหนึง� ของโลัก
ขั�วในขณะนั�น คือไม่ไดื�รับการยอมรับจากซ็ีกโลักฝายคอมมิวนิสีต่์แลัะกลั๊่ม
เช่น อินเดืีย อีกดื�วย แต่่ก่อนที�จะเข�าสีู่เนื�อหาหลัักในเอกสีารช๊ดื
ควรเข�าใจต่ัว
ระบบ การให�บริการแลัะข�อมูลัเบื�องต่�น ซ็ึ�งจะนำเสีนอ
ในต่อน ต่่อไปื

กษา
30 เสนาศึ
เล่่มที่่� ๙๑ ตอนที่่� ๓ เดืือน กรกฎาคม - กันยายน ๒๕๖๘

aw-cl-����������-���������-91-3.indd 30

6/10/2568 20:28:35